سۋرەت: اقوردا
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ عالىمدارمەن كەزدەستٸ. بۇل تۋرالى اقوردا حابارلايدى.
"ٶزدەرٸڭٸز جاقسى بٸلەسٸزدەر, سوڭعى كەزدەرٸ بۇل عيمارات ەبدەن توزىپ كەتتٸ. سوندىقتان مەن وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن بۇل جەردە كٷردەلٸ جٶندەۋ جٷرگٸزۋ جٶنٸندە ناقتى تاپسىرما بەردٸم. سودان بەرٸ بٸراز شارۋا اتقارىلدى. ٸشٸ دە, سىرتى دا زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتىلدى. ەڭ باستىسى, عيماراتتىڭ تاريحي كەلبەتٸ ساقتالدى. جىل سوڭىنا دەيٸن بۇل جۇمىس تولىق اياقتالادى, اباتتاندىرۋ جۇمىسى جٷرگٸزٸلەدٸ. جاڭارعان عىلىم ورداسى بٷگٸنگٸ جەنە بولاشاق عالىمدار ٷشٸن قىزمەت ەتە بەرەدٸ. جالپى, وسى جەردە حالقىمىزدىڭ كٶپتەگەن كٶرنەكتٸ عالىمدارى ەڭبەك ەتكەن. عىلىم ورداسىندا ەسٸمٸ ەل تاريحىنا جازىلعان بٸرتۋار تۇلعالارىمىزدىڭ ٸزٸ قالعان. سونداي ۇلت پەرزەنتتەرٸنٸڭ بٸرٸ ەرٸ بٸرەگەيٸ – اكادەميك قانىش سەتباەۆ. بيىل عالىمنىڭ تۋعانىنا 125 جىل تولدى. اكادەميك قانىش سەتباەۆ ەلٸمٸزدٸ ٶركەندەتۋگە وراسان زور ٷلەس قوستى. "عالىمنىڭ حاتى ٶلمەيدٸ" دەگەن. حالقىمىز ەلٸ كٷنگە دەيٸن ونىڭ اشقان جاڭالىقتارىنىڭ يگٸلٸگٸن كٶرٸپ وتىر", - دەدٸ ول كەزدەسۋدە.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, قازٸر – عىلىم مەن بٸلٸمنٸڭ زامانى. وتانىمىزدى كٶركەيتەمٸز دەسەك, ەڭ الدىمەن, وسى ەكٸ سالانى دامىتۋىمىز كەرەك. بۇدان باسقا جول جوق.
"شيكٸزاتقا ارقا سٷيەپ وتىرعان ەل الىسقا بارمايدى. بٸزگە عالىمدار, ينجەنەرلەر, ٶنەرتاپقىشتار قاجەت. ماماندارىمىز ەلەمدٸك بەسەكەگە تٶتەپ بەرە الاتىنداي بٸلٸمدٸ, بٸلٸكتٸ بولۋى كەرەك. بٷگٸندە الپاۋىت ەلدەردٸڭ اراسىندا بارلىق سالادا باقتالاستىق ٶرشٸپ تۇر. بٸز وسى كٷردەلٸ كەزەڭدە ەكونوميكانىڭ جاڭا ٷلگٸسٸنە كٶشە باستادىق. ەدٸل, ينكليۋزيۆتٸ ەرٸ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەكونوميكا قۇرۋعا كٸرٸستٸك. عىلىم مەن يننوۆاتسييا ونىڭ باستى تٸرەگٸ بولۋعا تيٸس. بٸز كٶشكە ٸلەسەتٸن ەمەس, كٶشتٸ باستايتىن ەلدەردٸڭ قاتارىندا بولۋىمىز كەرەك. بٸر سٶزبەن, عىلىمي ەلەۋەتٸمٸزدٸ ارتتىرۋ قاجەت. جالپى, وسى باعىتتا بٸراز شارۋا اتقارىلىپ جاتىر. مەن عىلىم جەنە تەحنولوگييالار جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كەڭەستٸڭ وتىرىسىندا بٸرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردٸم. بارلىق مەسەلە مەنٸڭ تٸكەلەي باقىلاۋىمدا", - دەدٸ توقاەۆ.
ونىڭ سٶزٸنشە, قازٸر "عىلىم جەنە تەحنولوگييالىق ساياسات تۋرالى" زاڭ جوباسى پارلامەنتتە قارالىپ جاتىر. كەشە سەنات ونى بٸرٸنشٸ وقىلىمدا ماقۇلدادى. بۇل – ٶتە ماڭىزدى ەرٸ كٶپتەن كٷتكەن قۇجات. عىلىمدى باسقارۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ كەرەك. عالىمدارعا ەلەۋمەتتٸك قولداۋ كٶرسەتۋ مەسەلەسٸ دە ٶتە ماڭىزدى. سوندىقتان زاڭدا عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ مٷددەسٸ بارىنشا ەسكەرٸلەتٸن بولادى. سونداي-اق پرەزيدەنت عىلىمعا بٶلٸنەتٸن قارجى تۋرالى ايتتى.
"ٶزدەرٸڭٸزگە مەلٸم, عىلىمعا بٶلٸنەتٸن قارجى ۇدايى ارتىپ كەلەدٸ. بٸلٸكتٸ كادرلار ەزٸرلەۋگە ارنالعان گرانت سانى سوڭعى جىلدارى بٸر جارىم ەسە كٶبەيدٸ. قازاقستاندا ەلەمنٸڭ بەدەلدٸ 12 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ فيليالى جۇمىس ٸستەپ تۇر. كٶپ ۇزاماي تاعى بٸرنەشەۋٸ اشىلادى. زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىن ۋنيۆەرسيتەتتەر كٶبەيۋدە. تەحنولوگييا پاركتەرٸ جەنە ينجينيرينگ ورتالىقتارى اشىلىپ جاتىر. جىل سايىن 500 عالىم شەتەلدە تاعىلىمدامادان ٶتەدٸ. مينيسترلٸك جاس عالىمدارعا مىڭداعان گرانت بٶلٸپ جاتىر. مۇنىڭ بەرٸ عىلىمدى دامىتۋعا وڭ ىقپالىن تيگٸزەدٸ دەپ ويلايمىن", - دەدٸ ول.
توقاەۆ شەتەلگە ساپارلارى كەزٸندە عالىمدارمەن جيٸ كەزدەسەتٸنٸن, ولاردى قازاق عالىمدارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋعا شاقىراتىنىن ايتتى.
"ٶتكەن اپتادا سينگاپۋرلىق عالىمدارمەن جەنە ونداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارىمەن ارنايى جٷزدەستٸم. ەندٸ سينگاپۋردا عىلىمي كادرلارىمىزدى وقىتاتىن بولدىق. جالپى, سينگاپۋر سيياقتى ەكونوميكاسى وزىق ەلدەردەن كٶپ نەرسە ٷيرەنۋگە بولادى. پوستيندۋستريالدى دەۋٸردە ەلەمگە اشىق بولۋ جەنە يننوۆاتسيياعا ۇمتىلۋ كەز كەلگەن ەلدٸڭ تابىسقا جەتۋٸ ٷشٸن اسا ماڭىزدى فاكتور سانالادى. سوندىقتان ٷزدٸك حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ مۇقييات زەرتتەيمٸز جەنە ودان ٷلگٸ الامىز. وزىق تەحنولوگييالار مەن يدەيالاردى ەنگٸزەمٸز", - دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, تەڭگەرٸمدٸ ەرٸ سىندارلى سىرتقى ساياسات جٷرگٸزە وتىرىپ, بارلىق مٷددەلٸ مەملەكەتپەن تەڭقۇقىقتى جەنە ٶزارا تيٸمدٸ قاتىناس ورناتامىز.
"بٸز سەرٸكتەستٸككە باسا مەن بەرەمٸز. ارامىزدى اجىراتىپ, سەنٸمگە سىزات تٷسٸرەتٸن قابىرعا تۇرعىزۋ ٷشٸن ەمەس, ىنتىماقتاستىق پەن ٶزارا تٷسٸنٸستٸككە باستايتىن كٶپٸر سالۋ ماقساتىندا جٷيەلٸ جۇمىس ٸستەيمٸز. الايدا قازٸرگٸ ۋاقىتتا جانجالدار مەن سوعىس ٶرتٸ باسىلماي تۇرعان ايماقتاردا مۇنداي سىندارلى ساياسات جٷرگٸزۋ ٶتە اۋىر. ول ٷشٸن تاباندىلىق پەن سابىرلىق كەرەك. ديپلوماتييا مەن ديالوگ جولىن ۇستانا وتىرىپ, بٸز ٷيلەسٸمدٸ ەرٸ ەدٸلەتتٸ حالىقارالىق قۇرىلىم قۇرۋدى جاقتايمىز. بٸز ەل ٸشٸندە جان-جاقتى رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. سونداي-اق قانداي دا بٸر ساياسي جاعدايدىڭ ىعىنا جىعىلماي نەمەسە بٶتەن پٸكٸرلەرگە ەرمەي, ۇلتتىق مٷددەمٸزدٸ كٶزدەيتٸن تەڭگەرٸمدٸ سىرتقى ساياسات جٷرگٸزٸپ وتىرمىز", - دەدٸ ول.
"مەملەكەت باسشىسى رەتٸندە, مەن ٷشٸن تەۋەلسٸزدٸك قۇندىلىقتارىن ساقتاۋ, حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ جەنە ەلٸمٸزدٸ قارقىندى دامىتۋ – باستى مٸندەت. مەن ەردايىم وسى نەگٸزگٸ قاعيداتقا باسا مەن بەرەمٸن. بەس جىل ٸشٸندە بٸز ساياسات پەن ەكونوميكادان باستاپ, مەدەنيەت پەن بٸلٸم بەرۋ ٸسٸنە دەيٸنگٸ بارلىق ماڭىزدى سالالار بويىنشا اۋقىمدى ەرٸ ينستيتۋتسيونالدى ٶزگەرٸستەردٸ جٷزەگە اسىرا الدىق. ەڭ باستىسى, بٸز حالىقتىڭ بويىنداعى شىنايى ٶزگەرٸستەرگە دەگەن سەنٸمدٸ وياتتىق. بٸز ٶز باعىتىمىزدان قايتپايمىز. قولعا العان رەفورمالاردىڭ بەرٸن جوسپارلى تٷردە ٸسكە اسىرا بەرەمٸز", - دەدٸ توقاەۆ.
