فوتو: aqshamnews.kz
قازاقستاندا جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى سۋيتسيد – جاي عانا ستاتيستيكالىق كٶرسەتكٸش ەمەس, بۇل – بٷكٸل قوعامنىڭ رۋحاني احۋالىنىڭ ايناسى. سوڭعى جىلدارى جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساۋعا بەيٸمدٸلٸگٸ ارتىپ بارادى دەيدٸ ماماندار. بۇل – دابىل قاعاتىن, شۇعىل شەشٸم قابىلداۋدى قاجەت ەتەتٸن ٶزەكتٸ مەسەلە. ستاتيستيكاعا سٷيەنسەك, وسى جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ايلارىندا "ٶزٸنە-ٶزٸ قول جۇمساۋعا جەتكٸزۋ" دەرەگٸ بويىنشا 453 فاكتٸ تٸركەلگەن. سونىڭ ٸشٸندە 45,4 پايىزى, ياعني 148 ادام ٶمٸردەن ٶتكەن. بۇل كٶرسەتكٸش ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ٶسە تٷسكەنٸ بايقالادى. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ استاناداعى «ەل-فارابي» مەشٸتٸنٸڭ نايب يمامى عازيز احمەتپەن از-كەم ەڭگٸمەلەستٸ.
فوتو: عازيز احمەتتٸڭ جەكە مۇراعاتىنان
يسلام دٸنٸندە سۋيتسيدكە قالاي قارايدى? بۇل ەرەكەتكە دٸني تۇرعىدان قانداي باعا بەرٸلەدٸ?
دٸنٸمٸزدە سۋيتسيدتٸ "ينتيحار" دەپ اتايدى. ول – ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساۋ دەگەن ماعىنا بەرەدٸ. ادامنىڭ ٶزٸنە قييانات جاساۋى – تىيىم سالىنعان ارام ٸستەردەن سانالادى. سەبەبٸ ادامنىڭ جانى – امانات, ونى قيىپ جٸبەرۋ ٷلكەن زۇلىمدىق. قۇراندا "ٶزدەرٸڭدٸ ٶلتٸرمەڭدەر, اللا سەندەرگە مەيٸرٸمدٸ" دەلٸنگەن (نيسا سٷرەسٸ 29).
سوندىقتان قانداي اۋىرتپاشىلىق بولماسىن, وعان ادام شىداۋعا مٸندەتتەلگەن, شەكتەن شىقپاۋى تيٸس.
بٷگٸنگٸ جاستاردىڭ رۋحاني داعدارىسقا تٷسۋ سەبەپتەرٸ نەدە دەپ ويلايسىز?
قازٸرگٸ تاڭدا جاستاردىڭ داعدارىسقا تٷسۋٸنٸڭ بٸر سەبەبٸ – وتباسىندا تەربيەنٸڭ دۇرىس بەرٸلمەۋٸنەن. بٸز بالالاردىڭ قارنىنىڭ توق بولۋىنا, كٶيلەگٸنٸڭ كٶك بولۋىنا مەن بەرٸپ, ٶزگەنٸڭ بالاسىنان كەم بولماسىن دەپ, بارىمىزدى سالىپ جاتىرمىز. الايدا مۇنىڭ بەرٸ سىرتقى كەلبەتكە عانا قاتىستى. رۋحاني قۇندىلىقتار ەسكەرٸلمەي قالىپ جاتىر. ەڭ ٷلكەن بٸر سەبەبٸ دە وسى. قالاعانىنا وڭاي قول جەتكٸزٸپ جاتقان بالانىڭ دەگەنٸ بولماي قالسا, اتا-اناسىنا قارسى شىعۋى مەن ٶزٸنە قول جۇمساپ جاتىر. سوندىقتان تەربيە بٸرٸنشٸ ورىندا بولۋى شارت.
جاستاردىڭ ٶمٸرلٸك مەن-ماعىنا ٸزدەۋٸندە دٸن قانداي رٶل اتقارادى?
ٶمٸردٸڭ مەن-ماعىناسى بٸلٸنۋٸ ٷشٸن ەۋەلٸ ادال مەن ارام, جاقسى مەن جامان, اق پەن قارانى اجىراتا بٸلۋ كەرەك. مەيٸرٸم-ماحابباتتى سەزٸندٸرٸپ, ادامگەرشٸلٸكتەن اتتاماۋدى, اتا-انانى سىيلاۋدى نەگٸزگٸ قۇندىلىق دەپ ٷيرەتۋ قاجەت. ەيتپەسە جاستاردىڭ شەكتەن تىس كەتۋٸ ەبدەن مٷمكٸن.
رۋحاني قولداۋ مەن دٸني تەربيە جاستاردى سۋيتسيدتەن قالاي ساقتاي الادى?
رۋحاني قولداۋ مەن دٸني تەربيە ەڭ ەۋەلٸ ماڭىزدى ٸستەرگە دەن قويادى. ولار قۇدايدىڭ كٶرٸپ تۇرعانىن سەزٸنۋگە, اتا-انا ەڭ قادٸرلٸ ادام ەكەنٸنە, بٸرەۋدٸڭ اقىسىنا كٸرۋگە بولمايتىندىعىنا تەربيەلەيدٸ. ەرٸ ٶمٸر بۇل دٷنيەمەن اياقتالمايدى, اقىرەتتٸك ٶمٸردٸڭ دە بار ەكەندٸگٸنە ٷگٸتتەيدٸ. ادام قيىندىققا شىداماي ٶزٸنە قول جۇمساپ قۇتىلىپ كەتە المايدى. اللانىڭ الدىنا بارىپ ەسەپ بەرەدٸ. سوندىقتان سۋيتسيد جاساۋ قۇتىلۋ جولى ەمەستٸگٸن جولعا قويادى.
جاستار اراسىندا ٷمٸت پەن سەنٸمدٸ وياتۋ ٷشٸن قانداي دٸني ناسيحاتتار مەن تەسٸلدەر تيٸمدٸ?
ٷمٸت پەن سەنٸم – تىنىشتىقتا بولادى. جاستارىمىزدى بولاشاقتان ٷمٸتتٸ, ٶزٸنە سەنٸمدٸ ەتٸپ تەربيەلەۋ كەرەك. بولماشى ساياسي نەرسەلەردٸ ايتىپ بالانىڭ ٷمٸتٸن ٷزبەي كەرٸسٸنشە سەنٸمدٸ بولاشاققا تەربيەلەۋ ماڭىزدى. ادامدار اراسىندا "قازٸر تانىسىڭ بولماسا, اقشاڭ بولماسا نەمەسە ارتىڭدا كٶكەڭ تۇرماسا ەشتەڭە ٸستەي المايسىڭ" دەگەن سەكٸلدٸ كەرٸ پٸكٸرلەر جايىلىپ جٷر. بۇل پٸكٸر جاستاردىڭ ەڭسەسٸن تٷسٸرەدٸ. ٶزٸنە, اقىلى مەن ەڭبەگٸنە سەنۋدٸ ٷيرەتۋ جاستاردىڭ جارقىن بولاشاعىنا سەبەپشٸ بولادى. "تالاپتىعا نۇر جاۋار" دەپ اللاعا تەۋەكەل ەتٸپ ٸسكە كٸرٸسۋگە تالپىندىرۋ مٸندەتتٸ.
وتباسى مەن قوعام رۋحاني تەربيە بەرۋدە نەنٸ ەسكەرۋٸ كەرەك دەپ ويلايسىز?
وتباسىنان العان تەربيە قوعامدا نەتيجەسٸن كٶرسەتەدٸ. "ۇيادا نە كٶرسە, ۇشقاندا سونى ٸلەدٸ" دەگەن دٶپ باسىپ ايتىلعان ماقال. الايدا وتباسىندا اتا-انا تەربيە بەرگەنٸ سەكٸلدٸ, قوعامدا دا رەتتەۋشٸ كٸسٸلەر بولۋى تيٸس. بۇرىن اقساقالدار مەن ەجەلەر دۇرىسىن ايتىپ, "تەيت!" دەپ رەتتەپ وتىرعان. بەلكٸم وسى ٸستٸ جالعاستىرۋ كەرەك? سەبەبٸ جاستار ٷلكەننەن يمەنەدٸ. قوعامدا ٷلكەندەردٸڭ رٶلٸ ٶتە جوعارى.
قازٸر كەيبٸر ٷلكەندەرٸمٸز "بٸزدٸڭ كەزٸمٸزدە بىلاي ەدٸ" دەپ اڭساپ وتىرادى. بٸراق ول ٸس بۇل كٸسٸلەردٸڭ ەمەس, سول كەزدٸڭ ٷلكەندەرٸنٸڭ جاساعان ٸستەرٸ ەكەنٸن بٸلمەيدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىت سونى ايتىپ وتىرعان كٸسٸلەرٸمٸزدٸڭ شاعى وسىنى ەسكەرگەن جٶن.
ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
سۇقباتتاسقان
اقبوتا مۇسابەكقىزى
