Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Semei iadrolyq poligonynyń jabylǵan kúnine bailanysty Úndeý jariialady, dep habarlaidy Aqordanyń resmi saity.
Qurmetti otandastar!
Osydan týra 29 jyl buryn, 29 tamyzda Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev iadrolyq qarý-jaraqtan bas tartý týraly teńdessiz tarihi sheshim qabyldap, antiiadrolyq qozǵalystyń kóshbasshylarynyń biri boldy. Birikken Ulttar Uiymynyń qaýlysymen 29 tamyz Halyqaralyq iadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qimyl kúni dep jariialandy.
Osylaisha, 450-den astam jarylys jasalǵan álemdegi eń iri iadrolyq synaq alańynyń biri – Semei poligony, burynǵy Keńes Odaǵy basshylyǵynyń qarsylyǵyna qaramastan, birjola jabyldy. Bul óskeleń urpaqtyń jarqyn keleshegi men memleketimizdiń baiandy bolashaǵy jolynda jasalǵan sheshýshi qadam boldy. Sonymen qatar álemniń ár túkpirindegi synaq alańdarynyń jabylýyna jol ashqan batyl bastamaǵa ainaldy.
Táýelsizdikti iadrolyq qarýsyzdaný jáne joiqyn qarýdy taratpaý jónindegi beibit ustanymmen qarsy alýymyz Elbasynyń saiasi erik-jigeri men saliqaly saiasatynyń arqasynda júzege asqany anyq.
Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev tarihta tuńǵysh ret iadrolyq poligondy óz erkimen jabý jóninde parasatty sheshim qabyldaýy arqyly álemdegi qaýipsizdikti jáne beibitshilikti qamtamasyz etýge zor úles qosty.
Osy batyl áreket álem tarihynda jarqyn bet retinde máńgi qalatynyna kúmánim joq.
Ývajaemye kazahstantsy!
Iadernye ispytaniia na Semipalatinskom poligone nanesli nevospolnimyi ýsherb zdoroviý liýdei i okrýjaiýshei srede. Oni stali prichinoi vysokoi zabolevaemosti i smertnosti sredi naseleniia, priveli k intensivnomý radioaktivnomý zarajeniiý prilegaiýshih territorii. Vokrýg poligona ploshadiý 300 tysiach kvadratnyh kilometrov projivalo okolo polýtora millionov chelovek. Iz nih, po otsenkam spetsialistov, bolee 500 tysiach chelovek podverglis priamomý oblýcheniiý.
Posle zakrytiia poligona odnoi iz pervoocherednyh zadach dlia Kazahstana stala sotsialnaia reabilitatsiia liýdei i territorii, postradavshih ot dlitelnyh iadernyh ispytanii.
V etih tseliah Pervyi Prezident Kazahstana Nýrsýltan Abishevich Nazarbaev podpisal 18 dekabria 1992 goda Zakon «O sotsialnoi zashite grajdan, postradavshih vsledstvie iadernyh ispytanii na Semipalatinskom ispytatelnom iadernom poligone». On predýsmatrivaet kompleks mer po lecheniiý, ozdorovleniiý, reabilitatsii, sotsialnoi zashite naseleniia i sotsialno-ekonomicheskomý razvitiiý territorii byvshego poligona.
Sistemnaia rabota v etom napravlenii prodoljaetsia. V nastoiashee vremia Pravitelstvom Respýbliki Kazahstan rassmatrivaetsia dalneishee poetapnoe rasshirenie spektra sotsialnyh garantii dlia ýkazannoi kategorii grajdan.
Vmeste s tem vajneishim prioritetom gosýdarstvennoi politiki stalo obespechenie bezopasnosti na territorii byvshego ispytatelnogo poligona.
Otsýtstvie doljnogo kontrolia i otkrytyi dostýp k territorii byvshego iadernogo poligona sýshestvenno povyshali riski, sviazannye s narýsheniiami rejima nerasprostraneniia, a takje ýgrozy iadernogo terrorizma.
Priniatye rýkovodstvom strany svoevremennye mery po nerasprostraneniiý iadernogo orýjiia prakticheski polnostiý iskliýchili ýgrozý dlia mejdýnarodnogo soobshestva ot nekontrolirýemogo raspolzaniia moshnogo iadernogo arsenala.
Takim obrazom, poligon iz potentsialnoi prichiny iadernogo krizisa stal obektom naýchnyh issledovanii. Byla sozdana mnogoýrovnevaia sistema zashity, obespechivaiýshaia nadejnýiý ohraný opasnyh obektov. Realizovany sem krýpnyh proektov, napravlennyh na reabilitatsiiý zarajennyh territorii.
V sledýiýshem godý býdet zaversheno kompleksnoe ekologicheskoe obsledovanie vsei territorii poligona razmerom 18,5 tysiachi kvadratnyh kilometrov, chto soizmerimo s ploshadiý nekotoryh evropeiskih gosýdarstv.
V tselom naýchno-tehnicheskie i injenernye raboty, obespechivshie bezopasnoe sostoianie byvshego Semipalatinskogo ispytatelnogo poligona, do sih por ostaiýtsia bespretsedentnymi v mire.
Neobhodimo podcherknýt, chto denýklearizatsiia poligona prohodila v ramkah shirokogo vzaimodeistviia Kazahstana s takimi stranami, kak Rossiiskaia Federatsiia, SShA i drýgimi, a takje mejdýnarodnymi organizatsiiami, v pervýiý ochered, MAGATE. My vyrajaem bolshýiý priznatelnost nashim partneram za mnogoletnee i plodotvornoe sotrýdnichestvo v etoi strategicheski vajnoi sfere.
Qadirli qaýym!
Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Semei iadrolyq poligonyn jabý týraly jáne jahandyq qaýipsizdik jónindegi basqa da bastamalary beibitshilikke degen berik ustanymymyzdy aiqyndap berdi.
Elbasynyń kóregen basshylyǵymen memleketti joiqyn qarýsyz damytýdyń álemdik biregei úlgisi qalyptasty. Elimiz iadrolyq qaýipsizdik salasyndaǵy halyqaralyq qozǵalystyń belsendi múshesine ainaldy.
Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy qarsańynda Qazaqstan Respýblikasy halyqaralyq qaýipsizdikti nyǵaitý, memleketter arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý, jahandyq qaqtyǵystardy beibit jolmen sheshý isine belsene atsalysa beredi dep senimmen aita alamyn.
