ٶتكەن جىلدىڭ سوڭعى ەكٸ ايىندا دەرٸگەرلەر «ەسكٸرگەن» ەكٸ كٶزٸمدٸ «جاڭارتىپ», وقۋ, جازۋ دەگەندٸ ۋاقىتشا ۇمىتتىرىپ, جاڭا جىلدىڭ ەكٸنشٸ اپتاسىندا عانا (كٸلەڭ «ەكٸ» بولعانىن!) قالامىممەن قايتا تابىستىم. ەرينە, اناۋ مەرزٸمدە قاراپ جاتپادىم, الاقانداي راديوقابىلداعىشىم بار ەدٸ, سونى قۇلاعىما ەرتەڭدٸ-كەش جاپسىرۋدى ەدەت ەتتٸم. ەۋە تولقىنىندا پەلەن دە تٷگلەن اتاۋلى راديو شٸركٸننٸڭ كٶدەدەي كٶپ ەكەنٸن, بۇرىندا تىڭداپ جٷرمەگەن سوڭ, بٸلمەيدٸ ەكەنمٸن, نەمەرەم ايتقان سوڭ, - ٶي, تٷگەندەۋگە كٸرٸستٸم-اۋ...
ماعان بٸرٸنشٸ مينٶتتە بۇيىرعان تولقىندا ەلدەبٸر ەيەل شىڭعىرىپ, بٸردەڭە دەپ جاتتى. ونىڭ ٷزدٸككەن داۋىسىن ەستٸرتپەيٸن دەگەندەي-اق, ەلدەكٸم قاڭىلتىر بٸردەڭەنٸ قاڭعىرلاتىپ-داڭعىرلاتىپ ەلەك. «بۇل نە پەلە?» دەپ مەن اڭ-تاڭ. ەندٸ بٸر سەتتە ەلگٸ ەيەل شاڭقىلداپ تاقپاق ايتىپ, بارابان دٷڭكٸلدەپ جٶنەلدٸ. ودان سوڭ تاقپاق شيقىل سٶزگە اينالىپ, ەيەل اۋىق-اۋىق باج-بۇج ەتٸپ, قايتادان شىڭعىردى, قايتادان تاقپاق ايتتى. قاڭعىر-داڭعىرعا تارس-تۇرس داۋىس قوسىلدى. ەشتەڭەنٸ ۇعا الماي: «ە, تەلەديداردىڭ باعدارلامالارىن ٸزدەپ وتىرعانىمدا كٶرٸپ قالعانىمنان جابا قويۋىم تەز بولاتىن ەلگٸ بٸر شەتەلدٸك ەسٸرٸك-قۇتىرىق ەنشٸ-بيشٸسىماقتاردىڭ «كونتسەرتتەرٸنٸڭ» راديوداعى ەگٸزٸ ەكەن عوي?!» دەپ, باسقا تولقىنعا قاراي اياڭدادىم. وندا دا سونداي القىن-جۇلقىن, ييۋ-قييۋ بولىپ جاتىر, بٸراق ونداعى «تاقپاقتىڭ» كەيبٸر سٶزدەرٸن تٷسٸنٸپ, «رەسەيلٸك جۇلدىزداردىڭ كونتسەرتٸ» دەپ دولبارلادىم (ساحنالارعا «جۇلدىز» جاۋىپ تۇرعان زامان). الايدا ولارعا دا جٷيكەمدٸ شاباقتاتپاۋ ٷشٸن ٶزٸمٸزدٸڭ قاراكٶزدەردٸڭ كونتسەرتٸن ٸزدەدٸم. راديوتولقىندار دا ٸرگەلەس بولادى ەكەن, قاسقاعىمدا تابىلدى, - جٸگٸتتٸڭ ويناقى ورتاشا داۋىسى : «قارا تورعاي, تورعاي, تورعاي, قارا, قارا, تورعاي, تورعاي, قارا تورعاي, تورعاي, تورعاي, قارا, قارا...» دەپ سامپىلداپ تۇر, - ەي, كەمٸندە وتىز رەت ايتقان شىعار. ٶيدە-ە-ە!.. ونىڭ ەلگٸ «مۋزىكالىق سٷيەمەلدەۋٸ» دەگەنٸڭ - تاڭقىلداق, توڭقىلداق, دٷڭكٸلدەك اسپاپتاردىڭ داڭعازا «سايىسى»... استاپىراللا!.. مارقۇم اقان سەرٸنٸڭ «قاراتورعايىن» «قاراتوقىلداققا» اينالدىرىپ جٸبەرگەن بە?!.
ودان ارىعا ىرشىپ كەتٸپ: «دۋدۋ, دۋدا, دۋدار, دۋدار, دۋدۋ-دۋدۋ, ي-ي-ي... دۋدار-ارري-ي-ي...» دەگەن ۋ-دۋعا تاپ بولدىم. ونىڭ «مۋزىكاسى» دا شەكەمدٸ سولقىلداتا جٶنەلگەن سوڭ, قايتەيٸن, ٸشتەي: «ٶي, ٶڭكەي شۋىلداق-دۋىلداقتار!» دەپ, راديوقابىلداعىشىمنىڭ قۇلاعىن جەنە بٸر بۇراپ قالىپ ەدٸم, دەمٸ ٷزٸك-ٷزٸك شىققان بٸر جٸگٸت: «قوسىلا المادىم, المادىم, جانىم, باقىتىم, ساعىنىپ جٷرمٸن, ساعىنىپ, جانىم, ارمانىم, سەنٸ, سەنٸ ٸزدەيمٸن, شىدايمىن, شىدايمىن, قاشان كەلەسٸڭ?!» دەپ زارلاپ تۇر. بارابان دٷڭك-دٷڭك, دٷڭك-دٷڭك, ەلدەبٸر اسپاپ شيىق-شيىق, شيىق-شيىق... ودان ارعى ارنادا «ەنشٸ» قىز-كەلٸنشەكتەردٸڭ بٸرەۋٸ: «ساعىندىم, جانىم, شارشادىم, توسامىن, قايداسىڭ, تاعدىرىم, باقىتىم, ساعىندىم, ساعىندىم! سەن نەگە كەلمەيسٸڭ?» دەپ شىڭعىرا سارناپ جٶنەلدٸ. قاباتتاعان بەس-التى جەز تاباقتى تەمٸر شىبىقپەن سابالاعانداي سۇرقىلتاي داۋىس ٶرشٸدٸ.
سونداي «كونتسەرتتٸڭ» بەس-التاۋىن ادالاپ شىقتىم. ولاردىڭ قايسىسى امەريكانٸكٸ, قايسىسى ەۋروپانٸكٸ, قايسىسى رەسەيدٸكٸ, قايسىسى قازاعىمدٸكٸ ەكەنٸن ايىرا المادىم. بەرٸنٸڭ ەۋەندەرٸ دە, داۋىستارى دا, اساي-مٷسەيلەرٸ دە بٸر مەكيەننٸڭ شٸبيلەرٸ سيياقتى. قابىلداعىشىمدى دەرەۋ قاڭتارىپ, ديۆاننان تۇرا بەرگەنٸمدە مەكتەپكە بارۋعا كيٸنە باستاعان نەمەرەم: «و نە, اتا, انداعىنى تىڭداۋدان جالىعىپ كەتتٸڭ بە?» دەدٸ. «شارشاپ كەتتٸم. قاڭىلتىر شەلەكتٸ تٷيگٸشتەگەندەي مە, تەپكٸلەگەندەي مە, بوس بٶشكەنٸ دومالاتقانداي ما... قايداعى بٸر الباستى داۋىستار. ەنشٸسىماقتاردىڭ شىرىلداعاندارى, قىرىلداعاندارى. قالايدا قوسىلا الماي سورلاپ قالعان بايعۇس قىز-جٸگٸتتەردٸڭ زارلاعاندارى. باسىم ەڭكٸ-تەڭكٸ بولدى. ەندٸ تىڭدامايمىن!» دەدٸم. نەمەرەم مىرس ەتٸپ: «دۇرىستارىن كەشكە تاۋىپ بەرەمٸن, «شالقار راديوسى», «قازاق راديوسى» دەگەن ارنالار بار, قازاقتىڭ ەن-كٷيلەرٸن بەرەدٸ. «كلاسسيكا راديوسى» دەگەن باعدارلاما بار, ول دٷنيە جٷزٸ سازگەرلەرٸنٸڭ ەڭ جاقسى شىعارمالارىن بەرەدٸ, مەن سونى ۇناتامىڭ, جالىقتىرمايدى, شارشاتپايدى, راحاتتانا دەم الاسىڭ» دەدٸ.
نەمەرەم شىعىپ كەتكەن سوڭ, ەكٸ قولىم الدىما سيماعان باسىم, راديوقابىلداعىشتى تاعىدا ەرمەك ەتە تۇرماق بولدىم. «اۋزىن» اشىپ قالىپ ەدٸم, ۋەي, مەنٸ توسىپ وتىرعانداي-اق: «ەندٸگٸ تىڭدايتىندارىڭىز – اقان سەرٸنٸڭ «بالقاديشا» ەنٸ» دەگەنٸ. ەپ, بەرەكەلدٸ!
«دەگەندە بالقاديشا, بالقاديشا,
بۇرالعان بەلٸڭ نەزٸك تال, قاديشا.
سەكسەن قىز سەرۋەنگە شىقساداعى,
ٸشٸندە شولپان جۇلدىز, جارىعىم, سەن, قاديشا.
بۇرىندا اساۋ تايداي جٷرگەن باسىڭ,
قالارسىڭ بٸزدٸڭ سٶزگە, قاراعىم, زار قاديشا.
بٸر ەمەس, ەكٸ جەڭگەڭ كەلٸپ وتىر,
رۇقسات بٸزدەن سٸزگە, جانارىم, بار قاديشا.
دەگەندە بالقاديشام-وۋ, بالقاديشا.
كٷيەۋٸڭ سەكسەن بەستە شال, قاديشا.
كەتتٸ دەپ بالقاديشا ەستٸگەندە,
تاۋىندا جىلاندىنىڭ قۇشاقتاپ قارا جەردٸ, ەڭٸرەپ جىلاعانىم.
ەڭٸرەپ جىلاعانىم, جانىم قاديشا!» دەپ بوزدادى «ەنشٸ» جٸگٸت.
مەسساعا-ا-ان!.. راديومنىڭ ٷنٸن ٶشٸرە سالدىم. ويپىرىم-اۋ, مىناۋ نەتكەن سۇمدىق?!. مىنالار اقان سەرٸنٸڭ ارۋاعىنان اتتاي بەردٸ عوي?! ەنەۋبٸرەۋٸ «قاراتورعايىن» قاقپاقىل ەتٸپ ەدٸ, مىناۋسى ودان دا سوراقى! قۇداي-اۋ, تٷپنۇسقانىڭ شۋماقتارىن الماستىرىپ, تارماقتارىن تۋتالاقاي ەتٸپ, ٶز تٶتەسٸنەن: «شولپان جۇلدىز جارىعىم... قاراعىم... جانارىم... قالارسىڭ... وۋ... جانىم»دەگەن سٶزدەردٸ تىقپالاعانى بەيباستاقتىق ەمەس پە?!
«ەنشٸنٸڭ» جەكەمەنشٸك جاتتاندى سٶزدەرٸ بىلاي تۇرسىن: «قۇشاقتاپ قارا جەردٸ, ەڭٸرەپ جىلاعانىم, ەڭٸرەپ جىلاعانىم», ودان كەيٸندە: «قۇشاقتاپ قۇزجارتاستى جىلاعانىم» دەگەندەرٸن قوسىپ ەكٸلەنگەنٸ نەسٸ?!.
قاديشانىڭ ايتتىرىپ قويعان باسقاعا كەتكەنٸن ەستٸگەندە قىزدىڭ دالا تەرتٸبٸنە ەرٸكسٸز باعىنعانىن بۇرىنىراقتا ٶزٸنەن ەستٸپ بٸلگەن, قارسى جاسار ەرەكەتٸ قالماعانىن مويىنداپ, ٸشتەي تٷڭٸلە قوشتاسىپ جٷرگەن اقاننىڭ قانداي كٷيگە تٷسكەنٸنە بٸر سەت وي جٸبەرسەك, ٷيدەگٸ اقاننىڭ تٶسەككە سۇلاپ جاتا كەتٸپ, «قۇشاقتاپ قۇسجاستىقتى جىلاعانىم» دەگەنٸ (تٷپنۇسقاسى) جٸگٸتكە دە جات قىلىق ەمەس, بٸرسەتكٸ كٷيٸنٸشتٸ سەزٸم كٶرٸنٸسٸ. ونى, سٸرە: «جٸگٸتتٸڭ تٶرەسٸ اقان سەرٸگە ٶيتۋ جاراسپايدى» دەگەن ارزان ويمەن: «قۇشاقتاپ قارا جەردٸ», نەمەسە: «قۇشاقتاپ قۇزجارتاستى» دەپ ٶڭدەۋ – پارىقسىزدىق. سوندا اقان ٷيدەن اتقىپ شىعىپ, ەتبەتٸنەن تٷسٸپ, جەر تەپكٸلەپ, ەلدە تاۋعا دالۇرا جٷگٸرٸپ بارىپ, جارتاستى قۇشاقتاپ, زارەڭٸرەۋگە تيٸس پە ەدٸ?.. تاعدىرمەن تەجٸكەلەسۋدٸ قالاماعان اقان:
«...قىزى ەدٸڭ ىبىرايدىڭ, بالقاديشا,
بولارسىڭ بٸزدٸڭ سٶزگە زار, قاديشا...»
-دەپ قوشتاسۋعا ەۋەلدە-اق مەجبٷر بولماپ پا ەدٸ?
سوڭعى جىلدارى قازاقتىڭ اۆتورى بەلگٸلٸ نەمەسە بەلگٸسٸز كٶنە ەندەرٸن كەيبٸر «ەنشٸ» ٶزٸنە كەرەگٸنشە «ٶڭدەپ» ايتاتىن «ٶنەر» شىعارىپ جٷر: «ەسكٸ» ەن ەۋەنٸنٸڭ بٸر تۇسىن سوزادى, بٸر تۇسىن كەلتەلەيدٸ, ال كەيبٸر ەننٸڭ ەكٸ تارماقتى نە تٶرت تارماقتى قايىرماسىن, تٸپتٸ تۇتاستاي ەننٸڭ ٶزٸن ٷش-تٶرت رەت «قۇيقىلجىتا» قايتالايتىن ەدەت تە شىعارعان. قايسىبٸر «سازگەرلەر» بولسا, ەلگٸ «ەسكٸ» ەندەردٸڭ تٶرت-بەسەۋٸنەن «جاڭا» ەن, ال قايسىبٸر «اقىندار» بولسا, «ەسكٸ» ٶلەڭدەردەن «جاڭا» ٶلەڭ تۋدىرۋعا تٶسەلٸپ, انىعىندا – دەندەپ الدى. سولاردىڭ سوڭعى جىلدارداعى «شىعارمالارى» ارزان قالجا, مول ولجا بولىپ كەتتٸ. دومبىرا, قوبىز, سىرناي ۇمىتىلعان. «ەۋروپالىق» اسپاپتى وركەسترلەرٸ ٶرشەلەنە قيقۋلاپ, قۇلاق تۇندىرادى. كەيبٸر ەرٸ «اقىن», ەرٸ «سازگەر» مىقتىلار گيتاراسىن ٶلەرمەندەنە سابالاپ, بارىلداپ-دارىلداپ زىقىڭدى شىعارادى. قالىپتاسا باستاعان ونداي وسپادارلىقتى ٶرٸستەتپەۋ كەرەك, ول ٷشٸن مەدەنيەت مينيسترلٸگٸ تانىمال ەنشٸلەر مەن سازگەرلەردەن, اقىنداردان ٶنەر ۇجىمىن قۇرسا, ولار اناۋ تولىپ جاتقان ارنالارداعى ايقاي-سٷرەندٸ تييار ەدٸ.
ايتپاقشى, كەشەگٸ كەڭەستٸك دەۋٸردە, يە, مەدەنيەت مينيسترلٸگٸمٸزدە «كٶركەمدٸك كەڭەس» بولعان. ول جاڭا ەن-كٷيدٸ تىڭداپ, بيدٸ كٶرٸپ, ەرقايسىنىڭ اۆتورلىق تىڭ ٶرنەك-بوياۋى, ياعني ەۋەن-ىرعاعى بولۋىن كٷيتتەيتٸن, ٶلەڭدەردٸڭ ەنگە لايىق بولۋىن تالاپ ەتەتٸن, سازگەرگە دە, اقىنعا دا «جيەندٸك جاساۋعا» جول بەرمەيتٸن. سول اسا ماڭىزدى شارا تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدەن كەيٸندە كەرەك بولماي قالدى. ەگەر بۇل ٶنەر سالامىزدا باعدارلاما يەسٸ مەن «دارىندى ٶنەرپاز» بٷگٸنگٸدەي «ٶزٸمٸز بٸلەمٸز!» دەپ ىمداسىپ كەتە بەرسە, 5-10 جىلدان سوڭ: «كٶزٸمنٸڭ قاراسى» «كٶزٸمنٸڭ الاسى», «جانبوتا» «جاي بۋتيا», «سۇرشا قىز» «سٷبەلٸ قىز», «قاراكەسەك» «قاراتٶسەك», «ارىستىڭ جاعاسىندا» «ەسٸلدٸڭ جاعاسىندا»... بولىپ تىنار.
«كٶركەمدٸك كەڭەستٸڭ» جوقتىعى بٸزدەگٸ تەلەارنالاردىڭ دا بەرٸنە باعدارشامنىڭ «جاسىل كٶزٸن» اشىپ, كٶشەسٸن كەڭٸتٸپ قويدى. شەتەلدٸكتەرٸ, رەسەيلٸكتەرٸ, ٶزٸمٸزدٸكٸ بار, ۇزىن سانى جەتپٸستەن اسىپ كەتكەن ارنالاردىڭ, مەنٸڭشە, بەستەن بٸرٸنەن عانا: دەنٸ دۇرىس كونتسەرت, كينوفيلم, تابيعات قۇپييالارى تۋرالى دەرەكتٸ تٷسٸرٸلٸم كٶرە الامىز. قالعاندارى, كٷندە كٶرٸپ, كٷپتٸ بولىپ جٷرگەنٸمٸزدەي: ىشقىنعان, كٷڭٸرەنگەن, تاق-تۇق سٶز تٸزگەن «ەندەر», ەسٸرٸك-قۇتىرىق بيلەر, قان-جوسا قىرعىندى جاۋگەرلٸك فيلمدەر (بوەۆيكتەر). سولاردان قازاققا ەشقانداي عيبرات جوقتىعىن بٸلە تۇرا, مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ قاڭسىقتان تاڭسىق جاساپ, ساتىپ الىپ, ٶز تٸلٸمٸزگە اۋدارا قويۋعا قۇمار-اق. ەسٸرەسە رەسەيلٸك تەلەباعدارلامالاردىڭ قوجايىندارى, سٸرە, بٸزدٸڭ سول سالاداعى ٷلكەن-كٸشٸ قوجايىنداردى مەڭكٸلدەتٸپ ماقتاپ, قىمباتقا ساتىپ الۋعا كٶندٸرەتٸن بولسا كەرەك, كٶشٸرٸپ كٶرسەتۋ ەتەك الىپ كەتتٸ. قىلاياعى بٸزدە: اۋرۋ-سىرقات, دەرٸ-دەرمەك, ەركەك, ەيەل جىنىستىلاردىڭ مەسەلەلەرٸ, تاعى باسقانى بٸلەتٸن, دۇرىستاپ ايتىپ, كەڭەس بەرەتٸن دەرٸگەر جوق دەرسٸڭ.
جالپى بٸزدٸڭ تەلەراديو باعدارلامالاردان قوعامىمىزداعى تٶزگٸسٸز قۇبىلىستاردى: جۇمىسسىزدىق, پاراقورلىق, جەمقورلىق, الداۋ-ارباۋ, ۇرلىق-قارلىق, كٶزبوياۋ, ٶتٸرٸك-ماقتاندى مالدانۋ, ٷستٸ-ٷستٸنە ٷدەپ تۇرعان قىمباتشىلىق... سيياقتى جەيتتەردٸ ايتۋ جوق («كتك» تەلەارناسىنان ارا-تۇرا كٶرٸپ قالاتىنىمىز بولماسا). جاستار تەربيەسٸ ۇمىتىلدى دەرلٸك, جاستار ۇيىمىنىڭ «بەلسەندٸ» جۇمىستارىنىڭ «نەتيجەلەرٸن» بيلٸكتٸڭ كەيبٸر «بٷكٸلحالىقتىق» شارالارى, رەسمي مەرەكەلەر الدىندا عانا كٶرەمٸز. ونىڭ ەسەسٸنە: «ەلباسىمىز انىق ايتىپ بەرگەندەي», «ەلباسىمىز تالاپ ەتكەندەي», «ەلباسىمىز جولداۋىندا اتاپ كٶرسەتكەندەي» دەپ باستاپ لەپٸرگەندە, شەتٸنەن بٸلگٸش-كٶرگٸش, پىسىق تا شەشەن. «قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ قارقىنى ەرەكشە ەكپٸندٸ!» دەپ كٶسٸلگەندە كٶرپە شاق كەلەر ەمەس. ال سول قارقىن قاراپايىم كٶپشٸلٸكتٸڭ تۇرمىس-تٸرلٸگٸنەن نەگە بايقالمايدى? ٷستٸمٸزدەگٸ كيٸمٸمٸزدٸڭ, الدىمىزداعى اسىمىزدىڭ ارزانداعانىن كٶرە الماي كەلە جاتقانىمىزعا 26 جىل. مۇنداي حال-احۋالدىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋىمىزعا» قاتىسى, كەدەرگٸسٸ جوق پا ەلدە?..
قازەكەم: «قول سىنسا – جەڭ ٸشٸندە, باس جارىلسا – بٶرٸك ٸشٸندە» دەگەن. ورىستاردا: «نە ۆىنوسيت سور يز يزبى» دەگەن بار, بٸراق رەسەيلٸك قايسىبٸر تەلەارنالار, مەسەلەن: «پۋست گوۆوريات», «پرياموي ەفير», «گوۆوريم ي پوكازىۆاەم», تاعى باسقالار «يزبانىڭ» ەسٸك-تەرەزەسٸن جۇلىپ تاستاپ, ٸشٸندەگٸ «سوردى» سىرتقا لاقتىرۋعا قۇلشىنا كٸرٸستٸ. ٶز باسىم ولاردىڭ ەلدەبٸر وتباسىلاردىڭ, اعايىندىلاردىڭ, دوس-جولداستاردىڭ, كٶرشٸلەستەردٸڭ ٶزارا داۋ-جاڭجالىن, ۇرىس-تالاسىن ميلليونداعان كٶرەرمەننٸڭ الدىنا شىعارىپ, سٶزبەن قىرقىستىرۋلارىن نە بٸرەۋلەر ەدەيٸ ۇيىمداستىرعان, نە باعدارلاما يەلەرٸ ٶز ارنالارىنىڭ اتىن شىعارۋدى, اقشانىڭ استىندا قالۋدىڭ وڭاي, ارزان جولى ەتكەن ارانداتۋشىلىق دەپ بٸلەم. بٸر عانا مىسال: ولار اتاقتى اكتەر ارمەن دجيگارحانياننىڭ ويسىزدىقپەن جاساعان جاڭساقتىعىن – جاس قاتىن الىپ, اقىرىندا ودان كٶرەسٸنٸن كٶرٸپ, سورى قايناپ قالعانىن ٷستٸ-ٷستٸنە قىزدىرا ايحويلاپ, ويحويلاپ ايتىپ, كٶرسەتٸپ جاتقالى بٸر اي بولدى. ول داڭعازا وقيعانى تالقىلاۋ, قاق جارىلعان ەكٸ «كوماندانى» ايتىستىرۋ-تارتىستىرۋ رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ مٷددەسٸن قورعاۋدى, ٶنەر قاۋىمىنىڭ ابىرويىن ساقتاۋدى كٶزدەگەندٸك پە? جوق, ول – «اتىڭ شىقپاسا, جەر ٶرتە», «بٸرٸڭ ٶلٸپ, بٸرٸڭ قال!» ماسقاراشىلدىق! بٸزدٸڭ تەلەارنالار وعان دا ەلٸكتەپ-سولىقتاپ, «كٶشٸرمە جاساۋ» جارىسىن اشسا, رۋحىمىزدى «جاڭعىرتۋدىڭ» شاڭى سوندا اسپانداپ شىعادى.
يە, ەلٸكتەۋ-سولىقتاۋعا, كەشەگٸ پيونەرلەرشە ايتقاندا: «ەرقاشان دايىنبىز!». مەسەلەن, بۇدان ون جىل بۇرىن باتىس جاق قىز-قىرقىندار كٶكشٸل جارعاق شالبار («دجينسى» – تەڭٸزشٸ-بالىقشىنىڭ سۋ ٶتكٸزبەيتٸن ارناۋلى شالبارى) كيٸپ, تىرتيىپ, بىتتيىپ جٷرەتٸن «مودا» تاراتتى. ول «عاسىر جاڭالىعى» ٸلە-شالا بٸزدە دە جەتتٸ. ودان كەيٸن جاز بويى تىلتيعان كەۋدەشە كيٸپ, بەلدٸ اشىپ جٷرۋ, شالباردىڭ بالاقتارىن بەس-التى جەرٸنەن جۇلمالاپ تەسٸپ, «جەلدەتٸپ قويۋ» شىقتى. قازاق تەكتٸ قىزدارعا ەستە جاراسپايتىن ول سوراقىلىق تەلەەكراندار مەن تەاتر ساحنالارىمىزدىڭ «سەنٸنە» اينالىپ, وعان قوسا ساحنالارىمىزدىڭ تٶرٸ (فونى) بىتىقى-شىتىقى الاباجاق «كٶركەم كٶرٸنٸستەرگە» تولىپ بارا جاتقانىنان شوشىنىپ, 2015-جىلى ناۋرىز ايىنىڭ 20-سى كٷنٸ مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ ا. مۇحامەديۇلىنا «جاس الاش» گەزەتٸ ارقىلى «قازاق ساحناسىنىڭ سىرقاتى» دەپ اشىق حات جازىپ, بولىپ جاتقان جٶنسٸزدٸكتەردٸ بٸلگەنٸمشە مەلٸم ەتتٸم. ودان جاۋاپ كٷتتٸم, بٸراق «جٷيرٸكتٸڭ تٷبٸن بەرٸك...» الا المادى, مينيستر مىڭق ەتپەدٸ. ەندٸ ساحنالارعا شاشىن شاشىپ تاستاعان, ومىراۋىن اشىپ تاستاعان ەنشٸ-بيشٸ بيكەشتەر تولا باستادى. سودان كەيٸن ارى-بەرٸ ويلانىپ, جالپى بيلٸككە, ونىڭ ٸشٸندە مينيسترگە سٶزٸ ٶتەتٸن بٸر كٸسٸ بولسا, ول قۇرمەتتٸ بيبٸگٷل تٶلەگەنوۆا دەپ, بيبٸكەڭە سول گەزەت ارقىلى جەلتوقسان ايىنىڭ 12-كٷنٸ «ساحنا سوراسى, تەلەارنا «دوداسى» دەپ حات جولدادىم. «ماعان جاۋاپ جازباي-اق قويعايسىز, مينيسترمەن سٶيلەسكەيسٸز» دەدٸم. بيبٸكەڭنٸڭ ەسەرٸ شىعار, جارعاق شالبار, جەلٸكتٸ كەۋدەشە «ساحنادان كەتتٸ», قىز-كەلٸنشەك ەنشٸلەر ۇزىن كٶيلەك كيەتٸن بولدى, بٸراق ەتەكتٸڭ «سالماعى» باسىپ كەتسە كەرەك, ومىراۋ اشىق كٷيٸندە قالدى, تٸپتٸ بٸر يىعىن جالاڭاشتاپ شىعاتىندار پايدا بولدى.
امەريكادان با, باسقاسىنان با, ەيتەۋٸر, باتىس جاقتان تاعى بٸر «عاجاپ جاڭالىق» كەلٸپ جەتتٸ بٸزگە. ول – ەيەلدەردٸڭ شاشتى سارىبالشىق تٷسكە بوياعانى. سول-اق ەكەن, بٸزدٸڭ كەرٸ-جاس بيكەشتەردٸڭ قازاقى قارا شاشتارى ساۋدىراعان سابان شاشقا اينالىپ كەتتٸ. قازاق تەلەارناسىن اشىپ قالساڭ, ونداعى قىز-كەلٸنشەكتەردٸڭ سيقى بىلايشا: ۇزىندى-قىسقالى ساۋدىراعان سابان شاش; قارا قارىنداشپەن سىزىپ قويعانداي قاسسىماق; قاباق استى نە كٷلگٸن, نە جاسىلتىم بوياۋلى; كٶزدەرٸنٸڭ جيەكتەرٸ قارا بوياۋمەن شەڭبەرلەنٸپ, كٶز بايعۇستى قۇددى تەسٸپ شىعارىپ قويعانداي; كٸرپٸكتەرٸنە قايقيعان جاساندى كٸرپٸك جالعانعان; ەرٸندەرٸ شيقانداي. «امەريكادان قالماۋ كەرەك! ەۋروپادان قالماۋ كەرەك!..». ەگەر بۇل «ەيەي» ەنشٸ-بيشٸلەرٸمٸزدٸڭ ماڭدايلارى مەن مۇرىندارىنا شىبىن-شٸركەيلەردٸڭ سۋرەتٸن سالىپ, قۇلاقتارىن تٷرلٸ تٷسكە بوياپ قويسا, بالا تۇرعاي شالدى شوشىتاتىن قۇبىجىق بولار ەدٸ. سٶيتٸپ, قازاقستان «ارۋلارىمەن دە ەلەمگە تانىلار» ەدٸ.
يە, قازاقستاننىڭ «ەلەمگە تانىلۋىندا قاپى جوق». بٸر كٶزٸ بيلٸكتٸڭ تاباعىندا بولاتىن گەزەتتەردٸ شولساڭ: «...بٷكٸل ەلەم بٸزدٸڭ ەكونوميكالىق جەتٸستٸكتەرٸمٸزگە قىزىعا كٶز تٸگٸپ وتىر». ال, ەگەر جاڭىلىس ەستٸمەسەم, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ مىرزا بٸر سٶزٸندە اعىلشىن تٸلٸن مەڭگەرمەيٸنشە قازاقستان ەكونوميكاسى دامي المايدى دەگەندٸ ايتىپتى. دەمەك, بٸزدٸڭ ەلگە «بٷكٸل ەلەم قىزىعا كٶز تٸگٸپ» وتىرسا, بٸز اعىلشىن تٸلٸنە سۋدايمىز! ولاي بولماعاندا شە?! بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸمٸز ە.ساعاديەۆ تاعىنا وتىرعىزىلىپ, پورتفەلٸن قۇشاقتاتقان كٷننەن باستاپ اعىلشىن تٸلٸنٸڭ جوقشىسى بولدى عوي?! مەكتەپتٸڭ 1-سىنىبىنان باستاپ اعىلشىن تٸلٸن وقىتۋ ارمانىنا قولى جەتتٸ. ەندٸ «ورتا مەكتەپتەردە نەگٸزگٸ پەندەردٸ اعىلشىن تٸلٸندە جٷرگٸزۋ» ويىن وڭتايلاۋدا شىعار. ونىڭ «نەگٸزگٸ پەندەرٸ» نە ەكەنٸ ەزٸرشە جۇمباق.
ە.ساعاديەۆتٸڭ كٶپە-كٶرٸنە سولاقايلىعىنا كٶپشٸلٸك ە دەگەننەن قارسى بولدى. مەكتەپ ەسٸگٸن العاش اشقان بالاعا شەت تٸلٸن وقىتۋ – ونى انا سٷتٸنٸنٸڭ قۇنارىنان ايىرۋ, قازاعىمشا ايتقاندا: «ۋىزعا جارىتپاۋ» دەدٸك. تٸل بٸلٸمٸنٸڭ كٶرنەكتٸ مامانى اكادەميك رەبيعا اپاي سىزدىقوۆا باستاعان عالىمداردىڭ بٸر توبى مينيستردٸڭ ۇستانىمى قاتە ەكەنٸن اشىق ايتتى دا جازدى دا, بٸراق ول نارازىلىقتى تۇتاس بيلٸك تە, جەكە مينيستر دە ەلەمەدٸ, - تەرٸسباعۋشىلاردا دا ۇيىمشىلدىق بولاتىنىن كٸم بٸلگەن!
بايلىقتىڭ سوڭىنا تٷسكەن كاپيتاليستٸك ەلدەردٸڭ ٶزٸندە, ەلبەتتە, انگلييادان ٶزگەلەردە, شەكٸرتتەرگە اعىلشىن تٸلٸن 1-سىنىپتان وقىتۋ جوق. ەكونوميكاسىن دامىتۋعا بەل شەشە كٸرٸسكەن قىتاي ەلٸندە اعىلشىن تٸلٸ باستاۋىش سىنىپتان كەيٸن عانا وقىتىلادى, سٶيتە تۇرا ول ەشكٸمنەن كەيٸن قالعان ەمەس, دٷنيە جٷزٸندەگٸ ەڭ باي دەلٸنەتٸن اقش-پەن ٷزەڭگٸلەس.
بٷگٸندە ەكونوميكا تٸلٸنە اينالعان حالىقارالىق اعىلشىن تٸلٸن مەڭگەرۋ, ەرينە, قاجەت. الايدا, ونى 7-سىنىپتان ەنگٸزسەك تە جەتەتٸن ەدٸ, ورتا مەكتەپتٸ, جوعارۋ وقۋ ورنىن بٸتٸرۋدەگٸ 7-8 جىل ٸشٸندە شەكٸرت-ستۋدەنتتەرٸمٸز اعىلشىن تٸلٸنە قوسا باسقا دا حالىقارالىق تٸلدەردٸ ەركٸن مەڭگەرٸپ الار ەدٸ. وسىعان جٷگٸنۋدٸڭ ورنىنا بٸزدٸڭ بيلٸك, مينيستر ە.ساعاديەۆ 1-سىنىپتان باستاپ شەكٸرتتەردٸڭ ميىن اشىتۋدى: «بٸلٸمدٸلٸگٸمٸز, تاپقىرلىعىمىز, زامان تالابىن بولجاعىشتىمىز» دەپ بٸلەتٸن سيياقتى. مۇندايدا تابىلا قالاتىن «جەڭگەتايلار»: بٸزگە اعىلشىن تٸلٸ اۋاداي قاجەت; بالالارىمىز اعىلشىن تٸلٸن قۇمارلانا ٷيرەنٸپ جٷر; ەكٸتٸلدٸلٸك – ٶمٸردەگٸ جەتٸستٸكتەرٸمٸزدٸڭ كەپٸلٸ; اعىلشىن تٸلٸن 1-سىنىپتان باستاپ وقىتۋدى قولداۋىمىز كەرەك... تەرٸزدٸ ويسىز, ورىنسىز ماداقتاۋدى جالاۋلاتىپ ەكەتتٸ.
تٸلبەزەگٸش «جەڭگەتايلار», ەدەتتەرٸنشە, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» جولداۋىن جٷزەگە اسىرۋدا مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ ا.مۇحامەدۇلى, بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ە.ساعاديەۆ كٶپ جۇمىس اتقارۋدا, ا.مۇحامەديۇلى كينومىزدى ەلەمگە تانىتۋدى قولعا الدى دەپ تە جاتىر.
رۋحاني جاڭعىرۋىمىزدىڭ وسى ەكٸ مينيسترلٸكتەن باستالماعى تٷسٸنٸكتٸ, بٸراق ساحنالارىزدىڭ, تەلەراديو ارنالارىمىزدىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸندە قازاق رۋحىنىڭ بار-جوعىن باجايلاي الماي وتىرعان مينيستردٸڭ رۋحاني جاڭعىرۋدى كينودان عانا تاپقانى جەتكٸلٸكسٸز بولماق.
قازاق تٸلٸن 1-سىنىپتا-اق اعىلشىن تٸلٸمەن شالاپتاعان مينيستردٸڭ جالپى قازاقى رۋحتى ساقتاۋ مەكتەپ قابىرعاسىنان باستالاتىنىن بٸلمەۋٸ, ەلدە بٸلگٸسٸ كەلمەۋٸ ماعان دا تٷسٸنٸكسٸز.
بٸر «قىزىعى» سوڭعى جىلدارى جۇرتشىلىقتان ەدٸل سىندى ەڭ كٶپ ەستٸگەن ا.مۇحامەديۇلى مەن ە.ساعاديەۆتٸ پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ سەركەلەرٸ دەۋگە بولار, ٶيتكەنٸ ٷنەمٸ قولداپ وتىرادى, ماراپاتتايدى. قازەكەڭنەن سٶز قالعان با: «سٷيەنگەنٸڭ مىقتى بولسا, سٷيكەنگەنٸڭدٸ جىعارسىڭ».
عابباس قابىشۇلى
