2018 جىلى 22 سەۋٸردە «تۇران ەلەم» بانكٸنٸڭ بۇرىنعى تٶراعاسى مارقۇم ەرجان تەتٸشەۆ 51 جاسقا تولار ەدٸ. 2004 جىلعى 19 جەلتوقساندا جامبىل وبلىسىنىڭ وتار ستانتسيياسىنا جاقىن ماڭدا اڭ اۋلاۋ كەزٸندە ونى باسىنا اتىپ ٶلتٸردٸ. بۇل قاندى وقيعانىڭ كٸسٸ ٶلتٸرۋ قىلمىسى ەكەنٸن سوتتىڭ ەشكەرەلەۋٸ 14 جىلعا سوزىلدى. 2018 جىلدىڭ 16 اقپانىندا مۇراتحان توقمادي ەرجان تەتٸشەۆتٸ ٶلتٸرگەنٸن تولىق مويىندادى. كتك تەلەارناسىنىڭ ەفيرٸندە ول تەتٸشەۆتٸ مۇحتار ەبٸليازوۆتٸڭ تاپسىرىسىمەن ٶلتٸرگەنٸن ەگجەي-تەگجەيلٸ ايتىپ بەردٸ. Informburo.kz ەرجان تەتٸشەۆتٸڭ دوستارى, ەرٸپتەستەرٸمەن ەڭگٸمەلەستٸ. ولار تەتٸشەۆتٸڭ تۇلعالىعىن, قاندى قىلمىس پەن بانك جٷيەسٸنٸڭ توزۋى تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
تەتٸشەۆتەر وتباسىنىڭ مەلٸمدەمەسٸ
5 سەۋٸردە ەرجان تەتٸشەۆتٸڭ وتباسى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا مۇراتحان توقماديگە قاتىستى ٷكٸمگە كٶزقاراستارى تۋرالى ايتىپ, قىلمىسقا قاتىسقان بارلىق كٸنەلٸ ادامدار جازالاناتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
«ەرجان بٸزدٸڭ جٷرەگٸمٸزدە. بٷگٸن دە ٷكٸم شىعىپ, قىلمىسكەرلەر قىلمىسىن مويىندادى. سوتتىڭ ەدٸلدٸگٸنە سەنٸم, وسى جولدا بٸزدٸ قولداعان ادامدارعا راحمەت ايتامىز! كٷرەس ون تٶرت جىلعا سوزىلدى. ەدٸلدٸك جەڭدٸ. قاندى قىلمىستى اقشا مەن ساياسات جاسىرىپ كەلگەنٸ بٸز ٷشٸن ٶتە اۋىر بولدى. الايدا, بٸزدٸڭ جانىمىزدا زاڭ مەن ەدٸلدٸككە سەنٸپ, شىندىق ٷشٸن كٷرەسكەن ادامدار بولدى. اقىرىندا اشىق تەرگەۋمەن اشىق ەرٸ ەدٸل سوتتىڭ نەتيجەسٸندە قىلمىسكەرلەر جازاسىن الدى. ٸستەگەن قىلمىسى ٷشٸن قىلمىسكەر ەشقاشان جازادان قاشىپ قۇتىلمايدى. ارادا كٶپ جىلدار ٶتكەنٸنە قاراماستان ەرجاندى ٶلتٸرگەن بارلىق قىلمىسكەرلەر جازاسىن الاتىنىنا سەنٸمدٸمٸز! الايدا ول سەنٸم بٸزگە بالامىزدا, اعامىزدى, جار جەنە ەكە بولعان ەرجاندى قايتارىپ بەرە المايدى. بٸراق ەدٸلدٸكتٸڭ ورىناۋى ورنى تولماس اۋىر قايعىنى سەلدە بولسا ەڭسەرٸپ, ٶمٸر سٷرۋگە كٷش بەرەدٸ. بٸز ەدٸلدٸك ٸزدەگەن بارلىق ادامدارعا قايىرىلا وتىرىپ, توقتاماڭىزدار, كٷرەسٸڭٸزدەر! ەدٸلدٸك ٷشٸن وعان ەشكٸم سەنبەگەن كٷننٸڭ ٶزٸندە كٷرەستٸ جالعاستىرا بەرٸڭٸزدەر دەگٸمٸز كەلەدٸ. بۇل – كٷرەسۋگە تۇرارلىق جالعىز نەرسە.
تەتٸشەۆتەر وتباسى»
كەيٸنٸرەك ەركٸن تەتٸشەۆ جانۇياسىنىڭ مەلٸمدەمەسٸنە پٸكٸر بٸلدٸرە كەلٸپ: «ناعىز تەرگەۋ ٸسٸن بٸز ون تٶرت جىل كٷتتٸك. بۇل تەرگەۋدٸ ەدٸل دەپ ايتا الامىن» دەدٸ.
«تۋران ەلەم بانكٸنٸڭ» بۇرىنعى تٶراعا ورىنباسارى ارسەن ساپاروۆ تەتٸشەۆتەر وتباسىنىڭ مەلٸمدەمەسٸن قولدايتىنىن ايتتى. «بٸز دە وسى جىلدار ٸشٸندە ونىڭ وتباسىمەن بٸرگە قايعىرىپ, الاڭدادىق. بٸزگە 2004 جىلدىڭ 19 جەلتوقسانىندا نە بولعانى بٸلۋ ماڭىزدى ەدٸ. ەرينە, بٸز وقيعانىڭ قالاي بولعانىن انىقتاۋعا قاتىستىرىلمادىق. 2005 جىلى بٸرٸنشٸ سوتتا ەشكٸم جازاعا تارتىلماعانىنا تاڭقالدىق. سونشاما جىل وقيعانىڭ شىن-ٶتٸرٸگٸن بٸلە المادىق. سوڭعى جىلدارى اشىلعان فاكتٸلەردٸڭ بٸرٸن دە ول كەزدە بٸلمەدٸك». ارسەن ساپاروۆ توقمەدي ٸسٸ بويىنشا سوت ٸسٸ تۋرالى باعا بەرۋ قيىنى ەكەنٸن ايتادى.
«بٸراق ساراپشىلار ول قارۋدىڭ ٶز-ٶزٸنەن اتىلمايتىنىن ايتتى. بٸزدٸڭ ساراپشىلار سٶزٸنە سەنبەۋگە ەشقانداي نەگٸزٸمٸز جوق».
«ول ٶتە اۋىر جاعداي بولدى»
الماتىدا, ارباتتاعى كافەلەردٸڭ بٸرٸندە ەرجان تەتٸشٸەۆتٸڭ بۇرىنعى ەرٸپتەستەرٸ جينالدى. ونىڭ قازاسىنان كەيٸن ولار جىل سايىن جينالىپ, دوستارىنىڭ ەرٸ بۇرىنعى باسشىلارىنىڭ تۋعان كٷنٸن اتاپ ٶتۋدٸ داعدىعا اينالدىرعان.
«جانۇياسى, جوستارى جەنە بانك مەنەدجەرلەرٸ ەرجاننىڭ تۋعان كٷنٸن ول قايتىس بولعاننان سوڭ بٸر جىلدان كەيٸن دە اتاپ ٶتتٸ. بٸز ەرجان بٸزبەن بٸرگە دەپ ويلايمىز, سول ٷشٸن تۋعان كٷنٸن اتاپ ٶتەمٸز», – كەلۋشٸلەردٸڭ بٸرٸ سەدۋاقاس ماماشتەگٸ.
بتا دا 2004 جىلدان كەيٸن وقيعالار كٶپ ادامدى تەرگەۋگە ٸلٸكتٸردٸ. ەرجان تەتٸشەۆتٸ ەسكە الۋعا كەلگەندەردٸڭ اراسىندا ەبليازوۆتىڭ بتا عا كەلۋٸ جەنە ودان كەيٸنگٸ جاپپاي تۇتقىنداۋ مەن قىلمىستىق ٸستەردٸڭ كەسٸرٸ تيگەندەر دە بار. بٸراق ولار بٷگٸن ول تۋرالى ايتقىلارى كەلمەيدٸ.
سەدۋاقاس ماماشتەگٸ 1999-2004 جىلدار ارالىعىندا بتا بانك باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. بٸراق ونىڭ ٶزٸ دە ول سالاعا قايتا بارۋعا قۇلىقسىز.
«ماعان بانك سالاسىندا قىزمەت ەتۋگە شەكتەۋ قويىلعان, — دەيدٸ سەدۋاقاس ماماشتەگٸ. – بٸراق ول سالاعا شىنىمدى ايتسام, ورالۋعا قۇلقىم دا جوق. ٶكٸنٸشتٸسٸ سول, قاتەلٸكتەر قايتالانىپ جاتىر. ەلٸمٸز جاس. كەيبٸر قاتەلٸكتەر ول كەزدە كەشٸرٸمدٸ ەدٸ. ەڭ جامانى ادامدار جاقسى-جامان تەجٸربيەنٸ تەز ۇمىتىپ, بەرٸن قايتادان باستايدى».
«ەريرە, ول قايعىلى وقيعا ٶتە اۋىر ەرٸ ورنى تولماس تراگەدييا. بانكتەگٸ كٶپ نەرسە ونىڭ جەكە باسىنا قاتىستى ەدٸ. قايعىلى ۋاقيعا بولعان كەزدە ماعان قاۋٸپسٸزدٸك قىزمەتٸنەن حابارلاستى. ولار ونى اۋىر جارالانىپتى دەدٸ. بۇل سەنبٸ مە, جەكسەنبٸ سول كٷندەردٸڭ بٸرٸ, دەل قاي كٷنٸ ەكەنٸ قازٸر ەسٸمدە جوق. جاقىندارىڭ بەرٸ بانككە جينالىپ, جوسپار قۇردىق. ەرجان قازا بولعان جەرگە بارۋ كەرەك بولدى. ونىڭ ٷستٸنە قارالى حاباردى باسپاسٶزگە, ەرٸپتەستەرگە, كليەنتتەرگە حابارلاۋ كەرەك ەدٸ. كليەنتتەر مەن ەرٸپتەستەر ول كەزدە تولقۋلى ەدٸ. بەلگٸلٸ قارجى بانكتەن كەتٸپ تە ٷلگەردٸ. ونداي كەزدە بانكتە ەلگٸندەي جاعدايلار كەزدەسەدٸ. بٸراق بٸز بٸرنەشە كٷننٸڭ ٸشٸندە مەسەلەنٸ شەشتٸك. قارجى كەتۋ اعىنى توقادى».
سەدۋاقاس ماماشتەگٸ العاشقى تەرگەۋدٸڭ نۇسقالارىنا بەرٸنٸڭ دە كٷمەنٸ بولعانىن ايتادى. جەكە ٶز باسى سول كەزدە تەرگەۋدٸڭ نەگٸزگٸ قورتىندىسىن كٷتكەن ەكەن.
«مەن ٷشٸن سول تراگەديياعا ايىپتالعان ادامداردىڭ مويىنداۋ كٶرۋ اۋىر بولدى. بۇرىن مەن جامان نەرسەلەرگە سەنبەۋگە تىرىساتىنمىن. ەرجان مەن ٷشٸن ەڭ ەۋەل دوس جەنە سىيلى باسشى عانا ەمەس, ٸسكە باۋلىعان دوسىم ەدٸ. سول كەزدە ٶزگە كەسٸپكەرلەرمەن سالىستىرعاندا ەرجان ۇلى قارجىگەر, قارجى نارىعىن ٶتە جاقسى بٸلەتٸن جەنە پايدالى ٶنٸم ۇسىنعان, ٶتە بەدەلدٸ ەدٸ ادام ەدٸ. مەن ونى مەملەكەتتٸك دەرەجەدەگٸ تۇلعا دەپ ەسەپتەيمٸن. ول بەرٸن بولاشاققا باعىتتاپ ٸستەدٸ ەرٸ ٸسكە تەرەڭ بويلاعان ستراتەگ ەدٸ».
«بۇل كەزدەيسوقتىق ەمەس«
ەرٸك سۇلتانقۇلوۆ بتا بانكٸندە 2000-2005 جىلدارى قارجى ديرەكتورى بولدى. وعان دەيٸن مەملەكەتتٸك زەينەتاقى جيناقتاۋشى قورىندا جۇمىس ٸستەدٸ.
بٷگٸن ول دا بانك سالاسىنا قايتا بارۋعا قۇلىقسىز ەكەنٸن ايتادى. قازٸر ول قازاقستاننىڭ بلوكچەين جەنە كريپتوۆاليۋتا اسسوتسياتسيياسى كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ. ەرٸك سۇلتانقۇلوۆ ەرجان تەتٸشەۆپەن سوڭعى رەت تەلەفونمەن سٶيلەسكەنٸن ەسٸنە الدى.
«سول كٷنٸٸ مەن تٷننٸڭ بٸر ۋاعىنا دەيٸن جۇمىس ٸستەدٸم. ەرجان قازاننان ۇشىپ كەلدٸ. ول تاتارستانداعى بانكتٸ ساتىپ الۋ تۋرالى تاپسىرما بەرٸپ كەلدٸ. كەشكە ەكەۋمٸز تەلەفونمەن سٶيلەستٸك. ول ماعان تاپسىرما بەردٸ. تاڭەرتەڭ العاشقى قار تٷسەتٸنٸن, اڭعا شىعاتىنىن ايتتى. ەرتەسٸندە العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ, ماعان حابارلاستى. شىنىمدى ايتايىن, سەنگەن جوقپىن. تٸپتٸ قازٸر دە ولاي بولماۋى كەرەك ەدٸ, بٸر نەرسە دۇرىس بولماعانداي كٶرٸنٸپ تۇرادى. مەن جاقىن ەرٸ سەنٸمدٸ دوسىمنان ايىرىلدىم. ول قاشان دا ماعان قىمبات ادام بولىپ قالا بەرەدٸ» — دەيدٸ ەرٸك سۇلتانقۇلوۆ.
ەرٸك سۇلتانقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەرجان تەتٸشەۆتٸڭ ٶلٸمٸنەن كەيٸن ونىڭ تۋىستارى مەن ەرٸپتەستەرٸ تەرگەۋگە كٶمەكتەسٸپ, تەرگەۋ ٸسٸنٸڭ جان-جاقتى جٷرۋٸنە كٶمەكتەستٸ.
«دەل سول كەزدە مەن وقيعانىڭ كەزدەيسوقتىق ەكەنٸن ويلامادىم. ول قالىپتى نەرسە ەدٸ. بٸرەۋدٸ ايىپتاۋ وڭاي ەمەس, بەرٸن بٸر قۇداي بٸلەدٸ. بٸراق سوت ٶتٸپ, ادام ٶزٸنٸڭ جاساعان قىلمىسىن مويىنداپ, بەرٸن ايتىپ بەرگەندە ەشكٸمنٸڭ كٷدٸگٸ قالمادى. ەرجان ەشقاشان ٶزٸنە قىسىم كٶرسەتٸپ جٷر دەپ ايتقان ەمەس. ول كەزدە بەسكەلەستٸ ورتا بولدى. ەرجان كٶشباسشى رەتٸندە ٷنەمٸ كٷرەسٸپ جٷرەتٸن».
ارسەن ساپاروۆ تۇران ەلەم بانكٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولعان. ول ەرجان تەتٸشەۆپەن 1995 جىلى تانىسقان. سول كەزدە ونى ەرجان كازكوممەرتس بانككە جۇمىسقا شاقىرعان. ال كەيٸن ەلەم جەنە تۇران بانكتەرٸ قوسىلعان كەزدە تەتٸشەۆ ونى ٶزٸنٸڭ ورىنباسارى قىزمەتٸنە شاقىرعان.
«ەرجان مەنٸڭ ەڭ جاقىن دوسىم ەدٸ. ول ۇلى بانكير, ٶيتكەنٸ مەن ونى جوعارى باعالايمىن. ونىڭ قازاسى ەل ٷشٸن دە ورنى تولماس اۋىر دٷنيە. ول وتباسىن, دوستارىن جاقسى كٶرەتٸن, ٷنەمٸ بانك تۋرالى ويلايتىن. مەن ۇزاق ۋاقىت شەتەلدە تۇردىم. 2013 جىلدان بەرٸ تۋعانىن كٷنٸندە جەنە قايتقان كٷنٸندە زيراتىنىڭ باسىنا بارىپ تۇرامىن. اتا-اناسىنا دا بارىپ تۇرامىن. ەرجاننىڭ ەنەرگەتيكاسى ٶتە كٷشتٸ ەدٸ. ول بەرٸن بٸرٸكتٸرٸپ تۇرعان بەرٸك نەگٸز ەدٸ».
ەرجان تەتٸشەۆتٸڭ ٶمٸربايانى
ەرجان نۇرەلدايىمۇلى تەتٸشەۆ 1967 جىلى 22 سەۋٸردە وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى قازىعۇرت اۋدانىنىڭ تۇربات اۋىلىندا كٶپبالالى وتباسىندا دٷنيەگە كەلدٸ.
ەكەسٸ نۇرەلدايىم تەتٸشەۆ قاراپايىم اۋىل دەرٸگەرٸنەن كەنتاۋدىڭ باس دەرٸگەرٸ قىزمەتٸنە دەيٸن كٶتەرٸلگەن. اناسى ۇلتاي شوماشەۆا ورتا مەكتەپتە فيزيكادان ساباق بەردٸ.
ەرجان تەتٸشەۆ كەنتاۋ قالاسىنىڭ ورتا مەكتەبٸن ٷزدٸك اياقتاپ, مەسكەۋ ينستيتۋتىنا وقۋعا تٷسەدٸ. مەسكەۋ قولدانبالى بيوتەحنولوگييا ينستيتۋتىن ينجەنەر-تەحنولوگ ماماندىعى بويىنشا 1991 جىلى تەمامدايدى. كٶپ ۇزاماي قازاقستان مەملەكەتتٸك باسقارۋ اكادەميياسىن ەكونوميست ماماندىعى بويىنشا بٸتٸرٸپ شىعادى.
تەتٸشەۆ ەڭبەك جولىن «مادينا» شاعىن كەسٸپورنىنان باستاعان. 1991 جىلى «استانا-حولدينگ» كومپانيياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ بولدى.
1993-1995 جىلدارى – «قازكوممەرتسبانك» جاق باسقارما تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى; 1996 جىلدىڭ قاڭتار-ناۋرىزى – «KRAMDS-بانك» ااق باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى; 1996 جىلدىڭ ناۋرىزى – 1997 جىلدىڭ قاڭتارى – «قازكوممەرتسبانك» جاق باسقارما تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى قىزمەتٸن اتقاردى.
1997 جىلدىڭ قاڭتارىندا «تۇران ەلەم بانكٸنٸڭ» (كەيٸن بتا بانكٸ) باسشىلىعىنا كەلدٸ.
1997 جىلدىڭ قازانىندا «تۇران ەلەم بانكٸ» تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. ال 1998 جىلدىڭ سەۋٸرٸندە قايتادان باسقارما تٶراعاسى قىزمەتٸنە تاعايىندالدى.
ەرجان تەتٸشەۆ 2004 جىلى جەلتوقسان ايىندا اڭ اۋلاۋ كەزٸندە قازا بولدى. ونىڭ ارتىندا ەيەلٸ مەن تٶرت بالاسى قالدى. جۇبايى انار ايتجانوۆا كٷيەۋٸ ٶلەر الدىندا ەسترادا ەنشٸسٸ رەتٸندە تانىلا باستاعان. تٸپتٸ العاشقى جەكە البومىن دا شىعارىپ ٷلگەرگەن.
بانكيردٸڭ سٷيٸكتٸ ٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ اڭشىلىق پەن ٷلكەن تەننيس بولعان. قارجىگەردٸڭ ٶلٸمٸنەن كەيٸن «ەرجان تەتٸشەۆ قورى» قۇرىلدى.
مىقتى قارجىگەر رەتٸندە تانىلعان ەرجان تەتٸشەۆ 1997 جىلدىڭ قاڭتارىندا تۇران ەلەم بانكٸن باسقاردى. بۇل قازاقستان ٷشٸن قيىن كەزەڭدەر بولاتىن – ينفلياتسييا, شارۋاشىلىق بايلانىستاردىڭ ٷزٸلۋٸ. وسى ۋاقىتتا تۇران ەلەم بانكٸنٸڭ اكتيۆتەردەگٸ ٷلەسٸ 7 پايىزعا جۋىق ەدٸ. ال 2003 جىلعا قاراي ول 20 پايىزعا دەيٸن ٶستٸ. 2003 جىلى بانك بەس جىلدىق دامۋ ستراتەگيياسىن ٸسكە اسىرا باستادى.
ەرجان تەتٸشەۆ باسشىلىق ەتكەن 7 جىل ٸشٸندە بانك 22 فيليال, 180 ەكق جەنە مەسكەۋ, كيەۆ, مينسك, بٸشكەك, شانحاي, قازان, ەكاتەرينبۋرگ, تبيليسي, دۋشانبە قالالارىندا حالىقارالىق ٶكٸلدٸكتەر اشتى. بۇعان قوسا, كيشينەۆ, ەرەۆان, تاشكەنت, سانكت-پەتەربور مەن سارانسكتا ٶكٸلدٸكتەر اشۋ بويىنشا جۇمىس باستالدى.
2004 جىلدىڭ مامىرىندا تەتٸشەۆ «تۇران ەلەم بانكٸ» اق-نىڭ رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قوسقان ەلەۋلٸ ٷلەسٸ ٷشٸن «ۆو يميا روسسيي» التىن وردەنٸمەن ماراپاتتالدى. وسىلايشا تمد-دا العاشقى بولىپ وسىنداي قۇرمەتكە يە بولدى.
دەرەككٶز: informburo.kz
