قازاقفيلم: ۇلتتىق كينونىڭ شەجٸرەسٸ

فوتو: اشىق دەرەككٶز

12 قىركٷيەك – قازاق ٶنەرٸ ٷشٸن ەرەكشە كٷن. دەل وسى كٷنٸ 1941 جىلى قازاق كسر حالىق كوميسسارلارى كەڭەسٸنٸڭ شەشٸمٸمەن الماتىدا كٶركەم فيلمدەر كينوستۋديياسى اشىلىپ, كەيٸن 1960 جىلدان باستاپ «قازاقفيلم» اتىن يەلەندٸ. سودان بەرٸ بۇل قارا شاڭىراق ۇلتتىق كينونىڭ التىن ۇياسىنا اينالدى. وسى ايتۋلى كٷنگە وراي Ult.kz تٸلشٸسٸ اتالعان كينوستۋدييا وسى جىلدار ارالىعىندا تاريحتا قالاتىن قانداي كٶركەم فيلمدەر تٷسٸرگەنٸن ساراپتاپ كٶردٸ.

1941–1944 جىلدارى ستۋدييا كەڭەس وداعىنىڭ بارلىق كٶركەم فيلمدەرٸنٸڭ شامامەن 80%-ىن شىعاردى, ولاردىڭ ٸشٸندە سەرگەي ەيزەنشتەيننٸڭ اتاقتى «يۆان گروزنىي» فيلمٸ دە بار. بۇل — سەرگەي ەيزەنشتەيننٸڭ رەجيسسەرلٸگٸندەگٸ ەيگٸلٸ كەڭەستٸك تاريحي دراما: «يۆان گروزنىي. 1-بٶلٸم» (1944) جەنە «يۆان گروزنىي. 2-بٶلٸم» (1946, رەسمي كٶرسەتٸلٸمٸ 1958 جىلى) تٷسٸرٸلگەن. بۇل فيلم – ەلەمدٸك كينەماتوگرافيياداعى شوقتىعى بيٸك تۋىندىلاردىڭ بٸرٸ. كارتينادا رەسەي پاتشاسى يۆان IV-تٸڭ مەملەكەتتٸ ورتالىقتاندىرۋعا ۇمتىلىسى مەن بيلٸكتٸڭ ونى قاتىگەزدٸككە يتەرمەلەۋٸ بەينەلەنەدٸ. العاشقى بٶلٸمدە جاس پاتشانىڭ ەلدٸ بٸرٸكتٸرۋ جولىنداعى ارمانى مەن ساراي ٸشٸندەگٸ ساتقىندىق سۋرەتتەلسە, ەكٸنشٸ بٶلٸمدە ونىڭ بيلٸگٸ كٷشەيگەن سايىن كٷدٸكشٸل, قاتال تۇلعاعا اينالعانى كٶرسەتٸلەدٸ.

كينوستۋدييا سوعىس جىلدارى كينەماتوگرافييالىق مايداندى رۋح بەرەتٸن جەنە جاۋىنگەرلەردٸڭ جاۋىنگەرلٸك رۋحىن قولدايتىن ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتٸپ, ماڭىزدى رٶل اتقاردى.

قازاق كينوسى تاريحىنداعى ماڭىزدى وقيعا — تەاتر اكتەرٸ شەكەن ايمانوۆتىڭ كينورەجيسسۋراعا كەلۋٸ بولدى. ول 1952 جىلى ەفيم دزيگان تٷسٸرگەن «جامبىل» فيلمٸندە جامبىل جاباەۆتىڭ بەينەسٸن شەبەر سومدادى. فيلم قازاقتىڭ حالىق اقىنى جامبىل جاباەۆتىڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان. كارتينادا جامبىلدىڭ بالا كەزٸنەن باستاپ حالىق اراسىنان شىققان سۋىرىپسالما اقىنعا اينالۋى, ەدٸلەتسٸزدٸككە قارسى كٷرەسٸ, ەل بٸرلٸگٸن جىرلاۋى بەينەلەنەدٸ. جامبىلدىڭ شىعارمالارى مەن تۇلعاسى حالىقتىڭ رۋحاني تٸرەگٸ رەتٸندە كٶرسەتٸلەدٸ. 

1954 جىلى تولىقتاي ۇلتتىق ناقىشتا تٷسٸرٸلگەن العاشقى قازاق فيلمٸ — «دالانىڭ قىزى» كٶرەرمەنگە جول تارتتى. ونى رەجيسسەر گەربەرت راپپاپورت تٷسٸرگەن. 
بۇل فيلم ارقىلى كٶرەرمەندەر قازاقتىڭ شىنايى دەستٷرلەرٸن, تۇرمىسىن جەنە مەدەنيەتٸن كٶردٸ, بۇل ۇلتتىق كينو ٷشٸن ماڭىزدى وقيعا بولدى. فيلمدە سوعىستان كەيٸنگٸ قازاق اۋىلىنداعى ٶمٸر سۋرەتتەلەدٸ. باستى كەيٸپكەر – ەڭبەكقور جاس قىز سەۋلە. ول دالا تٶسٸندە حالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ٷلەس قوسىپ, جاڭا زاماننىڭ بەلسەندٸ ٶكٸلٸ رەتٸندە بەينەلەنەدٸ. «دالانىڭ قىزى» – كەڭەستٸك كەزەڭدەگٸ ەيەل بەينەسٸن جاڭاشا كٶرسەتكەن تۋىندى. كارتينادا ەيەلدٸڭ قوعامداعى بەلسەندٸ رٶلٸ مەن جاڭا دەۋٸردٸڭ ارمان-ماقساتتارى كٶركەمدٸك تۇرعىدا اشىلعان.

وسى جىلى عابيت مٷسٸرەپوۆتٸڭ ستسەنارييٸ بويىنشا شەكەن ايمانوۆتىڭ رەجيسسەرلٸك دەبيۋتٸ «ماحاببات تۋرالى داستان» فيلمٸ ەكرانعا شىقتى. بۇل تۋىندى قازاق ۇلتتىق كينورەجيسسۋراسىنىڭ دامۋىنىڭ باستالۋىن جەنە الماتى كينوستۋديياسىندا كٶركەم فيلمدەردٸڭ تۇراقتى شىعارىلىمىنىڭ نەگٸزٸن قالادى. بۇل – قازاق كينوسىنىڭ العاشقى ليريكالىق تۋىندىلارىنىڭ بٸرٸ. فيلمدە عاشىقتىق سەزٸمنٸڭ تازالىعى مەن ادالدىعى, ونى ٶمٸرلٸك سىناقتاردان قورعاپ قالۋعا ۇمتىلعان كەيٸپكەرلەر تاعدىرى بەينەلەنەدٸ. ۇلتتىق دەستٷر مەن مۋزىكاعا نەگٸزدەلگەن كارتينا ماحاببات پەن ادامگەرشٸلٸك قۇندىلىقتارىن دەرٸپتەيدٸ.

1959 جىلى «بٸزدٸڭ سٷيٸكتٸ دەرٸگەر» فيلمٸ بٷكٸلوداقتىق كينوفەستيۆالدە ىنتالاندىرۋ ديپلومىنا يە بولدى, بۇل قازاقستاندىق كينەماتوگرافيستەردٸڭ جوعارى دەڭگەيٸن راستادى. فيلمنٸڭ باستى كەيٸپكەرٸ – اۋىل دەرٸگەرٸ ەرمەك. ول – ٶز ٸسٸنە ادال, مەيٸرٸمدٸ ەرٸ قاراپايىم ادام. ەرمەك تەك اۋرۋلاردى ەمدەپ قانا قويماي, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جاناشىرى, سەنٸمدٸ دوسى رەتٸندە بەينەلەنەدٸ. ونىڭ مٸنەزٸندەگٸ ادامگەرشٸلٸك پەن كەسٸبي شەبەرلٸك قاراپايىم حالىقتىڭ سٷيٸسپەنشٸلٸگٸنە بٶلەيدٸ.

سول جىلى شەكەن ايمانوۆ «ٶمٸر جولى» فيلمٸنٸڭ كٶركەمدٸك جەتەكشٸسٸ بولدى. ونىڭ رەجيسسەرلٸك جەنە اكتەرلٸك ەڭبەكتەرٸ قازاقستاندىق كينوٶنەردٸڭ قالىپتاسۋىندا شەشۋشٸ رٶل اتقاردى. رەجيسسەرٸ – ەفيم دزيگان.

فيلم قازاق كسر-ٸنٸڭ قۇرىلۋى مەن العاشقى يندۋسترييالىق قادامدارىن بەينەلەيدٸ. وقيعا حح عاسىردىڭ 20–30-جىلدارىنداعى تاريحي كەزەڭگە قۇرىلعان. باستى نازار – حالىقتىڭ جاڭا ٶمٸرگە قادام باسۋى, سوتسياليستٸك قۇرىلىستىڭ اۋىل مەن قالاداعى ٶزگەرٸستەرٸ. كارتينادا قاراپايىم ادامداردىڭ تاعدىرى ارقىلى ٷلكەن تاريحي بەتبۇرىس كەزەڭٸ كٶرسەتٸلەدٸ. كەيٸپكەرلەر ەڭبەكپەن, بٸلٸممەن جەنە بٸرلٸكپەن جاڭا قوعام قۇرۋعا اتسالىسادى.

1960 جىلى 9 قاڭتاردا كينوستۋدييا رەسمي تٷردە «قازاقفيلم» دەپ اتالدى. بۇل ستۋدييا تاريحىنداعى جاڭا كەزەڭنٸڭ باستالۋى بولدى. 1960 جىلدان باستاپ «قازاقفيلم» 50-دەن استام دەرەكتٸ فيلم شىعاردى, ولاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ بٷكٸلوداقتىق ەكرانعا جول تارتتى جەنە مەسكەۋدە قابىلداندى.

وسى جىلدارى قازاق مۋلتيپليكاتسيياسى دا قارقىندى دامي باستادى.  «نەلٸكتەن قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى ايىر?» اننيماتسيياسى  1967 جىلى شىقتى. رەجيسسەرٸ  – ەمەن قايداروۆ (قازاق انيماتسيياسىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى).
 بۇل مۋلتفيلم حالىق ەرتەگٸسٸنٸڭ نەگٸزٸندە جاسالعان. وندا ادامدارعا قامقور, ٸزگٸ نيەتتٸ كٸشكەنتاي قۇس – قارلىعاشتىڭ ەرلٸگٸ سۋرەتتەلەدٸ. اڭىز بويىنشا, وت يەسٸن ۇرلاپ ەكەتكەن ايداھارعا قارسى شىققان قارلىعاش وتتى ادامدارعا ەكەلٸپ بەرەدٸ. بٸراق ايداھار ونىڭ قۇيرىعىن وتپەن كٷيدٸرٸپ جٸبەرەدٸ, سودان بەرٸ قۇستىڭ قۇيرىعى ايىر بولىپ قالعان ەكەن. قازاقتىڭ ۇلتتىق انيماتسيياسىنىڭ تۇڭعىش تۋىندىسى سانالادى. قازاق ەرتەگٸسٸنٸڭ سيۋجەتٸن ەكرانعا ەكەلٸپ, حالىق اۋىز ەدەبيەتٸن مۋلتفيلم تٸلٸنە العاش رەت اۋدارعان. كەيٸپكەرلەردٸڭ بەينەسٸ, ەۋەندەرٸ ۇلتتىق ناقىشتا جاسالعان.

1970 جىلى رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆتىڭ «قىز جٸبەك» فيلمٸ جارىققا شىقتى — بۇل قازاق كينوسى تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى تۋىندىلاردىڭ بٸرٸ. فيلم قازاق حالقىنىڭ دەستٷرلەرٸ مەن ەدەت-عۇرىپتارىن ەكران ارقىلى جەتكٸزە وتىرىپ, ەلدٸڭ مەدەني مۇراسىنا اينالدى. فيلم قازاق حالقىنىڭ كلاسسيكالىق ليرو-ەپوستىق جىرىنىڭ جەلٸسٸمەن تٷسٸرٸلگەن. وقيعا تٶلەگەن مەن جٸبەكتٸڭ شىنايى ماحابباتىن باياندايدى. باستى رٶلدەردٸ قۇمان تاستانبەكوۆ (تٶلەگەن), مەرۋەرت ٶتەكەشوۆا (جٸبەك), نۇرمۇحان جانتٶرين (بەكەجان) سومدادى.


1974 جىلى ۇلى رەجيسسەر مەن اكتەرگە ارنالعان «شەكەن ايمانوۆ» اتتى دەرەكتٸ فيلم شىعارىلدى. فيلم قازاق كينو ٶنەرٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشىلاردىڭ بٸرٸ, ەيگٸلٸ اكتەر ەرٸ رەجيسسەر شەكەن ايمانوۆتىڭ شىعارماشىلىق جولىنا ارنالعان. كارتينادا ونىڭ تەاترداعى العاشقى قادامدارى, كەيٸننەن كينوعا كەلٸپ, قازاق ٶنەرٸن جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرگەن ەڭبەگٸ باياندالادى.

بۇل كەزەڭ كارتينالارىن بەرۋدە كينودا تاريحي وقيعالار, شىتىرمان-دەتەكتيۆتٸ فيلمدەر جاستار قىزىعۋشىلىعىن وياتتى. سونىڭ قاتارىندا دەتەكتيۆ جانرىندا تٷسٸرٸلگەن ەكٸ سەرييالى تۇڭعىش قازاق فيلمٸ  «اتاماننىڭ اقىرىن» اتاۋعا بولادى. 1970 جىلى «قازاقفيلم» ستۋديياسى شىعارعان فيلم اتاقتى رەجيسسەر شەكەن ايمانوۆتىڭ ەڭ سوڭعى فيلمٸ بولىپ تاريحتا قالدى. «اتاماننىڭ اقىرى» – قازاق كينو قورجىنا قوسىلعان ەڭ اسىل تۋىندىلاردىڭ بٸرٸ. ستسەناريي اۆتورلارى – ەبدٸجەمٸل نۇرپەيٸسوۆ پەن شەكەن ايمانوۆ.

فيلم وقيعاسى ازامات سوعىسى جىلدارىندا ٶربيدٸ. قازاق دالاسىندا ەلدٸ قيناعان اتامان دۋتوۆتىڭ ٶمٸرٸنٸڭ سوڭعى كەزەڭٸ سۋرەتتەلەدٸ. كەڭەس ٷكٸمەتٸنە قارسى كٷشتەردٸڭ بٸرٸ بولىپ جٷرگەن دۋتوۆ قازاقستان اۋماعىندا جاسىرىن ەرەكەت ەتەدٸ. باستى رٶلدەردە نۇرمۇحان جانتٶرين, ىدىرىس نوعايباەۆ, اسانەلٸ ەشٸموۆ ويناعان.

سونىمەن قاتار, «ترانسسٸبٸر ەكسپرەسٸ» تاريحي-دەتەكتيۆتٸك دراماسىن 1977 جىلى رەجيسسەر ەلدور ۋرازباەۆ تٷسٸرگەن. فيلمنٸڭ وقيعاسى حح عاسىردىڭ باسىندا ٶتەدٸ. قىتايدان ەۋروپاعا قاراي جٷرەتٸن ەيگٸلٸ ترانسسٸبٸر ەكسپرەسٸندە ساياحاتشىلاردىڭ تاعدىرى توعىسادى. ەرتٷرلٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸ مٸنگەن پويىزدا ساياسي ايلا-شارعىلار, تىڭشىلىق, قىلمىستىق وقيعالار ٶربيدٸ. باستى كەيٸپكەر – قازاق جٸگٸتٸ ەرجان. ول پويىزداعى كٷدٸكتٸ وقيعالارعا كۋە بولىپ قانا قويماي, ەدٸلدٸك ٷشٸن كٷرەسەدٸ. وسى ارقىلى فيلم سول دەۋٸردەگٸ حالىقارالىق قاتىناستاردى, قوعامداعى قايشىلىقتاردى كٶرسەتەدٸ. قازاق كينوسىنا دەتەكتيۆ جانرىن العاش ەنگٸزگەن فيلمدەردٸڭ بٸرٸ. تارتىستى وقيعا, شىتىرمان سيۋجەت پەن تاريحي شىندىقتى بايلانىستىرادى. قازاق اكتەرلەرٸمەن قاتار شەتەلدٸك اكتەرلەر دە ويناعان, بۇل فيلمگە حالىقارالىق سيپات بەرگەن.

«بٸزدٸڭ باتىرلاردى بٸل» دەرەكتٸ-پۋبليتسيستيكالىق فيلمٸن 1978 جىلى رەجيسسەر شەريپا ورازباەۆا تٷسٸرگەن. فيلم ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستا ەرلٸك كٶرسەتكەن قازاق باتىرلارىنىڭ ٶمٸرٸ مەن ەرلٸكتەرٸن باياندايدى. كارتينادا باۋىرجان مومىشۇلى, تالعات بيگەلدينوۆ, ەلييا مولداعۇلوۆا, مەنشٷك مەمەتوۆا سيياقتى مايدان قاھارماندارى تۋرالى دەرەكتەر, ەستەلٸكتەر مەن ارحيۆتٸك كادرلار ۇسىنىلادى. فيلمنٸڭ باستى يدەياسى – جاس ۇرپاققا وتان قورعاۋشىلاردىڭ ەرلٸگٸن تانىتۋ, پاتريوتتىق رۋحتى نىعايتۋ. سوعىس باتىرلارى تۋرالى تۇڭعىش دەرەكتٸ فيلمدەردٸڭ بٸرٸ. ارحيۆتٸك حرونيكا مەن زامانداستارىنىڭ ەستەلٸكتەرٸ قاتار قولدانىلعان. باتىرلار بەينەسٸ كٶرەرمەن جٷرەگٸندە ماقتانىش سەزٸمٸن وياتادى.

قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مٸنەزٸ, بولمىسى مەن پسيحولوگيياسى جايىنان تٷسٸرٸلگەن كٶركەم فيلمدەرگە «تۇلپاردىڭ ٸزٸ», «گاۋھارتاس», «ٶتەلمەگەن پارىز» تۋىندىلارىن جاتقىزۋعا بولادى. وندا قازاق ەيەلٸنٸڭ وي-ارمانى, مٸنەز-قۇلقى, سونىمەن بٸرگە قازاق ازاماتتارىنىڭ, ەكە مەن بالانىڭ, ادامداردىڭ تاعدىرى شەبەرلٸكپەن سۋرەتتەلدٸ.

«تۇلپاردىڭ ٸزٸ» تاريحي دراماسىن اسانەلٸ ەشٸموۆ 1984 جىلى تٷسٸرگەن. فيلم حح عاسىردىڭ باسىنداعى الاساپىران زاماندى بەينەلەيدٸ. قازاق حالقىنىڭ بوستاندىعى جولىنداعى كٷرەسٸ, سول كەزەڭنٸڭ اۋىر تاعدىرى كەيٸپكەرلەر ارقىلى كٶرسەتٸلەدٸ. تۇلپاردىڭ ٸزٸ – ازاتتىققا ۇمتىلعان حالىق ارمانىن بەينەلەيتٸن سيمۆول.

ال  «گاۋھارتاس» ليريكالىق دراماسىن 1975 جىلى سۇلتان قوجىقوۆ تٷسٸرگەن. فيلم جازۋشى ەبدٸلدە تەجٸباەۆتىڭ شىعارماسى نەگٸزٸندە تٷسٸرٸلگەن. اۋىل جاستارى ايدار مەن جاناردىڭ تازا ماحابباتى سۋرەتتەلەدٸ. ولاردىڭ سەزٸمٸ تۇرمىس اۋىرتپالىعى مەن ەلەۋمەتتٸك كەدەرگٸلەرگە قاراماستان, ادالدىق پەن شىنايىلىقتىڭ ٷلگٸسٸنە اينالادى.

سونىمەن قاتار,  «ٶتەلمەگەن پارىز» ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق دراماسىن 1987 جىلى ابدوللا قارساقباەۆ تٷسٸرگەن. فيلمدە سوعىس جىلدارىندا قاراۋسىز قالعان جەتٸم بالالار تاعدىرى سۋرەتتەلەدٸ. جەتٸمدٸكتٸڭ ازابىن تارتقان جاسٶسپٸرٸمدەر قوعامنىڭ ەدٸلەتسٸزدٸگٸنە قارسى تۇرىپ, ٶز ٶمٸر جولىن تابۋعا تىرىسادى. تۋىندى اتا-انانىڭ, ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ ماڭىزىن كٶتەرەدٸ.

قازاق بالالار ەدەبيەتٸن ەكرانداۋدا ٷلكەن تابىستارعا جەتتٸ. جازۋشى بەردٸبەك سوقپاقباەۆتىڭ «مەنٸڭ اتىم قوجا» پوۆەسٸ دە كينو تٸلٸندە سٶيلەدٸ. جەنە فيلمنٸڭ سەتتٸ شىققانى سونشا, ەيگٸلٸ كانن كينوفەستيۆالٸنٸڭ التىن جٷلدەسٸن جەڭٸپ الدى.

«مەنٸڭ اتىم قوجا» بالالارعا ارنالعان كٶركەم فيلمٸن رەجيسسەر ابدوللا قارساقباەۆ 1963 جىلى بەردٸبەك سوقپاقباەۆتىڭ اتتاس پوۆەسٸ نەگٸزٸندە تٷسٸرگەن. فيلمنٸڭ باستى كەيٸپكەرٸ – تەنتەك, قييالشىل قوجا. ول ٷنەمٸ قىزىق وقيعالارعا تاپ بولىپ, مۇعالٸمدەر مەن دوستارىنا دا, كەيدە ٶزٸنە دە قيىندىق تۋدىرادى. الايدا ونىڭ جٷرەگٸ تازا, ارمانى اسقاق. تۋىندى بالالاردىڭ ادالدىعى, ارمانشىلدىعى مەن ٶمٸرگە قۇشتارلىعىن بەينەلەيدٸ.

«التى جاسار الپامىس مەكتەپكە بارادى» الالار فيلمٸن 1976 جىلى رەجيسسەر قانىمبەك قاسىمبەكوۆ تٷسٸرگەن. فيلم التى جاسار الپامىستىڭ العاش مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان كٷنٸنەن باستالادى. ونىڭ دوستارىمەن, مۇعالٸمدەرمەن قارىم-قاتىناسى, جاڭا ورتاعا بەيٸمدەلۋٸ قىزىقتى وقيعالار ارقىلى بەرٸلەدٸ. بالانىڭ ٸشكٸ ەلەمٸ مەن بالالىق قۋانىشى ەسەرلٸ سۋرەتتەلگەن.

«ارمان اتامان» بالالارعا ارنالعان شىتىرمان وقيعالى فيلمٸن 1978 جىلى رەجيسسەر تالعات تەمەنوۆ تٷسٸرگەن. فيلم جاسٶسپٸرٸم بالالاردىڭ دوستىعى مەن شىتىرمانعا تولى بالالىق شاعىن بەينەلەيدٸ. باستى كەيٸپكەر ارمان باستاعان توپ ٶزٸن «اتامان» دەپ جارييالاپ, تٷرلٸ قىزىق پەن سىناقتارعا تاپ بولادى. بالالاردىڭ ادالدىعى, دوستىققا بەرٸكتٸگٸ مەن قييالى نەگٸزگٸ ٶزەك بولادى.

ال  «سٷيرٸك» پسيحولوگييالىق دراماسىن 1987 جىلى رەجيسسەر دامير ماناباەۆ تٷسٸرگەن. فيلم جاس قىز سٷيرٸكتٸڭ تاعدىرى جايلى. ونىڭ ٶمٸرٸندەگٸ قۋانىشى مەن كٷيزەلٸسٸ, ٷلكەندەرمەن قارىم-قاتىناسى, ٶزٸن-ٶزٸ تانۋعا ۇمتىلىسى شىنايى سۋرەتتەلەدٸ. جاسٶسپٸرٸمنٸڭ ٸشكٸ جان دٷنيەسٸ, ارماندارى مەن كٷيزەلٸستەرٸ نەزٸك پسيحولوگييالىق قىرىنان اشىلعان.

1990 جىلداردىڭ توقىراۋ كەزەڭٸ قازاق كينوسىنا دا ەسەر تيگٸزدٸ. بۇل كەزەڭدەگٸ قيىندىقتار مەن اۋىر جىلدار وقيعالارى بارىنشا شىنايى, ەدٸلەتتٸ كٶرٸنۋٸ ٷشٸن رەجيسسەرلەرٸ اۋىل مەن قالا ٶمٸرٸن سۋرەتتەۋدە نانىمدى جاساۋعا تىرىستى. رەجيسسەر سەرٸك اپرىموۆتىڭ «قييان» تەكتەس كارتينالارى سونىڭ ايعاعى. فيلم 1998 جىلى تٷسٸرٸلگەن. فيلمنٸڭ وقيعاسى قازاقستاننىڭ شالعاي اۋىلدارىنىڭ بٸرٸندە ٶربيدٸ. باستى كەيٸپكەرلەر – اۋىل تۇرعىندارى. ولار كٷندەلٸكتٸ تۇرمىس-تٸرشٸلٸكتٸڭ قيىندىعىنا قاراماستان, ٶز تاعدىرىن, ٷمٸتٸن, ارمانىن ارقالاپ ٶمٸر سٷرەدٸ. بۇل – تەك گەوگرافييالىق قاشىقتىق قانا ەمەس, ادامداردىڭ جالعىزدىعى مەن ٶمٸردٸڭ مەنٸن ٸزدەۋٸ جايلى فيلوسوفييالىق تۋىندى. كەيٸپكەرلەردٸڭ ٸشكٸ ەلەمٸ, ولاردىڭ ارمان-مۇراتى مەن قوعامنان وقشاۋ تٸرشٸلٸگٸ ارقىلى قازاق اۋىلىنداعى ەلەۋمەتتٸك شىندىق بەينەلەنگەن.

ال 2000 جىلدان كەيٸن قازاق كينوسى تاريحي باعىتقا بەت بۇرا باستادى. مەسەلەن, 2005 جىلى تٷسٸرٸلگەن  «كٶشپەندٸلەر» تاريحي-ەپيكالىق جانرىندا.  فيلم XV عاسىرداعى قازاق حالقىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭٸن سۋرەتتەيدٸ. جاس سۇلتان وراز-مۇحاممەد پەن ونىڭ تاعدىرى ارقىلى ەلدٸڭ بٸرلٸگٸ, سىرتقى جاۋعا قارسى كٷرەسٸ كٶرسەتٸلەدٸ. تۋىندىدا كٶشپەندٸلەردٸڭ ٶمٸر سالتى مەن ەرلٸك رۋحى بەينەلەنگەن.

ال «جاۋجٷرەك مىڭ بالا» تاريحي دراماسىن اقان ساتاەۆ 2012 جىلى تٷسٸرگەن. فيلم XVIII عاسىرداعى جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزٸندەگٸ قازاق حالقىنىڭ ەرلٸگٸن سۋرەتتەيدٸ. باستى كەيٸپكەر سارتاي جاسٶسپٸرٸمدەردەن قۇرالعان مىڭ بالانى باستاپ, ەلٸن قورعاۋعا اتتانادى. كارتينادا باتىرلىق, بٸرلٸك پەن وتانشىلدىق يدەياسى كٶرٸنٸس تابادى.

«قازاق حاندىعى. الماس قىلىش» تاريحي ەپوپەياسىن 2016 جىلى رٷستەم ەبدٸراشەۆ تٷسٸردٸ. 
فيلم XV عاسىرداعى كەرەي مەن جەنٸبەك سۇلتانداردىڭ قازاق حاندىعىن قۇرۋ جولىنداعى كٷرەسٸن باياندايدى. ولاردىڭ ەبٸلقايىر حاننان بٶلٸنٸپ, جەكە ەل بولۋعا ۇمتىلىسى, حالىقتى جيناپ, دەربەس حاندىق ٸرگەسٸن قالاۋ وقيعاسى ەپيكالىق تۇرعىدا كٶرسەتٸلگەن.

سونىمەن قاتار, 2019 جىلى اقان ساتاەۆ «توميريس» تاريحي ەپيكالىق فيلمٸن تٷسٸردٸ. فيلم ب.ز.د. VI عاسىرداعى ساق پاتشايىمى توميريس تۋرالى. جاستايىنان قيىندىق كٶرگەن توميريس ەلٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ ٷشٸن كٷرەسٸپ, پارسى پاتشاسى كيردٸڭ ەسكەرٸن تالقانداعان. كارتينادا ەيەل پاتشانىڭ قايسارلىعى, ەلٸن قورعاعان باتىرلىعى مەن ەرٸك-جٸگەرٸ بەينەلەنگەن.

اقبوتا مۇسابەكقىزى