5 قازان - قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «قۇرمەت» وردەنٸنٸڭ يەگەرٸ, حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ەسەنعالي راۋشانوۆ دٷنيە ەسٸگٸن اشقان كٷن. اقىننىڭ تۋعان كٷنٸنە وراي ونىڭ رەسپۋبليكالىق باق بەتتەرٸنە بەرگەن سۇحباتتارىندا ايتقان ەدەبيەت, ٶنەر, ٶمٸر تۋرالى ويلارىن جارييالاۋدى جٶن كٶردٸك.
***
اسىلى, ادام شاماسى كەلەتiن, ٶرەسi جەتەتiن iسپەن اينالىسۋى كەرەك. ٶلەڭدە بٷگiنگi پروزاداعىداي, بٷگiنگi جۋرناليستيكاداعىداي, نە زاماناۋي ەدەبيەتتانۋداعىداي ورتا تۇس دەگەن بولمايدى. ٶلەڭ نە بار, نە جوق. وسى ەكەۋiنiڭ بiرەۋi.
***
مەن ەكi ٶلەڭگە تٷسiنiك بەرمەيمiن. بiرi – "قارا باۋىر قاسقالداق", ەكiنشiسi – "ەيەلدەن اقىن شىقپايدى".
***
بي اعاڭ ايتپاقشى, “داۋدىڭ باسى دايرابايدىڭ كٶك سيىرى” فولكلور بوپ تۇر عوي بٷگiندە. ەدەبيەتتانۋدىڭ تەرەڭ بiلiم, بيiك ينتەللەكت, جوعارى مەدەنيەتتi, قىسقاسى تالانتتى قاجەت ەتەتiن ٶزگە سالالارىنا بارۋدىڭ ورنىنا اتىراۋ قازاقتارى ايتاتىن “بالىق تەرەڭدi, ەر ەرەندi سٷيەدiنi” جوققا شىعارىپ (مىسالى, ەدەبيەت تەوريياسى, بٷگiنگi تەندەنتسييالار, زاماناۋي پروبلەمالاردىڭ ەدەبيەتتەگi كٶرiنiسi, شەتەل ەدەبيەتتەرiمەن بايلانىس, قازاقى ٶلەڭنiڭ تەحنيكاسى جەنە ت.ب.), باياعى سول جۋاس تٷيە جٷندەۋگە جاقسىنىڭ كەرiمەن ايتا بەرەتiن اۋىز ەدەبيەتiن اينالدىرۋ سالتقا اينالدى.
***
ەسەك مiنگەندi ەسەك مiندi دەۋ كەرەك, ونى ارعىماقپەن جٷرەتiن ەدi دەپ ٶڭەش جىرتۋدىڭ تٷككە كەرەگi جوق.
***
اسىلى, ساياساتتا دا, ٶنەردە دە اۋرۋ ادامدار جٷرمەگەنi ماقۇل. جىندىنى, قۇداي اياسىن, جىندىحانادا ۇستاعان جٶن. بiزدە كەيدە كەرiسiنشە جىندى كٶشەدە, ال ساۋ ادام جىندىحانادا وتىرادى.
***
باقىتسىز بولۋ دەگەن قورقىنىش ەمەس. اقىن باقىتتى بولۋدان قورقۋ كەرەك شىعار, بەلكٸم..
***
ٶلەڭ دەگەن 30-عا دەيٸن جازىلادى. سوسىن سيرەكسيدٸ. جاس كەزدە جازعان جاقسى. ودان دا ماڭىزدىسى – جاس كەزدە وقىعان جٶن. "از جازدىم" دەپ ەمەس, "از وقىدىم" دەپ ٶكٸنۋ كەرەك.
***
مەن شىعارماشىلىقتا ٶتٸرٸك ايتپاۋعا تىرىستىم جەنە سٸزدەردٸڭ دە شىعارماشىلىقتا ٶتٸرٸك ايتپاعاندارىڭىزدى قالار ەدٸم. 16 ميلليون قازاقتىڭ 16 مىڭى مەنٸ تانيتىن بولسا, سول ٶتٸرٸك ايتپاۋ دەگەن قاعيدانى ازدى-كٶپتٸ ۇستاي بٸلگەندٸگٸمنەن دەپ ەسەپتەيمٸن.
***
ينتەللەكتۋالدى پوەزييا دەگەن پوەزييانىڭ سٷيكٸمدٸسٸ ەمەس. ەرٸ-بەرٸدەن سوڭ, ول سكۋچنايا پوەزييا. ەكٸنٸڭ بٸرٸ وقي المايدى. شاحانوۆتى وقىرمانى, دۇرىسى تىڭدارمانى كٶپ اقىن دەدٸك قوي. ال بۇل وقىرمانى ەڭ از, تىڭدارمانى ودان دا از پوەزييا. بٸراق, ول – پوەزييا!..
***
مەن الدىڭعى بۋىن اقساقالداردان بiر جاقسى قاسيەت جۇقتىردىم. ول قانداي قاسيەت دەسەڭiز قالام مەن اق قاعازعا ادالدىقتى, ەدەبيەتكە ادال قىزمەت ەتۋدi ٷيرەندiم. قازاق دەگەن حالىققا ادال قىزمەت ەتۋدiڭ جولىندا اتاق, اقشا, مانساپ دەگەننiڭ تٷككە تۇرعىسىز ەكەندiگiن سول ابىز اقساقالدار ٶز iستەرiمەن دەلەلدەپ كەتتi.
***
سۋرەت ٶنەرٸن جاقسى كٶرەمٸن. ەگەر اقىلدىراق بولعانىمدا, اقىن بولماي, سۋرەت ٶنەرٸن زەرتتەيتٸن عالىم بولىپ كەتەر مە ەدٸم.
***
دوستارىم تۋرالى سۇراعاندا ايتپاپ ەدٸم, مەنٸڭ دوستارىم – قۇستار. بالا كەزٸمنەن قۇستى جاقسى كٶردٸم. كەيدە ٶزٸم دە «قۇستاردى نەگە جاقسى كٶرەمٸن?» دەپ ويلانامىن. جەتٸ اتاسىنان بەرٸ قانى بۇزىلماعان قازاق رەتٸندە جىلقىنى دا جاقسى كٶرەمٸن, تٷيەنٸ دە. بٸراق, قۇستار ماعان ەرەكشە ەسەر ەتەدٸ. قۇستاردى سٸزدەر دە جاقسى كٶرەسٸزدەر, بٸراق مەنەن ارتىق جاقسى كٶرە المايسىزدار. قۇستار بوستاندىقتى جاقسى كٶرەدٸ. اللا جاراتقان تٸرشٸلٸك يەسٸنٸڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ ازاتى, ەڭ ەركٸنٸ – قۇستار. مەندەگٸ قۇستارعا دەگەن سەزٸم – ەركٸندٸكتٸ, قۇل بولماۋدى ويلاعاننان تۋسا كەرەك. جۇلدىزناما بويىنشا, تارازىمىن. ولاردىڭ جاقسى, بەلكي باقىتسىز قاسيەتٸ – بٸر نەرسەنٸ جاقسى كٶرسە, «باسپەن» كەتەدٸ, بٸلگٸشتەردٸڭ ايتۋىنا قاراعاندا. بٸر نەرسەنٸ جاقسى كٶرسەم, «باسپەن» كەتٸپ قالاتىنىم راس. سوندىقتان, جاقسى كٶرمەۋگە تىرىسىپ جٷرەمٸن.
تٶكپە كٷي, شەرتپە كٷي دەگەنگە تٷبٸرٸمەن قارسىمىن. ٶيتكەنٸ, تٶكپە كٷيدٸڭ ٸشٸندە شەرتپە كٷي دە بار. شەرتپە كٷي دەگەندەرٸڭدە تٶكپە كٷيدٸڭ ەلەمەنتتەرٸ جيٸ ۇشىراسادى. بۇل بٶلٸنۋدٸ ماقسات تۇتقانداردىڭ ويلاپ تاپقانى عوي دەيمٸن.
***
ٷنەمٸ قايتالاپ ايتا بەرەتٸن بٸر سٶزٸم بار, سونى تاعى دا قايتالاپ ايتايىن, قوعام ٶزگەرۋٸ كەرەك. قوعام ٶزگەرمەسە, ەشتەڭە دە ٶزگەرمەيدٸ. قوعامنىڭ ٶزگەرۋٸن اسىعا كٷتٸپ جٷرگەن ەكٸ ادام بولسا, سونىڭ بٸرەۋٸمٸن. كٶكتەمدٸ كٷتكەن سەكٸلدٸ. قۇستاردىڭ ورالۋىن اسىعىپ كٷتكەنسٸز بە, كٷتسەڭٸز سٸز مەنٸ تٷسٸنەسٸز.
***
دٷنيەدە ەڭ جامان ادامدار – ەدەبيەتكە قاتىسى بار ادامدار. ٶسەك تە, ٶتٸرٸك تە, ابىرويسىزدىق تا, نىساپسىزدىق تا سولاردا. ەدەبيەتكە كەلۋ دەگەن – و باستا بٸر الباستى كٷيەۋگە تيٸپ, سودان قۇتىلا الماي جٷرگەن ەيەلدٸڭ كٷيٸ سيياقتى.
***
قۇستىڭ دا اتىلاتىن, اتپايتىن كەزٸ بولادى. قاسقىر دا سولاي. ەگەر قۇستى اتپاسا, ونى ادام جەمەسە, تابيعاتقا دا, ادامعا دا ٷلكەن زييان كەلۋٸ مٷمكٸن. سونىڭ ٷشٸن اقىندى, ادامدى كٸنەلاۋدىڭ قاجەتٸ جوق. بٸراق ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸز تابيعاتتىڭ زاڭدىلىعىن ساقتاۋ ٷشٸن ەمەس, ٶزٸمٸزدٸڭ نەپسٸمٸزدٸ جەڭۋ ٷشٸن اتامىز عوي قۇستاردى.
***
باياعىدا اتالارىمىز «جەردi كٶك ٶگiز ەكi مٷيiزiمەن كٶتەرiپ تۇرادى ەكەن. مٷيiزiن شايقاعاندا زiلزالا بولادى ەكەن» دەۋشi ەدi عوي. سول ايتقانداي, قازاقتى و باستان تٶبەسiنە كٶتەرiپ ساقتاپ تۇرعان تٶرت قاستەرلi ۇعىم بار. ول — ار-ۇيات, يمان, وبال, ساۋاپ. بiز سونىڭ تامىرىنا بالتا شاۋىپ جاتىرمىز...
***
ٶمٸردە دە, ٶلەڭدە دە جولى بولماعان بەيشارا ادامدار كەزدەسەدٸ. ولاردى اياۋ كەرەك.
جانداربەك جۇماعۇلوۆ,
ماسساگەت پورتالى
