فوتو: مەجٸلٸس باسپاسٶز قىزمەتٸنەن
19 ناۋرىز قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنتتٸك قىزمەتٸن اتقارىپ كەلە جاتقانىنا 6 جىل تولدى. وسىعان بايلانىستى پارلامەنتتٸڭ تٶمەنگٸ پالاتاسىنداعى بٷگٸنگٸ پلەنارلىق وتىرىس ق. ك. توقاەۆتىڭ ساياسي رەفورمالارىن ٸسكە اسىرۋ – مەملەكەتتٸك قۇرىلىستىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭٸ تۋرالى ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
مەجٸلٸس سپيكەرٸ ەرلان قوشانوۆ وسى جولعى وتىرىس مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ەلٸمٸزدٸڭ بٷگٸنٸ مەن بولاشاعىنا تيگٸزەر ىقپالى تۇرعىسىنان دۇرىس ەرٸ جان-جاقتى زەردەلەپ, سارالاۋ ٷشٸن, ازاماتارىمىزدىڭ دا ەلدەگٸ رەفورمالاردى جەتە تٷسٸنٸپ, قابىلداۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزۋ ماقساتىندا ٶتٸپ وتىرعانىن ايتتى.
پارلامەنت مەجٸلٸسٸ سپيكەرٸ ەرلان قوشانوۆتىڭ بايانداماسى:
وسىدان ٷش جىل بۇرىن, دەل وسى زالدا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ حالىققا تاريحي جولداۋىن جارييالادى.
ول ۋاقىت ەلەم ٷشٸن دە, قازاقستان ٷشٸن دە الماعايىپ, كٷردەلٸ سىناقتاردىڭ كەزەڭٸ بولعانىن بٸلەسٸزدەر.
پاندەمييا ٸندەتٸ دٷربەلەڭ تۋعىزدى.
جاھاندىق جەنە ايماقتىق قاقتىعىستار, سانكتسييالىق سوعىستار بەلەڭ الدى.
بٸزدٸڭ ەلگە دە وڭاي تيگەن جوق.
ناۋقانشىلدىقتان, جاساندىلىقتان قاجىعان قوعامنىڭ ٶزٸ ەكٸۇداي كٶڭٸل-كٷيدە بولدى.
تٸپتٸ, مەملەكەتتٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ مەن تۇتاستىعىنا قاتەر تٶنگەن سەتتەردٸ باستان ٶتكەردٸك.
الدىمىزدا كٷردەلٸ جول, كٷرمەۋلٸ تاڭداۋ تۇردى.
سونىڭ بەرٸنە قاراماي, سىن ساعاتتا پرەزيدەنتٸمٸز ەلمەن بٸرگە بولىپ, قيىندىقتاردى ابىرويمەن ەڭسەردٸك.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٷش جىل بۇرىنعى «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» اتتى حالىققا جولداۋى سىن-قاتەرلەرگە بەرٸلگەن كەسٸمدٸ ەرٸ ناقتى جاۋاپ بولدى.
بۇل – ەلدٸڭ ەڭسەسٸن كٶتەرگەن, رۋحىن وياتقان, ۇلتىمىزدى ۇيىستىرعان جولداۋ!
شىن مەنٸندە, جاڭا, ەدٸلەتتٸ قازاقستان قول جەتپەس ارمان ەمەس.
ول – حالقىمىزدىڭ تالاپ-تٸلەگٸنەن, قوعامنىڭ سۇرانىسىنان تۋىنداعان قاجەتتٸلٸك, ٶمٸردٸڭ شىندىعى.
ال, رەفورمالار جاي عانا زاڭدى ٶزگەرتۋ ەمەس, تۇتاس مەملەكەت پەن قوعامنىڭ بولمىس-بٸتٸمٸن جاڭارتۋ, جاڭعىرتۋ.
ەلەمدە جەتٸستٸككە جەتۋدٸڭ ەمبەباپ مودەلٸ جوق.
جالپىعا ورتاق پرينتسيپتەر عانا بار.
ول – ەدٸلدٸك, ەركٸندٸك جەنە دامۋ.
پرەزيدەنت قولعا العان رەفورمالاردىڭ دا تٷپكٸ مەنٸ – وسى.
بٸز قازٸر مٷلدە جاڭا, ٶزگەرٸستەر دەۋٸرٸندە ٶمٸر سٷرٸپ جاتىرمىز.
سول تاريحي ٷدەرٸستەردٸڭ كۋەگەرٸ ەرٸ قاتىسۋشىسى بولا تۇرا, ونىڭ ماڭىزىن ەردايىم تەرەڭ سەزٸنە بەرمەيمٸز.
ونى ٷيرەنشٸكتٸ, كٷندەلٸكتٸ جاعداي سيياقتى كٶرەمٸز.
ال, شىن مەنٸندە, كەز كەلگەن تاريحي, تاعدىرلى وقيعالارعا ٶز ۋاقىتىندا, لايىقتى باعا بەرٸلۋٸ كەرەك.
سوندىقتان, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ەلٸمٸزدٸڭ بٷگٸنٸ مەن بولاشاعىنا تيگٸزەر ىقپالى تۇرعىسىنان دۇرىس ەرٸ جان-جاقتى زەردەلەپ, سارالاۋ اسا ماڭىزدى.
ول ازاماتارىمىزدىڭ دا ەلدەگٸ رەفورمالاردى جەتە تٷسٸنٸپ, قابىلداۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
بٷگٸنگٸ پلەنارلىق وتىرىس وسى ماقساتقا ارنالىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سول تاريحي جولداۋىندا ايتىلعان ەر سٶزٸ بەرٸمٸزدٸڭ جادىمىزدا.
قاسىم-جومارت كەمەلۇلى سول كەزدەگٸ قالىپتاسقان جاعداي مەن ەل تاعدىرىنا قاتىستى وي-پايىمدارىن بٷكپەسٸز, ەگجەي-تەگجەيلٸ جەتكٸزدٸ.
مەملەكەت باسشىسى مەن قوعامنىڭ اراسىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان اشىق, ريياسىز ديالوگ حالىقتىڭ بيلٸككە دەگەن ٷمٸتٸن وياتتى, سەنٸمٸن نىعايتتى.
«حالىقپەن بٸرگە» قاعيداسى پرەزيدەنت ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ ٶزەگٸنە اينالدى.
رەفورمالاردىڭ قوعامنىڭ قولداۋىنا يە بولۋىنىڭ باستى كەپٸلٸ دە – وسى.
ەل تاريحىندا تۇڭعىش رەت كونستيتۋتسييانىڭ ٷشتەن بٸرٸنە دەموكراتييالىق پرينتسيپتەرگە ساي تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸستەر ەندٸ.
ٷش جىلدىڭ ٸشٸندە بيلٸك تارماقتارىنىڭ بەرٸ تولىقتاي جاڭارىپ-جاڭعىردى.
كونستيتۋتسييالىق رەفەرەندۋم, پرەزيدەنت جەنە پارلامەنت سايلاۋى ٶتتٸ.
جالپى, بۇل ٶزگەرٸستەر پرەزيدەنتتٸك ينستيتۋتتان باستالدى.
سۋپەرپرەزيدەنتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸ شەكتەلدٸ.
پرەزيدەنت ەندٸ ەشقانداي پارتيياعا مٷشە بولمايدى.
جاقىن تۋىستارىنىڭ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەت اتقارۋىنا تىيىم سالىندى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكە باستاماسىمەن كونستيتۋتسيياعا بٸر رەتتٸك, جەتٸ جىلدىق مەرزٸم قاعيداسى ەنگٸزٸلدٸ.
بۇل بولاشاقتا بيلٸكتٸڭ بٸر قولعا شوعىرلانۋىنا جول بەرمەيتٸن زاڭدى تەتٸك بولدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, مۇنداي تەجٸريبە ەلەمنٸڭ ساناۋلى مەملەكەتتەرٸندە عانا بار.
وسىنىڭ بەرٸ ەل مٷددەسٸ, مەملەكەت بولاشاعى ٷشٸن جاسالعان باتىل دا تاباندى قادامدار ەكەنٸ سٶزسٸز.
سونىمەن قاتار, تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ ٶكٸلدٸ ورگانداردىڭ قۇرامى قايتا جاساقتالدى.
اۋدان, اۋىل ەكٸمدەرٸ سايلانبالى جٷيەگە كٶشتٸ.
ەلدەگٸ ساياسي ۇيىمداردىڭ, ازاماتتاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸ ارتا تٷستٸ.
بۇل قوعامدى جۇمىلدىرىپ قانا قويماي, ەسەيتتٸ دەسە دە بولادى.
كٶز الدىمىزدا حالىقتىڭ وي-ساناسى ٶزگەردٸ.
قۇندىلىقتارى جاڭاردى.
باسقاشا ايتساق, ونداعان جىلدار بويى نەتيجەسٸن بەرٸپ كەلگەن جٷيە ٶز جۇمىسىن توقتاتادى دەگەن سٶز.
وتىز جىل بويى قازاقستاندا سۋپەرپرەزيدەنتتٸك باسقارۋ فورماسى قولدانىلدى.
الايدا, ۋاقىت ٶتە كەلە, ۇزاق جىلدار بويى جۇمىس ٸستەگەن مودەل ٷلكەن ساياسي داعدارىسقا الىپ كەلدٸ.
بۇعان نەگٸزٸنەن مەملەكەتٸمٸزگە بٸر عانا ادام ٷستەمدٸك ەتٸپ, ەلدٸڭ بار بايلىعىن ساناۋلى ادام يەلەنۋٸ سەبەپ بولدى.
بۇل جايت قوعامنىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋعىزدى جەنە ەلدٸڭ دامۋىن تەجەدٸ.
سوندىقتان ٷش جىل بۇرىن ساياسي جٷيەنٸ جاڭعىرتۋ پروتسەسٸن باستاۋدىڭ ماڭىزى زور ەدٸ.
بٷكٸل بيلٸكتٸڭ بٸر قولدا شوعىرلانۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جٷيەدەن باس تارتۋ قاجەت بولدى.
ەلەمدە بولىپ جاتقان جاعدايلار كٶپتەگەن ەلدە جوعارعى بيلٸكتٸ باسقا ساياسي ينستيتۋتتارعا بەرۋ جەنە تابىستاۋ ەلٸ كٷنگە دەيٸن تٷرلٸ داۋ مەن پٸكٸرتالاسقا ۇلاساتىنىن كٶرسەتٸپ وتىر.
بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە پرەزيدەنت, كەرٸسٸنشە, ٶزٸنٸڭ جەكە باستاماسى بويىنشا ٶكٸلەتتٸكتەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸن قايتا بٶلٸپ, بٸر رەتتٸك جەتٸ جىلدىق مەرزٸمدٸ ەنگٸزدٸ.
وسىلايشا, سۋپەرپرەزيدەنتتٸك باسقارۋ مودەلٸنٸڭ دەۋٸرٸ اياقتالدى.
ياعني, ەلٸمٸزدە بۇرىنعى ساياسي قۇرىلىم مەن ەلدٸ باسقارۋدىڭ قولدانىستا بولعان پرينتسيپتەرٸ تٷبەگەيلٸ ٶزگەردٸ.
بيلٸك تارماقتارى اراسىندا وڭتايلى تەپە-تەڭدٸك ساقتالاتىن, مەملەكەتتٸك-ساياسي قۇرىلىمنىڭ مٷلدە جاڭا مودەلٸ قالىپتاستى.
ەندٸ پرەزيدەنتتٸڭ جانىندا جاڭارتىلعان, قاجەتتٸ ٶكٸلەتتٸكتەرٸ بار جەنە قوعامنىڭ سەنٸمٸنە يە بولعان پارلامەنت, ٷكٸمەت, كونستيتۋتسييالىق سوت جەنە ساياسي پارتييالار پايدا بولدى.
ەر ٸس-ەرەكەتتەن زاڭ مەن تەرتٸپكە دەگەن قۇرمەت كٶرٸنٸپ تۇراتىن ەلەۋمەتتٸك مەملەكەتتٸڭ ايشىقتى بەينەسٸ ايقاندالىپ كەلەدٸ.
وسى سەتتەن باستاپ ەدٸلەتتٸ قازاقستان جاي عانا ۇران ەمەس, ناقتى مٷمكٸندٸككە اينالدى.
بۇل جاعدايدا زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸ ەدەۋٸر كٷشەيٸپ, فۋنكتسييالارى كەڭەيە تٷستٸ.
وسىلايشا, جاڭا پارلامەنتكە پرينتسيپشٸل, جاڭا كٶزقاراس ۇستاناتىن, زامان تالابىنا ساي زاڭ شىعارۋشىلار قاجەت ەدٸ.
رەفورمالاردى ٸسكە اسىرۋدىڭ باستاپقى قادامى سايلاۋ زاڭناماسىن ىرىقتاندىرۋدان باستالدى.
ول پارتييالار مەن قوعامدىق بٸرلەستٸكتەردەن باستاپ بارشا قاراپايىم ازاماتتارعا دەيٸن كٷشتٸ سەرپٸن بەردٸ.
ەلٸمٸزدٸڭ ساياسي ٶمٸرٸنە بارلىق ادامنىڭ ارالاسۋىنا ناقتى ەرٸ تەڭ مٷمكٸندٸكتەر پايدا بولدى.
بٸزدٸڭ قوعام ٷشٸن ماڭىزدى جاڭالىق – پارتييالىق تٸزٸمدەر مەن بٸر مانداتتى وكرۋگتەر بويىنشا ارالاس سايلاۋ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ بولدى.
قوعام ەڭسەسٸن كٶتەرٸپ, بولاشاققا دەگەن سەنٸممەن بەلسەندٸ تٷردە جاڭا كٶشباسشىلار ٸزدەي باستادى.
مەسەلەن, تەك ەلوردانىڭ ٶزٸندە بٸر مانداتتى وكرۋگتەر بويىنشا بٸر ورىنعا الپىسقا دەيٸن ادام ٷمٸتكەر بولدى.
بەسەكەلٸ جەنە ەدٸل سايلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ەلٸمٸزدٸڭ تٷبەگەيلٸ جاڭا ٶكٸلدٸ ورگانى قۇرىلدى.
مەجٸلٸسكە ٶتكەن التى پارتييا تەجٸريبەسٸنە قاراماستان, مانداتتارعا عانا ەمەس, پالاتادا باسشىلىق لاۋازىمدارعا ورنالاسۋ قۇقىعىنا يە بولدى.
بۇل – ٶز سايلاۋالدى تۇعىرنامالارى مەن مٸندەتتەمەلەرٸن ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن ٷلكەن مٷمكٸندٸك.
سونىمەن قاتار بٸر مانداتتى وكرۋگتەردە قاتاڭ بەسەكەلەستٸكتەن ٶتكەن جاڭا دەپۋتاتتار قاتارعا قوسىلدى.
دەپۋتاتتىق كورپۋس تٷبەگەيلٸ جاڭاردى.
زاڭ شىعارۋ ٸسٸنە پارتييالار مەن سىندارلى وپپوزيتسييالىق توپ ٶكٸلدەرٸ كەلدٸ.
بۇعان دەيٸن مەجٸلٸس تەك پارتييالىق تٸزٸم بويىنشا قالىپتاسىپ, ونىڭ باسىم بٶلٸگٸن جٷيەلٸ تٷردە بۇرىنعى شاقىرىلىمنىڭ دەپۋتاتتارى قۇرايتىن.
ولاردىڭ دەنٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتتەگٸ نەمەسە مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ اينالاسىنداعى ادامدار بولاتىن.
جاڭا مەجٸلٸستە دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ 70%-ى جاڭاردى.
ونىڭ بەرٸ – ەرتٷرلٸ سالادان كەلگەن جاڭا تۇلعالار.
زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ جاڭارۋى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «كٷشتٸ پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەت» فورمۋلاسىن ٸس جٷزٸندە تولىقتىرىپ وتىر.
پارلامەنتتٸك باقىلاۋ ۇعىمىنىڭ مەن-ماڭىزى ارتا تٷستٸ.
ەندٸ دەپۋتاتتار حالىقتىڭ ەركٸن بٸلدٸرٸپ قانا قويماي, اتقارۋشى بيلٸك ساياساتىنىڭ حالىق مٷددەسٸنە تولىق سەيكەس كەلۋٸن قاداعالايدى.
بۇل – بيلٸك تارماقتارى اراسىنداعى كلاسسيكالىق تەپە-تەڭدٸك جٷيەسٸنٸڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ.
قازٸر سايلاۋدا جەڭٸسكە جەتكەن پارتييا پرەمەر-مينيستردٸڭ كانديداتۋراسىن ۇسىنادى.
پرەزيدەنتتٸڭ بۇل شەشٸمٸ مەجٸلٸستٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن ايتارلىقتاي كٷشەيتتٸ.
پارلامەنتتە زاڭ شىعارۋ ٷدەرٸسٸنٸڭ سيپاتى تٷبەگەيلٸ ٶزگەردٸ.
بٸر عانا مىسال.
بۇرىن زاڭ جوبالارىنىڭ كٶبٸ ٷكٸمەتتەن تٷسەتٸن.
قازٸر دەپۋتتار باستاماشى بولعان زاڭداردىڭ سانى ارتىپ كەلەدٸ.
ەڭ باستىسى, ولار – ازاماتتاردىڭ دەل قازٸرگٸ سۇرانىسىنا, تالاپ-تٸلەگٸنە جاۋاپ بەرەتٸن زاڭدار.
قوعامدى الاڭداتقان بارلىق ٶزەكتٸ مەسەلە مەجٸلٸس قابىرعاسىندا اشىق تالقىلانىپ, شەشٸمٸن تابا باستادى.
كٶپتەگەن كٷردەلٸ تٷيتكٸلدەر بويىنشا ماڭىزدى زاڭنامالىق شەشٸمدەر ەزٸرلەندٸ.
ولاردىڭ بەرٸ قانداي قىزۋ پٸكٸرتالاستاردان كەيٸن قابىلدانىپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىرسىزدار.
قۇمار ويىنعا تەۋەلدٸلٸك, ەسٸرتكٸ مەن ۆەيپ, تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىقپەن كٷرەس جەنە حالىقتىڭ قارىز جٷكتەمەسٸن جەڭٸلدەتۋ بويىنشا اسا ماڭىزدى زاڭدار قابىلداندى.
بۇل قوعامنىڭ قولداۋىنا يە بولدى.
زيياندى ەرٸ قاۋٸپتٸ ٶندٸرٸستە جۇمىس ٸستەيتٸن مىڭداعان جۇمىسشىنىڭ تالاپ-تٸلەگٸ ورىندالىپ, زاڭنامەن رەتتەلدٸ.
وسى جەردە, سوڭعى جىلدارى قابىلدانعان بارلىق زاڭعا پرەزيدەنتتٸڭ «ەدٸلەتتٸلٸك يدەياسى» ارقاۋ بولعانىن اتاپ ٶتكەن جٶن.
جەردٸڭ استىنداعى جەنە ٷستٸندەگٸ قازىنا-بايلىق حالىقتىڭ مەنشٸگٸ دەگەن نورمانى كونستيتۋتسيياعا شەگەلەپ جازدىق.
قازٸر بۇل پرينتسيپ «ۇلتتىق قور – بالالارعا» زاڭى ارقىلى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
بۇدان بٶلەك, جاڭادان اشىلعان ٸرٸ كەن ورىندارىنىڭ 50 پايىزدان كٶبٸ مەملەكەتكە تيەسٸلٸ بولادى.
جەر مەسەلەسٸ دە دەپۋتاتتاردىڭ ٷنەمٸ نازارىندا.
تٸكەلەي پرەزيدەنتتٸڭ پەرمەنٸمەن, جۇرتشىلىقتىڭ اتسالىسۋىمەن زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردٸ قايتارۋ تۋرالى زاڭ قابىلداندى.
سونىڭ نەتيجەسٸندە ەكٸ تريلليون تەڭگەگە جۋىق اكتيۆ ەلگە قايتارىلدى.
وسىنىڭ بەرٸ – پرەزيدەنت رەفورمالارىنىڭ جەمٸسٸ.
تاريحي ەدٸلەتتٸلٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋگە باعىتتالعان باتىل قادامدار.
بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەرٸنٸڭ ارقاسىندا دەپۋتاتتار مەملەكەت باسشىسى كٶتەرگەن كٶپتەگەن ەلەۋمەتتٸك ماڭىزدى مەسەلەنٸ شەشۋگە قول جەتكٸزٸپ جاتىر.
ايتالىق, مۇعالٸمدەردٸڭ, دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسى, ستۋدەنتتەردٸڭ ستيپەنديياسى ٶسۋدە.
دارىندى بالالارعا, حالىقارالىق وليمپيادالار مەن عىلىمي كونكۋرستارعا قاتىسۋشىلارعا تٶلەمدەر زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتٸلگەن.
ەل تاريحىندا العاش رەت جالپى دەنساۋلىق ساقتاۋ شىعىندارى ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ 4 پروتسەنتٸنە جەتتٸ.
دەرٸگەرلەردٸ اۋىلدا جۇمىس ٸستەۋگە ىنتالاندىرۋ جٷرٸپ جاتىر.
ولار توعىز ميلليون تەڭگە كٶلەمٸندە كٶتەرمە جەردەماقى الادى.
ونكوسكرينينگتەردٸ تەگٸن مەديتسينالىق كٶمەككە قوسۋ ٷلكەن جەتٸستٸك بولدى, ول ٷش جارىم ميلليون ادامدى قامتيدى.
بۇل تٸزٸمدٸ جالعاستىرا بەرۋگە بولادى.
پرەزيدەنت رەفورمالارىنىڭ تاعى بٸر جەڭٸسٸ –حالىقتى مازالايتىن مەسەلەلەر كٶشەدە ەمەس, پارلامەنت قابىرعاسىندا تالقىلانا باستادى.
بٸز مازمۇندى, كونسترۋكتيۆتٸ تالقىلاۋ مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرىپ جاتىرمىز.
تٸپتٸ, قاڭتار وقيعاسى بويىنشا ەكٸ رەت ارنايى پارلامەنتتٸك تىڭداۋ ٶتكٸزدٸك.
اشىق تالقىلاۋ بارىسىندا تەرگەۋ امالدارىنىڭ مەلٸمەتتەرٸ بٷكپەسٸز جارييالاندى.
وعان باس پروكۋراتۋرا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, قۇقىق قورعاۋشىلار جەنە سول كٷندەرٸ اۋىر شىعىنعا ۇشىراعان كەسٸپكەرلەر شاقىرىلدى.
ەلدٸڭ كٶكەيٸندەگٸ كٶپتەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ بەرٸلدٸ.
سونداي-اق, مەجٸلٸس جانىنان قۇرىلعان قوعامدىق پالاتانىڭ جۇمىسىن دا ەرەكشە اتاپ ٶتەر ەدٸم.
قازٸر قوعامدىق پالاتا ٷيلەستٸرۋشٸ الاڭعا, نەگٸزگٸ زاڭنامالىق باستامالاردى تەۋەلسٸز, كەسٸبي ساراپتاۋ ورتالىعىنا اينالدى.
وسىلايشا, بٸز قوعاممەن ديالوگتىڭ جاڭا فورماتىنا كٶشتٸك.
بۇل دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەدٸلەتتٸ قازاقستان قۇرۋ يدەياسىمەن تولىق ٷندەسٸپ جاتىر.
جاڭارتىلعان پارلامەنتپەن قاتار باسقا دا ماڭىزدى مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتار بار.
كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ قۇرىلۋى سوت تٶرەلٸگٸ مەن ازاماتتار قۇقىقتارىن قورعاۋدا جاڭاشا قۋاتتى قۇرالعا اينالدى.
بۇل – قۇقىقتىق مەملەكەتتٸ نىعايتۋ مەن ەدٸلەتتٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام.
اتالعان ينستيتۋت جاڭا قۇقىقتىق ارحيتەكتۋرادا ماڭىزدى ورىن الادى.
كونستيتۋتسييالىق سوتقا جٷگٸنەتٸندەردٸڭ دەنٸ, ەرينە, قاراپايىم حالىق, ولاردان توعىز مىڭنان استام ٶتٸنٸش تٷسكەن.
ازاماتتار بۇل ينستيتۋتتى «ەلسٸزدەردٸڭ قورعانى جەنە شىندىقتىڭ جارشىسى» دەپ قابىلدايدى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا كونستيتۋتسييالىق سوت قۇقىقتىق داۋلاردىڭ تٶرەشٸسٸ رەتٸندە عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەفورمالارىن دەموكراتييالىق باقىلاۋ مەن قورعاۋدىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتٸ بولىپ وتىر.
پاريج قاعيداتتارىنا سەيكەس جۇمىس ٸستەيتٸن دامىعان ەۋروپا ەلدەرٸندە ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل ينستيتۋتىنا كونستيتۋتسييالىق مەرتەبە بەرٸلدٸ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنان ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋ ٸسٸنە مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامدار مەن كەسٸپكەرلەردٸ قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدەر قوسىلدى.
بالالار ومبۋدسمەنٸنٸڭ جۇمىسى بٸرشاما جاڭارتىلدى.
ۋاقىتتىڭ ٶزٸ كٶرسەتكەندەي, پرەزيدەنتتٸڭ ومبۋدسمەن ينستيتۋتىن تٸكەلەي قولداۋى حالىقتى قۇقىقتىق تۇرعىدان قورعاۋدى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كٶتەردٸ.
پرەزيدەنت جارييا ەتكەن زاڭ مەن تەرتٸپ ٷستەمدٸگٸ ەدەلەتتٸ مەملەكەتتٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸ رەتٸندە قوعامدا سىندارلى احۋال قالىپتاستىرۋدا.
ال زاڭ مەن تەرتٸپ يدەولوگيياسى ادامداردىڭ ساناسىنا بەكەم ورنىعىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ ٶمٸر سالتىنا اينالىپ كەلەدٸ.
جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك جٷيەسٸندە دە اۋقىمدى ٶزگەرٸستەر جاسالدى.
ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتٸ باسقارۋ ٸسٸنە تٸكەلەي ارالاسۋى جايى ۇزاق جىلدار بويى قوعام تاراپىنان كٶتەرٸلٸپ كەلگەن ەدٸ.
كونستيتۋتسييالىق رەفورما بۇل مەسەلەگە نٷكتە قويدى.
ەگەمەندٸك تاريحىندا تۇڭعىش رەت ەلٸمٸزدە اۋدان مەن اۋىل ەكٸمدەرٸنٸڭ تٸكەلەي سايلاۋى ٶتتٸ.
بۇل قادام مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ جۇمىسىنا جان بٸتٸردٸ.
قاراپايىم ازاماتتار ٷشٸن سايلانبالى قىزمەتتەرگە جول اشىلدى.
مۇنىڭ ٶزٸ جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ ساياسي ٶمٸردٸ جانداندىرىپ, ازاماتتاردىڭ شەشٸم قابىلداۋ ٸسٸنە بەلسەنە ارالاسۋىنا كەڭ مٷمكٸندٸك بەردٸ.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا تۇرعىنداردىڭ سايلانعان ەكٸمدەرگە دەگەن سەنٸمٸ اناعۇرلىم ارتتى.
جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك پەن قوعام مەسەلەلەردٸ بٸرلەسٸپ شەشۋگە قول جەتكٸزدٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلەكتورالدىق ناۋقاندار ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە ٷنەمٸ جٷيەلٸ تٷردە ٶتكٸزٸلٸپ جاتىر.
سايلاۋ قالىپتى, ٷيرەنشٸكتٸ جاعدايعا اينالدى.
ەڭ باستىسى, ەر تٷرلٸ سالانىڭ ٶكٸلدەرٸ ەكٸم بولىپ سايلانۋدا.
ولاردىڭ بەرٸ – مٷلدە جاڭا تۇلعالار, جاڭا قازاقستاننىڭ جاڭا باسقارۋشى ەليتاسى.
ەندٸگٸ كەزەكتە سايلانعان ەكٸمدەردٸڭ قۇزٸرەتٸ مەن ٶكٸلەتتٸگٸن, قارجىلىق مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتۋ كەرەك.
الدىمىزدا ولاردى زاڭمەن, بيۋدجەتپەن جۇمىس ٸستەۋگە بەيٸمدەۋ, وقىتۋ مٸندەتٸ تۇر.
قازٸر «AMANAT» پارتيياسى ٷكٸمەتپەن بٸرگە وسى مەسەلەلەرمەن اينالىسىپ جاتىر.
جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان رەفورمالار ەلٸمٸزدٸ حالىقارالىق قاتىناستار جٷيەسٸندە دە جاڭا دەڭگەيگە شىعاردى.
بٸلٸكتٸ دە تەجٸريبەلٸ ديپلومات سانالاتىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ باسقارۋىمەن قازاقستان جاھاندىق ساياسي پروتسەستەردٸڭ ماڭىزدى قاتىسۋشىسى بولىپ وتىر.
ەلٸمٸز بٸردەن بٸرنەشە بەدەلدٸ حالىقارالىق ۇيىمدا لايىقتى تٶراعالىق ەتٸپ, ٶزٸن ەلەمدٸك ديالوگ ورتالىعى رەتٸندە كٶرسەتتٸ.
حالىقارالىق ساراپشىلار قازاقستاندى «ٶڭٸردەگٸ ادال كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋشٸ» دەپ اتاي باستادى.
قازاقستاننىڭ ٷلكەن جەتٸستٸگٸ – بۇل بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ الماتى قالاسىن ورتالىق ازييا مەن اۋعانستان ٷشٸن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى بويىنشا بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ٶڭٸرلٸك ورتالىعى رەتٸندە بەكٸتۋٸ.
بۇل حالىقارالىق ارەناداعى جاۋاپتى ەرەكەتٸمەن جەنە ۋاقىت تالابىنا سىندارلى كٶزقاراسىمەن ەرەكشەلەنەتٸن ەلٸمٸزدٸڭ ورتا دەرجاۆا رەتٸندەگٸ رٶلٸن بەكەمدەي تٷسەدٸ.
ەۋروپاداعى اسا بەدەلدٸ نەمٸس عىلىمي-تالداۋ ورتالىعى – «عىلىم جەنە ساياسات قورى» (SWP) ەلٸمٸزدٸ ورتا دەرجاۆالار تٸزٸمٸنە ەنگٸزٸپ, قازاقستاندى ٶڭٸردەگٸ نەگٸزگٸ ويىنشى دەپ كٶرسەتكەنٸن اتاپ ٶتكەن جٶن.
مۇنىڭ بەرٸ – مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ماقساتتى كٷش-جٸگەرٸنٸڭ ماڭىزدى نەتيجەسٸ.
ەندٸ بٸزدٸڭ الدىمىزدا ٶز ۇلتتىق مٷددەلەرٸ بار, جەتٸلگەن مەملەكەت رەتٸندەگٸ ميسسييامىزدى, ٶركەنيەتتٸك كودىمىزدى, مەدەنيەتٸمٸز بەن تاريحىمىزدىڭ ماڭىزىن ەلەمدٸك قوعامداستىققا جەتكٸزۋ مٸندەتٸ تۇر.
پرەزيدەنت جۋىردا ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ وتىرىسىندا بٸزدٸڭ الدىمىزعا دەل وسىنداي مٸندەت قويدى.
بٷگٸندە ۇلتتىق قۇرىلتاي جاي عانا فورۋم ەمەس, ىقپالدى قوعامدىق-ساياسي ينستيتۋتقا اينالدى.
ول – الۋان پٸكٸرلەردٸڭ الاڭى, ەل تاعدىرىنا بەي-جاي قارامايتىن ازاماتتاردىڭ باس قوساتىن ورتاسى.
باستاپقىدا مۇندا مەدەني-گۋمانيتارلىق مەسەلەلەر كٶپتەپ تالقىلاناتىن.
ال قازٸر ساياسي, ەكونوميكالىق دامۋ مەن ينفراقۇرىلىمدىق ٶزگەرٸستەردەن باستاپ, ەلدٸ تولعاندىرىپ وتىرعان بارلىق جايتتارعا ەرەكشە مەن بەرٸلۋدە.
ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ەر وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى ەل دامۋىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرٸن قورىتىندىلاپ, الداعى مٸندەتتەردٸ ايقىنداۋدى يگٸ دەستٷرگە اينالدىردى.
پرەزيدەنتتٸڭ كٶتەرەتٸن مەسەلەلەرٸ – تەك مەملەكەتتٸك دەڭگەيدەگٸ ستراتەگييالىق جوسپارلار عانا ەمەس, ەر ازاماتتىڭ, ەر وتباسىنىڭ ٶمٸرٸنە تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن ناقتى شارالار.
سوندىقتان دا حالىق بۇل جيىندى ەرەكشە ىقىلاسپەن كٷتەتٸنٸ بەكەر ەمەس.
وسى جولى دا پرەزيدەنت اسا ماڭىزدى, ٶتكٸر مەسەلەلەرگە توقتالىپ, ماقسات-مٸندەتتەردٸ ايقىنداپ بەردٸ.
مەسەلەن, استانا – ارقالىق – تورعاي – ىرعىز كٷرە جولىن سالۋدى تاپسىردى.
وعان قوسا, ارقالىقتاعى ەۋەجاي قالپىنا كەلتٸرٸلٸپ, جاڭا اەروۆوكزالدىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
جۇرتشىلىق بۇل جاڭالىقتاردى ەرەكشە ىقىلاسپەن قابىلداپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىرمىز.
وسى وتىرىستىڭ الدىندا عانا ماعان دەپۋتات بەرٸك بەيسەنعاليەۆ كەلٸپ كەتتٸ.
وعان تورعاي, ارقالىق ٶڭٸرٸنٸڭ مىڭداعان تۇرعىنى حابارلاسىپ, مەملەكەت باسشىسىنا ريزاشىلىعىن جەتٸكزۋدٸ سۇراپ جاتىر.
بۇدان بٶلەك, قۇرىلتايدا تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت, كٶلٸك ترانزيتٸ, اتوم ەنەرگەتيكاسى, اگروٶنەركەسٸپتٸك سەكتورعا باسا مەن بەرٸلدٸ.
ەڭ باستىسى, مەملەكەت باسشىسى ادام كاپيتالى ورنىقتى دامۋدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورى بولىپ قالا بەرەتٸنٸن قاداپ ايتتى.
سونىڭ ٸشٸندە, بٸزگە جٷكتەلگەن شارۋالار دا از ەمەس.
ولاردىڭ قاتارىندا سالىق رەفورماسى, دەسترۋكتيۆتٸ دٸني اعىمدارمەن كٷرەس, سونداي-اق دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ەزٸرلەنگەن شەكارالىق ايماقتاردى دامىتۋ تۋرالى زاڭ جوباسى بار.
بۇل باعىتتار ەلدٸڭ دامۋى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن شەشۋشٸ رٶل اتقارادى.
بٸر سٶزبەن ايتقاندا, قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى جالپىۇلتتىق ٸس-قيمىل جوسپارىن ايقىندادى.
بۇل – ۇلى مۇراتتارعا باستايتىن, حالىققا سەنٸم مەن رۋح بەرەتٸن بۇلجىماس باعدار.
ال, تاريحتا ەكٸنشٸ مٷمكٸندٸك دەگەن بولمايدى.
حالىق, ۇلت رەتٸندە سونى تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك.
ٶتكەننەن ساباق الىپ, ساراپتاپ, بولاشاققا سەنٸممەن قادام باسۋ – ناعىز جاسامپازدىقتىڭ بەلگٸسٸ.
جارقىن بولاشاق دەگەنٸمٸز – تاعدىردىڭ جەي عانا سىيى ەمەس.
بٸزدٸڭ ادال ەڭبەگٸمٸزدٸڭ, تٶككەن تەرٸمٸزدٸڭ ٶتەۋٸ بولاتىنىن جادىمىزدان شىعارمايىق.
بۇل جولدا ۇلت بولىپ, جۇرت بولىپ جۇمىلىپ, بٸرگە جۇمىس ٸستەۋٸمٸز كەرەك دەپ ويلايمىن.
وسى زالدا قانشاما ەلگە بەلگٸلٸ ازاماتتار, دەپۋتاتتار وتىر.
قازٸر بٸرازىڭىز ٶز ويلارىڭىزبەن بٶلٸسەسٸزدەر.
سونىڭ بەرٸن قورىتىپ, بٷگٸن ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق پروگرەسسيۆتٸ قوعامدىق-ساياسي كٷشتەرٸن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تٶڭٸرەگٸندە توپتاسۋعا جەنە ەدٸلەتتٸ قازاقستان قۇرۋ قاعيداتتارىنا نەگٸزدەلگەن رەزوليۋتسييا (قارار) قابىلداۋدى ۇسىنامىن!
الدىمىزدا ٷلكەن مەرەكە كەلە جاتىر.
ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸ, جىل باسى, كٶكتەم مەرەكەسٸ.
بەرەكە-بٸرلٸكتٸڭ, مولشىلىق پەن مەيٸرٸمنٸڭ بەلگٸسٸ.
بٸزدٸڭ وسىنداي ٸرگەلٸ ٸستەرٸمٸزدٸڭ دە ەز ناۋرىزدان باستاۋ الىپ جاتقانى بەكەر ەمەس دەپ ويلايمىن.
بٷگٸنگٸ جۇمىسىمىزعا سەتتٸلٸك تٸلەيمٸن!
