Foto: aqshamnews.kz
Qazaqstanda jasóspirimder arasyndaǵy sýitsid – jai ǵana statistikalyq kórsetkish emes, bul – búkil qoǵamnyń rýhani ahýalynyń ainasy. Sońǵy jyldary jasóspirimderdiń óz-ózine qol jumsaýǵa beiimdiligi artyp barady deidi mamandar. Bul – dabyl qaǵatyn, shuǵyl sheshim qabyldaýdy qajet etetin ózekti másele. Statistikaǵa súiensek, osy jyldyń qańtar-mamyr ailarynda "ózine-ózi qol jumsaýǵa jetkizý" deregi boiynsha 453 fakti tirkelgen. Sonyń ishinde 45,4 paiyzy, iaǵni 148 adam ómirden ótken. Bul kórsetkish ótken jylmen salystyrǵanda óse túskeni baiqalady. Osy oraida Ult.kz tilshisi Astanadaǵy «Ál-Farabi» meshitiniń naib imamy Ǵaziz Ahmetpen az-kem áńgimelesti.
Foto: Ǵaziz Ahmettiń jeke muraǵatynan
Islam dininde sýitsidke qalai qaraidy? Bul áreketke dini turǵydan qandai baǵa beriledi?
Dinimizde sýitsidti "intihar" dep ataidy. Ol – óz-ózine qol jumsaý degen maǵyna beredi. Adamnyń ózine qiianat jasaýy – tyiym salynǵan aram isterden sanalady. Sebebi adamnyń jany – amanat, ony qiyp jiberý úlken zulymdyq. Quranda "Ózderińdi óltirmeńder, Alla senderge meiirimdi" delingen (Nisa súresi 29).
Sondyqtan qandai aýyrtpashylyq bolmasyn, oǵan adam shydaýǵa mindettelgen, shekten shyqpaýy tiis.
Búgingi jastardyń rýhani daǵdarysqa túsý sebepteri nede dep oilaisyz?
Qazirgi tańda jastardyń daǵdarysqa túsýiniń bir sebebi – otbasynda tárbieniń durys berilmeýinen. Biz balalardyń qarnynyń toq bolýyna, kóileginiń kók bolýyna mán berip, ózgeniń balasynan kem bolmasyn dep, barymyzdy salyp jatyrmyz. Alaida munyń bári syrtqy kelbetke ǵana qatysty. Rýhani qundylyqtar eskerilmei qalyp jatyr. Eń úlken bir sebebi de osy. Qalaǵanyna ońai qol jetkizip jatqan balanyń degeni bolmai qalsa, ata-anasyna qarsy shyǵýy men ózine qol jumsap jatyr. Sondyqtan tárbie birinshi orynda bolýy shart.
Jastardyń ómirlik mán-maǵyna izdeýinde din qandai ról atqarady?
Ómirdiń mán-maǵynasy bilinýi úshin áýeli adal men aram, jaqsy men jaman, aq pen qarany ajyrata bilý kerek. Meiirim-mahabbatty sezindirip, adamgershilikten attamaýdy, ata-anany syilaýdy negizgi qundylyq dep úiretý qajet. Áitpese jastardyń shekten tys ketýi ábden múmkin.
Rýhani qoldaý men dini tárbie jastardy sýitsidten qalai saqtai alady?
Rýhani qoldaý men dini tárbie eń áýeli mańyzdy isterge den qoiady. Olar qudaidyń kórip turǵanyn sezinýge, ata-ana eń qadirli adam ekenine, bireýdiń aqysyna kirýge bolmaityndyǵyna tárbieleidi. Ári ómir bul dúniemen aiaqtalmaidy, aqyrettik ómirdiń de bar ekendigine úgitteidi. Adam qiyndyqqa shydamai ózine qol jumsap qutylyp kete almaidy. Allanyń aldyna baryp esep beredi. Sondyqtan sýitsid jasaý qutylý joly emestigin jolǵa qoiady.
Jastar arasynda úmit pen senimdi oiatý úshin qandai dini nasihattar men tásilder tiimdi?
Úmit pen senim – tynyshtyqta bolady. Jastarymyzdy bolashaqtan úmitti, ózine senimdi etip tárbieleý kerek. Bolmashy saiasi nárselerdi aityp balanyń úmitin úzbei kerisinshe senimdi bolashaqqa tárbieleý mańyzdy. Adamdar arasynda "qazir tanysyń bolmasa, aqshań bolmasa nemese artyńda kókeń turmasa eshteńe istei almaisyń" degen sekildi keri pikirler jaiylyp júr. Bul pikir jastardyń eńsesin túsiredi. Ózine, aqyly men eńbegine senýdi úiretý jastardyń jarqyn bolashaǵyna sebepshi bolady. "Talaptyǵa nur jaýar" dep Allaǵa táýekel etip iske kirisýge talpyndyrý mindetti.
Otbasy men qoǵam rýhani tárbie berýde neni eskerýi kerek dep oilaisyz?
Otbasynan alǵan tárbie qoǵamda nátijesin kórsetedi. "Uiada ne kórse, ushqanda sony iledi" degen dóp basyp aitylǵan maqal. Alaida otbasynda ata-ana tárbie bergeni sekildi, qoǵamda da retteýshi kisiler bolýy tiis. Buryn aqsaqaldar men ájeler durysyn aityp, "táit!" dep rettep otyrǵan. Bálkim osy isti jalǵastyrý kerek? Sebebi jastar úlkennen imenedi. Qoǵamda úlkenderdiń róli óte joǵary.
Qazir keibir úlkenderimiz "Bizdiń kezimizde bylai edi" dep ańsap otyrady. Biraq ol is bul kisilerdiń emes, sol kezdiń úlkenderiniń jasaǵan isteri ekenin bilmeidi. Qazirgi ýaqyt sony aityp otyrǵan kisilerimizdiń shaǵy osyny eskergen jón.
Áńgimeńizge raqmet!
Suqbattasqan
Aqbota Musabekqyzy
