ٸش اۋىرسا دا, تٸس اۋىرسا دا جۇرت جاپاتارماعاي كەڭەس سۇرايتىن, ايتقاندارىن بۇلجىتپاي ورىندايتىن بٸر ەمبەباپ مامان بار كوماروۆسكيي دەگەن. بالالارى تٷشكٸرٸپ-پىسقىرىپ, تەمپەراتۋراسى سەل كٶتەرٸلسە انالارىنىڭ جالما-جان عالامتورعا ٷڭٸلٸپ, ەلگٸ ەيدٸك مەديتسينا مامانىنىڭ اقىل-كەڭەسٸن وقىپ جاتاتىنىنا ٶزٸمٸز دە كۋە بولىپ جٷرمٸز.
دەنساۋلىققا قاتىستى اقىل-كەڭەستەرٸنە جالپاق جۇرت قۇدايداي سەنەتٸندەي كوماروۆسكيي دەگەن كٸم ەكەنٸن بٸلۋگە تىرىسقانبىز. ٶز ٸسٸن تەرەڭ بٸلەتٸن كەسٸبي مامان, پەدياتر, ۋكراينالىق جوعارى كاتەگورييالى دەرٸگەر ەكەن. ەمدەيمٸن دەپ ەلدٸ الداپ, الاياقتىقپەن اقشا تاۋىپ جٷرگەندەرگە ٷش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن بٸلٸكتٸ مامان كٶرٸنەدٸ. بالالار اۋرۋحاناسىندا تالاي جىل ەڭبەك ەتكەن, تٷرلٸ قىزمەت ساتىسىنان ٶتكەن, بٸرنەشە عىلىمي ەڭبەكتٸڭ اۆتورى. «كلينيك» دەپ اتالاتىن جەكە بالالار كلينيكاسى دا بار. ونشاقتى جىل بۇرىن اشىلعان «دوكتور كوماروۆسكييدٸڭ مەكتەبٸ» دەگەن مەديتسينالىق باعىتتاعى تەلەباعدارلاما جٷرگٸزۋشٸسٸنٸڭ كٶرەرمەندەر اراسىندا كەڭٸنەن تانىلعانى سونشالىق, باعدارلاما بٸرنەشە جىلدىڭ ٸشٸندە ۋكراينانىڭ عانا ەمەس, رەسەي, بەلارۋس, مولدوۆا تەلەارنالارىن جاۋلاپتى. ول از دەسەڭٸز, كانادا, گەرمانييا, يزرايل سىندى ەلدەردەگٸ ورىس تٸلدٸ ارنالاردان كٶرسەتٸلەدٸ. «دوكتور كوماروۆسكييدەن سۇراڭىز», «ميكستۋرا-شوۋ» دەگەن دە باعدارلامالارى بار.
كوماروۆسكييدٸڭ بالا دەنساۋلىعىنا, تەربيەسٸنە قاتىستى ايتقاندارى قاناتتى سٶزگە اينالىپ, حالىق اراسىندا كەڭٸنەن تارالىپ كەتٸپتٸ. «باقىتتى بالا – دەنساۋلىعى جاقسى بالا, ونىڭ جاقسى وقۋى مەن سكريپكا تارتا الۋى ەكٸنشٸ كەزەكتە», «بالا ٷشٸن شەتەلدەگٸ كۋرورتتان – اۋىلدا جالاڭاياق جٷگٸرٸپ, كٷنگە كٷيگەن ارتىق» دەگەن سىندى سٶزدەرٸ دە قولايىمىزعا جاعا كەتكەنٸن جاسىرمايمىز. ۋكراينالىق پەدياتردى نە ٷشٸن سونشا ەسپەتتەپ وتىر دەرسٸز. جاقىندا جۋرناليستٸك جۇمىسىمىزدىڭ بارىسىمەن بٸر توپ ەرٸپتەسٸمٸزدٸڭ قاتارىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ ەلجان بٸرتانوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولعان ەدٸك. ە.بٸرتانوۆ وسى كەزدەسۋدە مينيسترلٸك تاراپىنان قولعا العان جۇمىستاردىڭ بٸرازىن ورتاعا سالا كەلٸپ, قوعامدا سالاماتتى ٶمٸر سالتىنا ٷيرەتۋگە كٷش سالىنىپ جاتقانىنا كٶبٸرەك توقتالدى. قازٸرگٸ تاڭدا مەديتسينا سالاسىنا بٶلٸنەتٸن قاراجاتتىڭ 14 پايىزى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستارعا جۇمسالادى ەكەن. سالاماتتى ٶمٸر سالتىنىڭ قىر-سىرىن قوعامعا ەگجەي-تەگجەيلٸ تٷسٸندٸرٸپ وتىرۋ حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتٸن بٸردەن-بٸر جول ەكەنٸ ەلدەقاشان دەلەلدەنگەن. ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە نەشە تٷرلٸ شوۋ-باعدارلامالار كٶپ بولعانىمەن, مەديتسينالىق باعىتتاعى باعدارلامالاردىڭ از ەكەنٸ, حالىق جاپپاي قۇلاق اساتىن مەديتسينا مامانى ەرٸ مەدياتۇلعا جوق ەكەنٸ دە وسى جيىندا ورتاعا سالىندى.
شىنىندا دا, رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردا «دەنساۋلىق», «بٸرٸنشٸ بايلىق», «ۇلت ساۋلىعى» سىندى باعدارلامالار بولعانىمەن, ولاردىڭ تانىمالدىق دەڭگەيٸ اسا جوعارى ەمەس ەكەنٸ راس. «قازاقستان» ارناسىنداعى «شيپاگەر» باعدارلاماسى تٸل ۇشىنا ورا-لىپ تۇر. الايدا, ەفيرگە اپتاسىنا بٸر-اق مەرتە شىعاتىن 20 مينۋتتىق باعدارلاما ازدىق ەتەتٸنٸ تٷسٸنٸكتٸ. ال كٶرەرمەن جازباي تانيتىن, ايتقان اقىل-كەڭەسٸن تۇراقتى تٷردە تىڭدايتىن كەسٸبي مەديتسينا مامانى ەرٸ تەلەجۇلدىز اتانعان ادام قازاقستاندا بولعان ەمەس. تانىمدىق باعدارلامالاردىڭ اراسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ تۋرالى 10-15 مينۋت ايتىلىپ, بٸرەر سيۋجەت كٶرسەتٸلەتٸنٸ بولماسا, كٶرەرمەندەر اسىعا كٷتٸپ, ٷزدٸكسٸز حابارلاسىپ جاتاتىن باعدارلاما ەسٸمٸزگە تٷسپەدٸ. قازٸرگٸدەي دەرٸ-دەرمەكتٸڭ باعاسى اسپانداپ, ەمدەلۋ قۇنى قىمباتتاپ بارا جاتقان كەزەڭدە بٸزدٸڭ حالىق «دەنساۋلىقتىڭ – بٸرٸنشٸ بايلىق» ەكەنٸن جاقسى تٷسٸنٸپ وتىر. مەسەلە ولاردىڭ قىزىقتى ەرٸ پايدالى اقپاراتتارعا دەگەن سۇرانىسىن جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە ٶتەي الماي وتىرعانىمىزبەن بايلانىستى.
ەندٸ باسقا ەلدەردٸڭ مىسالىنا كٶز جٷگٸرتٸپ كٶرەيٸك. مەسەلەن, رەسەيدە مەديتسينالىق باعىتتاعى تەلەباعدارلامالاردى ايتپاعاندا, «زدوروۆە», «پەرۆىي مەديتسينسكيي كانال» سىندى جەكە تەلەارنالار بار. ول از بولعانداي ٶتكەن جىلى «دوكتور» دەگەن جاڭا ارنانىڭ تۇساۋى تاعى كەسٸلٸپتٸ. اتالعان ارنالاردا تانىمال مەديتسينا ماماندارى دەنساۋلىق ساقتاۋعا قاتىستى تٷرلٸ سالالاردى قامتيتىن باعدارلامالاردى جٷرگٸزەدٸ. «مەديكتەر» ەفيردە ناۋقاستاردى ەمدەۋدٸڭ جولدارىن كٶرنەكٸ مىسالدار ارقىلى كٶرسەتٸپ, كەرەك بولسا جەڭٸل-جەلپٸ وپەراتسييا دا جاسايدى. كٶرەرمەندەردٸڭ ولاردىڭ ايتقاندارىنا شٷبەسٸز سەنەتٸنٸ سول. يسٸ قازاققا تانىمال مەديتسينا ماماندارى بٸزدٸڭ ەلدە دە از ەمەس. ولار تۋرالى ايتقاندا تاعامتانۋ اكادەميياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ, اكادەميك تٶرەگەلدٸ شارمانوۆتىڭ ەسٸمٸ تٸل ۇشىنا بٸرٸنشٸ بولىپ ورالادى. اقساقال جاسى توقساندى القىمداسا دا ساليقالى سۇحباتتارىمەن, شىمىر تۇلعاسىمەن-اق سالاماتتى ٶمٸر سٷرۋدٸڭ جارقىن ٷلگٸسٸندەي كٶرٸنەرٸ حاق. ەيگٸلٸ اكادەميك, ەلٸمٸزدە بالالار حيرۋرگيياسىنىڭ ٸرگەتاسىن قالاعان تۇلعا, حالىق التىن قولدى ادام دەپ ارداقتايتىن كامال ورمانتاەۆ تا وسى قاتاردا. ەندٸگٸ كەزەكتە بٸلٸكتٸ دەرٸگەرلەردٸڭ اراسىنان حالىققا تانىمال مەديا-تۇلعالار قالىپتاسىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ قىر-سىرى تۋرالى تەلەباعدارلامالاردى كٶبەيتۋ كەرەك سىڭايلى. دەرٸگەر مەن پاتسيەنتتٸڭ اراسىندا تارتىمدى ديالوگ ورناتۋدا, سالاماتتى ٶمٸر سالتىن ناسيحاتتاۋدا تەلەۆيزييانىڭ رٶلٸن سول ارقىلى كٷشەيتۋگە بولار ەدٸ.
نۇربولات ابايۇلى
