«كٷز اسپانى كٷڭگٸرت, بۇلىڭعىر. اۋادا دىمقىل سىز بار. تاڭ سالقىنى قازٸر كٷزدٸڭ سۋىق جەلٸنە اينالعان. ماڭايدا قىزارىپ سولعان قۋرايلار كٶپ كٶرٸنەدٸ. بٷرٸنەن ايىرىلعان توبىلعى دا قۋقىل رەڭدٸ. ۇزارىپ سارعايعان سەلەۋ مەن بوزعىل كٶدە, جۋسان – بəرٸ دە جەل لەبٸنەن قالتىرايدى. باس شۇلعىپ, ەلبەك قاعادى. قارا جەل قۋعان قاڭباق تا ەرəلٸنٸڭ كەڭ جازىعىندا كٶپ بۇلاڭداپ, تىنىمسىز كەزٸپ, جوسىپ ٶتەدٸ. تاڭ جاڭادا اتقان. سالقىن تٷننٸڭ قالىڭ شىعى جٷرگٸنشٸلەردٸڭ اتتارىنىڭ تۇياعىن جىلتىراتىپ, شاشاسىنا شەيٸن سۋلاندىرعان».
1980 جىلداردىڭ باس كەزٸ ەدٸ...
بٸر كەزدە جəنٸبەك حان سالدىردى دەيتٸن التىن تəجدٸ استراحان شاھارىنان بەرٸ قاراي بٷگٸندە قازاق جەرٸ. Əرٸ قاراي ورمانداي قالىڭ ورىس تۇر. بابالار «قايران دا مەنٸڭ ەدٸلٸم, مەن قالمادىم, سەن قالدىڭ» دەيتٸن انا ەدٸلدٸڭ بٸر ساعاسى – بوزاڭ. سۋرەتشٸ تابيعاتتىڭ بوزاڭنان ٶتەردە جەتٸ بوياۋ سالعان قورجىنى قاپييادا سۋعا اعىپ كەتٸپ, بەرٸ قاراي سوزىلىپ جاتقان ماڭ دالانى əبەقوڭىر تٷسپەن شيمايلاي بەرگەن سەكٸلدٸ. ونىڭ ٷستٸنە تاڭ اتقالى سەبەلەپ تۇرعان مىنا بٸر سۋىق جاڭبىر دا جەردٸڭ ميىن شىعارىپ, مۇحاڭنىڭ, مۇحتار Əۋەزوۆتٸڭ «اباي جولى» رومانىندا ايتىلاتىن كٷڭگٸرت, بۇلىڭعىر اسپان ەڭسەڭدٸ ەزە تٷسەردەي. مۇحاڭ سٶزبەن سالعان وسى بٸر سۋرەتتٸ ٸشتەي قايتالاۋمەن سوۆحوزدان سوۆحوزعا ٶتٸپ گۋرەۆكە كەلە جاتىرمىز. ەدٸلدٸڭ جوعارعى سالالارىنداي سىڭسىعان ورمان, كٶكوراي شالعىن مۇندا از. Əر جەر, əر جەردە جالعىز-جارىم جەكە ٶسكەن سەكسەۋٸل مەن جەتٸم بۇيىرعىن قاراۋىتادى, جەردٸڭ بەتٸنە شىققان جاراسىنداي بوپ, ويدىم-ويدىم الا سور الىستان اعاراڭدايدى. گۋرەۆكە جەتكەندە تابيعات سٸزدٸ اسا كٶڭٸلدەندٸرە المايدى.
گۋرەۆتٸڭ ول كەزدە, شىنىن ايتساق, قالا سيقى شامالى. جەر استى سۋلارى تىم جاقىن بولعاندىقتان با – كٶشەنٸڭ تال-تەرەگٸ بيٸك بوپ ٶسپەيدٸ, شەرمٸش بالاداي جاتاعان. Əسەم جاراتىلىستان گٶرٸ əلجۋاز تاربيعان-تاربيعان اۋرۋشاڭ بٸر əلەمنٸڭ ٸشٸنە كٸرٸپ كەتكەندەي كٶڭٸلٸڭ əلەم-جəلەم بولادى. قاراشانىڭ قاق ورتاسى بولسا دا بٸز توقتاعان ٷيدٸڭ دəلٸزٸندە سارى ماسا ٶرٸپ جٷر, جەرتٶلەدەن قولقاڭدى قاباتىن جامان يٸس كەلەدٸ. ول كەزدە قازاقستان وبلىس ورتالىقتارىنىڭ اراسىندا ەڭ ناشار قالالار گۋرەۆ پەن قىزىلوردا ەدٸ. گۋرەۆتە ادام كٶز تاستاپ قارايتىن جالعىز عانا عيمارات بار – ول دا بولسا ورىستىڭ شٸركەۋٸ ەكەن دەيدٸ جولسەرٸك ورىس جۋرناليست تەرەزەدەن سىرتقا قار- اپ. ونىسىمەن قويماي تاعى دا, پەردەنٸ اشىپ شٸركەۋگە بارا جاتقان كەمپٸرلەرگە «س پارازدنيكوم ۆاس, ۆەد, سەگودنيا گۋرەۆ دەن» دەدٸ ايقايلاپ. «زناەم, سىنوك, زناەم» دەيدٸ كەمپٸرلەر كٶڭٸلدەنٸپ. قاراشا ايىنىڭ 28-ٸن ورىستار «گۋرەۆ كٷنٸ» دەپ ەرەكشە قاستەرلەيتٸنٸن كەيٸن بٸلدٸم. دəل وسى كٷنٸ قار تٷسسە ول قاشان كٷن جىلىنعانشا جاتادى دەيدٸ ەكەن. تاعى بٸردە «الا بايتال مٸنگەن گۋريي جىن-شايتاننىڭ بəرٸن جەرگە تىقتى» دەپ تە جوريتىن كٶرٸنەدٸ.
الا بايتال دەيتٸن سەبەبٸ – بۇل ايدا قار تٷسۋٸ مٷمكٸن, قار تٷسپەگەن كٷننٸڭ ٶزٸندە شٶپ باسىن قىراۋ شالارى انىق. جەر الا دەيتٸن شاق وسى. قارا التىننىڭ وتانى اتانعان قايران ايماقتىڭ مىنا احۋالى شىنىندا ايانىشتى ەدٸ. «قايتەمٸز, ٶز بايلىعىڭ ٶزٸڭە بۇيىرماسىن» دەگەن قارعىسقا ۇشىراعان ەل بولار- مىز, əستە» دەيمٸز ٸشتەي.
بٸزدٸڭ قازاقتىڭ «قاراشا كەلەدٸ, جاقسىلىققا باقسا بەتەگەدەن بيٸك, جۋساننان الاسا كەلەدٸ, جاماندىققا باقسا قارى مەن جاڭبىرى تالاسا كەلەدٸ» دەيتٸن ايى وسى اي. بايقاپ وتىرساڭىز, كٶشپەلٸ ەل ون ەكٸ ايدىڭ ەشقايسىسىن دا جامانداماعان. قاراشا تۇرماق, قاھارلى قاڭتاردىڭ ٶزٸنەن جىلىلىق تاۋىپ, قىستىڭ جازعا بەرگٸسٸز ماي توڭعىسىز كٷندەرٸ دەپ سٷيسٸنەدٸ.
سٷيسٸنە بٸلگەنگە نە جەتسٸن. سول جىلى گۋرەۆتٸڭ اياق الىپ جٷرگٸسٸز باتپاق كٶشەسٸن كەشٸپ كەلە جاتىپ, جايىق بويىندا ٶسٸپ تۇرعان جالعىز تٷپ تالشىن اعاشىن كٶرگەنٸم ەسٸمدە. شۋلى قالادا كٷتپەگەن جەردەن ەسكٸ تانىسىڭدى كەزدەستٸرگەندە əۋەلٸ ابدىراپ قالاسىڭ عوي, سəلدەن سوڭ قۇشاقتار ايقاسا كەتەدٸ. جالعىز تالشىندى كٶرگەندە دəل سونداي كٷي كەشتٸك. «جازعان-اۋ, سەن مۇندا قايدان جٷرسٸڭ?». مۇنى مەن ايتتىم با, جوق ول ايتتى ما? Əستە, مەن ايتقان بولارمىن, سەبەبٸ تالشىن اعاشىن جايىق بويىنان كەزدەستٸردٸم دەسەڭٸز تابيعاتتان ازدى-كٶپتٸ حابارى بار ادامنىڭ ەشقايسىسى سەنبەس ەدٸ. Əستە, سول زامانداعى جاس ناتۋراليستەر ستانتسيياسى تٷلەكتەرٸ مە, əلدە سولتٷستٸك جاقتان نە كاۆكازدان كٶشٸپ كەلگەن اعايىنداردىڭ بٸرٸ əكەلٸپ وتىرعىزىپ, كٷتٸپ باپتادى ما ەكەن – əيتەۋٸر سۇرعىلت تٷمان باسقان سۋىق كەشتە سٷپ-سۇر ٷيلەردٸڭ اراسىنان نارتتاي جانىپ شىعا كەلگەن تالشىن ەسكٸ تانىستاي كٶزگە وتتاي باسىلدى. ول – بٸر جىلدا تٷسٸن ٷش رەت ٶزگەرتەتٸن اعاش. كٶكتەمدە جاڭعاقتىڭ جاپىراقتارى سيياقتى جايىلىپ ٶسەدٸ دە, قىزىل كٷرەڭ تٷسكە ەنەدٸ, جاز ورتاسىندا اشىق كٶك, كٷزدە سارى التىنداي جارقىراپ الىستان كٶز تارتادى. وسىنىڭ بəرٸ بٸر اعاشقا تəن بوياۋلار ەكەنٸنە سەنۋدٸڭ ٶزٸ قيىن. قاراشادا تالشىن جاڭعاعى پٸسٸپ, جەرگە تٶگٸلەدٸ. بٷگٸندە ال- ماتىدا تالشىن كٶپتەپ وتىرعىزىلا باستادى. مىسالى, سوڭعى تٶرت-بەس جىلدا تارتىلعان əل-فارابي داڭعىلى جاعاسىنىڭ ەكٸ بەتٸ قاز-قاتار تالشىن. كٷتٸمٸ تəۋٸر بولسا تاعى بٸرەر جىلدان سوڭ شىرقاپ كٶككە جايىلىپ, شىنارداي سۇلۋ بوپ بوي تٷزەپ كەتەرٸ سٶزسٸز. سودان بەرٸ تالشىن دەسە كيەۆ تە, الماتى دا, بٸشكەك تە, ستامبۋل دا ەمەس, سوناۋ يت ارقاسى قييانداعى گۋرەۆتە كٶرگەن جالعىز اعاش ەسٸمە تٷسەدٸ. ادامنىڭ باسى – اللانىڭ دوبى دەيدٸ. ادامنىڭ كٶڭٸلٸ شە? كٷتپەگەن جەردەن جولىققان جەتٸم تال كٶڭٸل كٷيٸمدٸ كٶتەرٸپ جٸبەرگەنٸ ەسٸمدە. مەن ەندٸ قاراشانىڭ ٶڭٸ قاپ-قارا ەمەس, بۇنىڭ دا ٶزٸنە تəن تٷرلٸ بوياۋلارى, الۋان ناقىش-سازدارى بارىن ويلاي باستادىم. سول كٷنٸ كەشكە جايىقتىڭ تٶمەنگٸ اعىسىنان اققۋلار ۇشىپ ٶتكەنٸن ەستٸدٸم. ول جىلدارى اققۋلار بٷگٸنگٸدەي ماڭعىستاۋ جارتى ارالىندا قىستامايتىن. سۇلۋ قۇس, قۇپييا جۇمباق قۇس ٸڭكəر كٶڭٸلدٸ ودان سايىن ىنتىقتىرۋشى ەدٸ. قايدا قىستايدى ولار, قايدان كەلەدٸ بٸزگە?
سول گۋرەۆ بٷگٸندە ايدىندى اتىراۋ شاھارى بوپ ادام تانىماستاي ٶزگەرگەن. ۇلى ٶزگەرٸستٸڭ باسىندا قازاقتىڭ ايماڭداي ازاماتى يمانعالي نۇرعاليۇلى تاسماعامبەتوۆ تۇرعانىن بٷكٸل الاش بٸلەدٸ. «بولار ٸستٸڭ باسىنا جاقسى كەلەر قاسىنا», قولعا السا بٸتپەيتٸن شارۋا بولمايدى ەكەن. «بۇ دٷنييادا ەكٸ قالا ەشقاشان كٶگەرمەيتٸن بولسا بٸرٸ گۋرەۆ» دەگەن سٶز əشەيٸن بوزادا ايتىلار بوس سٶزدٸڭ بٸرٸ بولدى.
سول جولى بٸز قالانىڭ سارى ماساسىنا تالانىپ كەلە جاتىپ وسى ايدا التاي مەن جەتٸسۋ تاۋلارىندا شىبىنسىز جاز ٶتٸپ, التىن كٷز ساپارىن اياقتاپ, قىس كەلەتٸنٸن ويلادىق. ادام قىستى دا ساعىنا ما ەكەن? ساعىنادى. قاراشانىڭ قارا لايساڭ جولى, سۋىق جاڭبىرى جالىقتىرعاندا اق قار جاپقان تاۋلاردى اڭسايسىڭ. تاۋلار قاي كەزدە دە əدەمٸ.
قىپشا بەل ٶزەن جاقتا اناۋ,
سايرادى سول قۇس تٸل بەزەپ.
قىلامىقتاعان اق قار-اۋ,
كٸدٸرە تۇرشى بٸر مەزەت
قايتپايتىن شاقتى ساعىنىپ,
قايعىسىن شەگٸپ ارماننىڭ,
قاراشا قارىن جامىلىپ
قامىعىپ əنگە سالعان كٸم, –
دەسەك, ول قۇس, əلبەتتە سۋشىلقارا. سۋشىلقارا ٶزەندە مۇز قاتقاندا كەلٸپ, سۋىق سۋعا سٷڭگٸپ قورەك ٸزدەيتٸن ەرەكشە قۇس. وسى بٸر اق تٶس قوڭىر تورعاي تۋرالى əڭگٸمە دە, اڭىز دا كٶپ.
قاراشادا كەلەتٸن تەك بۇل عانا ەمەس, سونداي-اق قايشى اۋىز, əسەمشىمشىق, سۋىقتورعاي, سارىشىمشىق, شەكٸلدەكتەر الىستان كەلسە, ساڭىراۋ قۇر, شٸل, تەنتەكقۇس, سارىتورعاي, قاراقۇر, قارعا, ساۋىسقان, تورعايلار قىستاپ قالادى. دەگەنمەن, جازدىڭ كەتكەنٸ بٸلٸنەدٸ. الدا نە كٷتٸپ تۇر? كٶڭٸل الاڭ. Əلدەنەنٸ كٷتەسٸڭ, ساعىناسىڭ.
كٶپ اعانىڭ اراسىنداعى جالعىز قارىنداستاي اياۋلى جايىق, اق جايىق اعادى بۇلاڭداپ.
يə, قاراشادا قايتاتىن قۇستار قايتىپ بولادى. بۇل əلٸمساقتان əلبەتتە ايان جəيت. ال ەندٸ قاراشادا بٸزدٸڭ ٶلكەمٸزگە كەلەتٸن قۇستار بار دەسەم سەنەر مە ەدٸڭٸز? قاراشانى كەيدە «جىلدىڭ ٶلٸاراسى» دەپ تە اتايدى. جىلدىڭ ٶلٸاراسى وسى كەزەڭ بولسا, ايدىڭ ٶلٸراسى دەگەن نە? وسى تۋرالى بٸر اۋىز سٶز. قازاق جاڭا اي تۋاردان بۇرىنعى ٷش كٷندٸ ٶلٸارا دەيدٸ. جاڭا اي دەگەنٸمٸز بٷگٸنگٸ سٸز بەن بٸز قولدانىپ جٷرگەن كٷنپاراققا ساي كەلمەيدٸ. بۇل جەردە قيياقتانىپ تۋاتىن جارتىكەش ايدى (كەيبٸرەۋلەر شاتاسىپ جٷرگەندەي ون بەسٸنەن تولعان ايدى ەمەس) ايتىپ وتىرمىز. وسى ٷش كٷندە اسپانداعى اي كٶرٸنبەي «جاسىرىنباق ويناپ» جاتادى. وسى ٷش كٷندە كٶبٸنەسە كٷن رايى بۇزىلادى. مىسالى 2014, 2016, 2017-جىلداردىڭ قاراشاداعى ٶلٸارالارى وسىنداي كٷرت قۇبىلۋلارىمەن ەستە قالدى. بٸراق بىلتىرعى جىلى الماتىدا, قارا- شانىڭ كٷن رايى جيىرما توعىز, وتىز دəرەجە ىستىق بوپ باستالدى دا, ون التىسى كٷنٸ ازداعان قار ارالاس جاڭبىر جاۋدى. ەرتەسٸنە قايتادان اشىلىپ كەتكەنٸ ەسٸمٸزدە. شىمكەنتتە تۇراتىن جۇلدىزشى نۇرعابىل قوزىبايدىڭ ەسەبٸ بويىنشا وسى ايدىڭ 23-ٸ نە 24-ٸندە اي مەن ٷركەر بٸر سىزىقتىڭ بويىمەن جٷرٸپ كەلٸپ, بٸر بٸرٸمەن بەت- تەسەدٸ. توعىس دەگەنٸمٸز وسى. ەكەۋٸ ٶتكەن ايدىڭ ياكي قازاننىڭ 25-ٸ كٷنٸ توعىستى. بۇل ەسەپكە داۋ ايتۋشىلار بولسا, تىڭداۋعا əزٸرمٸز. بٸر ادامنىڭ ەسەبٸنەن گٶرٸ ەكٸ ادامنىڭ ەسەبٸ əرقاشان دا تۋرا شىعادى عوي. نۇرعابىل اۋا رايىن باقىلاۋمەن وتىز جىلدان بەرٸ اينالىسادى. قازٸر ول مارقۇم نازاربەك قوجامسەيٸتوۆتەن كەيٸنگٸ بٸردەن بٸر جۇلدىزشى بوپ تانىلىپ جٷر. بولجامدارى كٶبٸنەسە دəل كەلٸپ جاتادى. العاشقى ماقالالارى كەزٸندە رەسپۋبليكالىق «زەردە» جۋرنالىندا جارييالانعان كەزدەن باستاپ-اق ول ەل نازارىنا ٸلٸكتٸ. بٷگٸندە كٶپتەگەن شارۋالار نۇرعابىلدىڭ ەسەبٸنە جٷگٸنەدٸ.
بٸز توعىس تۋرالى كەلەسٸ ماقالالارىمىزدىڭ بٸرٸندە باسقا دا ەسەپشٸلەردٸڭ بولجامدارىنا قۇلاق تٷرە وتىرىپ كەڭٸرەك ايتاتىن بولامىز. شىعىس فيلوسوفيياسىندا قارعىستىڭ جامانى «ٶتپەلٸ كەزەڭدە ٶمٸر سٷرگەيسٸڭ» دەگەن ەكەن. قاراشا بايعۇس, سول ايتپاقشى, «مەندە جازىق جوق, بار كٷنəم سوندا – ٶلٸارا كەزەڭدٸ اتقارۋ ماعان نəسٸپ بولعانى» دەگەندەي كٶز جاسىن كٶلدەتٸپ ۇزاپ بارادى. وسى كەزدە ونىڭ قايعىسىن جەڭٸلدەتە, قايعىعا دەمەۋ بولايىن, كٶڭٸلٸن سەرگٸتەيٸن دەگەندەي الىستان ۇشىپ جەتەتٸن بٸر قۇس بار. ونىڭ اتى – سامىرقۇس. وسى بٸر الاساپىران شاقتا الدىڭنان شىعاتىن سامىرقۇستى جايىق بويىنان قانشا ٸزدەسەم دە كٶرمەدٸم. Əدەتتە قاراشا ايىندا ولار شەتەن دəندەرٸمەن قورەكتەنۋ ٷشٸن قاپتاپ ۇشىپ كەلەتٸن. قوماعايلىعى سونشا, تəتتٸ دəنگە قۇنىعىپ كەتٸپ كٷپتٸ بوپ قالادى دا, اعاش باسىنان جەرگە توپ ەتٸپ قۇلايدى. سىرىن بٸلمەيتٸن ادام ٶلٸپ قالعان ەكەن دەپ ويلاۋى مٷمكٸن. بٸراق, ول تٸرٸ. دəنەككە تٷيٸلٸپ دەمٸ جەتپەي جەرگە قۇلادى. سəلدەن سوڭ كٸشكەنتاي عانا اسقازانى ٷزدٸكسٸز جۇمىس ٸستەپ, تال قورەكتٸ جىلدامداتا قورىتا باستايدى, ۇزاماي قۇس ەسٸن جيناپ قايتا ۇشا جٶنەلەدٸ. Əسٸرەسە, بالاپان سامىرقۇستار تويعانىن بٸلمەيدٸ.
سامىرقۇس كەلسە سəن كەلەدٸ,
سامىرقۇس كەلسە əن كەلەدٸ.
مىرزاشٶل قازاقتارىنىڭ «قاراشا توپار اياق سٷيرەتٸلگەن, كٸرەدٸ جىلان ٸنگە يرەتٸلگەن» دەيتۇعىن كەزٸ بۇل. باسقا ايماقتاردا جىلان ٸنٸنە قىركٷيەك ٶتە-اق كٸرٸپ الۋى مٷمكٸن. جىلاننىڭ ۋى شوقتاي, قانى مۇزداي. ونىڭ دەنە قىزۋى سىرتقى ورتانىڭ قىزۋىنا بايلانىستى. كٷن ىسىسا ول, بابىنا كەلەدٸ, ۋى كٷشەيەدٸ, اۋا سالقىنداسا كەرٸسٸنشە əلسٸرەيدٸ. بۇل ايدا كٷن قىزۋى بار بولعانى 15 دəرەجەدە بولسا جىلان جۇتقان اسىن قورىتا الماي, əلسٸرەپ جاتادى, ال 10 دəرەجەدە عانا بولسا əرەڭ قوزعالادى, 2-3 عانا دəرەجە جىلىدا يرەتٸلٸپ, بەلٸن جازا الماي جاتىپ قالۋى əبدەن مٷمكٸن, كٷن جازاتايىم 4-6 دəرەجەگە سۋىتسا سەرەيٸپ قاتىپ قالۋى كəدٸك. بۇدان جىلان تەك كٷن ىستىقتا عانا ٶمٸر سٷرەدٸ ەكەن دەگەن توقتام شىقپاۋى كەرەك, شامادان تىس ىستىق تا ول ٷشٸن قاۋٸپتٸ. مىسالى, عالىمدار 43 دəرەجە ىستىقتا كٷن كٶزٸندە قال- عان جىلانداردىڭ جاپپاي قىرىلعانىن باقىلاعان. مىرزاشٶل دەمەكشٸ, بۇل ايماقتا كەشەگٸ كەڭەس زامانىندا ماقتا جيناۋ ناۋقانى قاراشانىڭ ورتا شەنٸنە دەيٸن جالعاساتىن. بۇل ٸسكە جاپپاي جۇمىلدىرىلعان مەكتەپ وقۋشىلارى وقۋ باعدارلامالارىنان كٶپ ارتتا قالىپ كەلدٸ. نəتيجەدە بٸلٸم ساپاسى تٶمەندەيتٸنٸ داۋ تۋدىرماسا كەرەك. بٷگٸندە ماقتا جيناۋعا «جاپپاي جۇمىلدىرۋ» əدٸسٸ جوق. وڭتٷستٸك ديقاندارىنىڭ اراسىندا «قىرىقپا قاۋىن» اتالاتىن قاۋىن تٷرٸمەن (ەل اراسىندا «دٷنييادا شىرىن قاۋىن قىرىقپا دەيمٸن, قىرىقپاڭىز جٷدə ۇنامدى جۇرتقا دەيمٸن, قىرىقپاڭىز سىقپاڭىزبەن تايار بولسا, نە بوپتى ۇشىرارداي جۇتقا دەيمٸن» دەيتۇعىن ٶلەڭ بار) «قارا داربىز» نەمەسە «كٷز تاربىز» دەيتۇعىن قاربىز تٷرٸن دە وسى كەزدە جيناي باستايدى. بۇل ەكەۋٸن جەر ەمٸپ ٶسكەن اعايىندار اينىتپاي, بۇزباي ساقتاپ كەلٸپ جاڭا جىل مەيرامىندا داستارحان مəزٸرٸنە قوسادى. تəشكەننٸڭ الاي بازارىندا ٶزبەك اعايىندار وسى ەكٸ سورتتى ناۋرىز مەيرامىندا دا ساتىپ تۇرادى.
جيىن-تەرٸمنٸڭ تولىق اياقتالار كەزٸ وسى كەز. كٶنە ريم قاعاناتىندا, تٸپتٸ ودان ارعى ۆاۆيلون ەلٸندە دە قاراشانى «سالىق ايى» دەپ اتاپتى. نەگە دەگەندە, ناۋقان اياقتالعاننان كەيٸن تٷسٸم-پايدا, زييان-شىعىننىڭ ەسەپ قيسابى بەزبەندەلەدٸ ەمەس پە? اباي «قاراشادا ٶمٸر تۇر, توقتاتساڭ توقسان كٶنەر مە, ارتتاعى مايدا كٶڭٸل جٷر, جالىنساڭ قايتىپ كەلەر مە?» دەيدٸ. كٷز كەلسە ادام نەگە وسى ويشىل بوپ كەتەدٸ ەك- ەن دەگەن ساۋالعا ەشكٸم جاۋاپ بەرگەن جوق. ەڭ باستىسى, كٸسٸنٸڭ ٶزٸنە قويار سۇراعى كٶبەيەدٸ. كٶبەيگەن سايىن جاۋاپ تابىلمايدى. اباي ايتپاقشى, جالىنساڭ دا. شىنىڭىزدى ايتىڭىزشى, سولاي ەمەس پە?
ەسەنعالي راۋشانوۆ
