فوتو: Ult.kz
كٶشپەلٸ حالىق ٷشٸن اس – جاي عانا قارىن تويدىرۋ ەمەس. ول ادامنىڭ جاسىن, مەرتەبەسٸن, وتباسىنداعى ورنىن, قوناققا كٶرسەتٸلەر قۇرمەتتٸ بٸلدٸرگەن. ەربٸر تاعام مەن ونىڭ بٶلٸگٸ ٶزٸندٸك مەنگە يە بولىپ, اس تارتۋ قاتاڭ تەرتٸپپەن جاسالعان. قازٸرگٸ كەزدە ەتنومەدەنيەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىق قايتا ارتىپ, زەرتتەۋشٸلەر مەن تەجٸريبەشٸلەر وسى دەستٷرلەردەن قازاق قوعامىنىڭ قۇرىلىمى مەن مەدەني بولمىسىن تانۋدىڭ كٸلتٸن ٸزدەۋدە.
داستارحان باسىنداعى تەرتٸپ
دەستٷرلٸ قازاق قوعامىندا داستارحاننىڭ تٶرٸ – اقساقالدارعا نەمەسە ەڭ سىيلى قوناقتارعا تيەسٸلٸ بولعان. ولارعا ەڭ باعالى مٷشەلەر تارتىلاتىن.
قويدىڭ باسى ەڭ قادٸرلٸ قوناققا نە اقساقالعا ۇسىنىلىپ, ول ٶز قولىمەن بٶلٸپ, ٶزگەلەرگە ٷلەستٸرگەن. بۇل – دانالىق پەن سىي-قۇرمەتتٸڭ بەلگٸسٸ.
جامباس جاسى ٷلكەن ەر كٸسٸلەرگە بەرٸلٸپ, كٷش-قۋات پەن بەدەلدٸ ايعاقتاعان.
تٶس پەن قابىرعا جاس جٸگٸتتەر مەن باتىرلارعا تارتىلىپ, ەرلٸكتٸڭ نىشانى بولعان.
تٸل شەشەندەرگە, جىراۋلار مەن اقىندارعا ۇسىنىلعان.
باۋىر مەن جٷرەك ٶمٸر قۋاتىنىڭ بەلگٸسٸ رەتٸندە بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەرگە بەرٸلگەن.
وسىلايشا, اس بەرۋ – ادامداردى تويدىرۋدان بٶلەك, قوعامنىڭ ٸشكٸ قۇرىلىمىن بەكٸتۋدٸڭ جولى ەدٸ.
بۇل دەستٷر كٶشپەلٸ مەدەنيەتتٸڭ تەرەڭ قۇندىلىقتارىن ايقىندادى: ٷلكەندٸ سىيلاۋ; قوناقتى قادٸرلەۋ; اس ارقىلى جاس بۋىندى تەربيەلەۋ; ادام مەن تابيعاتتىڭ ٷيلەسٸمٸن تٷسٸنۋ.
قازاقتىڭ بٸر ەرەكشە قاعيداسى – قوناق ەردايىم وتباسى مٷشەلەرٸنەن جوعارى قويىلدى. تٸپتٸ بەيتانىس جولاۋشى دا تٶردەن ورىن الىپ, ەڭ جاقسى اسقا يە بولعان. بۇل – دالا حالقىنىڭ دارقاندىعى مەن قوناقجايلىلىعىنىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ.
قازٸرگٸ زامانعا جەتكەن دەستٷر
بٷگٸندە بۇل رەسٸمدەر جاڭاشا سيپات الىپ, قايتا جاڭعىرۋدا.
ەتنوفەستيۆالدەردە قويدىڭ باسىن تارتۋ, مٷشەلەردٸ ٷلەستٸرۋ دەستٷرٸ مەدەني كٶرٸنٸس رەتٸندە كٶرسەتٸلەدٸ.
ەتنواسحانالاردا كٶنە دەستٷرلەرگە سٷيەنٸپ, تاريحي استارلى تاعامدار دايىندالادى.
جاستار ٷشٸن بۇل – تامىرىمەن بايلانىسۋعا, قۇرمەت پەن يەرارحييانىڭ مەنٸن ۇعىنۋعا مٷمكٸندٸك.
مامانداردىڭ پايىمىنشا:
«بۇل دەستٷرلەردٸڭ قايتا جاڭعىرۋى – ارتقا كەتۋ ەمەس, ٶتكەننەن رۋحاني تٸرەك ٸزدەۋ. جاھاندانۋ جاعدايىندا ۇلتتىق بولمىس ەلسٸرەگەندە, اسقا بايلانىستى سيمۆوليكالىق رەسٸمدەر مەدەني ٶزٸن-ٶزٸ تانىتۋدىڭ قۇرالىنا اينالادى».
كٶشپەلٸ قوعامداعى اس تارتۋ – كەزدەيسوق جاسالماعان. ول ەلەۋمەتتٸك رٶلدەردٸ ايقىنداپ, سىي-قۇرمەتتٸ بٸلدٸرٸپ, جاس ۇرپاقتى تەربيەلەگەن. قازٸر ەتنوجوبالار مەن گاسترونومييالىق تەجٸريبەلەر ارقىلى بۇل دەستٷر قايتا تٷلەپ, قازاقستان ٶزٸن دە, ەلەمدٸ دە باي مەدەني مۇراسىمەن تانىستىرۋدا.
اس – ٶتكەننٸڭ ەڭگٸمەسٸن ايتىپ قانا قويمايدى, بولاشاق ۇلتتىق بولمىستى قالىپتاستىرادى.
ەتنورەستوراتسييالار مەن ەتنوپاركتەردەگٸ دەستٷر
قازٸرگٸ قازاقستاندا ەجەلگٸ اس تارتۋ دەستٷرلەرٸ مەيرامحانالاردا, ەتنوپاركتەردە, فەستيۆالدەردە قايتا جاندانىپ وتىر.
استاناداعى «قازاق ەتنوپاركٸ» – ناۋرىز مەرەكەسٸ مەن حالىقارالىق فەستيۆالدەردە قويدىڭ باسىن ٷلەستٸرۋ رەسٸمٸ ٶتكٸزٸلەدٸ. قوناققا اس ٷلەستٸرۋ قۇقىعى بەرٸلٸپ, ەر مٷشەنٸڭ مەنٸ تٷسٸندٸرٸلەدٸ. بۇل – شەتەلدٸكتەر ٷشٸن ەسەرلٸ ەتنوپرەزەنتاتسييا.
الماتىداعى «التىن وردا» مەيرامحاناسى – مەزٸردە دەستٷرلٸ مٷشەلەر تارتۋ ەلەمەنتتەرٸ بار. قوي ەتٸ ۇسىنىلعاندا, داياشى بۇرىنعى دەستٷرلەردٸ ەڭگٸمەلەپ بەرەدٸ. وسىلايشا قاراپايىم كەشكٸ اس ەتنومەدەني ساباققا اينالادى.
تٷركٸستانداعى كٶشپەلٸ مەدەنيەت فەستيۆالٸ – قوناقتار باۋىرساق, قىمىز, بەشبارماقتان دەم تاتىپ قانا قويماي, ەتتٸڭ يەرارحييا بويىنشا قالاي ٷلەستٸرٸلگەنٸن كٶرەدٸ.
ەتنوتۋريزم باعدارلامالارى – شەتەلدٸك تۋريستەرگە ارنالعان «كٶشپەندٸلەر داستارحانى» ۇيىمداستىرىلادى. قوناققا ٷي يەسٸنٸڭ قۇرمەتتٸ رٶلٸ بەرٸلەدٸ. بۇل – تۋريستەر ٷشٸن جاي اس ەمەس, «تٸرٸ تاريح».
سٶيتٸپ, ۇمىت بولدى دەپ جٷرگەن سالتتار بٷگٸنگٸ كٷنٸ گاستروتۋريزمدە, مەيرامحانا ٸسٸندە جەنە ەتنوجوبالاردا قايتا جاڭعىرىپ, قازاقستاننىڭ ٶزٸندٸك مەدەني برەندٸنە اينالۋدا. اس – حالىقتىڭ تاريحى مەن رۋحاني كودى.
ماقالا: qazaqculture.com سايتىنان
