قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلعان كٷنٸنە بايلانىستى ٷندەۋ جارييالادى, دەپ حابارلايدى اقوردانىڭ رەسمي سايتى.
قۇرمەتتٸ وتانداستار!
وسىدان تۋرا 29 جىل بۇرىن, 29 تامىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ يادرولىق قارۋ-جاراقتان باس تارتۋ تۋرالى تەڭدەسسٸز تاريحي شەشٸم قابىلداپ, انتييادرولىق قوزعالىستىڭ كٶشباسشىلارىنىڭ بٸرٸ بولدى. بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋلىسىمەن 29 تامىز حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ٸس-قيمىل كٷنٸ دەپ جارييالاندى.
وسىلايشا, 450-دەن استام جارىلىس جاسالعان ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ يادرولىق سىناق الاڭىنىڭ بٸرٸ – سەمەي پوليگونى, بۇرىنعى كەڭەس وداعى باسشىلىعىنىڭ قارسىلىعىنا قاراماستان, بٸرجولا جابىلدى. بۇل ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جارقىن كەلەشەگٸ مەن مەملەكەتٸمٸزدٸڭ باياندى بولاشاعى جولىندا جاسالعان شەشۋشٸ قادام بولدى. سونىمەن قاتار ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸندەگٸ سىناق الاڭدارىنىڭ جابىلۋىنا جول اشقان باتىل باستاماعا اينالدى.
تەۋەلسٸزدٸكتٸ يادرولىق قارۋسىزدانۋ جەنە جويقىن قارۋدى تاراتپاۋ جٶنٸندەگٸ بەيبٸت ۇستانىممەن قارسى الۋىمىز ەلباسىنىڭ ساياسي ەرٸك-جٸگەرٸ مەن ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جٷزەگە اسقانى انىق.
ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ تاريحتا تۇڭعىش رەت يادرولىق پوليگوندى ٶز ەركٸمەن جابۋ جٶنٸندە پاراساتتى شەشٸم قابىلداۋى ارقىلى ەلەمدەگٸ قاۋٸپسٸزدٸكتٸ جەنە بەيبٸتشٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋگە زور ٷلەس قوستى.
وسى باتىل ەرەكەت ەلەم تاريحىندا جارقىن بەت رەتٸندە مەڭگٸ قالاتىنىنا كٷمەنٸم جوق.
ۋۆاجاەمىە كازاحستانتسى!
يادەرنىە يسپىتانييا نا سەميپالاتينسكوم پوليگونە نانەسلي نەۆوسپولنيمىي ۋششەرب زدوروۆيۋ ليۋدەي ي وكرۋجايۋششەي سرەدە. وني ستالي پريچينوي ۆىسوكوي زابولەۆاەموستي ي سمەرتنوستي سرەدي ناسەلەنييا, پريۆەلي ك ينتەنسيۆنومۋ راديواكتيۆنومۋ زاراجەنييۋ پريلەگايۋششيح تەرريتوريي. ۆوكرۋگ پوليگونا پلوششاديۋ 300 تىسياچ كۆادراتنىح كيلومەتروۆ پروجيۆالو وكولو پولۋتورا ميلليونوۆ چەلوۆەك. يز نيح, پو وتسەنكام سپەتسياليستوۆ, بولەە 500 تىسياچ چەلوۆەك پودۆەرگليس پريامومۋ وبلۋچەنييۋ.
پوسلە زاكرىتييا پوليگونا ودنوي يز پەرۆووچەرەدنىح زاداچ دليا كازاحستانا ستالا سوتسيالنايا رەابيليتاتسييا ليۋدەي ي تەرريتوريي, پوستراداۆشيح وت دليتەلنىح يادەرنىح يسپىتانيي.
ۆ ەتيح تسەلياح پەرۆىي پرەزيدەنت كازاحستانا نۋرسۋلتان ابيشەۆيچ نازارباەۆ پودپيسال 18 دەكابريا 1992 گودا زاكون «و سوتسيالنوي زاششيتە گراجدان, پوستراداۆشيح ۆسلەدستۆيە يادەرنىح يسپىتانيي نا سەميپالاتينسكوم يسپىتاتەلنوم يادەرنوم پوليگونە». ون پرەدۋسماتريۆاەت كومپلەكس مەر پو لەچەنييۋ, وزدوروۆلەنييۋ, رەابيليتاتسيي, سوتسيالنوي زاششيتە ناسەلەنييا ي سوتسيالنو-ەكونوميچەسكومۋ رازۆيتييۋ تەرريتوريي بىۆشەگو پوليگونا.
سيستەمنايا رابوتا ۆ ەتوم ناپراۆلەنيي پرودولجاەتسيا. ۆ ناستوياششەە ۆرەميا پراۆيتەلستۆوم رەسپۋبليكي كازاحستان راسسماتريۆاەتسيا دالنەيشەە پوەتاپنوە راسشيرەنيە سپەكترا سوتسيالنىح گارانتيي دليا ۋكازاننوي كاتەگوريي گراجدان.
ۆمەستە س تەم ۆاجنەيشيم پريوريتەتوم گوسۋدارستۆەننوي پوليتيكي ستالو وبەسپەچەنيە بەزوپاسنوستي نا تەرريتوريي بىۆشەگو يسپىتاتەلنوگو پوليگونا.
وتسۋتستۆيە دولجنوگو كونتروليا ي وتكرىتىي دوستۋپ ك تەرريتوريي بىۆشەگو يادەرنوگو پوليگونا سۋششەستۆەننو پوۆىشالي ريسكي, سۆيازاننىە س نارۋشەنييامي رەجيما نەراسپروسترانەنييا, ا تاكجە ۋگروزى يادەرنوگو تەرروريزما.
پرينياتىە رۋكوۆودستۆوم سترانى سۆوەۆرەمەننىە مەرى پو نەراسپروسترانەنييۋ يادەرنوگو ورۋجييا پراكتيچەسكي پولنوستيۋ يسكليۋچيلي ۋگروزۋ دليا مەجدۋنارودنوگو سووبششەستۆا وت نەكونتروليرۋەموگو راسپولزانييا موششنوگو يادەرنوگو ارسەنالا.
تاكيم وبرازوم, پوليگون يز پوتەنتسيالنوي پريچينى يادەرنوگو كريزيسا ستال وبەكتوم ناۋچنىح يسسلەدوۆانيي. بىلا سوزدانا منوگوۋروۆنەۆايا سيستەما زاششيتى, وبەسپەچيۆايۋششايا نادەجنۋيۋ وحرانۋ وپاسنىح وبەكتوۆ. رەاليزوۆانى سەم كرۋپنىح پروەكتوۆ, ناپراۆلەننىح نا رەابيليتاتسييۋ زاراجەننىح تەرريتوريي.
ۆ سلەدۋيۋششەم گودۋ بۋدەت زاۆەرشەنو كومپلەكسنوە ەكولوگيچەسكوە وبسلەدوۆانيە ۆسەي تەرريتوريي پوليگونا رازمەروم 18,5 تىسياچي كۆادراتنىح كيلومەتروۆ, چتو سويزمەريمو س پلوششاديۋ نەكوتورىح ەۆروپەيسكيح گوسۋدارستۆ.
ۆ تسەلوم ناۋچنو-تەحنيچەسكيە ي ينجەنەرنىە رابوتى, وبەسپەچيۆشيە بەزوپاسنوە سوستويانيە بىۆشەگو سەميپالاتينسكوگو يسپىتاتەلنوگو پوليگونا, دو سيح پور وستايۋتسيا بەسپرەتسەدەنتنىمي ۆ ميرە.
نەوبحوديمو پودچەركنۋت, چتو دەنۋكلەاريزاتسييا پوليگونا پروحوديلا ۆ رامكاح شيروكوگو ۆزايمودەيستۆييا كازاحستانا س تاكيمي سترانامي, كاك روسسييسكايا فەدەراتسييا, سشا ي درۋگيمي, ا تاكجە مەجدۋنارودنىمي ورگانيزاتسييامي, ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد, ماگاتە. مى ۆىراجاەم بولشۋيۋ پريزناتەلنوست ناشيم پارتنەرام زا منوگولەتنەە ي پلودوتۆورنوە سوترۋدنيچەستۆو ۆ ەتوي ستراتەگيچەسكي ۆاجنوي سفەرە.
قادٸرلٸ قاۋىم!
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى جەنە جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ باسقا دا باستامالارى بەيبٸتشٸلٸككە دەگەن بەرٸك ۇستانىمىمىزدى ايقىنداپ بەردٸ.
ەلباسىنىڭ كٶرەگەن باسشىلىعىمەن مەملەكەتتٸ جويقىن قارۋسىز دامىتۋدىڭ ەلەمدٸك بٸرەگەي ٷلگٸسٸ قالىپتاستى. ەلٸمٸز يادرولىق قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى حالىقارالىق قوزعالىستىڭ بەلسەندٸ مٷشەسٸنە اينالدى.
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ, مەملەكەتتەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, جاھاندىق قاقتىعىستاردى بەيبٸت جولمەن شەشۋ ٸسٸنە بەلسەنە اتسالىسا بەرەدٸ دەپ سەنٸممەن ايتا الامىن.