Foto: Zakon.kz
18 tamyz kúni Premer-ministrdiń orynbasary – ulttyq ekonomika ministri Serik Jumanǵarinniń tóraǵalyǵymen ótken keńeste azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń aǵymdaǵy jaǵdaiy qaraldy, dep habarlaidy Ult.kz.
Azyq-túlik qaýipsizdigi eki negizgi elementke negizdeledi: azyq-túliktiń fizikalyq qoljetimdiligine Aýyl sharýashylyǵy ministrligi, al ekonomikalyq qoljetimdiligine Saýda jáne integratsiia ministrligi jaýap beredi.
Azyq-túlikpen qamtamasyz etý boiynsha naqty is-sharalar AÓK-ti damytýdyń 2030 jylǵa deiingi tujyrymdamasy men 2028 jylǵa qarai aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń kólemin eki esege arttyrý jónindegi Jol kartasynda bekitilgen.
Aýyl sharýashylyǵy ministrliginiń derekterine sáikes, 2021–2024 jyldary jalpy ónim kólemi 11,3%-ǵa ósip, 7,5 trln teńgeden 8,3 trln teńgege jetti. Onyń ishinde ósimdik sharýashylyǵy 14%-ǵa (4,4-ten 5 trln teńgege deiin), mal sharýashylyǵy 5,6%-ǵa (3,1-den 3,29 trln teńgege deiin) artty. 2025 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ósim 3,7%-dy qurap, 1,8 trln teńgege jetti.
Biyl egis alańy 23,6 mln gektarǵa deiin ulǵaityldy (+322,8 myń ga). Bul rette dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar egisi qysqaryp (-629,9 myń ga), áleýmettik mańyzy bar ári joǵary rentabeldi daqyldardyń egisi keńeidi: maily daqyldar 4 mln ga (+1 055,5 myń ga), kartop 131,2 myń ga (+9,3 myń ga).
Mal sharýashylyǵynda 2025 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda barlyq mal túrleriniń basy ósken: IQM 8,3%-ǵa (8,8 mln bas), qoi men eshki 0,8%-ǵa (21,5 mln bas), jylqy 4,7%-ǵa (4,6 mln bas), qus 2,7%-ǵa (47,7 mln bas). Bul ónim óndirýdiń artýyna yqpal etti: et (tiridei salmaqta) 529,9 myń tonna (+1,5%), qus eti 187,7 myń tonna (+4,9%), sút 1,8 mln tonna (+7%), taýyq jumyrtqasy 2,2 mlrd dana (+0,9%).
Foto: Úkimet
Azyq-túlik ónimderin óndirý kólemi 10,5%-ǵa ósip, 1,8 trln teńgeni qurady. Sút, et, un, makaron ónimderi, ósimdik jáne sary mai óńdeý kólemi artty.
«Qazaqstan ózin negizgi azyq-túlik ónimderimen 80–100% jáne odan da joǵary deńgeide qamtamasyz etip otyr. Et, sút, jumyrtqa, kókónis, un – bulardyń bári elimizdiń turǵyndarynyń qajettiligin tolyq óteýde. Sonymen qatar, qus eti, shujyq, irimshik, qant jáne balyq boiynsha import saqtalýda», — dedi aýyl sharýashylyǵy vitse-ministri Ermek Kenjehanuly.
Atalǵan baǵyttardaǵy táýeldilikti tómendetý úshin investitsiialyq jobalar iske asyrylýda. Atap aitqanda, 2022–2024 jyldary qýattylyǵy 144 myń tonna bolatyn 17 qus fabrikasy iske qosyldy. Bul qus etimen qamtamasyz etý deńgeiin 67%-dan 79%-ǵa jetkizdi. 2028 jylǵa deiin taǵy 41 kásiporyn iske qosylyp, tolyq ózin-ózi qamtamasyz etýge qol jetkiziledi.
Eger 2019 jyly elde nebári 19 sút fermasy bolsa, búginde olardyń sany 69-ǵa jetti, taǵy 47-si salynýda. Barlyǵy 116 ferma iske qosylǵan soń sút óndirisi jylyna 600 myń tonnaǵa artyp, irimshik pen súzbe qajettiligi tolyq qamtamasyz etiledi.
Negizgi azyq-túlik ónimderiniń ekonomikalyq qoljetimdiligin qamtamasyz etý maqsatynda Saýda jáne integratsiia ministrligi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ósýin tejeý boiynsha keshendi sharalar júrgizýde. Saýda jáne integratsiia birinshi vitse-ministri Aijan Bijanovanyń aitýynsha, jyl basynan beri baǵanyń ósý qarqyny aitarlyqtai báseńdegen. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ortasha ósimi 8%-dy qurady, al ekinshi toqsannan bastap qarqynnyń báseńdeýi baiqalady: sáýirde 1,6%, mamyrda 1%, maýsymda 0,7%, shildede 0,4%, tamyzdyń eki aptasynda nebári 0,1%.
Aijan Bijanovanyń aitýynsha, Qazaqstandaǵy áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń basym bóligi EAEO elderi arasyndaǵy eń arzan bolyp otyr.
«15 azyq-túlik ónimi (kúnbaǵys maiy, súzbe, jumyrtqa, tuz, qaraqumyq, kúrish, un, kókónis jáne t.b.) boiynsha Qazaqstanda EAEO elderiniń ishinde eń tómen naryqtyq baǵalar tirkelgen. Sút pen siyr eti boiynsha Qazaqstan tek Belarýstan keiin tur, qus eti boiynsha – Belarýs pen Reseiden keiin, al sary mai boiynsha – Qyrǵyzstannan keiin», — dedi birinshi vitse-ministr.
Baǵany ishki naryqta turaqtandyrý úshin memleket bordaqylaý alańdaryn damytýǵa, et klasterin qurýǵa qoldaý kórsetip, óńirler men iri qalalarda fermerlerge tegin saýda oryndary usynylatyn jármeńkeler ótkizip keledi.
Sonymen qatar otandyq óndiristi qoldaý jáne qazaqstandyq taýarlardyń saýda jelilerindegi sórelerge erkin qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin Saýda jáne integratsiia ministrligi zańnamaǵa ózgerister daiyndaýda: jetkizilimder úshin tólemdi keiinge qaldyrý merzimin 30 kúnmen shekteý usynyldy. Sondai-aq otandyq ónimderdi sórelerge ornalastyrýǵa qoǵamdyq baqylaý tetigi engizilmek — turǵyndar zańbuzýshylyqtardy tirkep, ýákiletti organǵa joldai alady. Ol úshin «Sapaly ónim» júiesi ázirlenýde.
Sondai-aq keńeste Serik Jumanǵarin tarifterdiń ósýiniń infliatsiiaǵa yqpalyn tómendetý máseleleri boiynsha Tabiǵi monopoliialardy retteý komitetiniń tóraǵasyn tyńdady. Keńes qorytyndysy boiynsha el turǵyndaryn qazaqstandyq ónimdermen qoljetimdi baǵamen qamtamasyz etý jumystaryn jedeldetý jóninde naqty tapsyrmalar berdi.
