اقىن دەگەن اۋىلدىڭ فۋنكتسيياسى جاراتىلىستىڭ جاسى ۇلعايعان سايىن كٷردەلەنٸپ كەلە جاتىر. ٸلكٸدە اقىندار «كٶر-جەردٸ» ٶلەڭمەن سيپاتتاپ, كەيٸن دات, ناز, ٷگٸت-ناسيحات ايتۋمەن شۇعىلدانسا, قازٸر كٶرەگەندٸك تانىتاتىن دەڭگەيگە جەتتٸ. ول راس, قازاق قوعامىنىڭ دەرتٸن ەلٸ كٷنگە دەيٸن ابايدان اسىرىپ ەشكٸم ايتا العان جوق. بٸراق, مىنا زاماندا اقىنعا كٶسەمسٸپ, بٸرەۋگە اقىل ايتىپ وتىرۋدىڭ ٶزٸ ەتيكاعا جات بولىپ سانالادى.
ەسەنعالي راۋشاننىڭ «بٸزدٸڭ ەگەمەندٸك حاقىندا ەكٸ اۋىز سٶز» دەگەن ٶلەڭٸ شيرەك عاسىرداعى قازاقتىڭ ەلەۋمەتتٸك-رۋحاني حال-احۋالىن قاز قالپىندا سۋرەتتەيدٸ. دياگنوزىن دەل قويادى. سان تاراۋ ويدى جۇمىر شۋماققا تاس-تٷيٸن توعىستىرادى. ٶلەڭدٸ بۇلاي قاراپايىم ەرٸ كٷردەلٸ ەتٸپ جازۋ تەحنيكالىق تەسٸلدٸ مەڭگەرۋمەن قاتار, ٶز ۇلتىڭنىڭ تانىم-تٷسٸنٸگٸنە تەرەڭدەۋدٸ قاجەتسٸنەدٸ. ٶيتكەنٸ, ەر ەلدٸڭ ساناسىندا ٶزٸ عانا كەيٸپتەيتٸن, الماستىراتىن, بالاما رەتٸندە قولداناتىن نەزٸك يٸرٸمدەر مەن فيگۋرالار بولادى. ەدەبيەتتٸڭ تىم ەرٸ تاريحىندا بۇنداي ەكسپەريمەنتتٸڭ وزىق ٷلگٸسٸ دانتەنٸڭ «قۇدٸرەتتٸ كومەديياسىندا» كەڭٸنەن قولدانىلعان.
ەكٸ شۋماقتان تۇراتىن بۇل ٶلەڭنەن ٶزٸمٸزدٸ كٶرٸپ «ٶلٸارا» كٷيگە تٷسٸپ قالعانىمىزدى مويىندايمىز.
جوقتىق دەگەن نەمەنە – بارلىق دەلٸك,
باقىت دەگەن دٷنيە مە – الدىق بٶلٸپ.
دٷنيەدەگٸ ەڭ ۇلى كٶرٸنٸس نە?
ول شٸدەرٸن ٷزگەن ات قارعىپ كەلٸپ.
ەسەنعالي راۋشان وقىرماننىڭ پسيحولوگيياسىن تٸزگٸندەپ, ەركٸن كٶسٸلەتٸن اقىن. تىنىسى كەڭ. قازاقى قارا ٶلەڭمەن-اق ٶز داۋىسىن توپتىڭ ٸشٸنەن بٶلەك الىپ شىقتى. ول ٶلەڭدە ٶزٸنٸڭ پٸكٸرٸن تاڭبايدى, وقىرمانمەن اقىلداسىپ وتىرىپ شەشٸم شىعارادى...
بٸز «شٸدەرٸن ٷزگەن ات» سيياقتى تەمٸر بۇعاۋدى سان مىڭ تەسٸلمەن, يشارامەن, نيەتٸمٸزبەن بۇزىپ-جارىپ, تەۋەلسٸزدٸك دەگەن بالاما ۇعىمعا قول جەتكٸزدٸك. ەندٸ ايتىڭىزشى, ادامزات تاريحىندا بۇدان اسقان قانداي ۇلى كٶرٸنٸس بولۋى مٷمكٸن? ەربٸردەسٸن جىلقى دەگەن قازاقتىڭ ٶزٸ عوي. اقان سەرٸ «باسپا-باس قىزعا بەرمەس جانۋارىم» دەپ قۇلاگەرگە بەكەر ايتقان جوق. ول جىلقىنىڭ اقسٷيەك قيمىلىنان ٶزٸنە تەن ۇقساستىقتى, بولمىستى سەزٸندٸ. اسقار سٷلەيمەنوۆ «اداسقاق» دەگەن رومانىندا بٸرجان سالدىڭ اۋىزىمەن «جالعاننىڭ جالعاندىعىن جىلقىنىڭ جانارىنان اسىرىپ كٶرسەتەتٸن اينا قانە?» دەپ بەينەلەدٸ. وسى سٶزدٸڭ استارىندا زٸلدٸ مۇڭ, ازاتتىققا دەگەن قۇشتارلىق جاتقان جوق پا?!
تەكەن ەلٸمقۇلوۆتىڭ كەڭەس ٷكٸمەتٸ تۇسىندا جازعان «اقبوزات» دەگەن شىعارماسىندا جٷيرٸك اتتى سۇلۋ قىزعا ايىرباستاپ الاتىن ەپيزود بار. رومان سوڭىندا باستى كەيٸپكەر وققا ۇشقان اقبوزاتتى قۇشاقتاپ وتىرىپ, «دٷنيەدەن ۇلى جٷيرٸك كەتتٸ» دەپ ەڭٸرەپ, جىلايدى. شىعارمانىڭ يدەياسىندا ول جٷيرٸك ات – جوعالىپ, توزىپ بارا جاتقان بٸر ۇلت تاعدىرىنىڭ كٶرٸنٸسٸ ەدٸ, ياعني ەزگٸگە الىنعان قازاقتىڭ قاسٸرەتٸ بولاتىن. شىن جازۋشىعا ەشقانداي تسەنزۋرا بٶگەت بولا المايدى. قازاق جازۋشىلارى سول كەزدٸڭ ٶزٸندە دە ٶزٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ ايقايىمىزدى كٶرسەتە بٸلدٸ.
اقىن بۇل ٶلەڭنٸڭ تاقىرىبىن انىقتاپ, بەلگٸلەپ «بٸزدٸڭ ەگەمەندٸك حاقىنداعى ەكٸ اۋىز سٶز» دەپ قويعان. ەگەر جاي عانا «ەگەمەندٸك حاقىندا ەكٸ اۋىز سٶز» دەپ قويىلسا بۇل ٶلەڭ ٶزٸنٸڭ مٸندەتٸن تولىق اتقارا الماي قالاتىن ەدٸ. بٸز ەگەمەندٸك العاننان كەيٸن بار دٷنيە-مٷلٸكتٸ تالان-تاراجعا سالىپ, بٶلٸپ الدىق. شەرحان مۇرتازا مەن كامال سمايىلوۆتىڭ ەپيستوليارلىق پۋبليتسيستيكاسىندا كەڭٸنەن جازىلعان «نومەنكلاتۋرشيكتەر» يەن بايلىققا تەر تٶكپەي قولىن سەرمەي سالدى. الدىمىزدا سان تاراۋ جول جاتتى. نە ٸستەرٸمٸزدٸ بٸلمەي سەندەلدٸك. بۇل زاڭدىلىق.
باقىت دەگەن ۇعىم دٷنيەمەن ٶلشەنسە, بٸز نەگە باقىتتى ەمەسپٸز دەگەن سۇراقتى اقىن ٶلەڭدە العا تارتادى. ماتەرياليستٸك احۋال ادامداردىڭ اۋىزىمەن كٶپ ايتىلعانىمەن, تاريحي باعانىڭ كٶرسەتكٸشٸ بولعان ەمەس.
وسى ٶلەڭدٸ وقىپ وتىرىپ, ەرتەرەكتە اۋىلدا بولعان بٸر وقيعا ەسٸمە تٷسٸپ كەتتٸ. قىستىڭ كەزٸندە جاباعى ٷيرەتۋ ناۋقانى باستالاتىن. ەن دالادا ادام كٶرمەي ٶسكەن تاعى جاباعىلاردى قولعا ٷيرەتٸپ, جەم بەرٸپ, قورادا ۇستايتىن ەدٸك. سودان بٸر كٷنٸ اساۋدى مٸنۋگە ٷيرەتەم دەپ, دالاعا مٸنٸپ شىقتىم. اعام, مٸنسەڭ اتتان ايرىلما, ەن دالاعا بەزٸپ كەتەدٸ, - دەدٸ. سول ٷرەي سانامدا ساقتالىپ قالعان. اۋىلدىڭ ەكٸ-ٷش يتٸ ارسىلداپ اتتىڭ الدىنان شىققاندا, اساۋ مەنٸ قالايدا جەرگە جىعىپ كەتتٸ. مەن جانتالاسىپ اتتان قارا ٷزٸپ قالماس ٷشٸن شىلبىرىن قولىما بايلاپ الدىم. ات بٸراز سٷيرەدٸ, ماڭدايىمنان تەپتٸ, قولىمدى سىندىردى. قىسقاسى مەنەن قۇتىلدى. سەل ەسەڭگٸرەپ, ەسٸمدٸ جيناسام, مەنەن ۇزاپ الىسقا كەتپەپتٸ. اۋىلدىڭ بالالارى اقىرىن عانا جانىنا باردى دا, شىلبىرىنان ۇستاپ الدى. اتتان تالاي جىعىلدىق قوي. بٸراق, وسىنشاما ىنتا-ىقىلاسپەن مەنەن بوساپ شىققان جانۋاردىڭ قايدا بارارىن بٸلمەي ابدىراپ قالعانىنا تاڭىم بار.
باقساق, بۇل مٸنەز حالىققا دا تەن ەكەن. ٶزٸن بيلەپ, تٶستەپ, باعىت سٸلتەگەن ادامدى جەك كٶرگەنٸمەن, باعىنىشتى بولىپ قالادى. تاعدىرىن تاپسىرادى. بيلٸك قولىنا تيگەندە سەندەلەدٸ. ٶيتكەنٸ ونىڭ بۇرىنعى ٶمٸر تەرتٸبٸندە ٶزٸ ٷشٸن ويلاۋ دەگەن بولماعان.ەسەپتٸ فورمۋلاعا سالۋدىڭ جولىن ٷيرەنگٸسٸ كەلمەي, كالكۋلياتورمەن شىعارا سالاتىن بالا سيياقتى, بٸزدٸڭ قوعامدا سٸرەسكەن جٷيەمەن ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان ادامادار ەلٸ دە كٶپ.
مەن قايرىلىدىم, سەن-داعى بۇرىلشى, ٸنٸم,
قالاي نە دەپ ۇعامىز مۇنىڭ سىرىن.
اياعىما قارايمىن – شٸدەرٸم جوق,
نەگە قاقساي بەرەدٸ جٸلٸنشٸگٸم?
ەلٸمٸزدە بولىپ جاتقان ۇساق-تٷيەك تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸكتەن باستاپ, اردان اتتاعان ٸرٸ تاعدىرلى ٸستەردٸڭ ارتىندا قۇلدىق سانانىڭ تاڭباسى بار. «كٷن قۇداي», «كٶسەم قۇدايعا» تابىنىپ ٶسكەن ۇرپاق ٷيرەتٸلگەن سانانى جيىرما بەس جىلدىڭ ٸشٸندە قايدان تەرك ەتسٸن? بٸزدٸڭ «جٸلٸنشٸگٸمٸزدٸڭ قاقساي بەرەتٸنٸ», تٸرلٸگٸمٸزدٸڭ اقساي بەرەتٸنٸ وسىدان. ەسەنعالي راۋشاننىڭ ٶلەڭٸ بۇل دەلدٸكتٸ كٶپ سٶز شىعىنداماي سۋرەتتەپ بەردٸ...
ٶلەڭنٸڭ جۇمباعى, ۇلتتىڭ قۇپيياسى دەگەن بولادى. قازاق بارا-بارا تامىرىنان اجىراي باستاسا, كەيٸنگٸ جاستار بۇل ٶلەڭدٸ «جىلقىعا ارنالعان» دەپ باعا بەرۋٸ مٷمكٸن. قالانىڭ جىلقى كٶرمەگەن بالاسى ٶلەڭدٸ مٷلدەم تٷسٸنبەيتٸن شىعار. بٸراق, بۇل باسى مەن اياعى, كٶزٸ مەن قۇلاعى بار قازاقتىڭ ناعىز ٶلەڭٸ....
باعلان ورازالى,
"ەدەبيەت پورتالى"
