ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا اسقاق رۋح دارىتاتىن قۇندىلىقتار قاي كەزەڭدە دە ەلدٸڭ ەڭسەسٸن تٶمەندەتپەگەن. ەلەمدٸك قاۋىمداستىققا تانىلىپ جاتقان قازاق دەگەن دارقان حالىقتىڭ ٶتكەنٸنە كٶز جٷگٸرتسەك, تالايلى تاريحىندا نەبٸر نەۋبەتتەردٸ باستان ٶتكەرگەنٸ بەلگٸلٸ. ەلدٸڭ باسىنا كٷن تۋىپ, ەردٸڭ ازاماتتىعى سىنعا تٷسكەندە, قورعان بولعان ەرلەرٸن حالقى ەشقاشان جادىنان شىعارماعان.
سونىڭ بٸرٸ ەرٸ بٸرەگەيٸ ماحامبەت ٶتەمٸسۇلى – الداعىنى بولجايتىن ابىز, قول باستايتىن باتىر, اتالى سٶز ايتاتىن شەشەن, قولما-قول جىر شىعاراتىن اقىن بولعان. حالىق اڭساعان ەركٸندٸكتٸ تۋ ەتكەندٸكتەن, ازاتتىق جولىندا قارۋىمەن ەلٸن قورعاپ, جىرلارىمەن جاۋىن ىقتىرعان ماحامبەت – ٶمٸرٸمەن دە, ٶلەڭٸمەن دە كٶنەرمەيتٸن ەسكەرتكٸش قالدىرعان تۇلعا.
ٶرنەگٸمەن عانا ەمەس, ٶر رۋحىمەن ەرەكشە ماحامبەت جىرلارى – قازاقتىڭ ٶلەڭ قويماسىنىڭ تٶرٸنەن ورىن العان قازىنا. حالىقتىڭ رۋحىن جانىپ, قالىڭ قازاقتىڭ جٷرەگٸنە كٷش, كٶڭٸلٸنە دەم بەرگەن قاھارمان اقىننىڭ وتتى ٶلەڭدەرٸ ەلٸ تالاي ۇرپاقتى رۋحتاندىراتىنى سٶزسٸز. ول – حالقىمىزدىڭ رۋحاني قازىناسىن ٶمٸرٸمەن دە, ٶنەرٸمەن دە تولىقتىرعان بٸرەگەي تۇلعا.
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىنداعى ەرەن ەڭبەك, قايسار رۋح, ٶرشٸل ۇلتجاندىلىق ماحامبەت سەكٸلدٸ قازاقتىڭ قاس باتىرلارىنىڭ ٸزٸن باسىپ, ەلٸ ٷشٸن ەرەن ەڭبەكتٸڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتٸپ كەلە جاتقان قازٸرگٸ ازاماتتارعا دا دارىعانداي. عاسىرلار لەگٸندە قارا باسىنىڭ ەمەس, حالىقتىڭ قامى ٷشٸن جانىن اياماعان تۇلعالار تاريح كٶشٸمەن بٸرگە ٶشٸپ كەتپەي, ۇرپاققا ٷلگٸ بولىپ, كەيٸنگٸگە جول سٸلتەپ, حالىقپەن بٸرگە ٶمٸر سٷرە بەرەدٸ. سونداي بٸرەگەي تۇلعالار, 100 جىل بۇرىن قازاق حالقىنىڭ ازاتتىعى ٷشٸن كٷرەسكەن الاش ارىستارى «مەملەكەتتٸگٸ جوق حالىق – جەتٸم حالىق» دەگەن اتالى سٶز قالدىرعان ەكەن.
ەلٸمٸزدٸڭ سان عاسىرلار بويعى ٷمٸتٸ, ٸزگٸ ارمانى – تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزگە 25 جىل تولىپ, ارمان شىندىققا اينالدى. قازاقستان شيرەك عاسىردا بٷكٸل ەلەم قادٸرلەيتٸن, ساياسي, ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق تاڭداۋىن جاساعان ەلگە اينالدى, جاڭا ەل قالىپتاسىپ, جاڭا قوعام قۇرىلدى.
«مەڭگٸلٸك ەل» تۇجىرىمداماسىنداعى ۇلتتىق مٷددەلەر تۇرعىسىنان العاندا, قازاقستان تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعىندا مەملەكەتتٸلٸگٸن نىعايتۋ مەن دامىتۋ جولىندا ايتۋلى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزدٸ.
ەندٸگٸ ماقسات – ەكونوميكاسى دامىعان, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ, ٶندٸرٸستٸ ەلٸ, بٸلٸمدٸ جەنە ەڭبەكقور حالقى بار, تەگەۋرٸندٸ مەملەكەت قانا تەۋەلسٸز بولا الاتىنىن ۇرپاق ساناسىنا قۇيىپ, باستى بايلىعىمىز تەۋەلسٸزدٸكتٸ باياندى ەتۋ.
ادامي ابزال قاسيەتتەردٸ ەرەكشە باعالايتىن حالىقتىڭ ۇلى اقىنى اباي: «تەگٸندە, ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم, ار, مٸنەز دەگەن نەرسەلەرمەن وزادى» دەسە, مۇستافا شوقاي «ۇلتتىق رۋحسىز ۇلت تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ بولۋى مٷمكٸن ەمەس» دەگەن قاناتتى قاعيدالارىمەن مىقتى ۇستانىمى بار مٸنەزدٸ, اسقاق رۋحتى ۇرپاق ەل كەلەشەگٸنٸڭ كەپٸلٸ بولا الاتىنىن مەڭزەيدٸ. بۇعان كەرٸ تاريح پەن سول تاريحتى جاساعان تۇلعالار كۋە.
ەلٸمٸزدٸڭ باستى قۇندىلىعى تەۋەلسٸزدٸكتٸ ەشبٸر يگٸلٸكپەن سالىستىرۋعا بولمايدى, ال ونى تۇعىرلى ەتۋ – وسى ەلدەگٸ ەربٸر ازاماتتىڭ پارىزى. بٸزدٸڭ قايسار بابالارىمىز بەن ولاردىڭ مىڭداعان ٸزباسارلارى عاسىرلار بويى ەلٸمٸز بەن جەرٸمٸزدٸڭ ازاتتىعى ٷشٸن جان اياماي كٷرەسكەن.
ۇلتتىڭ كەلەشەگٸن الدىڭعى ورىنعا قويىپ, تەرەڭنەن وي تولعايتىن قازاقتىڭ بٸرتۋما پەرزەنتٸ باۋىرجان مومىشۇلى: «ٶزٸنٸڭ ۇلتىن سىيلاماعان – ۇلتىن ماقتانىش تۇتا دا المايدى, ول – سٶز جوق, ارامزا, تەكسٸز ەرٸ قاڭعىباس», – دەپ ەر ادامعا وي سالاتىن قاناتتى سٶز قالدىرعان.
باۋىرجان مومىشۇلى – مەڭگٸلٸك داڭق تۇعىرىنا قونعان الاش ەلٸنٸڭ جيىرماسىنشى عاسىرداعى قاس باتىرى, بٸرتۋار پەرزەنتٸ. باتىردىڭ ار-نامىسى مەن ٶر مٸنەزٸن ۇلى وتان سوعىسى كەزٸندە جاساعان كٶزسٸز ەرلٸگٸ مەن بەيبٸت ٶمٸردە ارتىنا قالدىرعان تۋىندىلارى پاش ەتەدٸ.
«مەن دە اداممىن جارالعان سٷيەك, ەتتەن,
مەندە دە جان بار, مەندە دە ار بار جان تەبٸرەنتكەن.
حالقىمنىڭ قاراپايىم بٸر ۇلىمىن,
جانىمدى ارىم ٷشٸن قۇربان ەتكەن», – دەگەن ٶلەڭ جولدارىنان باۋىرجان مومىشۇلىنىڭ ازاماتتىق بولمىسى تانىلادى.
وسى ورايدا ابايتانۋشى جەنە باۋىرجانتانۋشى عالىم مىرزاحمەت مەكەمتاسۇلىنىڭ «قازاقتى تانۋ ٷشٸن, الدىمەن, اباي مەن باۋىرجان ٸلٸمدەرٸنەن سۋسىنداۋ كەرەك...» – دەگەن تۇجىرىمىن ايتقان ورىندى.
ازاماتتىق پارىزىن دالا فيلوسوفيياسىمەن ٷندەستٸرگەن, ادامدىق مٸندەتٸن حالىقتىق تەربيەمەن ۇشتاستىرعان باتىر-جازۋشى باۋىرجان مومىشۇلى تۋىندىلارىنىڭ تاريحي ماڭىزى مەن تەربيەلٸك مەنٸ ەشقاشان تٶمەندەمەيدٸ. ولاردى كەيٸنگٸ ۇرپاققا جەتكٸزۋ, ناسيحاتتاۋ – اعا بۋىننىڭ مٸندەتٸ. ۇرپاقتىڭ كەلەشەگٸ مەن ەلدٸڭ بولاشاعى ٷشٸن ٶتە قۇندى باۋىرجان تاعىلىمدارىن رەتٸ كەلگەندە عانا سىدىرتىپ ايتىپ شىعۋ ۇلت قاجەتتٸلٸگٸنٸڭ ورنىن تولتىرا المايدى, ولاردى ٸندەتە وقىتىپ, كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەن قالتارىس قالدىرماۋ كەرەك. ارالداعى كۋبا ەلٸ باۋىرجاننىڭ تۋىندىلارىن ۇرپاعىن تەربيەلەۋگە پايدالانىپ, ٶمٸرٸن ٶنەگە ەتەتٸنٸ – سالماقتى تۇجىرىم جاساۋعا تۇرارلىق تاعىلىم.
دەستٷر, رۋح, قۇندىلىق دەگەن قاستەرلٸ ۇعىمداردىڭ مازمۇنى مەن مەنٸن تەرەڭ ۇعىنىپ, ساناعا سٸڭٸرٸپ, بويعا دارىتاتىن كٶرنەكٸلٸك ٸزدەگەن ادام باۋىرجان تۋىندىلارى مەن ەش ۋاقىتتا كٶنەرمەيتٸن اسىل مۇرالارىمىزدى ۇرپاق تەربيەسٸنە پايدالانسا, ۇتىلمايتىنى انىق.
باۋىرجان مومىشۇلىنىڭ اتى اتالعاندا, ەكٸ بەينە كٶز الدىمىزعا قاتار كەلەدٸ. بٸرٸ – باتىردىڭ, ەكٸنشٸسٸ – جازۋشىنىڭ بەينەسٸ. قاھارمان جازۋشىنىڭ بولمىسىن سٶز ەتكەندە, ەڭ الدىمەن, ونىڭ باتىرلىق قاسيەتٸ ايقىن تانىلاتىنى انىق. باتىرلىعى – وتانىن سٷيگەن, ەلٸ ٷشٸن جانى كٷيگەن, ۇلت تاعدىرى ٷشٸن ەش قيىندىقتان تايسالمايتىن قاھارماندىعى. باتىرلىعى پەن ۇلتجاندىلىعى عاجاپ ٷيلەسٸپ, باۋىرجاننىڭ تۇعىرلى تۇلعاسىن اسقاقتاتا تٷسەتٸنٸ بەلگٸلٸ.
قازاق دەگەن قايسار حالىقتىڭ ماحامبەت, مۇستافا شوقاي, باۋىرجان سەكٸلدٸ ۇرپاقتارى – ەرلٸك پەن ۇلتجاندىلىقتىڭ ساباقتاستىعىن ٷزبەگەن بٸرەگەي تۇلعالار. ٶز ٶمٸرٸن بەيگەگە تٸگٸپ, ەرلٸك پەن ازاماتتىقتىڭ ٷلگٸسٸن تانىتقان, انتقا ادالدىعى مەن ار بيٸكتٸگٸن كٶرسەتكەن مۇنداي قاس باتىرلاردىڭ ەل ەسٸنەن كەتپەيتٸنٸ تايعا تاڭبا باسقانداي اقيقات. ەرلٸك پەن ەلجاندىلىقتى ەسپەتتەۋ, ەرەن ەرلٸگٸمەن ەل قۇرمەتٸنە بٶلەنگەن ەرلەردٸ دەرٸپتەۋ – ٶلٸگە ٸزەت, تٸرٸگە ٷلگٸ.
قوعامداعى وقىس وقيعالار ەرلٸك پەن ٶرلٸكتٸڭ سوعىستا عانا جاسالمايتىنىن, ادام ٶمٸرٸنە قاۋٸپ تٶنگەندە قاتەرمەن بەتپە-بەت كەلٸپ, ودان اراشالايتىن ەرلەردٸڭ ارامىزدا جٷرگەنٸن پاش ەتۋدە.
سٶزٸمٸز جاداعاي بولماۋ ٷشٸن تٶمەندەگٸ وقيعالاردى قايتا جاڭعىرتىپ, ەسكە العاندى جٶن كٶردٸم. تاراز قالاسىندا 2011 جىلدىڭ 11 قاراشاسىندا ەلدٸ ٷرەيلەندٸرگەن جيھادشى م.قاريەۆ «مازدا-626» كٶلٸگٸنٸڭ يەسٸ زاكيروۆتى قاراقشىلىقپەن قورقىتىپ كٶلٸگٸن تارتىپ الادى دا, قارۋ-جاراق دٷكەنٸنە شابۋىل جاسايدى. كٷزەتشٸ ۆ.فەدورچەنكونى ٶلتٸرٸپ, ن.ە.ورازباسوۆتى اۋىر جاراقاتتاعان سوڭ, جارتىلاي اۆتوماتتى جەنە «سايگا» قارۋىن الىپ, بوي تاسالايدى.
م.قاريەۆ ٶزٸن اڭدىپ جٷرگەن ەكٸ پوليتسييا سەرجانتى پ.ك.ايامقۇلوۆ پەن ن.ا.بەيسەيٸتوۆتٸ ٶلتٸرٸپ, ولاردىڭ تابەلدٸك قارۋىن يەمدەنگەن سوڭ تۇرعىلىقتى جەرٸنە بارىپ, رپگ-26 گرانوتومەتٸن الىپ كەلەدٸ دە, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ وبلىستىق دەپارتامەنتٸنٸڭ عيماراتىن اتىپ, ادام ٶلٸمٸ بولماعانمەن, عيماراتتى بٸرشاما قيراتادى.
ال, پوليتسييا پاترۋلٸنٸڭ ەكٸ قىزمەتكەرٸن جاراقاتتاپ قاشقان م.قاريەۆتٸ جول پوليتسيياسى قىزمەتكەرلەرٸ جارالاپ, ونى قولعا تٷسٸرۋگە ۇمتىلعان كەزدە قاريەۆ گراناتانى شىعارىپ ٸسكە قوسپاقشى بولادى. مۇنى كٶرگەن جول پوليتسيياسىنىڭ ۆزۆود كومانديرٸ, كاپيتان عازيز بايتاسوۆ قىلمىسكەردٸڭ قولىنداعى گراناتانى حالىققا قاراي لاقتىرۋىنا جول بەرمەي, قىلمىسكەردٸ ٶز دەنەسٸمەن جاۋىپ, ەرلٸكپەن قازا بولسا, پوليتسييا سەرجانتى س.س.الاشوۆ قاتتى جاراقاتتانادى. جانكەشتٸ ەرلٸگٸ ۇرپاققا ٷلگٸ بولعان عازيز ەبدٸبەكۇلى بايتاسوۆقا كەيٸن قازاقستاننىڭ حالىق قاھارمانى اتاعى بەرٸلەدٸ.
ادام ەرلٸكتٸ ارنايى دايىندالىپ, ٶزٸنٸڭ قالاۋىمەن جاسامايدى, وسىنداي سىن ساعاتتار تۋعاندا ٶزگەلەردٸڭ تاعدىرى ٷشٸن كٶزسٸز ەرلٸككە بارادى. مۇنداي ەرلٸكتەر ەرٸك-جٸگەرٸ مىقتى, رۋحى اسقاق ازاماتتاردىڭ عانا قولىنان كەلەتٸنٸن عازيز باتىر ٸسٸمەن كٶرسەتٸپ كەتتٸ.
ال اعىمداعى جىلدىڭ 5 ماۋسىمىندا اڭشىلىق ەرٸ سۋىق قارۋمەن قارۋلانعان تەرروريستٸك توپ مٷشەلەرٸ قر ٸٸم ۇلتتىق گۆارديياسىنىڭ №6655 ەسكەري بٶلٸمشەسٸنٸڭ قارۋ-جاراق قويماسىن باسىپ الۋ ٷشٸن شابۋىل جاساعانى بەلگٸلٸ. ەسكەري قىزمەتشٸلەر د.ساپار مەن ا.شايسۇلتاندى قانشا قيناسا دا قارۋ ساقتايتىن ورىندى ايتقىزا الماعان لاڭكەستەر د.ساپاردى ٶلتٸرٸپ, برونەجيلەتتٸڭ ارقاسىندا امان قالعان ا.شايسۇلتاندى اتىپ كەتكەن.
وقيعا بولىپ جاتقان جەرگە كەلٸپ, قارۋلى قارسىلىق كٶرسەتكەن ٸشكٸ قاراۋىلدىڭ ەسكەري قىزمەتكەرلەرٸ د.چەرنىشەۆ جارالانىپ, ن.بالاجانوۆ شەگٸنٸپ جانى قالسا, جارالانىپ باسقىنشىلاردىڭ قولىنا تٷسكەن س.سٷندەتوۆ قانشا قيناسا دا قارۋ-جاراق ساقتالاتىن قويمانى ايتپاعان. ونىڭ ٶجەتتٸگٸنە جىندانعان لاڭكەستەر ٶلتٸرۋ ماقساتىمەن بٸرنەشە جەردەن پىشاقتاعان, الايدا كٶرەر جارىعى مەن دەم-تۇزى تاۋسىلماعان ازامات امان قالدى.
«پانتەرا» دٷكەنٸنٸڭ جانىندا لاڭكەستەردٸڭ بٸرەۋٸن قارۋسىزداندىرىپ, ونى پوليتسيياعا ٶتكٸزگەن 54 جاستاعى اقتٶبەلٸك قاراپايىم ازامات قۋانىش قاراسارتوۆتىڭ دا ەرەكەتٸ ەرلٸكپەن پارا-پار.
رۋحى اسقاق, ۇستانىمى ۇلتتىق, جانى جاقسىلىقتى قالايتىن ازاماتتار قازاقستان دەگەن ەلدٸڭ تۋىن جىقپاي, قازاقتى جاھانداۋعا جۇتىلۋدان ساقتايتىنى حاق.
ازاماتقا ەڭ قاجەت قاسيەتتەر انتقا ادالدىق پەن ٶرلٸكتٸ جوعالتپاي, حالىقتىڭ اماندىعىن ساقتاپ, سان تٷرلٸ قاۋٸپتەن ازاماتتاردى قۇتقارىپ قالعان بەيبٸت كٷننٸڭ قاھارماندارى – بابالاردىڭ زاڭدى جالعاسى. اتادان بالاعا ساباقتاسىپ كەلە جاتقان ەرلٸكتٸڭ تٷپ تامىرى اسقاق رۋحتان تۋىندايتىنىن ەسكەرٸپ, ٶسكەلەڭ ۇرپاقتى بابالار سالعان سارا جولدان اۋىتقىمايتىن ەلجاندى ەتٸپ تەربيەلەۋ – بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸنٸڭ بٸرٸ.
س.ا.دۋاناەۆا, ف.ع.ك.,
قر دٸاقم دٸن ٸستەرٸ كوميتەتٸ
دٸن مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ عىلىمي-زەرتتەۋ
جەنە تالداۋ ورتالىعىنىڭ عىلىمي حاتشىسى
ۇلت پورتالى
