ٶنەر ادام تاڭدامايدى. مەيلٸ, ول ەر نە ەيەل, باي نەمەسە كەدەي, تٸپتٸ تۋعانىنان العىر, بٸلٸمگە قۇشتار كٸسٸ, ەلدە ساۋات اشىپ, دٷنيەنٸ بٸلٸممەن تانۋعا قۇلقى جوق ادام بولسىن. قۇداي ٶنەرلٸ ەتٸپ جاراتسا, تاۋداي تالانت بارماقتاي باققا سەبەپ بولىپ, تالايدى تاڭداندىرادى. بويعا بٸتكەن ٶنەر يەسٸن ەڭبەكقور, جٸگەرلٸ, بٸلٸمدٸ ەتەدٸ. جاراتۋشى ٶنەر دەيتٸن كەرەمەتتٸ كٶزبەن كٶرٸپ, ناقتى قولمەن ۇستاۋعا كەلمەيتٸندەي ەتٸپ, تەك ادامنىڭ كٶكٸرەگٸنە كٶمكەرۋدٸ جٶن كٶرگەن-اۋ...
ول كەرەمەت كەۋدەگە سىيماي بۇلقىنىپ, جاراتىلىستىڭ تەك جارقىن تۇستارىن جٷرەكپەن سەزدٸرٸپ, قييال ەلەمٸن بٶلەك تٷرمەن تانىتىپ, كٶڭٸلدٸ مىڭ قۇبىلتىپ بارىپ عاجاپ بٸر قۇدٸرەتپەن دٷنيەگە كەلەدٸ. ول – ٶلەڭ, ول – شىعارما, ول – مٷسٸن, ول – سۋرەت, ول – ەۋەن. بۇل عاجاپتار شابىت دەيتٸن كٶڭٸلدٸڭ الاساپىران كٷيٸنەن تۋىندايدى. ٶنەرلٸ كٸسٸ عالام مەن ادام اراسىنداعى الشاقتىقتى جاقىنداتىپ, سول بٸر جۇمباققا تولى نەزٸك بايلانىستى سەزٸنٸپ, سەزٸندٸرەدٸ. مىسالى, ٶنەردٸڭ ٶزٸڭە ۇنايتىن تٷرٸ بولادى: ەن, ٶلەڭ, سۋرەت, مٷسٸن, كٷي, ت.ب. نەلٸكتەن سٸزگە ٶنەردٸڭ دەل «سول» تٷرٸ عانا ۇنايتىنى جٶنٸندە ويلانىپ كٶردٸڭٸز بە? سەبەبٸ سٸزدٸڭ جٷرەك پەرنەڭٸزدٸ دٶپ باسىپ, كٶڭٸلٸڭٸزدٸ قۋانتاتىن ٶنەردٸڭ «وسى» تٷرٸ جانىڭىزبەن ٶزارا ٷندەستٸك تاۋىپ, ەلگٸ نەزٸك ەلەمنٸڭ سيقىرلى قۋاتىن ۇعىندىرادى. كٷيبەڭ تٸرشٸلٸكتەن بٶلەك, سانانى سەرپٸلتەر كٷشٸ ٶزٸنە ەرٸكسٸز ەلتٸپ ەكەتەدٸ...
سونىمەن قاتار, ٶنەرلٸ كٸسٸنٸڭ تۋىندىسى ارقىلى ٶزٸندٸك تانىم-تٷسٸنٸگٸن مەلٸم ەتٸپ, اينالاسىنا ارنايى «ايتارى» بولاتىنى حاق. ۇعىنعان جۇرت قانا تۋىندىدان اۆتوردىڭ ايتپاعىن اجىراتىپ, سٷيسٸنٸپ جاتادى, شىن ٶنەردٸ باعالاي بٸلەدٸ.
قر ۇلتتىق مۋزەيٸندە 9 تامىز كٷنٸ ەلەمدٸك انتييادرولىق قوزعالىستىڭ بەلسەندٸسٸ, «اتوم» جوباسىنىڭ قۇرمەتتٸ ەلشٸسٸ كەرٸپبەك كٷيٸكوۆتىڭ كٶرمەسٸ ٶتپەك. سۋرەتشٸ يادرولىق سىناق جٷرگٸزٸلگەن نەۋبەتتٸ جىلدارى قارقارالى اۋدانى ەگٸندٸبۇلاق اۋىلىندا دٷنيەگە كەلگەن. كٸشكەنتاي كەزٸندە-اق قامقور ەكەسٸ ەكٸ قولسىز تۋعان بالاسىنا جاساندى قول جاساپ بەرۋگە اسىعىپتى. وسى ماقساتپەن لەنينگرادقا جەتٸپ, ارى قاراي مەسكەۋدەن بٸلٸم الادى. مەكتەپ اياقتاعان سوڭ, بۋحگالتەرلٸك ماماندىق بويىنشا تاعى وقىپتى. بٸراق, تۋا بٸتكەن ٶنەر قويسىن با, ٶمٸردٸ ٶزگەشە تانىعان تالانتتى تۇلعانى سۋرەت سالۋعا قۇمار ەتٸپتٸ. بالا كەزٸنەن قىلقالامدى اياعىنىڭ باشپايلارىنا قىسىپ الىپ, سۋرەت سالعان. «جاساندى قولدىڭ كٶمەگٸ بولدى ما?» دەگەن سۇراققا سۋرەتشٸ: «ونشا بولا قويمادى. اۋىر, ىڭعايسىز ەدٸ. كٶپشٸلٸك اراسىنا شىققاندا, قوعامدىق كٶلٸككە مٸنگەندە قولدانىپ جٷردٸم. كەيٸنٸرەك مٷلدە قويدىم. سۋرەت سالۋ عانا ەمەس, كٷندەلٸكتٸ تٸرشٸلٸكتٸڭ ۇساق-تٷيەك شارۋالارىن دا (كٸر جۋۋ, تاماق جاساۋ, ٷي جيناۋ ت.ب.) اياقتىڭ كٶمەگٸمەن اتقارىپ ٷيرەنگەندٸكتەن, جاساندى قول اسا قاجەت بولمادى», – دەپ جاۋاپ بەردٸ. «مەن دٷنيەگە كەلگەندە اتا-انامنىڭ قۋانا قويماعانى تٷسٸنٸكتٸ. وسىنى جاستايىمنان تٷيسٸنگەن سوڭ, ەڭ بٸرٸنشٸ ەكە-شەشەمە ٶزٸمنٸڭ كەدٸمگٸ بالا ەكەنٸمدٸ, مەنٸڭ دە ەل قاتارلى قولىمنان ٸس كەلەتٸنٸن, مەن دە ادام سەكٸلدٸ ويلانا الاتىنىمدى دەلەلدەگٸم كەلدٸ. كەيٸنٸرەك وسى ماقسات ٶمٸرلٸك ۇستانىمعا اينالدى», – دەپ كەرٸپبەك كٷيٸكوۆ ەڭگٸمەسٸن جالعاستىردى.
ك. كٷيٸكوۆتىڭ تۋىندىلارى يادرولىق قارۋدىڭ قۇربانىنا اينالعان اياۋسىز تاعدىرلارعا تٸل بٸتٸرەدٸ. "قۇبىجىقتاي" بولىپ تۋعان نەرەستەسٸن قۇشاعىنا قىسىپ مەيٸرلەنگەن انا, ادام بەينەسٸنەن الىس تٸرشٸلٸك يەسٸنٸڭ ادام بولىپ ٶمٸر سٷرۋگە تالپىنىسى, تاعاتسىزدانا كٷتكەن ۇرپاعىنىڭ بەلگٸسٸز "ماقۇلىققا" اينالعانىن كٶرگەن ەكەنٸڭ شاراسىز كٷيٸن بەينەلەيتٸن تٷرلٸ تۋىندىلار جٷرەگٸڭدٸ دٸر ەتكٸزبەي قويمايدى.
«ٶتكەن جىلى حيروسيما, ناگاساكي قالالارىندا بولىپ, حالىقپەن جٷزدەسٸپ, مەكتەپ وقۋشىلارىمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزٸپ, يادرولىق قارۋدىڭ زاردابى تۋرالى ايتقانىمدا, كٶپشٸلٸك تاڭدانىسپەن قابىلدادى. ولارعا قاراعاندا قازاقستاندىقتاردىڭ يادرولىق قارۋدان شەككەن زاردابى باسىم ەكەنٸن جاپوندىقتار بٸلە بەرمەيدٸ ەكەن. مەنٸ كٶرٸپ قاتتى تاڭداندى. يادرولىق قارۋعا قارسىلىقتى ناسيحاتتايتىن تۋىندىلارىمنىڭ كٶرمەسٸن ول جاقتا دا ٶتكٸزدٸم. نيۋ-يورگ, ۆاشينگتون, چەحييا, بەرلين, شۆەيتسارييا, گوللاندييا ايماقتارىندا دا كٶرمەلەرٸم ٶتتٸ. ونى تاماشالاپ, ٶزٸمدٸ تىڭداعان كٶپشٸلٸك, قاي ۇلت بولماسىن, «اتوم» جوباسى ارقىلى ونلاين تٷردە بٸردەن يادرولىق قارۋعا قارسى داۋىس بەرەدٸ» – دەپ, سۋرەتشٸ اتوم بومباسىنا قارسى جاسالىپ جاتقان شارالاردىڭ نەتيجەسٸن دە ايتا كەتتٸ.
قازاقستاندا 1949-1989 جىلدار ارالىعىندا 450-دەن استام يادرولىق جارىلىس جاسالدى. بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە سىناقتان ٶتكٸزٸلگەن يادرولىق قارۋدىڭ كٷشٸ 1945 جىلى حيروسيماعا تاستالعان اتوم بومباسىنىڭ قۋاتىنان 2,5 مىڭ ەسە ارتىق بولعان. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە قازاق دالاسىنىڭ ٷش جٷز مىڭ شاقىرىم جەرٸ يادرولىق جارىلىستان ۋلانىپ, 1,5 ميلليوننان استام ادام زارداپ شەككەن.
«بەرٸك» دەپ اتالاتىن مىنا تۋىندىدا دەل وسى كەيٸپتە دٷنيەگە كەلگەن جٸگٸت بەينەلەنگەن. ول قازٸر سەمەي قالاسىندا تۇرادى. بەرٸكتٸڭ كٶزٸ كٶرمەيدٸ. ارنايى وپەراتسييا جاسالعانىمەن, ەشقانداي ٶزگەرٸس بولماعان. بٸر عاجابى ول دومبىرا تارتادى, ياماحادا وينايدى. ول دا ٶنەر ادامى ەكەن.
«يادرولىق قارۋدى جويۋدى قولعا الماساق, بولاشاقتا بالالاردىڭ زارداپ شەگەتٸنٸ تٷسٸنٸكتٸ. «بۇرىشتا» دەپ اتالاتىن مىنا تۋىندىدا بٷگٸنگٸ اقىلسىز جاسالعان قادامدار ارقىلى ەرتەڭگٸ ۇرپاقتى شاراسىز كٷيدە قالدىرۋىمىز مٷمكٸن دەگەندٸ ايتقىم كەلدٸ», – دەيدٸ سۋرەتشٸ.
سۋرەت كٶرمەسٸن قازاقستاننىڭ كٶپ قالالارىندا ۇيىمداستىرعان ك. كٷيٸكوۆ شارادان تٷسكەن كٸرٸستٸ يادرولىق قارۋدان زارداپ شەككەن, ٶزٸمەن تاعدىرلاس باۋىرلارىنا بەرگەن. كەيدە ٶندٸرٸس ورىندارىندا كٶرمە ۇيىمداستىرىپ, سول ٶندٸرٸس ورنىنىڭ ٶنٸمٸن قايىرىمدىلىققا جۇمساپتى.
تەڭٸر جازعان تاعدىرعا تٶزۋمەن, كٶندٸگۋمەن قاتار, كەدٸمگٸ «ادام» ساناتىنا قوسىلىپ, تٸرشٸلٸك ەتۋدٸ, ٶزٸن اينالاسىنا «ادام» رەتٸندە تانىتىپ, مويىنداتۋدى كٶزدەيتٸن پوليگون قۇرباندارىنىڭ مۇڭ-زارىن سۋرەتشٸ كٶركەم جەتكٸزگەن. قاراپ تۇرىپ كٷرسٸندٸم. قازاق تاريحىنداعى قاسٸرەتتٸ جىلدار ەلەسٸ كٶزٸم الدىمدا كٶلبەڭ قاققانداي بولدى. ساناممەن سەزٸنگەن امالسىزدىق جان-دٷنيەمدٸ ٶرتەپ جٸبەرگەندەي كٷي كەشتٸم.
سۋرەتشٸ قاراعاندى قالاسىنداعى جوعارى وقۋ ورنىنا بەينەلەۋ ٶنەرٸ ماماندىعى بويىنشا ەكٸ رەت وقۋعا تاپسىرىپتى. بٸراق ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى سۋرەتشٸنٸ «ٶزگە ستۋدەنتتەر سۋرەت سالا ما, جوق ەلدە ساعان قاراپ وتىرا ما?» دەپ وقۋعا قابىلداماعان. وسىدان كەيٸن ول سٷيٸكتٸ ماماندىعىن ۇستازسىز, ٶزٸ جالعاستىرىپ كەلەدٸ.
كەرٸپبەك كٷيٸكوۆپەن ەڭگٸمەلەسكەن سوڭ, ٶنەردٸڭ ادامدى عانا ەمەس, تاعدىردى دا تاڭدامايتىنىن ۇعىندىم. قولى جوق كٸسٸگە سۋرەت سالۋدى ۇسىنعان تاعدىرعا كٸنە ارتپاي, كەرٸسٸنشە كەۋدەسٸنە قۇيىلعان كٶركەمدٸكتٸ امالىن تاۋىپ, اينالاسىنا جەتكٸزە العان سۋرەتشٸگە سٷيسٸنە قارادىم. «تاعدىردىڭ سىنىنا نە شارا?» دەپ توسىلماي, بٷكٸل ەلەمگە ٶزٸن, ٶنەرٸن, ماقساتىن تانىتىپ, يادرولىق قارۋدىڭ جويىلۋى ٷشٸن ايانباي ەڭبەك ەتٸپ, سونىمەن قاتار ٶزٸمەن تاعدىرلاس جاندارعا قولداۋ كٶرسەتٸپ جٷرگەن كەرٸپبەك كٷيٸكوۆتىڭ قايسار رۋحىنا سٷيسٸنبەسكە امال جوق.
لەيلە نوعايبەك,
