وسى ساۋالدى جالپى قازاقتىق تانىم دەڭگەيٸندە اسا كٶكەيكەستٸ دەسەك, ەرينە, تىم ارتىقىراق كەتكەن بولار ەدٸك. دەگەنمەن بٸر كٸتاپ دەڭگەيٸندە جەنە وسى ەكi ەپوستىق تۇلعانىڭ ۇمىتىلىپ كەتكەن وبرازدىق ەرەكشەلiكتەرiن تولىقتىرۋدا وسى ساۋالعا جاۋاپ بەرۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن دا ەسكە سالعىمىز كەلەدi.
سونىمەن,
توقسان باۋلى نوعايلار
مەسليحات تٶبە باسىندا
جيىلىپ كەڭەس قۇرادى
تەمiردٸڭ تٶمەن قاسىندا
جەم ٶزەننiنٸڭ جاعاسى
مەكەن ەتكەن قالاسى
ون سەگiز كٷن كەڭەستi
نوعايدىڭ سوندا بالاسى (“قارعابويلى قازتۋعان”. 6 توم. 1990. 73ب)
وسى جەردەگi جيىننان سوڭ نوعاي جۇرتىنىڭ بٸر بٶلiگi وتىرعان جەرiن تاستاپ اۋا كٶشەتiن بولادى. جىردىڭ وسى سەتiندەگi ەپوستىق كەيiپكەر سانى ٷشەۋ - اسان قايعى, قارعابويلى قازتۋعان, قارت ەدiل جەنiبەك. ولاردىڭ iشiندەگi وتىرعان جۇرتىندا قالاتىنى – جەنiبەك دە, كٶشiپ كەتەتiنi - ەكەۋ: اسان قايعى مەن قارعابويلى قازتۋعان. “قىرىمنىڭ قىرىق باتىرى” جىرلار شوعىرىنداعى قاپتاعان باتىرلاردىڭ, جالپى كەيiپكەرلەردٸڭ iشiنەن تەك وسى ەكەۋiنٸڭ كٶشiپ كەتۋ وقيعاسىنا قاتىستىرىلۋى, بiزدٸڭ ويىمىزشا, كەزدەيسوق ەمەس, جەنە ونىڭ ٷلكەن سەبەپتەرi دە بار.
اسان قايعى مەن قازتۋعاننىڭ كٶشiپ كەتۋ باعىتى مەن مارشرۋتى ەكi تٷرلٸ. اسان قايعى سىردارييا جاققا, بەيمەلiم “نۇردىڭ قارابايىرى” دەگەن جەرگە باعىت السا, قازتۋعان شام قالاسىنا كەتپەك بولادى.
اسان قايعىنىڭ مارشرۋتى:
اسان قايعى كٶشكەن جەر
شىڭعىرلاۋ, تورى ات باسى ەدi
قىزەمشەكتi سارشوقى
وسى سۋدىڭ قاسى ەدi
اسان قايعى تۋعاننىڭ
بٶلiنگەن جەرi وسى ەدi....
...اسان قايعى ەر تۋعان
سىر داريياسىن جاعالاپ,
نۇردىڭ قارابايىرى
سولاي اسىپ جٶنەلدi
قازتۋعاننىڭ مارشرۋتى:
قارعابويلى قازتۋعان
شام شەhەرiنە كەتەم دەپ
مۇندا تۇرىپ نەتەم دەپ....
...قارعابويلى قازتۋعان
شۇبىرىپ اسىپ جٶنەلدi
شام شەhەرiنە جەتەم دەپ
ٷشقيياننان كەتەم دەپ
وق-بالقانعا جەتەم دەپ
وسى مارشرۋتتىڭ باعىت-باعدارى مەن تاريحيلىعى جٶنٸندەگٸ ەڭگiمەلەردi باستاماس بۇرىن, ەۋەلi “وسى اسان قايعى مەن قازتۋعان باتىر بٸر بەينە ەمەس پە ەكەن?” دەگەن مەسەلەنi قاراستىرىپ كٶرەلiك. وسىنداي كٷدiك تۋعىزار مەزەتتەر جىردا بٸرنەشەۋ, تىم كٶپ بولماعاندىقتان ولاردىڭ بارلىعىنا دا توقتالعاندى جٶن كٶرەمiز.
بٸرiنشi مەزەت. جىردىڭ وسى كەلتiرiلگەن جولدارىنداعى كەزدەسەتiن ‘’اسان قايعى ەر تۋعان’’ جەنە ‘’اسان قايعى تۋعاننىڭ’’ دەگەن جولدارداعى اسان قايعى ەسiمiنە جالعانعان ‘’تۋعان’’ سٶزiنٸڭ بولۋى, قايتالانۋى كەزدەيسوق ەمەس سيياقتى. وسى سٶزدٸڭ قازتۋعان (قاز/تۋعان) ەسiمiندە دە بولۋى ەلگi قويىلعان سۇراقتى دا تۋدىرىپ وتىر. ٶيتكەنi جىر جولدارىنداعى اسان قايعى “ەر تۋعان” مەن اسان قايعى “تۋعاننىڭ” تiركەستەرiنٸڭ دەل بەرiلگەن كٷيiندە ەش ماعىناسى جوق دەۋگە بولار; ەگەر بٸرiنشi تiركەستەگi ەر تۋعان ورنى اۋىسقان “ەر (بولىپ) تۋعان اسان قايعى بولسا” مەندi دە بولاتىن شىعار (بٸراق جىر, جالپى قازاقى تانىم اسانعا ەشقانداي باتىرلىق فۋنكتسييا بەرٸپ كٶرمەگەن), ال ەكiنشiسi (“اسان قايعى تۋعاننىڭ” ماعىناسىز تiركەس سىقىلدى. كiمدi تۋعان? كiمنەن تۋعان? وسى تۋعان سٶزiنٸڭ بٸر كiسiنٸڭ ەسiمiنەن كەيiن ەكi رەت قايتالانۋىن قيسىندى تۇسپالعا كەلتiرەر بولساق, وندا تۋعان سٶزiن تiلدەگi ەتiستiك (سٶز تابى) ەمەس, كەدiمدi ادام ەسiمi دەي الامىز, ياعني تۋعان - ادامنىڭ اتى. قىرىق باتىر تسيكلiندە توعان دەگەن باتىردىڭ, جالپى تٷرك ەسiم دەمەك دەستٷرiندە دوعان, توعان دەگەن اتتاردىڭ بار ەكەندiگiن ەسكەرسەك, بۇعان تاڭقالا قويماسپىز. بۇل جەردەگi ماڭىزدىسى - تۋعان (توعان) ەسiمiنٸڭ اسان قايعىعا جالعانىپ تۇرۋى. “اسان قايعى, ابات, توعان” جىرىندا دا توعان مەن اسان قايعى بٸر جىردا كەزدەسەدi.
مiنە, وسى توعان, اسان قايعى تۋعان جەنە قارعابويلى قازتۋعان - ٷش ەسiم ەكi جىر جەلiسi ارقىلى بٸرتۇتاس وبرازدىق كەشەندi قۇراپ وتىر.
ەكiنشi مەزەت. اسان قايعى تۋعان مەن قازتۋعان ەسiمدەرiنٸڭ تۋعان سٶزi ارقىلى ۇقساس بولۋى مٷمكiندiگi تاعى بٸر سٶزدiك سالىستىرۋدى تۋعىزادى. ول “اسان” مەن “قاز” سٶزدەرiنٸڭ دە تٷبٸرلەس بولۋ (اس - قاز, اس - حاس - اس - hاس) مٷمكiندiگi. بٸراق, وسى ۇقساستىرۋدان باستالار لينگۆيستيكالىق-ەتيمولوگييالىق جاتتىعۋلار ٷلكەن, ۇزاق ەڭگiمەلەۋدi جەنە بارىنشا ماماندى بiلiكتiلiكتٸ قاجەت ەتەتiن بولعاندىقتان بiز تەك وسىنداي ۇقساستىقتىڭ بار ەكەندiگiن ەسكەرتۋمەن شەكتەلەمiز.
ٷشiنشi مەزەت. اسان قايعى ساپار شەككەن سىردارييا باعىتىنداعى نۇردىڭ قارابايىرى - ناقتى توپونيم ەمەس, ميفوەپيكالىق سيمۆول رەتiندەگi عاجايىپ تا كيەلi جەردٸڭ اتى سيياقتى,[283] سوندىقتان بۇل جەردە ونى تالداپ جاتپاي-اق قازتۋعان مارشرۋتىنا كٶڭiل بٶلگەندi جٶن كٶرەمiز.
قازتۋعاننىڭ ٷشقيياننان شام قالاسىنا بارار جولىندا وق-بالقانعا جەتiپ, سول جەردەگi داريياعا مالىن سۋارۋىنا قstrongاتىستى تاريحي مەسەلەلەر تۋرالى ايتىپ ٶتتiك. جالپى جىر قارعابويلى قازتۋعاننىڭ توقتاعان, تiپتi قونىس تەپكەن جەرiن وقشاۋلاپ دەلدەيدi. ول - بٷگٸنگi تٷرٸكپەنستان ەلiنٸڭ باتىسى (بۇرىنعى كراسنوۆودسك, بٷگٸنگi بالقان وبلىسى). وسىندا بالقان تاۋى دا, قازانشىق (گازاندجيك) قالاسى دا بار.
ەلگە جۋىق كەلگەندە
وق, بالقان تاۋىنىڭ
قاراسى ەندi كٶرiندi...
....جەرi جازىق دالا ەدi
الدىڭعى كەتكەن نوعاي دا
قازانشىق دەگەن جەر بار ەدi
سۋى بۇلاق مول ەدi
وتىرعان جەرi سول ەدi
قازانشىق دەگەن سۋ ەدi
سۋى ارتىق مول ەدi
قارعابويلى باتىردىڭ
وتىرعان جەرi وسى ەدi
وسى وق-بالقان ايماعى مەن قازانشىق تٶڭiرەگiندە نوعاي جۇرتىنىڭ (جىر جولدارىنداعى ايتىلعانىنداي) وتىرۋى تاريحي تۇرعىدان اقيقات بولا الا ما?
وق-بالقان مەن قازانشىق ايماعىنا بايلانىستى جىرداعى نوعايدىڭ, ياعني ەسەن-قازاقتىڭ وسى جەردە بولۋىن تاريحي تۇرعىدان شىن ەتۋگە سەپ بولار ٷش نەرسە بار.
ا) جىرداعى مال سۋارعان دارييانىڭ تاريحي ٷزبوي بولۋى مٷمكiندiگi (ونى جەكە قاراستىرىپ ٶتتiك);
ب) وسى ٶڭiرگە بايلانىستى “توقتامىس ادامدارىنىڭ” تاريحي قۇجاتتاردا اتالۋى; 15 عاسىردا سولتٷستٸك-باتىس تٷرٸكپەنستاندا باسقا رۋ-تايپالارمەن قاتار, بالقان تاۋىنىڭ وڭتٷستٸككە قاراي “توقتامىس ادامدارىنىڭ” دا (“ليۋدي توحتامىشا” يۋجنەە بالحان) مەكەندەگەنiن پارسى اۆتورى ميرحوند جازىپ قالدىرىپتى.[284] بiز وسى جەرلەردە 15 عاسىردان باستاپ الي-يلي, ۋاق رۋلارىنىڭ دا پايدا بولعاندىعىن اتاپ كٶرسەتتiك. ياعني جىرلىق قارعابويلى قازتۋعاننىڭ وق-بالقانعا جەتۋi – بiر ادامنىڭ ساپارى ەمەس, 14-15 عاسىرلار بەلەسiندەگi ەسەن-قازاقتاردىڭ بiر بٶلiگiنٸڭ ماڭعىستاۋ مەن ٷستٸرتتەن تٷرٸكپەنستانعا قونىس اۋدارۋىن كٶرسەتەدi.
ۆ) وسى ايماقتاعى الاشا[285], دانا-اتا, ەسەن-اتا (گٶزلi اتا) سيياقتى بiز ٷشiن قاجەتتiگi بار نىسانداردىڭ بولۋى جەنە ەسەن مەن اسان وبرازدارىنىڭ بٸر تەكتiلiگi مەسەلەسiنٸڭ بولۋى (ول جٶنiندە دە جەكە ەڭگiمەلەدٸك). ەسەن-اتا مەن قازاقتىڭ اسان-اتاسى بٸر بەينە ەكەندiگiن اتاپ كٶرسەتتiك, ەندi اسان قايعى تۋعان مەن قارعابويلى قازتۋعان وبرازدارىنىڭ بٸر تەكتiلiگi جٶنٸندەگٸ ەڭگiمەمiزدەن كەيiن جىر وقيعاسىنداعى وق-بالقانعا جەتiپ مالىن سۋارعان قازتۋعان مەن وسى ماڭدا جەرلەنگەن ەسەن-اتانى دا بٸر بەينەدەن ٶربiگەن دەۋگە تاعى بٸر مٷمكiندiك الا الامىز.
تٶرتiنشi مەزەت. قازتۋعان مەن اسان قايعىنى بٸر بەينە دەپ ەسەپتەۋگە مٷمكiندiك بەرەر تاعى بٸر مەزەت رەتiندە جىرداعى قازتۋعان باتىردىڭ قىزى اسىلزاتتىڭ ەسiمiن قاراستىرۋعا بولادى.
اسىلزات - جاۋىنگەر قىز, ول ەكەسiنٸڭ اتىن جامىلىپ, جاۋعا قارسى جالعىز ٶزi شابادى, ياعني ول بۇل تۇرعىدا - قازاق ەپوس جٷيەسiندەگi جاۋىنگەر-قىز بەينەسiنٸڭ اسا كٶرنەكتiسi بولىپ تابىلادى. بۇل جەردە بiز ٷشiن ونىڭ قىز نەمەسە ەركەكتiگi ەمەس, باتىرلىعى دا ەمەس, تەك ەسiمiنٸڭ ماعىناسى اكتۋال ەكەندiگiن ەسكەرٸپ, وسى مەسەلەگە دەن قويساق, ەسiمنٸڭ ەكi مەنi بار ەكەندiگiن كٶرەر ەدٸك. بٸرiنشiسi - بٷگٸنگi قازاق تiلiندەگi ماعىناسى (اسىل زات - دراگوتسەننوست) بولسا, ەكiنشiسi – سٶزدٸڭ باستاپقى مەنi, مۇنداعى “زات” سٶزiنٸڭ باستاپقى ايتىلۋى - زادا (زادە). وسى بٸر پارسى سٶزi تٷرك (وعىز-قىپشاق) تiلدiك دەستٷرiندە “تەگi”, “ۇلى”-“وعلى”-“ۇعلى”, “بالاسى” دەپ قولدانىلادى, بiز ونى قازاق ەدەبي تiلiندەگi “حانزادا” (حان ۇلى), “بەكزادا” (بەك ۇلى), “ايزادا”, سيياقتى سٶزدەردەن, ەزiربايجان, تەجiك دەستٷرiندەگi تۋرسۋن-زادە, توفيك-زادە سيياقتى ەۋلەت ەسiمدەردەن (فاميلييالاردان) كٶرٸپ تە جٷرمiز. ياعني, جىرداعى اسىلزات ەسiمi - باستاپقى اسىل زادا سٶزiنٸڭ (شارتتى ەسiمiنٸڭ) ٶزگەرگەن تٷرٸ عانا. بۇل ەسiمدەگi “اسىل” سٶزiن تiلiمiزدەگi “قىمبات”, “قادiرلi”, “كەرەمەت” دەگەن مەنiندە قولدانا بەرۋگە بولادى, بٸراق جىر مەن تاريح لوگيكاسى وسى سٶزدٸڭ جىردا كەزدەسۋiن ەستە كەزدەيسوق دەپ ەسەپتەتكiزبەيدi. بۇل - ەپيكالىق ەسiم نەمەسە ەكە اتى, ياعني “اسىلزات” سٶزi “ەلدەبiر اسىلدىڭ بالاسى” دەپ اۋدارىلۋى تيiس.
باسقa جىرلاردا كەزدەسەتiن ايسىل, ايسا دەگەن ەسiمدەر (مىسالى, ايسىلدىڭ ۇلى ەمەت, ايساۇلى احمەت) وسى اسىل سٶزiمەن بٸر تەكتi, ياعني اسىلزادا (اسىلزات) - اسىلدىڭ نەمەسە ايسىلدىڭ ۇلى دەگەندٸ بiلدiرەدi. ال ەپوستاعى احمەت, ەمەت - ابات باتىردىڭ ەسiمiنٸڭ ۆاريانتتارى بولسا, ولاردىڭ ەكەسi بولعان ايسا, ايسىلدار - اساننىڭ ەسiمiنٸڭ ۆاريانتتارى بولىپ تابىلادى, ولاي بولسا اسىل دا - اسان قايعىىنىڭ ەسiمi, ال اسىلزات – “اسان بالاسى” (نە قىزى) دەگەندٸ بiلدiرەدi. جىرداعى اسىلزات - قازتۋعاننىڭ قىزى بولسا, ەتيمولوگييالىق تالداۋ ونىڭ ەندi اساننىڭ (اسىلدىڭ) قىزى نە ۇلى بولاتىندىعىن كٶرسەتەدi, ولاي بولسا بٸر قىزعا ورتاق ەكە بولعان قازتۋعان مەن اسان قايعى تۋعان دا بٸر وبرازدىق تەكتەن ٶربiپ شىققان ەكi ەسiم بولارى حاق.
بەسiنشi مەزەت. ەندi جىردىڭ ٶزiنە قايتا اينالىپ سوقساق, جىرداعى قازتۋعاننىڭ سيپاتى باتىردان گٶرi مال جايىن كٷيتتەگەن كٷيگەلەك قارت سيياقتى. ول جۇرتىنا ٶكپەلەپ كٶشiپ كەتەدi, مالدى مالعا قوسپايدى, ياعني بiز جىردان قارت ادامنىڭ بەينەسiن كٶرەمiز, بۇل دا ونى اسان قايعىعا (ول دا قارت) جاقىنداتا تٷسەدi. سونىمەن قاتار قازتۋعاننىڭ جىرداعى iس-ەرەكەتi بوز مايامەن بايلانىستى. جەم بويىنان كەتiپ, وق-بالقانعا جەتiپ, “سول جەردەگi داريياعا مالىن سۋارعاندا” سۋ جەتپەي قالعان بوز مايا جەمدi بەتكە ۇستاپ كەرi قاشادى. قازتۋعان سول بوز مايانى قۋعاننان جەمگە شەيiن قۋىپ بارادى. بوز مايا توقتاماستان جەمدەگi قازبەك, قاندىارالعا[286] جەتiپ توقتايدى. بۇل جەردەگi بوز مايانىڭ كەرi باعىتتاعى قايتۋ جولى, ونى قازتۋعاننىڭ iزدەۋi - كٷندەلiكتi تۇرمىستىق كٷيبەڭ تiرشiلiكتەگi تٷيە iزدەۋ ەمەس ەكەندiگi تٷسiنiكتi.
بiز بۇل جەردە باستاپقى وقيعا جەلiسi مەن موتيۆi ۇمىت بولعان تٷيەگە - ماياعا قاتىستى ميفتiك-ەپيكالىق يدەيانىڭ بار ەكەندiگiن سەزiنەمiز. نەگە باتىر قازتۋعان سوعىسۋدىڭ ورنىنا “ەر قاناتى” دەلiنەتiن تۇلپاردى ەمەس, جوعالعان تٷيەسiن iزدەيدi? بوز مايا, ميفتiك مايا (تٷيە), ناقتىراق ايتساق, جەلمايا - ابىزدىق-شاماندىق فۋنكتسيياعا يە كەيiپكەردٸڭ مiنiس مالى. جەل مايا - قورقىت پەن اسان قايعىنىڭ, “سارى تٷيە يەسi” - زاراتۋشترانىڭ مiنiس مالى. جەلماياعا مiنiپ جەرۇيىق iزدەگەن اسان قايعى مەن جاڭا جەرگە كەتiپ بارا جاتىپ, كەرi قاشقان بوز ماياسىن iزدەگەن قازتۋعاندى وسى مايا مالى ارقىلى دا بٸر وبرازدان شىققاندار دەۋگە تاعى دا مٷمكiندiك الامىز.
وسىلارمەن بٸرگە ەسكەرە كەتەر بٸر نەرسە - قازتۋعاننىڭ “قارعابويلى” دەلiنۋi. مۇرىن جىراۋدىڭ جىرىندا وسى ەكi ەسiم ەكi اعالى-iنiلi باتىردىڭ ەكi بٶلiك ەسiمدەرi بولىپ جىرلانادى, بٸراق جالپىقازاقتىق ەپوستىق-فولكلورلىق دەستٷر قارعابويلى قازتۋعاندى بٸر ادام دەپ تٷسiنەدi, بiز دە وسى پiكiردi قولدايمىز.
ماحمۇت قاشعاريدىڭ سٶزدiگiندە “بوي” سٶزi “قاۋىم”, “زەۋزات”, “تۇقىم-جۇراعات”, “رۋ” دەپ اۋدارىلعان.[287] ەڭ باستىسى - ماحمۇت قاشعاري وسى “بوي” سٶزiنٸڭ “وعىز تiلiنiكi” ەكەندiگiن اتاپ كٶرسەتۋi, ياعني بۇل سٶز كەيiنiرەك قىپشاق تiلدi ورتادا ەمەس, تٷرٸكپەن تiلدi ورتادا تارالعان, قولدانىسقا يە بولعاندىعىن بiلۋ ماڭىزدى. ولاي بولسا “قارعابويلى سٶزiنٸڭ” تٶركiنiن iزدەستiرگەندە, ەڭ الدىمەن 14 عاسىرداعى قىپشاق-تٷرٸكپەن قوس تiلدiلiگi قالىپتاسقان ماڭعىستاۋ مەن ٷستٸرتتٸڭ ەسەن-قازاقتىق كەڭiستiگi نەگiزگi “جوق iزدەيتiن كوورديناتتار” بولۋى تيiس. ەگەر قارعابويلى قازتۋعان تٷرٸكپەن بولماسا, وندا ونى تٷرٸكپەن تiلiنٸڭ كەيبiر ەرەكشەلiكتەرiن بويىنا سٸڭiرگەن ەسەن-قازاقتار اراسىنان شىققان جيىنتىق وبراز دەپ قابىلداۋعا بولادى.
“قارعا بوي” سٶز تiركەسi – “قارعانىڭ تۇقىمى, تەگi, رۋى” دەپ اۋدارىلادى. قازاق ەدەبيەتشiلەرi اراسىندا ايتىلىپ جٷرگەن “ونىڭ ەسiمi قارعا بويلى ەمەس, قاراعاي بويلى” دەلiنەتiن توپشىلار - وسى “بوي” سٶزiنٸڭ تٶركiنiنە مەن بەرمەگەندiكتەن تۋعان جەنە سٶزدەن قاراپايىم, بٷگٸنگi كٷندەلiكتi تiلiمiزدە قولدانىلاتىن “دەنە-تۇرقى”, “ۇزىندىعى”, ياعني (ادامنىڭ) “بويى” دەگەن ماعىنالاردى كٶرۋدەن شىققان دٷمشە ەتيمولوگييا ەكەندiگiن ايتا كەتۋ قاجەت.
مiنە, قازتۋعاننىڭ قارعابويدىڭ, ياعني قارعانىڭ بالاسى بولىپ شىعۋى دا بiراز ويعا قالدىرادى. قارعا نەمەسە قاراقۇس – ايقىن ميفتiك وبراز, ول ابىزدىق پەن باقسىلىققا بايلانىستى, بۇل ٶز كەزەگiندە قازتۋعاننىڭ ميفتiك ەپوستا قارعا وبرازىمەن بايلانىستى ەكەندiگiن, ياعني ابىزدىق (باقسىلىق), شاماندىق, دۋاقانتتىق سيياقتى فۋنكتسييالارعا يە بولعاندىعىن كٶرسەتەدi. بۇل دا ونى اسان قايعىمەن بٸرتەكتi ەتەتiن كٶرسەتكiشتەردٸڭ بٸرi بولىپ تابىلادى.
وسىنداي بٸرنەشە مەزەتتەر اسان قايعى تۋعان مەن قارعابويلى قازتۋعاننىڭ بٸر وبرازدان شىققان, بٸر سٶزدەن شىققان كەيiپكەرلەر ەكەندiگiنە سەنiم ۇيالاتادى, ياعني وسى جورامالداردىڭ iشiندە ۇقساس دەگەنiنە دەن قويۋعا بارلىق نەگiز بار.
قارعابويلى قازتۋعان – 14 عاسىرداعى ماڭعىستاۋلىق ەسەن-قازاقتار ورتاسىنىڭ بەينەسi. ونىڭ بiتiمi تىم كٷردەلi, ول تۋرالى جىر وقيعالارىنان بiز بiر-بiرiمەن قاباتتاسقان ەكi دەۋiردٸڭ كٶشۋ دەۋرەنiن كٶرەمiز: بiرiنشiسi – 1350 جج شاماسىنداعى اششىباس-شاتتان ٷستٸرتكە, قىرعا شىعىپ كەتكەن قازاقىلىق ەتۋشiلەر تاريحىن, ەكiنشiسi 14 عاسىردىڭ اياعى مەن 15 عاسىردىڭ باسىنداعى ەسەن-قازاق قاۋىمداستىعىنىڭ ىدىراۋ دەۋiرiندەگi ولاردىڭ بiر بٶلiگiنٸڭ وق-بالقانعا قونىس اۋدارۋى تاريحىن بايان ەتەدi.
سەرٸكبول قوندىباي,
"ەcەنقازاق" كٸتابىنان
