فوتو: Zakon.kz
18 تامىز كٷنٸ پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ سەرٸك جۇمانعاريننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن كەڭەستە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ اعىمداعى جاعدايى قارالدى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ ەكٸ نەگٸزگٸ ەلەمەنتكە نەگٸزدەلەدٸ: ازىق-تٷلٸكتٸڭ فيزيكالىق قولجەتٸمدٸلٸگٸنە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ, ال ەكونوميكالىق قولجەتٸمدٸلٸگٸنە ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ جاۋاپ بەرەدٸ.
ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ناقتى ٸس-شارالار اٶك-تٸ دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ تۇجىرىمداماسى مەن 2028 جىلعا قاراي اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ٶنٸمٸنٸڭ كٶلەمٸن ەكٸ ەسەگە ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ جول كارتاسىندا بەكٸتٸلگەن.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, 2021–2024 جىلدارى جالپى ٶنٸم كٶلەمٸ 11,3%-عا ٶسٸپ, 7,5 ترلن تەڭگەدەن 8,3 ترلن تەڭگەگە جەتتٸ. ونىڭ ٸشٸندە ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعى 14%-عا (4,4-تەن 5 ترلن تەڭگەگە دەيٸن), مال شارۋاشىلىعى 5,6%-عا (3,1-دەن 3,29 ترلن تەڭگەگە دەيٸن) ارتتى. 2025 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا ٶسٸم 3,7%-دى قۇراپ, 1,8 ترلن تەڭگەگە جەتتٸ.
بيىل ەگٸس الاڭى 23,6 ملن گەكتارعا دەيٸن ۇلعايتىلدى (+322,8 مىڭ گا). بۇل رەتتە دەندٸ جەنە دەندٸ-بۇرشاقتى داقىلدار ەگٸسٸ قىسقارىپ (-629,9 مىڭ گا), ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ەرٸ جوعارى رەنتابەلدٸ داقىلداردىڭ ەگٸسٸ كەڭەيدٸ: مايلى داقىلدار 4 ملن گا (+1 055,5 مىڭ گا), كارتوپ 131,2 مىڭ گا (+9,3 مىڭ گا).
مال شارۋاشىلىعىندا 2025 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا بارلىق مال تٷرلەرٸنٸڭ باسى ٶسكەن: ٸقم 8,3%-عا (8,8 ملن باس), قوي مەن ەشكٸ 0,8%-عا (21,5 ملن باس), جىلقى 4,7%-عا (4,6 ملن باس), قۇس 2,7%-عا (47,7 ملن باس). بۇل ٶنٸم ٶندٸرۋدٸڭ ارتۋىنا ىقپال ەتتٸ: ەت (تٸرٸدەي سالماقتا) 529,9 مىڭ توننا (+1,5%), قۇس ەتٸ 187,7 مىڭ توننا (+4,9%), سٷت 1,8 ملن توننا (+7%), تاۋىق جۇمىرتقاسى 2,2 ملرد دانا (+0,9%).
فوتو: ٷكٸمەت
ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ كٶلەمٸ 10,5%-عا ٶسٸپ, 1,8 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى. سٷت, ەت, ۇن, ماكارون ٶنٸمدەرٸ, ٶسٸمدٸك جەنە سارى ماي ٶڭدەۋ كٶلەمٸ ارتتى.
«قازاقستان ٶزٸن نەگٸزگٸ ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸمەن 80–100% جەنە ودان دا جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتٸپ وتىر. ەت, سٷت, جۇمىرتقا, كٶكٶنٸس, ۇن – بۇلاردىڭ بەرٸ ەلٸمٸزدٸڭ تۇرعىندارىنىڭ قاجەتتٸلٸگٸن تولىق ٶتەۋدە. سونىمەن قاتار, قۇس ەتٸ, شۇجىق, ٸرٸمشٸك, قانت جەنە بالىق بويىنشا يمپورت ساقتالۋدا», — دەدٸ اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-مينيسترٸ ەرمەك كەنجەحانۇلى.
اتالعان باعىتتارداعى تەۋەلدٸلٸكتٸ تٶمەندەتۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييالىق جوبالار ٸسكە اسىرىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, 2022–2024 جىلدارى قۋاتتىلىعى 144 مىڭ توننا بولاتىن 17 قۇس فابريكاسى ٸسكە قوسىلدى. بۇل قۇس ەتٸمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيٸن 67%-دان 79%-عا جەتكٸزدٸ. 2028 جىلعا دەيٸن تاعى 41 كەسٸپورىن ٸسكە قوسىلىپ, تولىق ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتۋگە قول جەتكٸزٸلەدٸ.
ەگەر 2019 جىلى ەلدە نەبەرٸ 19 سٷت فەرماسى بولسا, بٷگٸندە ولاردىڭ سانى 69-عا جەتتٸ, تاعى 47-سٸ سالىنۋدا. بارلىعى 116 فەرما ٸسكە قوسىلعان سوڭ سٷت ٶندٸرٸسٸ جىلىنا 600 مىڭ تونناعا ارتىپ, ٸرٸمشٸك پەن سٷزبە قاجەتتٸلٸگٸ تولىق قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
نەگٸزگٸ ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ ەكونوميكالىق قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ٶسۋٸن تەجەۋ بويىنشا كەشەندٸ شارالار جٷرگٸزۋدە. ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ ايجان بيجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرٸ باعانىڭ ٶسۋ قارقىنى ايتارلىقتاي بەسەڭدەگەن. ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ورتاشا ٶسٸمٸ 8%-دى قۇرادى, ال ەكٸنشٸ توقساننان باستاپ قارقىننىڭ بەسەڭدەۋٸ بايقالادى: سەۋٸردە 1,6%, مامىردا 1%, ماۋسىمدا 0,7%, شٸلدەدە 0,4%, تامىزدىڭ ەكٸ اپتاسىندا نەبەرٸ 0,1%.
ايجان بيجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, قازاقستانداعى ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ ەاەو ەلدەرٸ اراسىنداعى ەڭ ارزان بولىپ وتىر.
«15 ازىق-تٷلٸك ٶنٸمٸ (كٷنباعىس مايى, سٷزبە, جۇمىرتقا, تۇز, قاراقۇمىق, كٷرٸش, ۇن, كٶكٶنٸس جەنە ت.ب.) بويىنشا قازاقستاندا ەاەو ەلدەرٸنٸڭ ٸشٸندە ەڭ تٶمەن نارىقتىق باعالار تٸركەلگەن. سٷت پەن سيىر ەتٸ بويىنشا قازاقستان تەك بەلارۋستان كەيٸن تۇر, قۇس ەتٸ بويىنشا – بەلارۋس پەن رەسەيدەن كەيٸن, ال سارى ماي بويىنشا – قىرعىزستاننان كەيٸن», — دەدٸ بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيستر.
باعانى ٸشكٸ نارىقتا تۇراقتاندىرۋ ٷشٸن مەملەكەت بورداقىلاۋ الاڭدارىن دامىتۋعا, ەت كلاستەرٸن قۇرۋعا قولداۋ كٶرسەتٸپ, ٶڭٸرلەر مەن ٸرٸ قالالاردا فەرمەرلەرگە تەگٸن ساۋدا ورىندارى ۇسىنىلاتىن جەرمەڭكەلەر ٶتكٸزٸپ كەلەدٸ.
سونىمەن قاتار وتاندىق ٶندٸرٸستٸ قولداۋ جەنە قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ ساۋدا جەلٸلەرٸندەگٸ سٶرەلەرگە ەركٸن قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ زاڭناماعا ٶزگەرٸستەر دايىنداۋدا: جەتكٸزٸلٸمدەر ٷشٸن تٶلەمدٸ كەيٸنگە قالدىرۋ مەرزٸمٸن 30 كٷنمەن شەكتەۋ ۇسىنىلدى. سونداي-اق وتاندىق ٶنٸمدەردٸ سٶرەلەرگە ورنالاستىرۋعا قوعامدىق باقىلاۋ تەتٸگٸ ەنگٸزٸلمەك — تۇرعىندار زاڭبۇزۋشىلىقتاردى تٸركەپ, ۋەكٸلەتتٸ ورگانعا جولداي الادى. ول ٷشٸن «ساپالى ٶنٸم» جٷيەسٸ ەزٸرلەنۋدە.
سونداي-اق كەڭەستە سەرٸك جۇمانعارين تاريفتەردٸڭ ٶسۋٸنٸڭ ينفلياتسيياعا ىقپالىن تٶمەندەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا تابيعي مونوپولييالاردى رەتتەۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسىن تىڭدادى. كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا ەل تۇرعىندارىن قازاقستاندىق ٶنٸمدەرمەن قولجەتٸمدٸ باعامەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ جٶنٸندە ناقتى تاپسىرمالار بەردٸ.
