قازاق ەلٸندەگٸ ٶندٸرٸستٸڭ وسىدان 100 جىل بۇرىنعى تاريحى مەن تاعدىرىن سيپاتتاعان اعىلشىن ينجەنەرٸ دجون ۋيلفورد ۋوردەلدٸڭ «قازاق دالاسىندا» اتتى كٸتابى تۇڭعىش رەت قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸندە جارىق كٶردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
تاياۋدا قازاقستاننىڭ عىلىم, مەدەنيەت, ەلارالىق بايلانىس سالاسىندا ەلەۋلٸ جاڭالىق بولدى. قر مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ تٸل كوميتەتٸنٸڭ قولداۋىمەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ «الاش» مەدەنيەت جەنە رۋحاني دامۋ ينستيتۋتى دجون ۋيلفورد ۋوردەلل (John Wilford Wardell) نىسپىلى اعىلشىن ينجەنەرٸنٸڭ «In the Kazak Steppes» («قازاق دالاسىندا. ۆ كازاحسكيح ستەپياح») اتتى تاريحي ماڭىزدى ەڭبەگٸن قازاق, اعىلشىن, ورىس تٸلدەرٸندە باسىپ شىعاردى (جارييالاعان – «الاشوردا» قوعامدىق قورى). بۇل ەستەلٸك كٸتاپ لوندوننىڭ «گالەري پرەسس» باسپاسىنان 1961 جىلى شىققان. كٸتاپتىڭ اۆتورى, ينجەنەر دجون ۋيلفورد ۋوردەلل بٸرٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس باستالعان 1914 جىل مەن ازامات سوعىسى ٶرشٸگەن 1919 جىل ارالىعىندا قازاق ٶلكەسٸندەگٸ اتباسار, سپاسسك كەن ٶندٸرۋ ورىندارىندا 5 جىل قىزمەت اتقارىپ, الاش جۇرتىنىڭ سالت-دەستٷرٸن, ەدەت-عۇرپىن ەۋروپالىق كٶزقاراسپەن قىزىقتى ەتٸپ حاتقا تٷسٸرگەن. ەڭبەكتٸڭ وسىدان 60 جىل بۇرىن ۇلىبريتانييا تاراپىنان ەلەمدٸك عىلىمي اينالىمعا ەنگٸزٸلگەنٸ – ونىڭ تاريحي قۇنىن ارتتىرا تٷسەدٸ.
ونىڭ ٷستٸنە دجون ۋوردەلل 40 جىل بۇرىنعى (60-جىلداردان ەسەپتەگەندە) قازاق دالاسىن, الاش جۇرتىنىڭ سالت-دەستٷرٸن, ەرەكشەلٸگٸن ٸلتيپاتپەن جازادى. اعىلشىنعا تەن ناقتىلىقپەن ٶزەن-سۋ, ساي-سالا, قورا-قورىم, تاۋ-تاس – بەرٸن سيپاتتاپ ٶتەدٸ. قانشاما جەردٸڭ, وقيعانىڭ, مەكەننٸڭ سۋرەتتەرٸن ۇسىنادى. سول كەزەڭنٸڭ كارتالارى قوسا بەرٸلٸپ, قازاق تۇرمىسى مەن ٶڭٸر تابيعاتى, اعىلشىن ٶندٸرٸسٸ ورنالاسقان ورتالىق, سولتٷستٸك قازاقستاننىڭ تاريحي وقيعالارى, ەكونوميكالىق جاعدايى, ٶنەركەسٸپ دامۋى سيپاتتالادى.
كٸتاپتى تاۋىپ, ورىس تٸلٸنە اۋدارعان - ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوتسەنتٸ, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, شەت تٸلٸ دوتسەنتٸ مەدينا انافينوۆا. قازاق تٸلٸنە اۋدارعان تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت قۇرالاي ەرٸمبەتوۆا. باسىلىمنىڭ جاۋاپتى رەداكتورى – ديحان قامزابەكۇلى.
م. انافينوۆا «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ۇلىبريتانييادا عىلىمي تاعىلىمدامادان ٶتۋگە بارعاندا كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ كٸتاپحاناسىنان اتالعان ەڭبەكتٸ كٶرەدٸ. تاريحي مۇرانىڭ تٷپنۇسقاسىن قازاقستانعا جەتكٸزۋگە ەلەم تٸلدەرٸ ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن قازاق-بريتان ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتورى بولعان ازامات, ەكس-سەناتور, ەلشٸ, عالىم ەدٸل احمەتوۆ پەن كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸ ورتالىق ازييا فورۋمىنىڭ تٶراعاسى, پروفەسسور سيددحارت ساكسەنا جەردەمدەسەدٸ.
دج. ۋوردەلل كٸتابىنىڭ ماڭىزدى بٸر قىرى – ەستەلٸكتەر مەن قۇجاتتار تاريح پەن اعىمداعى ٶمٸردٸ قاتار كٶرسەتٸپ, سول كەزەڭدەگٸ قيلى مەسەلەلەردٸ ٶزٸندٸك كٶزقاراسپەن ورايلى جەتكٸزگەندٸگٸندە. ەڭبەك اۆتورى عالىم-تاريحشى دا, ەتنوگراف تا ەمەس, ول - باتىس ەلەمٸنە قازاق حالقى مەن ونىڭ بايىرعى جەرلەرٸ تۋرالى مەلٸمەتتٸ, وسى ەرەكشە ەلدەگٸ ٶنەركەسٸپتٸڭ دامۋىن حاتتاپ كٶرسەتۋشٸ.
تاريحي مۇرا العىسٶزٸندە اۆتور ەلەمدەگٸ ەڭ كەڭ دالا ايماعىنىڭ بٸرٸ تۋرالى جولجازباسى قازاقستان حالقىنىڭ بولاشاق ۇرپاعىنا قىزىقتى بولاتىنىن جازادى. ونىڭ ايتقانى اينىماي كەلدٸ.
بۇل ەڭبەكتٸ اۋدارىپ باسىپ-شىعارۋ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ماقسات-مٸندەتٸنە سەيكەس كەلەدٸ.
