سۋرەتتە: قىرعىز اتاۋىن «قازاق» دەپ ٶزگەرتۋ تۋرالى 5-سەزد قاۋلىسى. اقمەشٸت ق., 19 سەۋٸر 1925 ج. كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجٸمباي, «EQ»
جۋىردا ۇلتتىق ارنانىڭ ارنايى جوباسى جارىق كٶردٸ. اتاۋى دا ەرەكشە: «اتالى جۇرتتىڭ اتى». بٷگٸن Ult.kz وسى جوبادا كٶتەرٸلگەن مەسەلەلەردٸ وقىرمانعا ۇسىنىپ وتىر.
بٷگٸندە پلانەتامىزدا قازٸر 8 ملرد-تان استام ادام ٶمٸر سٷرەدٸ. ال تەرريتورييا جاعىنان ەلەمدە توعىزىنشى, تٷركٸ ھەم مۇسىلمان ەلدەردٸڭ ٸشٸندەگٸ بٸرٸنشٸسٸ بولىپ وتىرعان قازاقستاندى 20 ملن ادام مەكەندەيدٸ. «وسىدان 100 جىل بۇرىن بٸزدٸڭ جۇرتقا مەتروپولييا «كيرگيز», ول ازداي, «كيرگيز-كايساك» دەپ ات قويىپ, ايدار تاققانىن بٸرەۋ بٸلسە, بٸرەۋ بٸلمەس. سونىمەن بۇل جوبا كەزٸندە كەتكەن قاتەنٸڭ قالاي تٷزەتٸلگەنٸن كٶرسەتۋگە تىرىسقان.
ديحان قامزابەكۇلى, «قازاق گازەتتەرٸ» جشس باس ديرەكتورى:
بٸز ەشقاشان دا قازاق دەگەن اتىمىزدان ايىرىلعان ەمەسپٸز. قازاق گازەتٸن الىڭىز, ەكٸنشٸ 1921 جىلى شىققان وسى بٸزدٸڭ گازەتٸمٸزدٸڭ باستاۋى «ەڭبەكشٸ قازاقتى» الىڭىز. بٸراق بۇنى جازعان كەزدە سول زاماننىڭ گرافيكاسىمەن تٷسٸرگەن كەزدە كازاك دەپ جازدى. قازٸر بٸز اعىلشىن تٸلٸندە q-پەن جازامىز با, kh-پەن جازامىز با دەپ جٷرمٸز عوي. سول سيياقتى, كازاكتى قازاق دەيٸك, قاتەنٸ تٷزەتەيٸك دەگەن ماقالاسىن جازدى.
امانتاي شەرٸپ, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور:
«ەڭبەكشٸ قازاقتا» 1923 جىلى 15 اقپاندا ماناپ شاميل دەگەن بٷركەنشٸك اتپەن ماقالا جارىق كٶردٸ. ونىڭ اۆتورى – سەكەن سەيفۋللين. سول ماقالانىڭ ٸشٸندە ول بٷگٸنگٸ تٸلمەن ايتقاندا ەسسە سيپاتىندا, تولعانىس سيپاتىندا جازعان. ٶيتكەنٸ, قىرعىز دەگەن اتاۋ بٸزدٸ كەمسٸتٸپ, قورلاۋ دەڭگەيٸنە كەتٸپ قالدى. بٸزگە تاڭعان اتاۋى, ٶز اتاۋىمىز قازاق دەگەن ەڭگٸمەنٸ قاتتى تولعانىسپەن, ٸشكٸ دٷنيەسٸن اقتارىپ وتىرىپ جازعان. ٶتە جاقسى شىققان دٷنيە, ادامعا ەسەرٸن تيگٸزەدٸ. سوسىن بارىپ, قازاقستان ورتالىق كوميتەتٸ وسى مەسەلەنٸ قازاقتى قازاق قىلۋ جٶنٸندە شەشٸم شىعارعانى قاجەت دەگەن مەسەلەنٸ قويىپ كەتەدٸ.
19734 جىلى پەتەربور قالاسىندا شىققان «سانك پەتەربۋرگسكيە ۆەدوموستي» گازەتٸندە العاش قازاقتى كيرگيز دەپ جازعانى تۋرالى ناقتى دەرەك بار. جۋرناليست ەدٸلدەن باستاپ, قىتايعا دەيٸنگٸ اتىراپتاعى حالىقتى ەش نەگٸزسٸز كيرگيز دەي سالعان. جۋرناليستٸڭ قاتەسٸ رەسەيدٸڭ رەسمي ەكٸمشٸلٸك باسقارۋ جٷيەسٸنە وپ-وڭاي ەنٸپ, تارالىپ كەتكەن.
ديحان قامزابەكۇلى, «ەگەمەن قازاقستان» جشس باس ديرەكتورى:
سوت رەوفرمالارى تۋرالى شوقان ۋاليحانوۆ بٸر ەڭبەگٸندە ايتىلادى, «جەرگٸلٸكتٸ حالىق ٶزٸن جاسىرۋ ٷشٸن بەلگٸلٸ بٸر ۇستانىممەن ەدەيٸ ايتقىسى كەلمەي, سونداي اقپارات بەردٸ. سودان ارى قاراي كيرگيز-كايساك بولىپ شاتاستىرىلىپ كەتتٸ دەيدٸ. عالىمداردىڭ اراسىندا ەكٸنشٸ بٸر ۇستانىم بار, ول ورىستىڭ ٸشٸندە كازاچيستيۆا دەگەن بار. بٸز ونى كازك دەپ ايتامىز عوي. سولارمەن شاتاستىرماۋ ٷشٸن بٸزدٸ كيرگيز دەپ ايتتى دەيدٸ.
كەز كەلگەن ەلدٸڭ اتىن كٶرشٸلەرٸ قويادى دەگەن تەورييا بار. قازاق پەن كازاك ۇعىمىنىڭ تٷپ تٶركٸنٸ بٸر دەيدٸ عالىمدار. قازاق سٶزٸ كٶنە دەرەكتەردە ەركٸن كٶشٸپ كەلە جاتقان, ياعني تەۋەلسٸز ادام دەگەن ماعىنادا قولدانىلعان. كازاك سٶزٸ دە ورتاعاسىرلىق دەرەكتەردە ەركٸن جٷرگەن جاۋىنگەر, شەكارا كٷزەتشٸسٸنە تەڭەلگەن.
سەبيت شٸلدەباي, ورتالىق مەملەكەتتٸك ارحيۆ رمك ديرەكتورى:
قازاقىلىق دەگەن قاشىپ كەتٸپ, ەركٸن ٶمٸر سٷرۋ دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. عالىمدار بۇل سٶزدٸڭ 24 تٷرلٸ ماعىناسى بار دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ عوي. مىسالى, ە.قايداروۆ اكادەميك اعامىز 100-گە تارتا ماعىناسى بار دەيدٸ. سول سيياقتى, بۇل قازاق دەگەن سٶزدٸ تالداي بەرەتٸن بولساق, ٶتە كٶپ. ەڭ العاش1160 جىلدارى جارىق كٶرگەن اراب-قازاق سٶزدٸگٸندە كەزدەسەدٸ. سول كەزدەردە ول سونداي ماعىنانى بٸلدٸرٸپ تۇر.
بەرەكەت كەرٸباەۆ, قر ۇعا اكادەميگٸ:
قازاق سٶزٸنٸڭ بٸرٸنشٸ مەنٸ ول تازا ەلەۋمەتتٸك مەن. كٶشپەلٸ قوعامدا, ياعني دەشتٸ-قىپشاق اۋماعىندا بٸر رۋدىڭ, بٸر تايپانىڭ, بٸر قاۋىمنىڭ ٸشٸندە ەرتٷرلٸ جاعدايعا بايلانىستى رەنجٸسٸپ, بٶلٸنٸپ كەتكەن ادامدى نەمەسە ادامدار توبىن ايتادى ەكەن. ح عاسىردىڭ باسىندا قازاق جەرٸندە موڭعول يمپەريياسىنىڭ جوشى ۇلىسى, التىن ورلانىڭ بولۋىنا بايلانىستى, ساياسي جاعدايعا بايلانىستى حاننىڭ ۇرپاقتارى بيلٸككە تالاسىپ, جەڭگەنٸ رەسمي تاققا كەلەدٸ. ال جەڭٸلگەنٸ ٶلتٸرٸلدٸ نەمەسە ٶزٸنٸڭ جاقتاستارىمەن قاشۋعا مەجبٷر بولادى. سٶتٸپ ولار, دەرەكتەردە قازاقتاش دەگەن تەرمين بولادى. ۋاقىتشا بولۋى, ول بيلٸككە كەلگەنگە دەيٸن. ەلەۋمەتتٸك بولۋى, ەرتٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك توپتار جەنە ساياسي بولۋى. كەبٸر دەرەكتەردە «قايران مەنٸڭ 360 قازاعىم» دەپ قاشىپ جٷرگەندەگٸ ٶلەڭ جولدارى بار.
امانتاي شەرٸپ, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور:
قازاق دەگەن سٶز ٶزٸ ٶر, ٶجەت, جاۋىنگەر, تەۋەلسٸز, ەشكٸمگە باعىنبايتىن تاعىسىن تاعى ماعىنانى بٸلدٸرەدٸ. ول بٸز ۇلت بولىپ قالىپتاسقانعا دەيٸن بار سٶز. ول بٸزدٸڭ ۇلتىمىزعا سولاي ات بولىپ قابىلداندى. بۇل تۋرالى تاريحي قۇجاتتاردا بار. مىسالى, م.دۋلاتيدىڭ ەڭبەكتەرٸندە, ز.بابىردىڭ ەڭبەكتەرٸندە وسىنىڭ ەۋ باستاعى تاريحتارى ايتىلعان.
ديحان قامزابەكۇلى, «قازاق گازەتتەرٸ» جشس باس ديرەكتورى:
قازاق دەگەن ەتنونيم بۇل ەركٸندٸككە شىقتى, بوتساندىققا قاراي تالپىندى. ەكٸنشٸ بٸزدٸڭ ۇرانىمىز الاش قوي, «كەرەگەمٸز اعاش, ۇرانىمسى الاش» دەپ ەليحان بٶكەيحاندار الاش يدەياسىن كٶتەرگەن كەزدە سول حح عاسىردىڭ باسىندا گەوساياساتتاعى جاقسى بٸر ٶزگەرٸستەردٸ كٷتكەن سەكٸلدٸ. ەلدٸ بٸرٸكتٸرۋ, قازاقتىڭ اياسىندا بٸرٸكتٸرۋ, التى الاش دەپ ايتامىز.
قازاق دەگەن سٶز دە ٶزٸ پايدا بولعان سەتتەن باستاپ بٸرنەشە ەۆوليۋتسييالىق جولدان ٶتتٸ. ەر كەزەڭدە ٶز مەنٸ بولدى. مەنگە سايمازمۇنى دا بولعان.قازاق ەتنونيمٸ ەتنوستىق مەنگە كەرەي مەن جەنٸبەك نەگٸزٸن قالاعان قازاق حاندىعى قۇرىلعاننان كەيٸن يە بولدى. بۇعان دەيٸن تٷركٸ حالىقتارى اراسىندا قازاق تەرمينٸ ەلەۋميەتتٸك ۇعىم عانا بولسا, بۇدان كەيٸن بٷتٸن بٸر ۇلتتىڭ اتىنا اينالدى.
سان عاسىر قازاق اتالىپ كەلگەن جۇرت رەسمي رەسەي يمپەريياسىنىڭ قۇرامىنا تەنگەلٸ كيرگيز اتاندى. ەرتە مە, كەش پە قاتەنٸڭ تٷزەتٸلەتٸنٸ ناق ەدٸ. 1925 جىلى قازٸرگٸ قىزىلوردا, سول سەتتە اقمەشٸت شاھارى تاريحي ەدٸلەتتٸلٸك ورنادى. بەسٸنشٸ بٷكٸلقازاق سەزٸنٸڭ سوڭعى تٶرتٸنشٸ كٷنٸ حالقىمىزدىڭ قازاق دەگەن تٶل اتى قالپىنا كەلتٸلٸرٸپ, جاڭا استانانى قىزىلوردا دەپ اتاۋ جٶنٸندە شەشٸم قابىلداندى.
امانتاي شەرٸپ, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور:
كٶشكەن كەزدە, ەرينە, وڭاي بولمايدى. قانشاما قالانىڭ اتى اتالعان ٷمٸتكەر رەتٸندە. قازٸر كٸشكەنتاي جەرلەر بولىپ قالعان اتباساردىڭ دا اتى اتالعان ەكەن. ٷلكەن قالالاردان اقمولا, سەمەي, اقتٶبە, ەۋليەاتا, تٷركٸستان بار, شىمكەنتكە بٸرنەشە رەت قاۋلى شىققان, بٸراق ول قاۋلى ورىندالماي قالعان. سوسىن بەرٸ ورتاق مەمٸلەگە كەلٸپ, اقمەشٸتكە توقتاپ, اقمەشٸتتٸ تاڭداعان. سۇلتانبەك قوجانۇلىنىڭ «كەشٸكتٸرمەي كەلٸسۋ كەرەك» دەگەن ماقالاسى بار. سونىڭ ٸشٸندە كٶپ داۋلاسپاي, ەرٸ تارتپاي, بەرٸ تارتپاي اقمەشٸتكە كٶشٸرگەنٸمٸز دۇرىس بولادى دەيدٸ. ٶيتكەنٸ ول ورنالاسقان جەرٸ ىڭعايلى, ٷستٸگٸندە قاراقالپاق, سىردارييا, شىعىسىندا جەتٸسۋ, جەر ٷستٸگٸندە اقمولا, تورعاي, باتىسىندا اقتٶبە, ورال, بارلىعىمەن تٸكەلەي بايلانىس بار, قولايلى جەردە ورنالاسقان. سوسىن تٷركٸسٸب تەمٸرجولى ٶتەدٸ, تابيعي بايلىعى مول.
و باستا كٷن تەرتٸبٸندە رەسپۋبليكا مەن استانا اتىن اۋىستىرۋ مەسەلەسٸ مٷلدەم بولماعان. سەزدٸڭ سوڭعى كٷنٸ جيىن اياقتالۋعا تاياعان كەزدە قازاق ٶلكەلٸك پارتييا كوميتەتٸنٸڭ جاۋاپتى حاتشىسى سۇلتانبەك قوجانۇلى كەنەتتەن سٶز سۇرايدى.
امانتاي شەرٸپ, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور:
بٸرٸنشٸدەن بٸز ۋاقىتقا شەيٸن قازاقتار قىرعىز بولىپ كەلدٸ. بۇل قاتە, مىناۋ ورىس كازاكتارىنان بۇرىن بٸزدٸڭ اتا-بابامىز بار, قازاق دەگەن اتاۋ بار. بەرٸن نەگٸزدەپ, سول جەردە ايتادى. سوندىقتان دا ەندٸ قازاق قازاق بولسىن, قىرعىز رەسپۋبليكاسى بۇدان بىلاي قازاق رەسپۋبليكاسى بولسىن دەيدٸ. سول جەردە تٶراعا داۋىسقا سالادى, بەرٸ بٸر اۋىزدان قولدايدى. ٶزٸ دەلەگات 394 داۋىسپەن, 52 ادام كەڭەسشٸ داۋىسپەن قاتىسقان. سوندا 446 دەلەگات بولسا, بەرٸ بٸر اۋىزدان قولدايدى. قول سوعادى. ەكٸنشٸ مەسەلە, اقمەشٸتكە استانا كٶشٸپ كەلدٸ, بۇل تاريحي ٷلكەن وقيعا. بۇل قالانىڭ اتى بۇرىن گراف پەروۆسكييدٸڭ اتىمەن بەرٸلدٸ دەيدٸ. 1922 جىلى قوجانوۆتىڭ قولىمەن تٷركٸستان ورتالىق باسقارۋ كوميتەتٸنٸڭ شەشٸمٸ شىعىپ, سوۆەت ٷكٸمەت ورناعاننان كەيٸن پەروۆسك قايتادان اقمەشٸت بولدى دەپ ايتادى. سوسىن بارىپ, ەندٸ مىنا جاڭا زامانعا لايىق كٶشٸپ كەلگەن استانامىزدىڭ اتىن قويۋ جٶنٸندە ۇسىنامىن دەيدٸ. سول جەردە بٸزدٸڭ تاريحىمىزدا حاندىق قۇرىلىستىڭ كەزٸندە اقوردا دەگەن بولعان, كٶكوردا دەگەن بولعان, قىزىل دەگەن سٶزدٸ الىپ, وردانى قوسايىق, سٶيتٸپ, قالامىزدىڭ اتى قىزىلوردا بولسىن دەگەن ۇسىنىس ايتامىن دەيدٸ. حح عاسىردىڭ باسى باسىندا ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى, سونىڭ مانيكەسٸنە اينالعان كٸتاپ بار. مٸرجاقىپ دۋلاتۇلىنىڭ كٸتابى «ويان, قازاق» دەپ اتالادى. ويان, قىرعىز دەمەيدٸ عوي. بايباتىر ەرجانوۆتىڭ «تۇر, قازاق» دەگەن كٸتابى شىققان. بٷركەنشٸك اتپەن تاعى «جاتپا, قازاق» دەگەن كٸتاپ شىققان. بەرٸندە قازاق.
دٸنمۇحامەد ەدٸلوۆتەن تەرگەۋ سۇراق-جاۋاپ الۋ تەلەگرامماسىنان ٷزٸندٸ:
«بٸز ەمبەرگەن تابىنباەۆتىڭ ٷيٸنە تٷسكٸ اسقا باردىق. داستارقان باسىندا قوجىقوۆ اقمەشٸت قالاسىن قىزىلوردا دەپ اۋىستىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتى. وسىدان كەيٸن قوجانوۆ ٷشەۋٸمٸز سەزگە ورالدىق. كەزەكتەن تىس سٶز العان قوجانوۆ ورتاعا شىعىپ ەكٸ ۇسىنىس ايتتى. بٸرٸنشٸسٸ, قىرعىز رەسپۋبليكاسىن قازاق, ەكٸنشٸسٸ اقمەشٸتتٸ قىزىلورداعا اۋىستىرۋ تۋرالى ەدٸ. سەزد بٸر اۋىزدان قوس ۇسىنىستى قابىلداپ, ماقۇلدادى» دەلٸنگەن. سۇراق-جاۋاپ الىنعان مەرزٸم 1928 جىل, 27 جەلتوقسان, تاڭەرتەڭ, قىزىلوردا قالاسى.
سەۋلە قوجىقوۆا, قوڭىرقوجا قوجىقوۆتىڭ نەمەرەسٸ:
بٸزدٸڭ اتامىز ودان كەيٸنگٸ بۋىن ٶكٸلدەرٸ بٸزدٸڭ مەدەنيەتٸمٸز بەن مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ورناۋىنا ٶتە ٷلكەن ٷلەس قوستى. زەينەتكە شىققالى وسىنداي ۇلى ٸس جاساعان بابالارىمنىڭ ەڭبەگٸن ەلگە ەستٸرتسەم دەپ جٷرمٸن. مەنٸڭ اتامنىڭ ەڭبەگٸ ەلەۋسٸز ۇمىت قالدى. قوڭىرقوجا تٷركٸس تان ٶڭٸرٸندە ٶتە تانىمال قايراتكەر بولعان. قوجىقوۆ دەسە «قىز جٸبەك» فيلمٸنٸڭ رەجيسسەرٸ سۇلتان قوجىقوۆتىڭ ەسٸمٸ اتالادى. ەلبەتتە, «قىز جٸبەك» فيلمٸ ۇلتتىق قازىناعا اينالدى, ول تالاس تۋدىرمايدى. بٸراق بٸزدٸڭ اتامىز ەلدٸگٸمٸزدٸڭ باسىندا تۇرعان تاريحي تۇلعا. سونى جۇرت بٸلٸپ جٷرسە دەيمٸن.
قوڭىرقوجا قوجىقوۆ تٷركٸستان اۆتونوميياسىندا مۇستافا شوقاي, مۇحامەدجان تىنىشباەۆتاردان كەيٸنگٸ جاۋاپتى قىزمەتتەردٸ اتقاردى. 1924 جىلى سەۋٸردە بولشەۆيكتەر پارتيياسىنىڭ باس حاتشىسى ستالين الاشوردا تۋرالى قۇپييا بايانداما دايىنداتقان, سونداعى قۇپييا تٸركەمەنٸڭ سەگٸزٸنشٸ بابىندا مىنانداي مەلٸمەتتەر بار.
«قوڭىرقوجا قوجىقوۆ قازاقتىڭ «قوجا» دەپ اتالاتىن اقسٷيەكتەرٸنەن. قوقان اۆتونومييالىق ٷكٸمەتٸنٸڭ بۇرىنعى مٷشەسٸ. كٶرنەكتٸ الاشورداشى. شوقاەۆتىڭ كٶمەكشٸسٸ. فەرعانا اۋداندارىنىڭ بٸرٸندە كەرەنسكييدٸڭ ۋاقىتشا ٷكٸمەتٸنٸڭ كوميسسارى بوپ ٸستەدٸ. قوجىقوۆ قوجانوۆپەن بٸر پەتەردە تۇرعان. وسى قوجىق, قوجانوۆ, اسفەنديياروۆ, توقتىباەۆ – بەلگٸلٸ لاپيننٸڭ قىزدارىنا ٷيلەنگەن, سٶيتٸپ ولار قازاق حالقىن ەڭ الدىمەن وسى تۋىسقاندىق بەلگٸلەر بويىنشا بٸرلەسٸپ بيلەۋدە. 1921 جىلى قوجانوۆتىڭ جەنە اسفەنديياروۆتىڭ كەپٸلدٸگٸمەن, تٸپتٸ پارتيياعا دا كٸردٸ, الايدا كەيٸن شىعارىلىپ جٸبەرٸلدٸ. قازٸر وسى قوجىقوۆ قوجانوۆتى بيلەپ تۇر. ول ٶتە تەجٸريبەلٸ ادام».
ديحان قامزابەكۇلى, «قازاق گازەتتەرٸ» جشس باس ديرەكتورى:
جالپى بٸز قازاق پەن الاشتى تەڭ كٶرەمٸز. تەڭ ەتنونيم رەتٸندە, نەگە الاشوردا دەدٸ, الاش اۆتونومييا دەدٸ. ەگەر تاريح ٶزٸنٸڭ مٷمكٸندٸگٸنە بەرگەندە , بارلىق جول جٷرگەندە بٸزدٸڭ ۇلتىمىزدىڭ اتى الاش بولىپ كەتۋٸ مٷمكٸن ەدٸ.
سەبيت شٸلدەباي, ورتالىق مەملەكەتتٸك ارحيۆ رمك ديرەكتورى:
بٸزدٸ قازاقستاندا تيەك الاش قانا بولدى دەگەن قاتە تسٷٸنٸك. مىسالى, وڭتٷستٸك-شىعىس ساناتتا كٶپشٸلٸگٸ تٷركٸ مۇسىلماندىق باعىتتى قولدادى. مۇستافا شوقاي, مۇحامەدجان تىنىشباەۆتار قۇرعان تٷركٸستاندا قوقان اۆتونوميياسى سول. بٸزدە بالاما جول ٸزدەدٸ عوي. ال شىعىستاعى كٶلباي تٶگٸسٸوۆتەر باسقاشا بٸر جول ٸزدەدٸ. سونىڭ بارلىعى, تەك قانا بٸر باعىتتا قوزعالىس بولدى, قازاقتار بٸر باعىتتى ويلادى دەگەن مٷلدەم قاتە تٷسٸنٸك.
ديحان قامزابەكۇلى, «قازاق گازەتتەرٸ» جشس باس ديرەكتورى:
بٷگٸن قاراساق, كەشە بٸز ەشقانداي سٶزدٸكسٸز, بٸر-بٸرٸن تٷسٸنٸپ جٷرگەن ازاماتتاردىڭ قازٸر باسقا باسقا رەسپۋبليكادا. بٸرەۋلەر قۋانۋى مٷمكٸن, بٶلەك ەل بولدىق دەپ. مىسالى, بٸز قازاق بٶلەك ەل بولدىق. ال ەكٸنشٸ جاعىنان ويلاپ قاراساڭ, كٶپ ميلليون بولىپ وتىرمايمىز? باشقۇرت زييالىلارى ايتقان, بٸز وندا قازاقپەن بٸرٸگەيٸك, سوندا ٶزدەرٸن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن جۇتىلۋعا بار. بٸراق سونەى دا اليحاندار ويلاپ تۇر عوي. الاش دەپ قويساق, بەرٸ بٸرٸگەتٸن بولسا, ولار دا الاش بولادى. تاريحىن زەرتتەسە, يە, الاشپىن, ارعى جاعىم باشقۇرت, الاشپىن ارعى جاعىم قازاق, الاشپىن, ارعى جاعىم ٶزبەك دەگەن سيياقتى. ول زاماندا كەمٸندە 10 ميلليونداي حالىق بولساق, بٷگٸنگٸ زاماندا مىقتى حالىق بولۋ ٷشٸن 50 ميلليونداي حالىق بولۋ كەرەك. 35-40 ميلليونداي بولۋ كەرەك. سوندا ولاردىڭ ويى التى الاش, الاش دەپ جٷرگەندەگٸ ويى سول تۋىسقانداردى تارتۋ.
تاريحى تٷگەندەلمەگەن جۇرتتىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر. وسىنى مىسال ەتكەن ق.توقاەۆ بۋرابايدا ٶتكەن قۇرىلتايدا تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ مەسەلەسٸنە ەرەكشە ەكپٸن بەردٸ. پرەزيدەنتتٸڭ كەلەسٸ ۇلتتىق قۇرىلتايدى قىزىلوردا قالاسىندا ٶتكٸزۋ تۋرالى ۇسىنىسى جاي عانا جاعرافييالىق تاڭداۋ ەمەس, تاريحي ساباقتاستىققا نەگٸزدەلگەن تەرەڭ شەشٸم.
