بٸر كەزدەگٸ ٶتكەن تٷس سەكٸلدٸ, كٶرگەن كٷنٸڭ كٶر سەكٸلدٸ ەدٸ. «باياعىنى» ساعىنۋشى ەدٸڭ, «كازٸرگٸگە» قامىعۋشى ەدٸڭ. «ەتتەڭ, تەڭٸرٸمەن» كٷنٸڭ ٶتتٸ. تٸلٸڭ شىقسا, ٷنٸڭ شىقپادى. ٷنٸڭ شىقسا, كٷنٸڭ شىقپادى. دٷنيەنٸ قاراڭعى تۇمان باستى. سەن بٸر ەرٸكسٸز قۇل ەدٸڭ. تالانتسىز تۋعان سورلى ەدٸڭ. كٶپ زارىقتىڭ, كٶپ سارعايدىڭ…
كٶزٸڭنٸڭ جاسىنا قۇداي يٸدٸ.
– قٶزٸڭنٸڭ جاسىن! – ٶيتكەنٸ, جىلاۋدان باسقانى بٸلمەۋشٸ ەدٸڭ.
– قابىلى اللادان, قامى كٸمنەن? – دەسە,
– پەندەدەن, – دەر ەدٸڭ.
– قام قىلىپ پە ەدٸڭ? – دەسە,
– جوق – دەر ەدٸڭ.
– جوق ەكەنٸن بٸلەمٸن, قامدانۋعا ۋاقىتىڭ بولدى ما? قازاق دەگەن حالىق ەدٸڭ. ەدٸل-جايىق, ەسٸل, نۇرا, ارقا, سىر, ەرتٸس, ورال, الاتاۋ, التاي مەكەنٸڭ ەدٸ.
– وسىلارداي ۇجماققا مەڭزەس جەرلەرٸڭ بار ەدٸ.
– ايدىن شالقار كٶلدەرٸڭ بار ەدٸ.
– تۋ ۇستاپ, تۇلپار مٸنگەن ەرلەرٸڭ بار ەدٸ.
– ەردٸڭ قۇنىن ەكٸ اۋىز سٶزبەن بٸتٸرەتٸن بيلەرٸڭ بار ەدٸ.
– دۇشپان كٷندەرلٸك كٷيلەرٸڭ بار ەدٸ.
– ەل باستايتىن كٶسەمٸڭ بار ەدٸ.
– سٶز باستايتىن شەشەنٸڭ بار ەدٸ.
– اق كيٸزگە كٶتەرگەن حاندارىڭ بار ەدٸ.
– ٸزگٸ قارييا شالدارىڭ بار ەدٸ.
– ساۋىق-سايران جيىنىڭ بار ەدٸ.
– باق-بەرەكە ۇيىمىڭ بار ەدٸ.
– كەدەيٸڭ جوق, باي ەدٸڭ,
– تٶرت تٷلٸككە ساي ەدٸڭ.
– سول كٷندەردە ارمانىڭ بار ما ەدٸ?
– جوق سەكٸلدٸ ەدٸ. سونان دا قازاق ايرىلدىڭ!
– ونان قىمبات نەڭ بار ەدٸ?
– موينىڭا بۇعالىق تٷستٸ, بۇلقىنبادىڭ.
– قۇرىق كٶتەرٸپ ەدٸ, قولعا تۇردىڭ.
– ارعىماق ەدٸڭ, جابى بولدىڭ.
– جٷگەنسٸز مٸندٸ, قاقپالاپ جٷردٸ. ەرقاشتى قىلدى, كٶنە بەردٸڭ. باياعى دەۋرەن كٶزٸڭنەن بىر-بىر ۇشتى. قامىقتىڭ, جابىقتىڭ.
– كٶزٸڭنٸڭ جاسىنا قۇداي يٸدٸ! قام قىلعان جوقسىڭ. قام قىلۋعا ۋاقىتىڭ بولعان جوق. ۋاقىتىڭ تالاس-تارتىسقا كەتتٸ. ٶزدٸ-ٶزٸڭنٸڭ تالاسىڭا كەتتٸ.
– ەلدٸڭ كٶركٸ ەر ەدٸ.
بٸزدٸڭ قازاقتىڭ باسشىلارى تانا, مونشاققا قىزىعىپ, جەر جٷزٸندە ەش حالىق دەرەجە كٶرمەگەن بولىستىقتى زور ابروي, باقىت كٶرٸپ اداستى. تالاس قانىنا سٸڭدٸ. اتادان بالاعا ميراس بولىپ قالدى.
– ەر اداسسا, ەل اداسۋشى ەدٸ.
ەرلەرٸمٸز اداسىپ ەدٸ, ەلٸمٸز دە اداستى. سول اداسۋدان ەلٸ بەتٸ وڭعا بۇرىلعان جوق. كٶزدٸڭ جاسىن قۇداي يٸگەن كەزدە دە جٶنگە تٷسكەن جوق.
بولىستىق قالىپ ەدٸ, جاقسىلارىمىز بولىستىڭ تونىن كوميتەتكە كيگٸزدٸ. كوميتەتكە پرەدسەداتەل, اعزا بولۋ بۇرىنعىداي بولىس, بي بولىپ «ەل بيلەۋ» مومىنعا تٸزە كٶرسەتۋ ەكەن دەپ اداستى. كوميتەت اشۋ بوستاندىقتى كٷشەيتۋ جولىندا حالىققا قىزمەت ەتۋ ەكەنٸن ويلامادى. ويلاسا دا دەرت كەرنەپ شىداتپادى. اۋرۋ قالسا دا, ەدەت قالمادى. بوستاندىق بولعالى تٶرت ايدان استى: قازاق اراسىندا كوميتەتتەن دە ٶزگە زور ٸستەر بار ەكەنٸنەن حابارى جوق.
– ەندٸ, بٸز قاشان جۇرت بولامىز?
– اداسۋدى ەلٸ دە قويماساق, ٸستٸڭ, تٷبٸ نەگە سوعار? الاشتىڭ ازاماتى, وسىنى ويلايىق!
قازاقتىڭ قازاق زامانى باستان كەشكەننەن كەيٸن بٸزدٸڭ اتقا مٸنگەن جاقسىلارىمىز الاشتىڭ ارى ٷشٸن, اسىل ٸستٸڭ قامى ٷشٸن ٶزارا الالىعىن تاستاپ, دۇشمانعا قارسى جول قاراپ, ەدٸس ٸزدەگەن بولسا, بۇل كٷندە كٶڭٸلٸمٸز جەتٸگٸرەك, كٶزٸمٸز اشىعىراق بولار ەدٸ.
– بوستاندىق تۋدى.
بۇل بوستاندىق كٶكتەن تٷستٸ. ەندٸ ٶزٸمٸزدٸڭ ۇيىمسىزدىعىمىزدان تەگٸن بوستاندىق جەمٸسٸنەن پايدالانا الماساق, «اسپاننان شۇعا جاۋعاندا ۇلتاراق تيمەگەن قۇل» بٸز بولمايمىز با?
– قٷنٸ ەرتەڭ زەمستۆو اشىلعالى تۇر.
1917 جىلى سەنتيابردە ۋچرەديتەلنوە سوبرانيەنٸڭ سايلاۋى.
اۋىلناي كوميتەتتەرگە تالاسىپ, تٶرت ايدا جۇمىستىڭ تٶرتتەن بٸرٸن بٸتٸرە الماعاندا, بٸر كٷننٸڭ ٸشٸندە بٸتۋگە تيٸس ۋچرەديتەلنوە سوبرانيەنٸڭ سايلاۋى قالاي بولماق?
– بٷكٸل دٷنيەنٸ قانعا بوياعان سوعىستىڭ تٷرٸ مىناۋ.
…باسىمىزدان كەشٸرٸپ تۇرعان زامانىمىزدىڭ قالپى بۇل.
– مىناۋ ەلٸ بۇعاناسى بەكٸمەگەن, بۋىنى قاتپاعان بوستاندىق.
مۇنىڭ بەرٸن ويلاعان ادام ٸشكەن اسىن جەرگە قويادى. شىرت ۇيقىدان شوشىپ ويانادى. جالعىز-اق قارا سۋعا سەمٸرگەن قايعىسىز, بٸزدٸڭ قازاق.
– بۇل بوستاندىقتى ەپەرگەن ەرلەرگە ات سالدىرماساق, بٸزدٸ ولار كٸم دەر?
– بۇل بوستاندىقتان ايرىلساق, كٶرگەن كٷنٸمٸز نە بولار? سانا قايدا?
ارداقتى اقساقالدار, اتقا مٸنگەن اعالار, ەل بيلەگەن جاقسىلار!
– تالاس-تارتىستى ەندٸ قويىڭدار!
– مىناۋ بولعالى تۇرعان زور ٸستەرگە قامدانىڭدار!
– ىنتىماققا قايتىڭدار!
– قۇدايدان قورقىڭدار!
– جۇرتتى ويلاڭدار!
– نەسٸل-نەسٸپتٸڭ كٶز جاسىنا قالىپ جٷرمەڭدەر!
مادييار,
«قازاق», 1917 ج. № 236.
