ازييانىڭ ەڭ قارىمدى دەگەن قالامگەرلەرٸ ەركە ەسٸلدٸڭ جاعاسىنداعى ەڭسەلٸ ەلوردا تٶرٸندە وسىمەن ەكٸنشٸ كٷن قاتارىنان ەدەبيەت تٶڭٸرەگٸندەگٸ مەسەلەلەردٸ قىزۋ تالقىلاۋ ٷستٸندە. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان يگٸ شارانىڭ كەلەلٸ تابىستارعا جەتكٸزەتٸنٸن فورۋمعا ارنايى شاقىرىلعان قۇرمەتتٸ قوناقتار دا, ەل پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ تا شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا كەڭ كٶلەمدە ايتىپ ٶتتٸ. «الدىمەن, ازييا قالامگەرلەرٸ فورۋمى شىعارماشىل قاۋىمنىڭ ماڭىزدى ديالوگ الاڭىنا اينالۋى كەرەك. بۇل ماڭىزدى شارا ازييا ەلدەرٸندە تۇراقتى تٷردە ٶتۋٸ قاجەت دەپ سانايمىن. ادامزاتتى تولعاندىرعان كٷردەلٸ مەسەلەلەر دەل وسىنداي الاڭداردا ورتاعا سالىنۋى تيٸس. ازييانى بٷكٸلەلەمدٸك رۋحاني دامۋ ورتالىعى رەتٸندە دامىتۋ ايرىقشا ماڭىزدى. سوندىقتان ەدەبي ٷدەرٸستەردٸ جاڭعىرتۋ ٷشٸن جاعداي جاساۋ – باستى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ», دەدٸ پرەزيدەنت ق.توقاەۆ. شىنىمەن دە, ەدەبي ديسكۋسسييالار اقپارات تاسقىنداپ تۇرعان الماعايىپ شاقتا اسا قاجەت. ازييا ەلدەرٸ قالامگەرلەرٸنٸڭ تۇڭعىش فورۋمى ەكسپو قالاشىعىنىڭ نوماد سيتي حولل سارايىندا جالعاسىن تاپتى. TED فورماتىنداعى «ASIAN LitTALKS» فورسايت-سەسسيياسىندا ەسٸمدەرٸ ەلەمگە تانىمال ەيگٸلٸ اقىن-جازۋشىلار «قالامگەر لابوراتوريياسى» تاقىرىبىندا لەكتسييا وقىدى.
فورسايت-سەسسييا بارىسىندا تٷركييا, رەسەي, ساۋد ارابيياسى, موڭعولييا, يوردانييا, كۋۆەيت, ەزەربايجان سەكٸلدٸ مەملەكەتتەردەن كەلگەن ەدەبيەتشٸلەر ٶزدەرٸنٸڭ قالامگەرلٸك شەبەرحاناسى تۋرالى ويلارىن تارقاتتى.
بايانداماشىلاردىڭ كٶشٸن باستاعان «التىن قاۋىرسىن» ۇلتتىق جٷلدەسٸنٸڭ يەگەرٸ, موڭعولييالىق تانىمال اقىن ەرٸ جازۋشى گۋن اجاۆىن ايۋرزانا بولدى. بايانداماشى ەدەتتەگٸدەن بٶلەك, ساحنادا مالداس قۇرىپ وتىرىپ ەڭگٸمە ٶربٸتتٸ. اقىننىڭ ول مٸنەزٸنەن كٶشپەندٸلەردٸڭ رۋحىن سەزٸنگەن قازاق, قىرعىز جازۋشىلارى سٷيسٸنە قابىلدادى. گۋن اجاۆىن ايۋرزانا ٶز سٶزٸندە جازۋشىلىقتىڭ مەحناتتى جۇمىسى, از جازۋ مەن كٶپ جازۋدىڭ اراجٸگٸنە توقتالدى. «مەن سٸزدەرمەن ٶز تەجٸريبەممەن بٶلٸسكٸم كەلەدٸ. سەبەبٸ بٸز بەرٸمٸز جالعىزبىز. سوندىقتان قالامگەردە جازۋدان باسقا تاڭداۋ جوق. ەلەمدە كٷنٸنە 2000-3000 سٶز جازاتىن جازۋشىلار بار. مەن دە وسىعان ٶزٸمدٸ داعدىلاندىرىپ جٷرمٸن. جاس كەزٸمدە كٶپ جازاتىن جازۋشىنى مويىنداعىم كەلمەيتٸن. سەبەبٸ ول مىقتى جازۋشى ەمەس, تەك ەڭبەكقور جازۋشى دەپ ويلايتىنمىن. كەيٸن بۇل ويىمنىڭ قاتە ەكەنٸن تٷسٸندٸم. قازٸر مەن ٶز ەلٸمدە كٶلەمدٸ رومان جازاتىن جازۋشى رەتٸندە تانىمالمىن. سوندىقتان جازۋشىعا تەرتٸپپەن, ياعني جٷيەمەن جۇمىس جاساۋ كەرەك», دەدٸ موڭعولييالىق قالامگەر.
كەلەسٸ كەزەكتە مٸنبەرگە كٶتەرٸلگەن قازاقتىڭ قابىرعالى قالامگەرٸ, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى قابدەش جۇمادٸلوۆ ەدەبيەتتٸ فورۋمدار ەمەس, جازۋ ٷستەلٸ جاسايتىنىن ايتىپ باستادى. «ۇلت جەنە ەدەبيەت» تاقىرىبىندا وي ٶربٸتكەن جازۋشى «مەنٸڭ ۇعىمىمدا ۇلتتان تىس ەدەبيەت بولمايدى. ۇلتتان تىس جازۋشى دا بولمايدى. ٶيتكەنٸ بٸزگە جاراتۋشى تٸل بەردٸ, دارىن بەردٸ. نەگە? ٶز ۇلتىڭنىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتاۋ ٷشٸن بەردٸ. بٸز بەرٸمٸز سوعان قىزمەت ٸستەپ جٷرمٸز. ەلگٸندە تٷرٸك باۋىرىمىز جاقسى بٸر پٸكٸر ايتتى. «جازۋشىلار بٸرەۋگە ۇناۋ ٷشٸن جازباۋ كەرەك». مەن دە وسى ويدى ايتقىم كەلەدٸ. ەدەبيەتٸ جاسايتىن فورۋمدار ەمەس, جازۋ ٷستەلٸ. دەگەنمەن, باسقوسۋلار كەرەك. وسىنداي فورۋمدار ارقىلى جازعان ەدەبيەتٸمٸز ناسيحاتتالادى. باسقا تٸلدەرگە اۋدارۋعا مٷمكٸندٸك تۋادى. بٸز اۋدارمادا كەنجەلەپ قالعانبىز», دەپ ٶز ويىن ورتاعا سالدى.
قابدەش جۇمادٸلوۆ سونداي-اق بٷگٸندە ەكٸجاقتى پٸكٸر ايتىلىپ جٷرگەن شىڭعىس حاننىڭ شىعۋ تەگٸنە قاتىستى سٶز قوزعادى. «بٸز وسى كٷنگە دەيٸن شىڭعىس حاندى موڭعول دەپ كەلدٸك. جاڭا دەرەكتەر مەن اۋدارمالار ونىڭ تٷركٸ ەكەنٸن راستاپ بەردٸ. شىڭعىس حاننىڭ ەيەلٸ قوڭىرات, تٶرت ۇلىنىڭ العان كەلٸندەرٸ قوڭىرات, نايمان, جالايىر,
كەرەي سەكٸلدٸ تٷركٸ تايپالارىنان. نوياندارىنىڭ بەرٸ تٷركٸلەر. وسىدان سەگٸز عاسىر بۇرىن باتۋ حان 250 مىڭ قولمەن جورىققا اتتاندى. ول زاماندا تٷركٸلەردەن ٶزگە ونداي قالىڭ قولدى كٸم شىعارا الادى? وندا موڭعولدار شاعىن عانا تايپا ەدٸ. بٸزدٸڭ جينالۋىمىزدىڭ بٸر ماقساتى, شىندىققا جاقىنداۋ. مەنٸ تاريحي روماندار جازۋعا يتەرمەلەگەن دە وسى, اقيقاتقا جاقىنداۋ», دەدٸ جازۋشى ق.جۇمادٸلوۆ.
فورسايت-سەسسييانىڭ العاشقى بٶلٸمٸندە «تٷرٸك پوەزيياسى مەن مەدەنيەتٸنە قوسقان ٷلەسٸ ٷشٸن» ماراپاتىنىڭ يەگەرٸ, تٷركييالىق اقىن مەحمەد نۋري پارماقسىز, «تەرريتورييا» فەستيۆالٸ اياسىندا رەسەي اقىندارىنىڭ پاتشاسى بولىپ تاڭدالعان دميتريي ۆودەننيكوۆ, ساۋد ارابيياسىنىڭ مەدەنيەت جەنە ٶنەر كوميسسيياسىنىڭ تٶراعاسى, اراب ەلدەرٸ پوەزييا فەستيۆالٸنٸڭ ديرەكتورى احمەد ەل-مۋللا پوەزييا مەن پروزا جانرلارىنا توقتالىپ, ەلەمدٸك ەدەبيەتتەگٸ قۇبىلىستار جايىندا سٶز ەتتٸ.
بايانداماشىلاردىڭ بارلىعى ٶز ويلارىن ەلەمدٸك تەجٸريبەلەرمەن ساباقتاستىرىپ, تىڭدارمانداردى تىڭ ويلارعا جەتەلەپ وتىردى. ايتالىق, دميتريي ۆودەننيكوۆ «پوەزييا – بۇل ٶتكەن شاق. پوەزييا ٶتكەن ٶمٸر سٷرەدٸ, بٸراق بولاشاققا ٷمٸتپەن قارايدى», دەپ پايىمداسا, تٷرٸك اقىنى مەحمەد نۋري پارماقسىز «جازباي جەنە ٸشتەگٸ شەردٸ شىعارماي, شىعارماشىلىق كٷي كەشۋ دەگەنٸڭٸز ول – جانىمىزدى دەنەمٸزبەن بٸرگە ٶلتٸرۋ, ال بٸز ٷشٸن ابسوليۋتتٸ ٶمٸر جولى ول – ٶلەڭ» دەگەن پايىمدى ويىن ورتاعا سالدى.
ماعىنالى جيىن تٷس ەلەتٸنەن كەيٸن دە جالعاسىن تاپتى. فورسايت-سەسسييانىڭ ەكٸنشٸ بٶلٸمٸن مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى دۋلات يسابەكوۆ اشتى. جازۋشى ٶز سٶزٸن ەدەبيەتتٸڭ ەڭگٸمەسٸنەن بٶلەك ەلەمدٸ الاڭداتىپ وتىرعان ساياسي احۋالداردى كٶبٸرەك سٶز ەتەيٸك دەگەن ٷندەۋمەن باستادى. «ەلەمدٸك مەسەلە, ۇلتتىق كٶزقاراس جازۋشىنىڭ باستى تاقىرىبى. ادام تۋعاندا ەكە-شەشەنٸ تاڭداپ تۋمايتىنىنداي, تۋعان جەرٸن دە تاڭداۋ قۇقىعى بەرٸلمەگەن. بەيبٸتشٸلٸك تە, سوعىس تا بٸر عانا سٶزبەن شەشٸلەدٸ. وسى جاعىن ەسكەرەيٸك», دەدٸ د.يسابەكوۆ.
جازۋشى زەرتحاناسى جايلى ەر قالامگەردٸڭ پايىمى ەرتٷرلٸ. مەسەلەن, قازاق تٸلٸنٸڭ قىزعىش قۇسى اقىن مۇحتار شاحانوۆ شىعارماشىلىق زەرتحاناسىن ٷنەمٸ ۇلتتىق مەسەلە ٷشٸن كٷرەستە شىڭداعانىن ايتسا, جازۋشى جٷسٸپبەك قورعاسبەك ٷلكەن ەدەبيەتتەردٸڭ ستاندارتتارىن قابىلداۋ كەرەكتٸگٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ. «مەسەلەن, شىعىس ەجەلدەن مينياتيۋراعا جاقىن. رومان دەگەن وقىرماندى تارتىپ تۇراتىن ماگييالىق قۇدٸرەتٸ بار جانردى الىپ قاراڭىزشى. قازٸر روماننىڭ كٶلەمٸ ساقتالمايتىن بولدى, ەندەشە نەگە رومانعا قويىلاتىن شارتتار ساقتالۋى كەرەك», دەيدٸ ج.قورعاسبەك.
قىزىقتى تالقى ٶز تىڭدارماندارىن ەش جالىقتىرار ەمەس. ويلار الماسىپ جاتىر, سٶزدەر شارپىسىپ قالعان تۇستار بار, ەڭ باستىسى رۋحتار ٷندەسٸپ كەتكەندەي جىلىلىق لەبٸ ەسۋدە. كەلەلٸ جيىننىڭ كٶزدەگەنٸ دە سول بولسا كەرەك.
ميراس اسان, "ەگەمەن قازاقستان"
