تاياۋدا قاسىم امانجولوۆ جٷرگٸزٸپ, ەلگە كەڭ تانىلعان «شىننىڭ جٷزٸ» حابارىنان اقسەلەۋ سەيدٸمبەكتٸڭ سۇحباتىن تىڭدادىم. اقاڭ وسى حاباردا ٶزٸمٸز تالايدان دەن قويىپ جٷرەتٸن كٶزقاراستارىن تۇجىرىمداپ, جٷيەلەپ ايتتى. بۇل كٸسٸنٸڭ «جالپى مەنەن مىقتى مۋزىكانت شىعاتىن ەدٸ. بٸراق ۇلت ٷشٸن, ەل ٷشٸن عىلىمعا, سان-سالالى تٸرلٸكتەرگە ارالاسۋعا تۋرا كەلدٸ. بٸزدٸڭ باسشىلاردىڭ كٶبٸسٸ ٶزٸن شارۋاشىلىق باسشىسى سەزٸنەدٸ. جوسپار ورىنداۋدى بٸلەدٸ. باسىم كٶپشٸلٸگٸنٸڭ بويىندا رۋحاني قاسيەت جوق, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ قادٸر-قاسيەتٸن باعالاۋدان, بٸلۋدەن, سەزٸنۋدەن ماقۇرىم. مينيسترلەردٸڭ 99 پايىزى «ەلٸم-ايدى» بٸلمەيدٸ» دەپ كەلەتٸن مازمۇنداعى وي-پٸكٸرلەرٸنٸڭ ەلٸ كٷنگە سول كٷشٸندە ەكەنٸنە تاڭىرقاۋ كٷيٸن كەشتٸم. ەرينە, ەبٸشتەردٸ, دۋلاتتاردى, اقسەلەۋلەردٸڭ قاي-قايسىسىن (بۇل تٸزٸمدٸ ۇزارتۋعا بولادى) وقۋ, تىڭداۋ قانداي عانيبەت بولسا, شەرحان مۇرتازانىڭ بٸر ٶزٸ بٸر مەكتەپ, تٸپتٸ, ۋنيۆەرسيتەت ەكەنٸن بٸز سەكٸلدٸ بالا كەزدەن باۋىرىندا ٶسكەن كٶگەنكٶزدەر جاقسى بٸلسە كەرەك. ۋنيۆەرسيتەت بٸتٸرگەن جالعىز سەن ەمەس, جوعارى بٸلٸم كٸم-كٸمدە بار. ال سول بٸلٸمنٸڭ سىنالار تۇسى – ەكٸنشٸ ۋنيۆەرسيتەت, ياعني شەرحانداردىڭ ۋنيۆەرسيتەتٸ. بٸز سول ۋنيۆەرسيتەتتٸ دە بٸتٸردٸك. بٸزدٸڭ باقىتىمىز دا, بايانىمىز دا سول. بۇل تەك شەرحانمەن شەكتەلۋ, سوعان ۇقساپ قالۋ ەمەس, سونىڭ شەكپەنٸنەن, شەڭگەلٸنەن شىققاننان كەيٸنگٸ سەنٸڭ سول ۇيادان ٸلگەن بٸلٸمٸڭنٸڭ كەدەگە جاراۋى تۋرالى ٶمٸر. دەمەك, سەنٸڭ موينىڭا ەكٸ جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلەدٸ, ونىڭ بٸرٸ – ساعان جوعارى بٸلٸم بەرگەن ۋنيۆەرسيتەتتەن العان دەرٸس پەن شەرحانداردىڭ ٶمٸر مەكتەبٸنەن العان دەرٸستٸ ەرٸ قاراي الىپ جٷرۋ, ياعني ماقسات-مۇراتىڭدى, ٶز دارا جولىڭدى انىقتاۋ.
بٸزدٸڭ دە ەندٸگٸ ايتپاعىمىز وسى ەڭگٸمەمٸزگە ٷلكەن ارنا سالىپ بەرگەن اقاڭنىڭ الاڭداۋىنىڭ جالعاسى. اقاڭداردىڭ ٶزٸ ۇستاز سانايتىن شەراعاڭا شەكٸرت بولۋ جولىنداعى كٶڭٸلدە قالعان وي-تولعامدار جٶنٸندە بولماقشى.
جۇرت ەرتەدە پايعامبارلارعا, ەۋليەلەرگە سەنگەن, تابىنعان. قازٸر پايعامبار دا, ەۋليە دە جوق. بٸراق تۇلعا بار. ەرينە, تۇلعانىڭ دا تۇلعاسى بار. حالىق وعان پايعامبارداي, ەۋليەدەي تابىنبايدى, بٸراق قۇرمەتتەيدٸ. سونداي قۇرمەتكە يە تۇلعانىڭ بٸرٸ — شەرحان مۇرتازا. نەگە?
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارىنداعى پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ ساپالىق تا, ساندىق تا قۇرامى قانداي بولعانىن كٶزٸ اشىق جۇرت ۇمىتا قويعان جوق. بٸرٸن-بٸرٸ بيٸكتەتٸپ تۇرعان كٸل بەكزاتتار ەدٸ عوي. كەيدە ويلايمىز: سولار بولماعاندا وسى تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ تاعدىرى قالاي شەشٸلگەن بولار ەدٸ? وسى تۇستا عوي «قازاقتىڭ تاڭدايى مەن ماڭدايىنداي» ەبٸشتٸڭ ەر قييانى بٸر شولىپ, شەراعاڭ تۋرالى كٶسٸلٸپ بٸر سٶيلەيتٸنٸ. بىلاي دەمەپ پە ەدٸ.
«نەگە ەكەنٸن قايدام, ونىڭ داۋسىن ەستٸسەم بولدى, ەسٸمە ماحامبەت تٷسەدٸ: «قاراعايعا قارسى بۇتاق بٸتكەنشە, ەمەنگە بٸر يٸر بۇتاق بٸتسەيشٸ, قىرانعا تۇعىر قىلارعا?! حاننان قىرىق تۋعانشا, قارادان بٸرەۋ تۋسايشى, حالىقتىڭ كەگٸن قۋسايشى, ارتىمىزدان بٸزدەردٸڭ اقىرىپ تەڭدٸك سۇرارعا!».
اقىرىپ تەڭدٸك سۇرايتىن سول «بٸرەۋ» – وسى بٸزدٸڭ شەرحان مۇرتازا باۋىرىمىز عوي.
بار بول, باتىر-ەكەسٸ!
شال بول, شەر-اعاسى!».
تاياۋدا «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» كٸتاپحاناسى» سەريياسىمەن شىققان «نامىس نايزاعايىندا» بٷگٸندە «شال بولعان» شەراعاڭ سول كٷركٸرەگەن كٷندەردٸڭ كارتيناسىن بٷكپەسٸز بەرەدٸ. ول تۇستا دەپۋتاتتار قىزمەتتٸ دە قوسا اتقاراتىن. سول پارلامەنتتەگٸ «ەل بولامىز با, بولمايمىز با?» دەگەن تارتىستاردان سوڭ باس رەداكتور بۋرادايىن بۋىرقانىپ, ارىستانداي اقىرىپ كەلٸپ, تاپسىرما بەرەتٸن. ونىڭ ورىندالۋىن قاتاڭ قاداعالايتىن. ٶزٸ دە سونشالىقتى قىرۋار شارۋا, قىزمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸك بولا تۇرا قالامىن دا قوسا تەربەيتٸن. اراسىندا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆپەن كٶبٸرەك سۇحباتتاسىپ جٷردٸ. بۇل سۇحباتتار باسىلىمعا بٸر جاعىنان بەدەل بولعانىمەن, ماقتان-ماداققا قۇرىلمايتىن. بەلگٸلٸ بٸر مەسەلەلەر تٶڭٸرەگٸندە عانا سٶيلەسٸپ, وعان بەرگەن جاۋابىن تەپتٸشتەپ جازۋمەن شەكتەلمەيتٸن. قاي سۇحباتتا بولسىن ەل, ۇلت مٷددەسٸنە, قازاقتىڭ كٶكەيٸندەگٸ ساۋالدارعا دٶپ جاۋاپ بەرٸپ جاتتى. باس رەداكتوردىڭ بەدەلدٸ بولعانى سونشا, ەلباسىمەن يىقتاسىپ, ەركٸن سٶيلەسەتٸن. سونان سوڭ ەلباسىنىڭ دا قۇرمەتٸ ەرەكشە بولاتىن. سەبەبٸ, سول ەڭگٸمەلەردٸڭ حالىققا جەتۋٸن ٶزٸ دە ٸشتەي قالاپ وتىراتىن. «شىن جۋرناليست جازباي تۇرا المايدى, شىن شاحتەر قازباي تۇرا المايدى» دەگەندەي, شەراعاڭنىڭ ٶزٸ باسشىمىن دەپ, تەك تاپسىرما بەرۋمەن شەكتەلمەي, ٶزٸ ٷلگٸ كٶرسەتٸپ, قالامىمىزدى قايراپ بەرەتٸن قايراق ەدٸ. جاس نەمە, ٶزٸمٸزشە بٸر يدەيا تۋىپ, وعان تٸسٸمٸز باتپاي, سول ويىمىزدى بٷگەجەكتەپ الدىنا بٶلٸسۋگە بارعاندا ەلگٸ پٸسپەگەن يدەيامىزدىڭ يٸن ودان سايىن قاندىرىپ, ارقالاندىرىپ جٸبەرەتٸن.
جالپى, سول جىلدارى شىبىنى بار جٸگٸتتەردٸڭ كەيبٸرٸنٸڭ شىعارماشىلىعىن شيراتىپ جٸبەرگەن دە شەراعاڭ ەدٸ. «ارلان بٸرەۋ, قاسقىر كٶپ» دەمەكشٸ, شەراعاڭ شىنىندا دارا, اقپاراتتىڭ ارلانى بولدى. ٶزگەلەردٸڭ ەڭبەگٸن جوققا شىعارعاندىق ەمەس, بۇل كٸسٸدە شىن مەنٸندە ٶزگەشەلٸك كٶپ ەدٸ. ول ەشقاشان جاساندى سٶيلەپ, جاساندى جازىپ, جاساندى تٸرلٸكپەن اينالىسىپ كٶرگەن ەمەس. بٸر جول جازسا دا شىرايىن كەلتٸرٸپ, شاڭىن شىعارىپ شىندىقتى جازدى. بٸزدٸ دە سوعان ٷيرەتتٸ. «ۇلتقا قىزمەت ەتۋ — بٸلٸمنەن ەمەس, مٸنەزدەن» دەپ بٶكەيحانوۆ ايتقانداي, وندا كٶپ ەرٸپتەسٸندە جوق, ەشقاشان قۇبىلمايتىن مٸنەز بار ەدٸ. بۋىرقانعان بۋرانىڭ كٶز جاسىن كٶرگەن باياعىنىڭ باتىرلارىنداي ەدٸ.
بٸر مىسال ايتايىن.
1995 جىلى قازاقستاننىڭ سول كەزدەگٸ بايشىكەشتەرٸ پرەزيدەنتكە اشىق حات جولدادى. ول حاتتى بٸر ٸرگەلٸ باسىلىم قۋانا-قۋانا باستى-اۋ دەيمٸن. بٸزدٸڭ باعىمىزعا وراي باس رەداكتور شەرحان مۇرتازا بولدى دا, ەلگٸ حات «ەگەمەندە» باسىلمادى. مازمۇنى بىلاي: «مەملەكەتتٸك تٸل قوس تٸل بولسىن, قوس ازاماتتىق بولسىن, پاسپورتتاعى «ۇلت» دەگەن سٶز الىنىپ تاستالسىن, جەر ساتىلسىن, ت.ب.». مٸنە, سولاردىڭ كەيبٸرٸ كٷنٸ كەشەگە دەيٸن جۇرتقا اقىل ايتىپ, ساياساتپەن اينالىسىپ كەلدٸ. سول تۇستا بۇل حاتتى شەراعاڭ گازەتكە باسپاق تٷگٸلٸ, مٷيٸزٸ قاراعايداي اۆتورلاردى تارتىپ قارسى ماقالا دايىنداتىپ, دابىل قاقتىردى. «نامىس نايزاعايىنداعى» «قورقىتتىڭ قوبىزى قالعىپ كەتكەندە» (188-بەت) اتتى ەسسەدەگٸ مىنا جولدار سوعان ايقىن كٶز جەتكٸزەدٸ. وقيىق:
«ۇلتتىق رۋحانيياتتان ۇرىق الماعان ۇرپاق 2020 جىلى قانداي بولماق? ولاردا وتان دەگەن, ۇلت دەگەن ۇعىم بولا ما? بۇرىن سوۆەتتٸك پاتريوتيزم دەگەن يدەولوگييا بار ەدٸ. ەندٸ وتانسٷيەر دەگەن يدەولوگييا جوق. قازٸرگٸ بٸزدٸڭ يدەولوگييامىزدىڭ ارقاسٷيەرٸ – ورتا تاپ (كلاسس). ياعني ساۋداگەرلەر, بيزنەسمەندەر, كوممەرسانتتار.
ال ولاردا وتان دەگەن, ۇلت دەگەن ۇعىم, سەزٸم تاپشى. ونى وسى جىلدىڭ جٷزٸندە بٸر توپ بيزنەسمەندەردٸڭ «اشىق حاتى» ايتىپ بەردٸ. بۇل تاپ ٷشٸن مەملەكەتتٸك قوس تٸل كەرەك, قوس ازاماتتىق كەرەك. جاڭا پاسپورتقا «ۇلتى» دەگەن سٶز جازىلماسىن. جەر ساتىلۋى كەرەك, ت.ت.
بۇل – وتانسىزدىق يدەولوگيياسى. بۇل تاپتىڭ اناسى – اقشا, اتاسى – ساۋدا. «كوممەرسانتتار ٷشٸن ٶز تۋعان ەلٸ بولمايدى» دەپ امەريكا دەموكراتيياسىنىڭ اتاسى توماس دجەففەرسون ايتقان.
دەمەك, بۇلاردان ۇلتتىق رۋحانييات دەمەتٸپ بەرەكە, قايىر تاپپايسىڭ. بۇلار ۇلتتىق رۋحانييات تالىقسىپ جاتسا, اۋزىنا سۋ تامىزبايدى. ونىڭ ەسەسٸنە شەتتەن كەلگەن «جۇلدىزسىماقتارعا» ميلليونداردى اياماي تٶلەپ, جاتىپ تٶسەك, جايىلىپ جاستىق بولا قالادى».
سول الاعاي دا بۇلاعاي ۋاقىتتاعى شەراعاڭنىڭ ارىستانداي ايباتى ەلٸ كٷنگە كٶز الدىمىزدا. «ەلباسى بٸرەۋ, قالعانىمىز تٸرەۋ» دەيتٸنٸ دە وسى كەز. وسى كٷندە باسپاسٶزدە تۇلعا بار ما, جوق پا دەگەن ساۋال جٷرٸپ جاتادى. بٸز ايتامىز, تۇلعا, ەڭ الدىمەن, حالىق مويىنداعان ادام. ول ەكٸ سٶيلەمەيتٸن, ەل كٶكەيٸندەگٸ سٶزدٸ ايتاتىن, پاراسات-پايىمى, بٸلٸم-بٸلٸگٸ اسىپ-تاسقان, جۇرتتى اداستىرمايتىن, العا باستايتىن ادام. ەرينە, بٷگٸندە جۇرتقا تانىلىپ, بيٸككە شىعىپ الىپ, تٷسكە دەيٸن باسقا, تٷستەن كەيٸن باسقاشا سايرايتىن «تۇلعالار» دا بار. بۇلار كەرەك بولسا, شىندىقتىڭ ٶزٸنٸڭ باسىن شىر اينالدىرىپ جٸبەرەدٸ. جيٸ اۋناپ كەتەدٸ. كەيدە تاريحتىڭ, شىندىقتىڭ ٶزٸ باسقالارعا جەنە حالىققا كەرەك بولىپ ەكٸگە بٶلٸنٸپ جاتادى. مٸنە, سول حالىققا كەرەك شىندىقتى جازۋدا الدىنا جان سالماعان ادام – شەرحان مۇرتازا.
بۇل كٸسٸنٸڭ رەداكتورلىعى كەزٸندە «ەگەمەن قازاقستاندا» «بٸر اۋىز سٶز» دەگەن رۋبريكا اشىلدى. وسى رۋبريكانىڭ تۇساۋكەسەرٸنەن باستاپ, ٶزٸ باس بولىپ جازدى. جۋرناليستەرمەن قاتار, اۆتورلار دا قاتىسا باستادى. ەدەتتە كٶسٸلٸپ جازىپ ٷيرەنٸپ قالعانداردىڭ ماقالاسىنىڭ ٸشٸندەگٸ دەنەگٸن الىپ, «بٸر اۋىز سٶزگە» اينالدىرىپ جٸبەرگەن كەزدەر دە بولدى. سٶيتٸپ, بٸزگە ەتەك-جەڭٸمٸزدٸ جيىپ, شاعىن جازۋدىڭ دا ٷزدٸك ٷلگٸسٸن كٶرسەتتٸ. سونىڭ ەسەرٸ بولۋى كەرەك, كەيدە كٶلەمدٸ دەگەن دٷنيەنٸڭ ٶزٸ تەز وقىلاتىن. بۇل كٸسٸ قانشا قاتال بولسا دا, جاقسى ماقالا جازعان ادامعا جىلى سٶزٸن اياماي, ەسٸرەسە, قاتارداعى تٸلشٸلەردٸ ٶزٸمەن تەڭ ۇستاۋعا تىرىساتىن. قىسقاسى, شەراعاڭداي ادامداردىڭ سول تۇلعالىق بيٸككە كٶتەرٸلگەنٸنە وسى بٸر قاراپايىم مىسالداردىڭ ٶزٸ جەتكٸلٸكتٸ دەلەل. سوندىقتان تۇلعالارعا قايتا ورالىپ, ونىڭ بەيمەلٸم قىر-سىرىن اشىپ وتىرۋ — بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز. ەگەر شىندىقتى جازۋدا, اقيقاتتى ايتۋدا قىزارمايتىن بٸرلٸ-جارىم ادام بولسا, سونىڭ بٸرٸ — وسى كٸسٸ.
تۇلعا — بۇل ٶزٸ ەر ايتۋلى ٸستٸڭ, جاڭالىقتىڭ باستاۋىندا تۇرعان ادام. بٸر كٷنٸ سىقيعان, سوۆەتتٸك «سوتسياليستٸك قازاقستاننىڭ» اتاۋى «ەگەمەندٸ قازاقستان» بولىپ ٶزگەرتٸلدٸ (1991 جىل, 18 ماۋسىم). ول جٶنٸندە شەراعاڭنىڭ وقىرمانعا ارناپ جازعان سٶزٸ «نامىس نايزاعايىندا» دا جارييالانىپتى.
كەيٸننەن گازەتتٸڭ اتىنان «دٸ» جالعاۋىنىڭ قالاي الىنىپ تاستالعانىن دا شەراعاڭ بىلاي جازدى:
«كەيٸنٸرەك ەربٸر سٶزدٸڭ تٷپ-تٶركٸنٸن جەتە تانيتىن, شەبەر ليريك, ازامات اقىن قۋاندىق شاڭعىتباەۆ «ەگەمەندٸ» سٶزٸنٸڭ «دٸ» جالعاۋىن الدىرىپ تاستادى. سٶز جۇمىرلانىپ, ەدەمٸلەنە تٷستٸ.
بۇل دا بٸر ەڭسەرۋ ەدٸ.
سٶيتٸپ, قازاق حالقى كٶپ زاماننان كەيٸن, «قازاقستاننىڭ ەگەسٸ, ياعني يەسٸ مەن!», – دەپ ەلەمگە جار سالدى.
ايتايىن دەگەنٸمٸز, وسى تۇستا ٶزٸ باستاپ اتى-جٶنٸنەن «وۆتٸ» الىپ تاستاپ, گازەتتٸڭ سوڭىنا «شەرحان مۇرتازا» دەپ قول قويدى. بۇل جٶنٸندە تانىمال جۋرناليست تالعات سٷيٸنباي تاياۋدا «ەگەمەن قازاقستاندا» جاقسى جازدى. دەگەنمەن دە تۇزدىق ٷشٸن ايتا كەتەيٸك. سول كٷندەردٸڭ بٸر قىزىق دەرەگٸ ەستە قالىپ قويىپتى.
«ەگەمەننٸڭ» سەكرەتارياتىندا ٸستەيمٸن. باسپاحانادان كەلەسٸ كٷنگٸ نٶمٸردٸڭ بەتتەرٸن الىپ كەلٸپ, باس رەداكتوردىڭ الدىنا جايىپ تاستاپ, باتاسىن الاتىن داعدىمىز بار. «مۇزدى مۇحيت جاتىر ما سٸرەسٸپ» دەپ سىعىلىسقان رەسمي ماتەريالدارعا كٶز سالىپ تۇرعان شەراعاڭ بٸر كەزدە «ايان» دەگەن جازۋعا كٶزٸ تٷسٸپ, مۇرتى جىبىر ەتە قالدى. «ەي, مىنانىڭ ەكەسٸنٸڭ, باباسىنىڭ اتى-جٶنٸ جوق پا?» دەدٸ. جارىقتىق, سوۆەت شيمانباي اعامىز (رۋحى شات بولسىن) «قايدام, ٶزٸ سولاي جازادى عوي» دەدٸ. سەل ويلانىپ تۇردى دا, شەراعاڭ: «ٶز ەكەسٸ ٶزٸنە كەرەك بولماسا بٸز نەگە وعان باس قاتىرىپ تۇرمىز», – دەدٸ. قازاقتىڭ كٶرنەكتٸ اقىنى بۇدان سوڭ فاميليياسىن قوسا جازاتىن بولدى.
ەرتەرەكتە شەراعاڭ جامبىل وبلىسىنان دەپۋتاتتىققا تٷسكەندە «شەرحاندارسىز شەرٸمٸز تارقامايدى» دەپ جازىپپىز. «شەر كٸسٸنٸ شايىر ەتەدٸ» دەگەن سٶز بار. شەرحان مۇرتازانىڭ «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» كٸتاپحاناسى» سەريياسىمەن جارىق كٶرگەن «نامىس نايزاعايى» اتتى كٸتابىن قايتا وقىعان ادام وسى بٸر تىلسىم سىردىڭ تەرەڭٸنە ودان سايىن بويلاي تٷسەرٸ سٶزسٸز.
ەركٸمنٸڭ ٷستەلٸندە تۇرۋعا تيٸستٸ اتالمىش كٸتاپتى شىندىق تۋرالى شەرتپەلەر, شەدەۆرلەر, شىندىقتىڭ شەرايناسى دەسە دە بولعانداي. شەبەردٸڭ اتى شەبەر, قالامىن اششى سيياعا مالىپ الىپ جازاتىن ونىڭ ۋىتى ەلٸ دە سول كٷيٸندە.
شەراعاڭ الپىس جاسقا كەلگەندە «اتامۇرا» باسپاسىنان «شەراعا» اتتى كٸتاپ جارىق كٶردٸ. وسى كٸتاپتاعى كەيبٸر اۆتورلاردىڭ سٶزٸن, پٸكٸرٸن دايىنداۋعا ٶزٸمٸز دە قاتىستىق. وندا جازۋشىنىڭ ەرٸپتەستەرٸ, تۇلعالى ازاماتتار ٶزٸنٸڭ جٷرەكجاردى پٸكٸرٸن بٸلدٸرەدٸ. سول تۇستاعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى مىرزاتاي جولداسبەكوۆتٸڭ مىنا بٸر پٸكٸرٸنە دەن قويايىقشى.
«شەرحان مۇرتازا «لەنينشٸل جاس» گازەتٸنٸڭ رەداكتورى بولعان تۇستا باسپاسٶزدە ەركٸن ويدىڭ تۇمىلدىرىعى شەشٸلمەگەن-دٸ. سوندا دا حالىقتىڭ كٶكەيٸندە جٷرگەن تالاي-تالاي سىرلى سٶز, باتىل وي بٸر ايتىلسا سول باسىلىمنىڭ بەتٸندە ايتىلاتىن ەدٸ. رەسپۋبليكالىق گازەتتەردٸڭ اراسىندا ەڭ كٶپ تارايتىنى دا سول «لەنينشٸل جاس» بولاتىن.
شەرحان مۇرتازا «جۇلدىزعا» باس رەداكتور بولعان تۇستا جۋرنالدىڭ تيراجى قازٸر ادام ايتسا نانعىسىز بيٸككە كٶتەرٸلگەنٸن جاقسى بٸلەمٸز.
شەرحان مۇرتازا «قازاق ەدەبيەتٸنە» باس رەداكتور بولعان تۇستا گازەت بەتٸندە حالقىمىزدىڭ ٶمٸر سالتىنا, تۇرمىسىنا, تاريحىنا, مەدەنيەتٸنە, ەدەبيەتٸنە, تٸلٸنە, دٸنٸنە قاتىستى ەڭ بٸر كٶكەيكەستٸ مەسەلەلەر قوزعالاتىن, بارىنشا باتىلدىقپەن, بٸلٸكتٸلٸكپەن ايتىلاتىن.
شەرحان مۇرتازا «ەگەمەن قازاقستانعا» باسشىلىق جاساي باستاعالى بەرٸ بۇرىن اتى عانا «باس گازەت» بولىپ كەلگەن بۇل گازەت رەسپۋبليكانىڭ شىن مەنٸندەگٸ باس گازەتٸنە, قازاق باسپاسٶزٸنٸڭ بٷگٸنگٸ بيٸگٸن تانىتاتىن ەڭ بەدەلدٸ باسىلىمعا اينالدى.
بٸر ادامعا از با وسى. از ەمەس».
مەسەلەگە جٷرەك كٶزٸمەن قارايتىن مىرزەكەڭ شىندىقتى تاپ باسىپ تانىپ, قۇدايشىلىعىن ايتقان. ەسٸلٸ اسا زييالى ادام كٶبٸنە سابىرمەن سٶيلەيدٸ. ال شەراعاڭ جٶنٸندە ايتاتىنداردىڭ ەڭگٸمەسٸ كٶبٸنە شىندىق تٶڭٸرەگٸندە شيىرلانادى. مىرزەكەڭ دە سول باعىتتى ۇستانعان.
«نامىس نايزاعايىنا» جازعان العىسٶزٸندە «ەگەمەن قازاقستان» Pگ» اق باسقارما تٶراعاسى, تانىمال تٷركولوگ عالىم دارحان قىدىرەلٸ باۋىرىمىز: «بٷگٸندە شەرحان مۇرتازانىڭ رەداكتورلاردىڭ رەداكتورى دەپ اتالۋى ٶتە ەدٸل باعا دەپ ويلايمىن», — دەپتٸ. اسا كٶرنەكتٸ جازۋشى مارحابات بايعۇت كٶكەمٸز: «ول – ۇلت ۇستازى. ۇلت ۇستىنى. ونداي جازۋشى سيرەك. ونداي جۋرناليست از. ونداي گازەت رەداكتورى, جۋرنال باسشىسى جوق. ونداي پارلامەنت دەپۋتاتى بولدى ما? ەي, قايدام… شەراعاڭ ٶمٸر بويى ٶرگە جٷزٸپ, ۇلت مٷددەسٸ ٷشٸن, قازاق قامى ٷشٸن, الاش ابىرويى جولىندا جان كٷيدٸرە جۇمىس ٸستەدٸ. مۇرتازانىڭ ۇل-قىزىن تەربيەلەۋگە تيتتەي دە ۋاقىتى بولمادى. شەراعاڭ – ۇلت تەربيەشٸسٸ. شىعارمالارى دا» («قازاق ەدەبيەتٸ, 15.09.2017.) دەپ جازدى.
ايتىلعاننىڭ بەرٸ ايداي اقيقات. ەل امان بولسا تالاي تۇلعالار ٶمٸرگە كەلەر. بٸراق ولار شەرحان بولا المايدى, شەرحان قايتالانبايدى. «ەكٸ كەنەن تۋمايدى, الاتاۋعا ەكسەڭ دە» دەپ كەنەن اتامىز ايتپاقشى, ەكٸ شەرحان تۋمايدى. ٶمٸردٸڭ زاڭى سولاي. تۇلعانى ۋاقىت تۋعىزادى. بٸراق سول تۇلعانىڭ بەرٸ شەراعاڭدارداي ەلگە تۇتقا بولا بەرمەيدٸ. ەگەر شەراعاڭنىڭ كٸتاپتارىن بارلىق ۋنيۆەرسيتەت, بارشا جۇرت جابىلىپ وقيتىن بولسا, بٸزدٸڭ پارلامەنت توم-توم زاڭدار قابىلداماس ەدٸ, تٸپتٸ بولماعان كٷندە ونىڭ كٶلەمٸ ازايار ەدٸ. ەلەمدٸ رۋحانييات بيلەگەندە وسىلاي بولادى. ەگەر شەراعاڭنىڭ كٸتاپتارىن, وي-تولعانىستارىن, كٶزقاراستارىن كٷي تٸلٸمەن بەدەرلەيتٸن بولساق, الپىس ەكٸ تامىرلى «اقجەلەڭدٸ» دە, توعىز, توقسان تاراۋلى «قوسباسارلاردى» دا سودان تابار ەدٸڭٸز. شىندىق تۋرالى شەرتپەلەردٸ تىڭدار ەدٸڭٸز.
2002 جىلى تارازدا, جۋالىدا شەراعاڭنىڭ 80 جىلدىعى دٷركٸرەپ ٶتتٸ. سول تويدىڭ الدىندا «الماتى اقشامىنا» مىناداي بٸر تٷيٸر وي جازىپ ەدٸك.
توي دٷركٸرەپ ٶتەتٸنٸنە ەش كٷمەنٸم جوق. الايدا, سول تويدان تٷيەر تاعىلىمدى ايتسايشى. مەنٸڭ ويىمشا, بۇدان بىلاي شەرحان مۇرتازانىڭ تۋعان كٷنٸندە باس رەداكتورلاردىڭ رەسپۋبليكالىق كەڭەسٸ ٶتسە دەيمٸن. كەزٸندە «شەرحاندارسىز شەرٸمٸز تارقامايدى» دەپ جازىپ ەدٸك. بۇل باس رەداكتورلاردىڭ بٸر شەر تارقاتاتىن, اقىلداساتىن, كەڭەسەتٸن جيىنى بولىپ, دەستٷرگە اينالسا, قانەكي? ٶتەتٸن جەرٸ تاراز قالاسى بولسا.
«رەداكتورلاردىڭ رەداكتورى» تۋرالى ايتىلعان وسى يدەيانى تارازداعى بالاساعۇن مەدەنيەت سارايىندا ٶتكەن سالتاناتتى جيىندا «شەراعاڭنىڭ شەكپەنٸنەن شىققان» شەكٸرتٸنٸڭ بٸرٸ, كٶرنەكتٸ جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ كەدٸربەك سەگٸزبايۇلى ٶز سٶزٸندە جۇرتشىلىق ەسٸنە سالدى. قۇلاق سالاتىن پەندە بولسا, سول ويىمىز ەلٸ دە كٷشٸندە دەپ ويلايمىن.
ر.S.:
تاياۋدا الماتىداعى «سامال» ىقشاماۋدانىنداعى شەراعاڭنىڭ شاڭىراعىنا تانىمال جۋرناليستەر ت.سٷيٸنباي, گ.سەدٸرقىزى, ت.الدابەرگەنقىزىمەن كٶڭٸل سۇراي باردىق. نەمەرەم شەرحانعا باتاسىن بەرٸپ, ماڭدايىنان يٸسكەدٸ. قۇلىنىم دا اتاسىن قۇشاقتاپ سٷيٸپ, ارقاسىنا شىعىپ كەتتٸ. بالاجان باتىردىڭ جٷزٸنەن مەيٸرٸمگە تولى شۋاق كٶردٸك.
مەن ٶمٸرٸمدە جان دٷنيەمدە ايرىقشا تولقۋ تۋعىزعان ەكٸ سەتتٸ ۇمىتا المايمىن. ونىڭ بٸرٸ — قادىر مىرزا-ەليدٸڭ سىرىمنىڭ ەسكەرتكٸشٸنٸڭ ٸرگەتاسىن سٷيٸپ ەڭٸرەپ جىلاعانى, ەندٸ بٸرٸ — ەبٸش كەكٸلبايدىڭ اقبوز اتتى سٷيٸپ تۇرعان سۋرەتٸ. شەراعاڭ بولسا, «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» كٸتاپحاناسى» سەريياسىمەن شىققان «نامىس نايزاعايى» اتتى كٸتابىن ماڭدايىنا باسىپ, مۇقاباسىن قۇشىرلانا سٷيدٸ. وسى بٸر قاس-قاعىم سەتكە ابىزدىڭ بار عۇمىرى سىيىپ كەتكەندەي ەدٸ.
دٷنيە نۇرلانىپ بارا جاتتى. وسى سەتتٸڭ كۋەسٸ بولعان بٸز شەكسٸز باقىتتى ەدٸك.
قالي سەرسەنباي,
"الماتى اقشامى" گازەتٸ, 2017 جىل
