فوتو: aikyn.kz الىندى
قازاقستان 2006 جىلدان بەرٸ گەندەرلٸك ساياساتتى دامىتۋدى قولعا العان. 2030 جىلعا دەيٸنگٸ گەندەرلٸك تەڭدٸك ستراتەگيياسى ەيەلدەر مەن ەرلەردٸڭ تەڭ مٷمكٸندٸككە يە بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. گەندەرلٸك قاتىناستار ەڭ الدىمەن وتباسىنىڭ بەرٸك بولۋىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. گەندەرلٸك تەڭدٸك جوعارى بولعان سايىن, وتباسى مٷشەلەرٸنٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مەن تۇرمىستىق, ەكونوميكالىق فۋنكتسييالارى جوعارىلايدى.
وتباسىداعى گەندەرلٸك تەڭدٸك ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ بٸر-بٸرٸن قۇرمەتتەۋٸنە, ٶزارا تٷسٸنٸستٸككە جەنە قولداۋعا نەگٸزدەلگەن. ەدٸلەتتٸلٸك پەن تەڭدٸك ساقتالسا, ەكٸ جاق تا وتباسى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتەردٸ تەڭ بٶلٸسەدٸ, بۇل وتباسى قۇرىلىمىن نىعايتادى. جۇمىستى, بالالاردى تەربيەلەۋدٸ جەنە ٷي شارۋاسىن بٸرگە اتقارۋ سترەسستٸ ازايتىپ, وتباسىنىڭ بەرٸك بولۋىنا كٶمەكتەسەدٸ.
بۇل رەتتە 2030 جىلعا دەيٸنگٸ تۇجىرىمداما اياسىندا قازاقستاندا جىل سايىن 15 مامىر – حالىقارالىق وتباسى كٷنٸ اتاپ ٶتەدٸ. بۇل كٷنگە ارنالعان ٸس-شارالار وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ, وتباسى مٷشەلەرٸنٸڭ ٶزارا سىيلاستىعى مەن بٸرلٸگٸن كٷشەيتۋ ماقساتىندا ٶتكٸزٸلەدٸ. سونىمەن قاتار, وتباسىلاردى قولداۋعا باعىتتالعان تٷرلٸ فەستيۆالدەر مەن فورۋمدار ۇيىمداستىرىلادى.
بۇل مەرەكە 1993 جىلى بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسىمەن بەكٸتٸلگەن. الايدا وتباسى تۋرالى زامانۋي كٶزقاراستار بٷگٸندە باسقاشا سيپاتتا. مىسالى ەۋروپادا دەستٷرلٸ وتباسى ۇعىمى ٶزگەرگەنٸنە تالايدىڭ جىلى ٶتتٸ. سەبەبٸ سوڭعى 30 جىلدا ازاماتتىق نەكەنٸ تاڭدايتىندار سانى ارتقان. ال جاستار 40 جاسقا دەيٸن وتباسىن قۇرۋعا اسىقپايدى. ولار بٸرٸنشٸ ٶز جەكە باسىنىڭ قامىن ويلايدى. جاعدايىن جاساپ الۋعا تىرىسادى. سەبەبٸ اجىراسۋ ٷشٸن مەملەكەتكە قىرۋار اقشا تٶلەيدٸ ەكەن. ال قازاقستاندا بۇل ٷردٸس ەيەلدەردٸڭ بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ ارتۋىمەن بايلانىستى.
«مەنٸڭ ويىمشا, ەيەلدەردٸڭ قوعامدا بەلسەندٸ بولعانى جاقسى. ەگەر ەيەلدەر دەستٷرلٸ قالىپتاسقان قوعامدا, نەمەسە دٸنٸ باسىمداۋ ەلدەگٸ جاعدايدا ٶمٸر سٷرسە, قوعام تولىق دامىمايدى دەپ ويلايمىن. ال مەملەكەت دامۋ ٷشٸن ەر بٸر ادام ەڭبەك ەتۋٸ كەرەك. ەكونوميكالىق تۇرعىدان مەن ەيەلدەردٸڭ كەسٸپ جاساپ, بيلٸككە ارالاسقانىن قولدايمىن. مىسالى «مازمۇنداما» باسپاسىندا 50-جۋىق ادام قىزمەت ەتەدٸ. ونىڭ باسىم بٶلٸگٸ, اۋدارماشىلار, شىعارۋشى رەداكتورلار, كوررەكتورلاردىڭ بارلىعى ەيەلدەر. سەبەبٸ ەيەلدەردٸڭ اتقارۋشىلىق جەنە ورىنداۋشىلىق قاسيەتتەرٸ ەر ازاماتتاردان جوعارى. الايدا, ەيەلدەردٸڭ بەلسەندٸ بولۋى – جٸگٸتتەر بەلسەندٸ ەمەس دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. ەيەلدەر قازٸر بٸرتٸندەپ ٶزدەرٸنٸڭ تولماي قالعان ۆاككۋمدارىن تولتىرىپ كەلەدٸ. سەبەبٸ قوعام اشىق. اقپارات اعىنى كەڭ», - دەدٸ «مازمۇنداما» قورىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى شىڭعىس مۇقان.
قوعام بەلسەندٸسٸنٸڭ ايتۋىنشا, بۇل ٷردٸستٸڭ كەم تۇسى بار. ەيەلدەردٸڭ بٸلٸمٸ ارتقان سايىن, تۇرمىس قۇرۋ ىقتيمالدىعى تٶمەندەيدٸ. بۇل جاعداي سينگاپۋردا بولعان. دەگەنمەن, ەيەلدەردٸڭ بٸلٸم الىپ, ٶزدەرٸن دامىتقانى بولاشاق ۇرپاق ٷشٸن دۇرىس دەيدٸ قوعام بەلسەندٸسٸ.
«دەموگرافييالىق تولقىن دەگەن تٷسٸنٸك بار. ياعني, بٸلٸمٸ تٶمەن, ەكونوميكالىق جاعدايى ناشار, كٶپ وقىماعان ەلدەردە بالا تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ جوعارى بولادى. ال قوعام وقىعان سايىن, بٸلٸمگە ۇمتىلعان سايىن, جۇمىس ٸستەگەن سايىن بالا تۋۋ كٷرت ازايادى. قازاقستان مەن يزرايل ەلٸندە بٸر ۇقساستىق بار. جان باسىنا سالعانداعى تابىسىمىز ورتا دەڭگەيدە. ال مۇنداي دەڭگەيدە دەموگرافييالىق دٷمپۋ بولماۋ كەرەك. بٸراق بٸزدە دەموگرافييالىق دٷمپۋ بار. يزرايلدە دە سولاي», - دەدٸ شىڭعىس مۇقان.
