قازٸرگٸ تاڭدا ەيەل زاتىنىڭ قوعامداعى, قۇلشىلىقتاعى, وتباسىنداعى سونىمەن بٸرگە بالا تەريبەسٸندەگٸ بەينەسٸ بارشامىزعا تانىس. قوعامداعى سان تٷرلٸ ماماندىق يەسٸ اتانىپ, تٷرلٸ سالادا قىزمەت اتقارىپ جٷرگەن ەيەل ادامدارىن كٶرەمٸز.
«ەيەلدەردٸڭ ەركەكتەردەن ارتىقشىلىعى اللا ولاردى سەزٸمتال ەتٸپ جاراتقان (ەركەكتەرگە قاراعاندا 99 ەسە سەزٸمتال كەلەدٸ). دەگەنمەن اللا ولاردى ۇيالشاق قىلاپ جاراتقان» (ابۋ حۋرايرادان بايحاقي ريۋايات ەتكەن). ەيەل زاتىنىڭ تابيعي سەزٸمتالدىعى رۋحانيياتقا بٸر تابان جاقىن تۇرعاندىعىنىڭ نەتيجەسٸندە, اسىل دٸنٸمٸز يسلام دٸنٸندەگٸ قۇلشىلىققا بەرٸلگەن تاقۋا ەيەلدەر بەينەسٸ كٶپتەپ كەزدەسەدٸ. اللا ەلشٸسٸ, وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن, دٸندٸ ناسيحاتتاپ باستاعاندا, ەيەلدەر قاۋىمى كٶپ قولداۋ كٶرسەتكەن.
ايتالىق, حاديشا انامىزدىڭ يسلام دٸنٸن العاش قابىلداپ, بٷكٸل بايلىعىن دٸن جولىندا جۇمساعاندىعى مەلٸم. ۇحۋد سوعىسىندا باسقا ەيەلدەرمەن بٸرگە جارالىلاردى ەمدەۋمەن اينالىسقان, سوعىس كٷنٸ پايعامباردىڭ قاسىنان كەتٸپ قالعاندارعا رەنجٸپ «ۇرشىقتى الىپ, جٸپ يٸرٸڭدەر. قىلىشىڭدى ماعان بەر, مەن سوعىسايىن» دەپ ايىپتاعان ەيەل زاتتارىنىڭ ەسٸمٸن كٷللٸ مۇسىلمان بالاسى بٸلەدٸ.
وسى تۇستا يسلام دٸنٸنٸڭ ەيەلدەر قاۋىمىنا ەيەلگە تەن مٸنەز-قۇلقى, قاسيەتتەرٸ, قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸ بار دەربەس تۇلعالار رەتٸندە قاراستىراتىندىعىن كٶرەمٸز. نەزٸك جاراتىلعان ەيەل ادامىنىڭ دٸنگە قاتىناسىن الىپ قارايتىن بولساق, بارلىق دٸندەگٸ ەيەلدەر مەن ەرلەردٸڭ جاراتۋشى الدىنداعى مٸندەتتەرٸ مەن قۇلشىلىقتارى بٸردەي سانالعانداي يسلام دٸنٸندەگٸ ەيەلدٸڭ مٸندەتٸ ەرلەردٸڭ مٸندەتٸمەن بٸردەي. قۇلشىلىقتىڭ جەكەلەگەن بٶلٸكتەرٸندە ەرلەر مەن ەيەلدەر اراسىندا ايىرماشىلىعى بولعانىمەن, قۇلشىلىق تۇتاستاي العاندا بارشاعا ورتاق. يسلام دٸنٸ ەيەل ادامىنىڭ پسيحولوگييالىق جەنە فيزيولوگييالىق مٷمكٸندٸكتەرٸن پايدالانىپ, ٶز-ٶزٸن دۇرىس باعىتتا ٸسكە اسىرۋعا توسقاۋىل قويمايدى. ايشا انامىز, وعان اللا رازى بولسىن, ريۋايات ەتكەن حاديستٸڭ بٸرٸندە «ەڭ جاقسى ەيەلدەر, انسارلاردىڭ ەيەلدەرٸ. سەبەبٸ ولار ۇيالشاقتار. دەگەنمەن ولاردىڭ ۇيالشاقتىقتارى, دٸن ٸلٸمدەرٸن ٷيرەنۋلەرٸنە كەدەرگٸ بولمادى». راسىندا, قازٸرگٸ تاڭدا قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا بٸلٸم الىپ, قىزمەت جاساپ جٷرگەن ەپكە-سٸڭلٸلەرٸمٸز, اق جاۋلىقتى انالارىمىز بار.
يسلام دٸنٸ بويىنشا ەيەلدٸڭ قوعامدىق ورنى ايقىن. پايعامبارىمىز ماڭىزدى جەنە شەشۋشٸ كەزەڭدەردە ەيەلدەردٸڭ پٸكٸرٸمەن ساناسقاندىعى, ولار ساياسي, ەلەۋمەتتٸك, مەدەني جەنە ەكونوميكالىق مەسەلەلەرگە اتسالىستى. اسىل دٸنٸمٸز ەيەلدٸڭ جۇمىس جاساپ, ٶز قابٸلەتتەرٸن تانىتۋعا كەدەرگٸ جاساۋعا, ەيەلدەردٸڭ قوعامدىق جەنە مەدەني ەرەكەتتەردەن تىسقارى قالدىرۋدى قولدامايدى.
ايشا انامىزدان, وعان اللا رازى بولسىن, احماد ريۋايات ەتكەن حاديسٸندە: «ەيەل – ەر كٸسٸنٸڭ ەكٸنشٸ جارتىسى», - دەپ ەيەل ادامنىڭ وتباسىنداعى مەرتەبەسٸن جان جولداسى جارىنىڭ ەكٸنشٸ جارتىسى ەكەندٸگٸن ايقىنداپ تۇر. «ولار سەندەرگە كيٸم, سەندەر دە ولارعا كيٸمسٸڭدەر (ٸسپەتتٸ)» (باقارا, 187) دەگەن اياتتار ەيەل مەن ەركەكتٸڭ بٸر-بٸرٸنە تەڭ جەنە بٸر-بٸرٸن تولىقتىراتىن جاندار ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸ ولاردىڭ انا جەنە جار رەتٸندەگٸ وتباسىنداعى رولٸنە كٶبٸرەك قاتىستى بولىپ كەلەدٸ.
«باقىتتى دالادان ٸزدەمە, بالادان ٸزدە» دەپ دانا حالقىمىز تەككە ايتپاعان. بالا تەربيەسٸندەگٸ ەيەل ادامنىڭ بەينەسٸ سالماقتى, ساليحالى. ٶيتكەنٸ حاديستەردە ايتىلعانداي «اياعى اۋىر بولىپ, قۇرساق كٶتەرٸپ جٷرگەن ەيەل دٷنيە سالسا, شاھيتتەردٸڭ قاتارىنان بولادى» (حاديستٸ ۋبادا يبن ساميتتەن يبن ساات ريۋايات ەتكەن).
تاعى بٸر حاديستە بٸر كٷنٸ اللانىڭ ەلشٸسٸنە, وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن, بٸر ەيەل بالاسىمەن كەلەدٸ, سوندا پايعامبار, وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن, بىلاي دەدٸ: «اياعى اۋىر ەيەلدەر, دٷنيەگە بالا ەكەلٸپ ەرٸ بالالارعا قامقور, كٷيەۋٸنە ادال, ايتقانىن ەكٸ ەتپەيتٸن بولسا, نامازىن ٶز ۋاقىتىندا وقىسا, بارار جەرٸ جەننات بولادى» (ابۋ امامادان احماد, يبن ماجا جەنە بايحاقي ريۋايات ەتكەن).
بٷگٸنگٸ بالا ەرتەڭگٸ بويجەتكەن, كەلەشەك انا, اياۋلى جار. قىز ٶسٸرٸپ وتىرعان ەربٸر اتا-انانىڭ پارىزى – پەرزەنتٸن يماندىلىققا تەربيەلەۋ, ادامگەرشٸلٸككە باۋلۋ بولىپ تابىلادى. ەلباسى ن. نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسى: قالىپتاسقان مەملەكەتتٸڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا ەيەلدەر قاۋىمىنا قاتىستى ەرەكشە توقتالىپ ٶتتٸ: «قىمباتتى حانىمدار! سٸزدەر – وتباسىنىڭ, دەمەك مەملەكەتتٸڭ تٸرەگٸسٸزدەر. ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاقتا قانداي بولاتىنى بالالارىمىزدىڭ بويىنا ٶزٸمٸز قانداي تەربيەنٸ سٸڭٸرەتٸنٸمٸزگە تٸكەلەي بايلانىستى. ەڭ الدىمەن, بٸز قىزدارىمىزدىڭ تەربيەسٸنە كٶپ كٶڭٸل بٶلۋٸمٸز كەرەك. ولار – بولاشاق جار, بولاشاق انا, شاڭىراقتىڭ شىراقشىلارى» دەيدٸ. «دٷنيەگە قىز كەلگەن ۋاقىتتا, اللا تاعالا ول جەرگە پەرٸشتەلەردٸ جٸبەرٸپ, سەلەمٸن ايتىپ: «مىنا ٷيدٸڭ تۇرعىندارى, سەندەرگە سەلەم بولسىن»,-دەيدٸ. پەرٸشتەلەر قاناتتارىمەن جاڭا تۋىلعان قىزدى قورعاشتاپ بىلاي دەيدٸ: «قانداي ەلسٸز, قورعانسىز ەدٸ, ەلسٸز دەنەدەن شىقتى. ەگەر ەكەسٸ ونى تەربيەلەپ ٶسٸرسە, قييامەتكە دەيٸن وعان اللانىڭ جەردەمٸ بولادى» (نابيت بين شۋرايتتان تاباراني ريۋايات ەتكەن).
وسى ورايدا «پەرزەنتٸن يماندىلىققا انا سٷتٸمەن سٸڭٸرۋ ٷشٸن بەسٸكتٸ اللا اتىمەن تەربەتكەن قازاق انالارى اق جاۋلىقتىڭ, ار-نامىستىڭ اق تۋى. بەسٸك جىرىندا «ەلدي» دەگەن سٶز «اللا» دەگەن سٶزدٸڭ ٶزگەرگەن تٷرٸ ەكەنٸن تٸل ماماندارى ەلدەقاشان دەلەلدەگەن.
بٸزدٸڭ ەجەلەرٸمٸز:
اللا دەگەن ار بولماس,
اللانىڭ جولى تار بولماس.
اللانى ايتقان ادامدار
اقىرەتتە قور بولماس, - دەپ بەسٸك تەربەتسە,
بٶبەگٸم مەنٸڭ بال بٶپەم,
تەڭٸرٸم بولسىن جار بٶپەم
يماندى بوپ ٶسسٸن دەپ
يللاللا دەپ تەربەتەم, - دەگەن بەسٸك جىرىن دا قازاق ەيەلٸ شىعارعان.
قازاق حالقىنىڭ يماني قۇندىلىقتارىمەن كٶمكەرٸلگەن قانشا ماقال-مەتەلٸن, اڭىز-ەپساناسىن, جىر-داستانىن, ەرتەگٸسٸن, شەشەندٸك سٶزٸن, دانالىق ناقىلىن, تۇرمىس-سالت ٶلەڭدەرٸن ەيەلدەر شىعارعانىن تاپ باسىپ ايتۋ قيىن. بٸراق ەلديدەن ەپوسقا دەيٸنگٸ رۋحاني مۇرالاردا قازاق ەيەلٸنٸڭ ۇلتتىق بولمىسى, ۇلتتىق ساناسى, ۇلتتىق پسيحولوگيياسى سايراپ تۇرعانى انىق. اسىل دٸنٸمٸزگە نەگٸزدەلگەن رۋحاني قۇندىلىقتار تەك سٶزبەن عانا بەرٸلمەيدٸ. ول ادامنىڭ بولمىسى, بەينەسٸ, ٶز تۇلعاسى ارقىلى قالىپتاسادى, ٶزگەلەرگە بەرٸلەدٸ. تەربيە دەگەنٸمٸز – ٶز بولمىسىڭمەن ٷلگٸ بولۋ. وسىنى مىقتاپ ەسكەرٸپ, جاقسى تٷسٸنگەن قازاق ەيەلٸ رۋحاني قۇندىلىقتاردى ٶز بويىنا جيناقتاۋ ارقىلى ٶزگەلەرگە ٷلگٸ بولا الدى.
تاراز قالاسىنداعى مەملەكەتتٸك مۇراجايدا قازاق ەيەلٸنٸڭ بولمىس-بەينەسٸ جايىندا ٸزدەنٸس نەتيجەسٸندە, ۇلتىمىزدىڭ سالت-دەستٷرٸ مەن يسلام دٸنٸن توعىسقان تۇسىن ەيەل ادامدارىنىڭ 1931-1970 جىل ارالىعىنداعى سۋرەتتەگٸ اق جاۋلىقتارىنان بايقايمىز. ەرينە قازاق ەيەل بالاسى جيىرماسىنشى عاسىرعا دەيٸن دە جاۋلىقسىز جٷرمەگەن. شاريعات زاڭدىلىقتارى كٶپ جاعدايدا ۇلتىمىزدىڭ تەكتٸلٸككە نەگٸزدەلگەن بولمىسىندا بٸرٸن-بٸرٸ تولىقتىرىپ تۇرادى. حاديستە «ەربٸر دٸننٸڭ مٸنەزٸ بار. يسلام دٸنٸنٸڭ مٸنەزٸ – ۇيات» دەيدٸ. ۇيات قازاق ەيەلدەرٸنٸڭ بويىندا جاراتىلىسىنان بار قاسيەت. قازاق حالقى قىزدارىنىڭ دەنە بٸتٸمٸ قالىپتاسا باستاعاندا, ياعني باليعات جاسقا تولعاندا ۇزىن جەڭ, ەتەگٸ توبىققا دەيٸن, دەنە بٸتٸمٸنە سەيكەس جاراسىمدى ەتٸپ, جەلبٸرشٸكتەرمەن قوس ەتەك كٶيلەكتٸ كەڭ ەتٸپ تٸگٸپ كيگٸزگەن. كٶيلەكتٸڭ سىرتىنان كيەتٸن ىڭعايلى ەرتٷرلٸ سىرت كيٸمدەرٸنە ويۋ-ٶرنەكتەر سالىپ, ەشەكەي بۇيىمدار تاققاندىعىن ارحيۆتەگٸ كٶنە سۋرەتتەردەن كٶرۋٸمٸزگە بولادى.
وسى رەتتە, باتىر بابامىز ب.مومىشۇلىنىڭ كەلٸنٸ ز.احمەتوۆا اپامىزدىڭ «بابالار اماناتى» اتتى كٸتابىنداعى قازاق ەيەلٸنٸڭ بەينەسٸن بىلايشا سيپاتتايدى: «قازاقتىڭ ارۋلارى كەلٸن بولىپ تٷسكەندە سەندٸ دە مەندٸ سەۋكەلە كيەدٸ. بٸر جىل جاس كەلٸن رەتٸندە شارشى ورامال تارتادى. جىل تولعاندا اپا-ەجەلەر, ابىسىن-اجىن ارنايى داستارحان جاساپ, كەلٸنگە كيمەشەك كيگٸزۋ رەسٸمٸن جاسايدى. قازاق ەيەلٸنٸڭ ٶمٸرٸندەگٸ بۇل دا ٶنەگەلٸ دەستٷر, اتاۋلى كٷن سانالعان. ەجەلەر: «مٸنە, ەندٸ ناعىز كيمەشەكتٸ كەلٸنشەك بولدىڭ. كيمەشەگٸڭ قۇتتى بولسىن! ٶمٸرٸڭ وزعاق, كيٸمٸڭ توزعاق بولسىن!» - دەپ, تٸلەك ايتىپ, بايعازى ۇسىنىپتى», - دەپ ەيەل ادامنىڭ كٶركٸ سانالاتىن شاشتارىن كەلٸنشەكتەردٸڭ انا اتانعاننان كەيٸن كيمەشەكپەن قورعاپ, اق جاۋلىقتىڭ اس-اۋقاتپەن بالا تەربيەسٸندەگٸ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرگەن.
سونىمەن قاتار, «بابالار اماناتىندا» «كيمەشەكتٸڭ ٷش جٷز رۋلارىنا تەن ٶزٸندٸك الۋان تٷرلٸ ٷلگٸلەرٸ بار. جاس ەرەكشەلٸكتەرٸنە قاراي ٶرنەك-ناقىشتارى دا ٶزگەشەلەۋ تٸگٸلەدٸ. كەلٸنشەكتٸكٸن كٷمٸس شەتتٸك پەن مارجاندى كەزەكتەستٸرٸپ تٸزە تٸگٸپ, جاعىن زەرمەن نەمەسە جٸبەك جٸپپەن كەستەلەيدٸ. اتاق-دەرەجەسٸ بيٸك ەرٸ باي ادامداردىڭ كەلٸندەرٸنٸڭ كيمەشەگٸنە التىن, مەرۋەرت, لاعىل تاستار دا قوسىلادى. ال جاسى ەگدە ەيەلدەردٸڭ كيمەشەكتەرٸنە ٶرنەگٸ سىپايى, جاسىنا لايىق بولادى. كەلٸنشەكتەر كيمەشەك سىرتىنان شاشاقتى بٶرتپە شەلٸ, جٸبەك ورامال سالادى, ٷلكەن اپالار مەن ەجەلەر قارقاراداي ەتٸپ, كٷندٸك ورايدى. بۇل – توي-تومالاقتا, رامازان ايت, قۇربان ايتتا, ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸ – ناۋرىزدا قوناققا باراردا كيەتٸن بٸركيەرلەر. كٷندەلٸكتٸ وت باسىندا ىڭعايلى, ەرٸ قاراپايىم ەتٸپ تٸگٸلگەن كيمەشەكتەر كيگەن. مٸنە, وسىنداي كيمەشەك كيگەن قازاق ەيەلدەرٸنٸڭ نە ماڭداي شاشى, نە ساماي شاشى كٶرٸنبەيدٸ, ەرٸ القىم-مويىن, كەۋدەسٸ تٷگەل جابىق بولعان. كٶشٸپ-قونىپ جٷرەتٸن تٸرشٸلٸگٸنە قاراماي, قازاق ەيەلدەرٸندە قازٸرگە زاماندا جيٸ كەزدەسەتٸن تٶس, بٷيرەك, قۇلاق اۋرۋلارى سيرەك بولىپتى. كيمەشەكتٸڭ الدى كەۋدەنٸ كٸندٸككە دەيٸن جاۋىپ تۇرسا, ارتى بٷيرەك پەن بەلدٸ تٷگەل جاۋىپ, ٷشبۇرىشتانىپ ەتەككە قاراي تٷسەدٸ.
بايقاپ وتىرسىزدار, قازاق ەيەلدەرٸ ەرٸ جابىق, ەرٸ ەسەم باسكيٸم كيگەن. ەش ۋاقىتتا اشىق-شاشىق جٷرمەگەن ەكەن. «ەستٸ قىز ەتەگٸن قىمتاپ جٷرەدٸ». كٶيلەك دەگەن ەيەلدٸڭ سەنٸ ەدٸ عوي. كٶيلەك كيگەندەردٸڭ كٶپ جەرٸ جابىق بولعاندىقتان بەيساۋات كٶز سۇقتانبايدى. كٶيلەكتٸلەر ەتەك-جەڭٸن رەتتەپ, قىمتانا جٷرەدٸ. قادام باسۋ جٷرٸسٸ سوعان سەيكەس سىپايى, اياق-قولىن قالاي بولسا, سولاي قوزعامايدى. كٶيلەك ەيەلدٸ ارتىق قوزعالىستان تەجەپ, بٸرقالىپتى ۇستايدى. تٸپتٸ, دەنەسٸندەگٸ كەم-كەتٸك جەرٸ ەلەۋسٸز قالادى. ال, شالبار كيگەندەردٸڭ كٶبٸ وراڭ-سوراڭ بۇتىن كەرٸپ, جٷرە بەرەدٸ. قىمسىنباي, كەز كەلگەن ورتادا اياقتى ەرلەرشە ايقاستىرىپ تا, ەكٸ اياقتى الشاق قويىپ, تاقىمىن كٶرسەتٸپ تە, وتىرا بەرەدٸ. بايقاماي, كٶپ ازدان كٶلەمدٸ كٶپ جينالا ەركەك مٸنەزدەس, ەركەك پٸشٸندەس, ەركەك جٷرٸستٸ ەيەلدەر كٶبەيدٸ», - دەپ قازاق ەيەلٸنٸڭ بەينەسٸن انىق اشىقتاپ بەرگەن. كيمەشەك – قاسيەتتٸ باس كيٸم. كيمەشەكتٸ جاس كەلٸن بالالى بولعاندا كيەدٸ. بالا ەمٸزگەن كەزدە ومىراۋىن كٶلەگەيلەپ, كٶز تييۋدەن, شاڭ توزاڭنان, كٷننەن, جەلدەن قورعايدى, ەرٸ جاس سەبيدٸڭ جاۋلىقسىز اناسىنىڭ شاشىنان شوشىماۋىنا سەبەپ بولعان. ەيەلدٸڭ قۇلشىلىقتاعى, قوعامداعى, وتباسى بالا تەربيەسٸندەگٸ بەينەسٸ وسىنداي بولعان.
بابالارمەن كەلەر ۇرپاقتى جالعاستىرىپ تۇراتىن التىن كٶپٸر – سالت-دەستٷرگە ساي, شاريعات شەڭبەرٸندەگٸ شەلٸسٸمەن قازاق ەيەلٸ قىس قىستاۋ, جاز جايلاۋعا ات جالىنى, تٷيە قومىندا جاۋگەرشٸلٸك زامانىندا كٶشٸپ-قونىپ جٷرٸپ, ار-نامىسىن ساقتاعان. اق جاۋلىقتارىنا داق تٷسٸرمەي ۇستاعان انالارىمىز, ۇلانعايىر قازاق دالاسىندا سەن-سالتاناتىمەن جٷرگەن قىز-كەلٸنشەكتەرگە كٶپ ٷلگٸ.
حازٸرەتٸ الي: «قىز-جاقسىلىق, ۇل-نىعمەت» جاقسىلىقتىڭ ساۋابى بار, نىعمەتتٸڭ سۇراۋى بار», - دەپ ايتقان. ەندەشە ساۋاپ-جاۋاپسىز قالمايدى. قىزدى جاقسىلىققا بالاعان مۇسىلمان جۇرتى قىز بالانىڭ تەربيەسٸنە, قوعامداعى ورنىنا ەرەكشە مەن بەرگەن. ساۋاپتىڭ جاۋابى رەتٸندە كەڭ بايتاق قازاق دالاسىنان تۋعان تالاي باتىر تۇلعالى ازاماتتار مەن ابىزدار اق جاۋلىقتى انالاردان تۋعان.
ٶزگەنٸ «بەسكە» بٸلۋگە تىرىسقانشا, ٶزٸڭدٸ «ٷشتٸككە» بٸلۋگە كٷش سالساڭ, ولجالى بولعانىڭ», - دەپ باۋىرجان مومىشۇلى, ايتقانداي ٶزٸمٸزگە ٷڭٸلٸپ, تاريحىمىزدى تەرەڭ بويلىپ, انالارمىز سالعان سارا جولدان تاعىلىم الساق اداسپايتىنىمىز ايقىن. «جىڭعىل دا ٶز جەرٸندە كٶرٸكتٸ» قازاق دالاسىنداعى ەيەل ادامىنىڭ بەينەسٸن, اسىل دٸنٸمٸز يسلام دٸنٸنٸڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸن, اتى اڭىزعا اينالعان, تالاي باتىرعا قالقان بولعان. قازاق قىزدارىنىڭ ٸشٸندە قابانبايدىڭ جارى باتىر گاۋحاردان باستاپ, گاۋحار مەن قابانبايدان تۋعان نازىمنەن باتىر, قىزقۇرتقا, بوپاي, كەشەگٸ ٶتكەن دومالاق, قارقابات, اباق, شاشتى, ۇلپان, ۇلجان مەن زەرە, الييا مەن مەنشٷك جەنە اتى اتالماعان, تاريحتا زەرتتەپ-زەردەلەنبەگەن تالاي انالاردى مىسالعا كەلتٸرسەك بولادى. ولار «ۇلتجاندى» ەدٸ. «وتاندى سٷيۋ – يماننان ەكەنٸ» جاراتىلىسىنان جۇپار شاشىپ تۇردى. وسى ماقالانىڭ كٶركٸن كەلتٸرٸپ, عىلىمي تۇرعىدان ناقتى تاريحي مەلٸمەتتەر كەلتٸرە كەتۋٸم ٷشٸن ٶزٸمٸزدٸڭ تۇرعىلىقتى قالامىز قاسيەتتٸ «ەۋليە اتا» شاھارىنداعى مەملەكەتتٸك ارحيۆكە بارىپ, قازاق ەيەلدەرٸنٸڭ بولمىس-بەينەسٸنە قاتىستى مەلٸمەتتەر ٸزدەدٸم. نەتيجەسٸندە, قازاق ەيەل زاتىنىڭ ديٸرمەن تارتىپ وتىرعان تۇسىندا, قولىنا كەكپەن الىپ جەردٸ جىرتقان تۇسىندا, تٸپتٸ قورىم-قورىم شٶپتٸ جيناۋ بارىسىندا, سيىر ساۋىپ, ۇساق مالدىڭ جٷنٸن قىرقىپ وتىرعان قازاق ەيەلدەرٸنٸڭ جاۋلىقسىز سۋرەتٸن كٶرمەدٸم. 1931-1970 جىلدار ارالىعىنداعى قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنداعى, ەسٸرەسە بالا تەربيەسٸندەگٸ بالاباقشاداعى تەريبەشٸنٸڭ بەينەسٸ ورامالسىز ەمەس. 1942 جىلى شامامەن جاسى قىرىقتاعى مايدانعا بيداي ٶتكٸزۋگە بارا جاتقان ارباداعى كيمەشەكتٸ ەيەل زاتىنىڭ سۋرەتٸن كٶرۋٸمٸزگە بولادى.
عاسىرلار سىنىنان ٶتٸپ سۇرىپتالىپ جەتكەن شىنايى ادامگەرشٸلٸك پەن يمانعا نەگٸزدەلگەن ۇلتتىق قۇندىلىقتار قۇنىن جويمايدى, ٶيتكەنٸ نەگٸزٸ اسىل, تٷبٸ تەرەڭ تۇڭعيىق ٸلٸممەن بٸلٸمگە نەگٸزدەلگەن يسلام دٸنٸنەن باستاۋ الادى. ەيەلدٸ ەرەكشە قادٸرلەيتٸن يسلام دٸنٸ ونىڭ جان-جاقتى جەتٸلٸپ, دامىعانىن قالايدى. يسلام دٸنٸ جالپى ادام قۇقىعىنا, ونىڭ ٸشٸندە ەيەل ادامنىڭ قۇقىعىنا ايرىقشا مەن بەرٸپ, ونىڭ ار-نامىسىن قورعاپ, ونىڭ قوعامدا لايىقتى ورىنعا يە بولۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ.
قورىتا ايتقاندا, يسلام دٸنٸ ەيەلگە اللانىڭ اماناتى رەتٸندە قاراۋعا شاقىرادى.
جاۋگەرشٸلٸك زاماندا جاۋلىعىنا ادال بولعان انالاردان كەيٸنگٸ تولقىن انالارىمىز سوعىس جىلدارى تۇرمىس تاۋقىمەتٸن بٸر كٸسٸدەي ەر ازاماتتاردان كەم كٶرمەسە دە اق جاۋلىقتارىنا داق تٷسٸرمەدٸ.
لەززات مىرزاشوۆا,
جامبىل وبلىسى ەكٸمدٸگٸ وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ ينسپەكتور-پسيحولوگى
