قازاق روگىن بٸلەسٸز بە?

فوتو: creativecommons.org

مۋزىكا – ادام جانىنىڭ ايناسى. ال روك سول اينادا ەركٸندٸك پەن رۋحتىڭ جارقىلى. بۇل تەك دىبىس پەن ىرعاق ەمەس, بۇل – ادامنىڭ ٸشكٸ ەلەمٸندەگٸ تەۋەلسٸزدٸككە ۇمتىلىس, سانا مەن سەزٸمنٸڭ جاڭعىرۋى. حح عاسىردا دجون لەننون باستاعان بۇل باعىت بٷگٸندە قازاق ساحناسىندا دا ٶز ٷنٸمەن, ٶز بولمىسىمەن ٶمٸر سٷرٸپ كەلەدٸ. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ ەلەم ەلدەرٸندە قارقىندى دامىپ, قازاقستانعا دا جەتكەن روك باعىتىنىڭ ٶكٸلدەرٸن تەرٸپ كٶردٸ.

روك جانرىنىڭ تۋۋى مەن ەلەمدٸ باۋراۋى

1940 جىلدىڭ 9 قازانىندا دٷنيەگە كەلگەن دجون لەننون روك ەلەمٸنٸڭ مەڭگٸلٸك سيمۆولىنا اينالعان ەسٸم. ول The Beatles توبىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى عانا ەمەس, بٷتٸن بٸر ۇرپاقتىڭ ويلاۋ جٷيەسٸن, ٶنەرگە كٶزقاراسىن ٶزگەرتكەن تۇلعا ەدٸ. «Yesterday», «Hey Jude», «Imagine» سيياقتى ەندەر ەلەم تىڭدارمانىنىڭ جٷرەگٸنە ٷڭٸلٸپ, بەيبٸت ٶمٸر مەن ادامگەرشٸلٸككە شاقىرعان رۋحاني ٷنگە اينالدى. ەسٸرەسە «Imagine» تۋىندىسى سوعىستان شارشاعان ادامزاتقا بەيبٸت ەلەم تۋرالى ارمان سىيلاعان ەن. ەر جولىندا ادامزاتقا دەگەن سەنٸم, ٸزگٸلٸك, ٷمٸت بار. 1980 جىلى لەننون نەبەرٸ قىرىق جاسىندا قاستاندىق قۇربانى بولعانىمەن, ونىڭ داۋىسى ٶشكەن جوق. ول بٷگٸندە دە ەركٸندٸككە سەنگەن ۇلتتاردىڭ, ەدٸلدٸك ٸزدەگەن جانداردىڭ رۋحاني سەرٸگٸنە اينالىپ وتىر.

1950-جىلدارى امەريكادا دٷنيەگە كەلگەن روك-ن-رولل – ريتم-ن-بليۋز بەن كانتريدٸڭ تٷيٸسكەن تۇسىنان پايدا بولعان جاڭا مۋزىكالىق مەدەنيەت. ەلۆيس پرەسلي, چاك بەرري, ليتتل ريچارد سىندى تۇلعالار بۇل باعىتتى ۇلت پەن تٸل شەكاراسىنان اسىرىپ, بٷكٸل ەلەمگە جاستىقتىڭ, ەركٸن ويدىڭ, قوعامعا قارسىلىقتىڭ سيمۆولى رەتٸندە ۇسىندى. كٶپ ۇزاماي بۇل تولقىن اتلانت مۇحيتىن اسىپ, ۇلىبريتانييادا The Beatles پەن The Rolling Stones سيياقتى توپتاردىڭ شىعارماشىلىعىندا جاڭا قارقىنمەن جالعاسىن تاپتى. وسىلايشا روك بٷكٸل ادامزات مەدەنيەتٸنٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالدى.

قازاق روگىنىڭ تامىرى مەن تىنىسى

قازاقستانداعى روك مەدەنيەتٸنٸڭ تاريحى دا – بٸر دەۋٸردٸڭ ايناسى. 1970–1980 جىلدارى «دوس-مۇقاسان» انسامبلٸ ۇلتتىق ەۋەندٸ زاماناۋي ىرعاقپەن توعىستىرىپ, قازاق ساحناسىنا تىڭ سەرپٸن ەكەلدٸ. بۇل ۇلتتىق ٷن مەن ەلەمدٸك باعىتتىڭ ٷندەسكەن العاشقى تەجٸريبەسٸ ەدٸ. كەيٸن «اراي», «بۋمەرانگ», «ا-ستۋديو» سىندى ۇجىمدار قازاق روكىنىڭ العاشقى بۋىنىن قالىپتاستىردى. بۇل توپتاردىڭ شىعارماشىلىعىندا ەركٸن وي مەن قوعامداعى جاڭا تولقىننىڭ داۋسى ەستٸلدٸ.

1990-جىلدارى تەۋەلسٸزدٸك العان ەلٸمٸزبەن بٸرگە قازاق روكى دا جاڭا تىنىس الدى. «اداپتاتسييا», «Motor-Roller», «ۋرفين دجيۋس» توپتارى قوعامداعى ٶزگەرٸستەر مەن جاڭا يدەالداردى مۋزىكالىق تٸلمەن جەتكٸزدٸ.

1992 جىلى الماتىدا قۇرىلعان Holy Dragons توبى قازاق ساحناسىنداعى heavy metal باعىتىنداعى بٸرەگەي ۇجىم بولدى. گيتاريست يۋرگەن تاندەرسون مەن ۆوكاليست ولەگ كوماروۆ نەگٸزٸن قالاعان توپ جيىرمادان استام البوم شىعارىپ, رەسەيدٸڭ جەنە ەۋروپانىڭ ٸرٸ لەيبلدارىمەن جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. ولاردىڭ ورىنداۋىنداعى مۋزىكا ناعىز ەنەرگەتيكا, حح عاسىردىڭ ناعىز «تەمٸر دەۋٸرٸنەن» جەتكەن ٷن.

ٶسكەمەن قالاسىندا 1992 جىلى قۇرىلعان Subkultura توبى ٶز جولىن پوەزييادان باستاعان روكشىلار ۇجىمى. توپتىڭ مەتٸندەرٸ مەن ەۋەندەرٸ ورىس روگىنىڭ مەترلەرٸ چايف, ددت, اليسا شىعارماشىلىعىمەن ٷندەس. ەتنو مەن فولكتى ٷيلەستٸرگەن توپ بٷگٸندە قازاقستان مەن رەسەي ساحنالارىندا جيٸ گاسترولگە شىعىپ, تىڭدارمانداردىڭ سٷيٸكتٸسٸنە اينالدى.

1993 جىلى ٸليياس اۋتوۆ قۇرعان Motor-Roller توبى  ەلٸمٸزدەگٸ روك ساحناسىنىڭ اقساقالى. ٸليياس توپتىڭ باسىم بٶلٸگٸنٸڭ اۆتورى ەرٸ ورىنداۋشىسى. توپتىڭ «ستارىي نوۆىي روك», «Rock-Line», «K!nRock» سيياقتى حالىقارالىق فەستيۆالدەرگە قاتىسۋى قازاقستاندىق روكتىڭ ەلەۋەتٸن كٶرسەتەدٸ. ال «چايف» توبىنىڭ سوليسٸ ۆلاديمير شاحرينمەن بٸرگە جازعان «ۋترو ۆ دەرەۆنە» ەنٸ تىڭدارمان جٷرەگٸنەن ەرەكشە ورىن الدى. Motor-Roller شىعارماشىلىعىندا The Beatles, Pink Floyd, Led Zeppelin ەسەرٸ سەزٸلگەنٸمەن, ونىڭ سارىنىندا قازاقى سەزٸم مەن كەڭٸستٸك بار.

ال 2000-جىلدارى «ۇلىتاۋ» ەتنو-روك توبى قازاقتىڭ كيەلٸ دومبىرا ٷنٸ مەن روكتىڭ قۋاتتى ىرعاقتارىن ٷيلەستٸرٸپ, ۇلتتىق دىبىستى ەلەمدٸك ساحناعا الىپ شىقتى. گولليۆۋدتا ٶتكەن حالىقارالىق بايقاۋدا اتالعان توپتىڭ گران-پري يەلەنٸپ, قازاق مەدەنيەتٸنٸڭ جاڭا كەلبەتٸن تانىتتى. بۇل دومبىرانىڭ ٷنٸ مەن ەلەكتروگيتارانىڭ ەكپٸنٸ توعىسقاندا تۋعان ۇلتتىق ماقتانىش بولاتىن. توپ رەپەرتۋارىندا قۇرمانعازى, تەتتٸمبەت, نۇرعيسا تٸلەنديەۆتەن باستاپ باح پەن پاگانينيگە دەيٸنگٸ كلاسسيكتەردٸڭ شىعارمالارى بار.

جاڭا تولقىن جەنە زاماناۋي ٷن

بٷگٸنگٸ روك تولقىنىنا ەكلەكتيكا, FUGAWZ, Cardio Beat, كۋكۋمبەر, Lampى Orchestra سيياقتى جاس توپتار دا ٶز ٷنٸن قوستى. ولاردىڭ ەرقايسىسى ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸمەن دارا: بٸرٸ گرانج بەن بريت-پوپتى ٷيلەستٸرسە, ەكٸنشٸسٸ ۇلتتىق ەلەمەنتتەردٸ زاماناۋي ارانجيروۆكالارمەن ۇشتاستىرادى. ولاردىڭ بٸرٸ فولك پەن ەتنيكالىق سارىنداردى, ەندٸ بٸرٸ بريت-پوپ پەن التەرناتيۆتٸ باعىتتى توعىستىرىپ, جاڭا مەدەني سينتەز قالىپتاستىردى. بۇل بٷگٸنگٸ قازاق جاستارىنىڭ ٸشكٸ دٷنيەسٸن, قوعامعا كٶزقاراسىن, ٶزٸندٸك فيلوسوفيياسىن بٸلدٸرەتٸن ٶنەر.

قازاق ەستراداسىنداعى روك جانرى تۋرالى سٶز قوزعالعاندا, ەڭ الدىمەن اتالاتىن ەسٸمدەردٸڭ بٸرٸ – ەسەم كٶپباەۆا. ول قازاقتان شىققان العاشقى روكەرشا رەتٸندە گيننەستٸڭ رەكوردتار كٸتابىنا ەنگەن ٶنەر يەسٸ.

ەسەم كٶپباەۆا سەرگەي گەراسيموۆ اتىنداعى بٷكٸلرەسەيلٸك مەملەكەتتٸك كينەماتوگرافييا ينستيتۋتىنىڭ اكتەرلٸك بٶلٸمٸن تەمامداعان. قازٸر ول «Tengri» توبىندا ٶنەر كٶرسەتٸپ كەلەدٸ.

ٶزٸنٸڭ ايتۋىنشا, ەسەم روك مۋزىكاعا سانالى تٷردە كەلمەگەن. ريتمٸ مەن مٸنەزٸ جانىنا جاقىن بولعاندىقتان, سول باعىتتاعى ەندەردٸ ورىنداعان. كەيٸن جۇرتشىلىق ونىڭ ورىنداۋ مەنەرٸنەن روك سارىندارىن بايقاپ, «قازاقتىڭ روكەر قىزى» دەپ اتاپ كەتكەن.

ەسەم بۇل تۋرالى بٸر سۇحباتىندا بىلاي دەگەن:
ول روك باعىتىندا ەن ايتۋعا ارنايى ۇمتىلماعان, بٸراق ساحناعا شىققاندا حالىق ونىڭ ەنەرگەتيكاسىن روك ستيلٸمەن بايلانىستىرعان. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, روكتىڭ دا تٷرلٸ تارماقتارى بار: سوفت-روك, پوپ-روك, حارد-روك. ەسەم ٶز باعىتىن پوپ-روكقا جاقىن دەپ ەسەپتەيدٸ.

بالا كەزٸندە ول ۆيكتور تسويدىڭ شىعارماشىلىعىن سٷيٸپ تىڭداعان, ال بويجەتكەن شاعىندا زەمفيرانىڭ ەندەرٸنەن رۋحاني ەسەر العان. سول ەسەر ونىڭ مۋزىكالىق تالعامىن قالىپتاستىرعانداي. مۋزىكاعا دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸمەن قاتار, ەسەم اكتەرلٸككە دە دەن قويعان. ول مەسكەۋدە اكتەرلٸك بٸلٸم العانىمەن, بالا كەزدەن ەنشٸ بولۋدى دا ارمانداعانىن ايتادى.
ٶنەرگە دەگەن العاشقى قادامدارىن ول الماتىداعى جٷسٸپبەك ەلەبەكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ەسترادا جەنە تسيرك كوللەدجٸندە جاساعان. كوللەدجدە ەسەمگە مارقۇم زەينەپ قويشىباەۆا ۇستازدىق ەتتٸ. سونداي-اق قايرات بايبوسىنوۆ, نۇرعالي نٷسٸپجانوۆ, لاكي كەسوگلۋ جەنە روزا رىمباەۆا سىندى قازاق ٶنەرٸنٸڭ مايتالماندارىنان تەلٸم العان. وسى وقۋ ورنىن تەمامداعان سوڭ, ول مەسكەۋگە جول تارتىپ, كينەماتوگرافييا ينستيتۋتىنا تٷسەدٸ.

وسىلايشا, ەسەم كٶپباەۆا ٶنەر مەن مۋزىكانى, اكتەرلٸك پەن ساحنانى قاتار الىپ جٷرگەن ەرەكشە تۇلعا رەتٸندە قازاق مۋزىكا تاريحىندا ٶز ورنىن قالىپتاستىردى. ول ٷشٸن روك — تەك باعىت ەمەس, ەركٸندٸك پەن ٸشكٸ ەلەمنٸڭ كٶرٸنٸسٸ.

قازاق روكىنىڭ ٶز ەرەكشەلٸگٸ بار. اتاپ ايتقاندا, ۇلتتىق تامىر دومبىرا مەن قوبىز ٷنٸ ەلەكتروگيتارامەن ٷندەسەدٸ, قازاق, ورىس, اعىلشىن تٸلدەرٸ قاتار قولدانىلادى, تاقىرىپتىق باعىتىندا ەركٸندٸك, ۇلتتىق سانا, رۋحاني ٸزدەنٸس, ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەت, فيلوسوفييالىق ٶزەگٸندە دالا كەڭدٸگٸ مەن ادامنىڭ ٸشكٸ ەركٸندٸگٸ اراسىنداعى ٷندەستٸك بار.

بٷگٸنگٸ قازاق روكى جاي عانا مۋزىكالىق اعىم ەمەس, ول رۋحاني ٸزدەنٸستٸڭ, ازاماتتىق ۇستانىمنىڭ, ەركٸن ويدىڭ كٶرٸنٸسٸ. دجون لەننون ارمانداعانداي, بەيبٸت تە ازات ەلەم تۋرالى ارمان قازاق دالاسىندا دا جالعاسىپ تۇر. ٶيتكەنٸ روك قارسى شىعۋ ەمەس, ٶز بولمىسىڭدى تابۋ جولى. روك – ادام رۋحىنىڭ ايعايى, ەركٸندٸكتٸڭ ەۋەنٸ, ۇلتتىق سانانىڭ جاڭعىرىعى.

اقبوتا مۇسابەكقىزى