قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا قازاقستاننىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى قارالدى. قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
كوروناۆيرۋس پاندەميياسىنىڭ سالدارى ەلەم ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ بولجامدارىن قايتا قاراۋعا الىپ كەلدٸ. ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ ەكونوميكالاردىڭ جاندانا باستاۋىنا قاراماستان, كوروناۆيرۋس پاندەميياسىنىڭ ەكٸنشٸ تولقىنى جەنە اقش پەن قىتاي اراسىنداعى ساياسي, ساۋدا كەلٸسپەۋشٸلٸكتەرٸنٸڭ كٷشەيۋٸ اياسىندا ۇزاق قالپىنا كەلتٸرۋ تەۋەكەلدەرٸ ساقتالۋدا.
ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلە باستاۋى جەنە ەنەرگييا رەسۋرستارىن تۇتىنۋدىڭ ٶسۋٸ نەتيجەسٸندە Brent ماركالى مۇنايعا باعا بەلگٸلەۋ بيىلعى سەۋٸردە ەڭ تٶمەنگٸ بەلگٸدەن وسى جىلعى 25 تامىزعا بٸر باررەل ٷشٸن $45,1 دەيٸن 2,8 ەسە ٶستٸ.
«بيىل مۇناي باعاسىنىڭ ودان ەرٸ ٶسۋٸ كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنىڭ ەكٸنشٸ رەت قايتالانۋ مٷمكٸندٸگٸنە, اقش پەن قىتايدىڭ ساۋدا قاتىناسىنىڭ شيەلەنٸسۋٸنە بايلانىستى, سونداي-اق وپەك+ قاتىسۋشىلارىنىڭ بيىل 1 تامىزدان باستاپ مۇناي ٶندٸرٸسٸن ۇلعايتۋى اياسىندا شەكتەلەدٸ. ۇلتتىق بانكتٸڭ قازاقستاندىق كەسٸپورىندارعا جٷرگٸزگەن ساۋالناماسى بيىل 3-توقساندا ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋدٸڭ تٶمەن قارقىنى كٷتٸلەتٸندٸگٸن كٶرسەتەدٸ. بيىل شٸلدە ايىندا باستالعان ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ تٶمەندەۋٸ وسى جىلعى تامىزدا دا كارانتيندٸك شەكتەۋلەر اياسىندا جالعاسۋى مٷمكٸن», — دەدٸ قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ تٶراعاسى.
ٶزەكتەندٸرٸلگەن ماكروەكونوميكالىق دەرەكتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸ بٶلٸگٸندەگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى جاڭارتىلدى.
1. ينفلياتسييا بولجامى
دەزينفلياتسييالىق ەسەر كٶرسەتەتٸن ەلسٸز ٸشكٸ سۇرانىس اياسىندا 2020 جىلعا ارنالعان ينفلياتسييا بولجامى ەەدب-نٸڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸندەگٸ 9-11%-دان 8-8,5%-عا دەيٸن قايتا قارالدى.
كٷتٸلەتٸن تٶلەم بالانسىنىڭ تاپشىلىعى اياسىندا ايىرباستاۋ باعامىنىڭ باعالارعا تاسىمالدانۋى, سونداي-اق ۇلعايعان فيسكالدىق يمپۋلس ينفلياتسيياعا ەسەر ەتەدٸ, ونىڭ ينفلياتسيياعا ىقپالى 2021 جىلى دا جالعاسادى. تيٸسٸنشە, بٸزدٸڭ باعالاۋىمىز بويىنشا, 2021 جىلى مۇناي باعاسىنىڭ بٸرتٸندەپ ٶسۋٸ جەنە ٸشكٸ ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋٸ اياسىندا جىلدىق ينفلياتسييا 4-6% دەلٸزٸنٸڭ جوعارعى شەكاراسىنا جاقىن قالىپتاسادى جەنە 2022 جىلى دا وسى دەلٸزدە بولادى.
وسىعان بايلانىستى ينفلياتسييا بولجامى مىناداي تارگەتتەرگە سەيكەس كەلەدٸ: 2021-2022 جىلدارى 4-6%, 2023-2024 جىلدارى 4-5% جەنە 2025 جىلى 3-4%.
2. تٶلەم بالانسى
بيىل ٸ جارتىجىلدىقتا تٶلەم بالانسىنىڭ قولدانىستاعى شوتىنىڭ پروفيتسيتٸ (الدىن الا باعالاۋ بويىنشا 2,1 ملرد اقش دوللارى) تٸكەلەي ينۆەستورلارعا تٶلەنەتٸن كٸرٸستەردٸڭ تٶمەندەۋٸ جەنە جىل باسىنداعى مۇنايدىڭ سالىستىرمالى تٷردە جوعارى باعاسى مەن جەتكٸزٸلٸمدەرٸ ەسەبٸنەن تٸركەلدٸ.
2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پاندەمييا سالدارىنان تٶلەمگە قابٸلەتتٸ سۇرانىستىڭ تٶمەندەۋٸ جەنە ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاۋى اياسىندا 2020 جىلى تاۋارلار يمپورتىنىڭ 13,1%-عا قىسقارۋ بولجامىنا قاراماستان تٶلەم بالانسىنىڭ قولدانىستاعى شوتىنىڭ تاپشىلىعى كٷتٸلەدٸ.
اعىمداعى شوتتىڭ تاپشىلىعى 2020 جىلى ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا مۇناي باعاسىنىڭ جالپى تٶمەندەۋٸنە جەنە مۇناي ٶندٸرۋدٸ قىسقارتۋ بويىنشا OPEC+ مەمٸلەسٸنٸڭ تالاپتارىن ساقتاۋعا, سونداي-اق 2020 جىلعى ٸٸ جارتىجىلدىقتا تٸكەلەي ينۆەستورلارعا تٶلەنەتٸن كٸرٸستەردٸ بٸرتٸندەپ قالپىنا كەلتٸرۋگە بايلانىستى تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ قىسقارۋى اياسىندا قالىپتاسادى.
بۇدان كەيٸنگٸ يمپورتتىڭ بولجامدى سەرپٸنٸ يمپورتتى الماستىرۋدىڭ بەلسەندٸ ساياساتىن ٸسكە اسىرۋعا نەگٸزدەلگەن. بۇل رەتتە, 2021 جىلى كەيٸنگە قالدىرىلعان سۇرانىس پەن 2020 جىلى توقتاتىپ قويعاننان كەيٸن ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋدى جىلدامداتۋ سالدارىنان يمپورتتى قالپىنا كەلتٸرۋ جەنە ونىڭ 8,1%-عا ٶسۋٸ كٷتٸلەدٸ.
تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ بولجامى شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ ۇلعايۋى بويىنشا كٷتۋلەردٸ كٶرسەتەدٸ, بۇل 2025 جىلعا قاراي ەكسپورتتىڭ 50 ملرد اقش دوللارىنان جوعارى دەڭگەيگە دەيٸن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ٶسۋٸنە الىپ كەلەدٸ. ۇلتتىق بانك ٷكٸمەتتٸڭ ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپ ەكسپورتىن 2025 جىلعا قاراي 42%-عا ۇلعايتۋ جٶنٸندەگٸ جوسپارلارىن قولدايدى.
3. اقشا-كرەديت ساياساتى
اقشا ماسساسىن, دەپوزيتتەر مەن كرەديتتەردٸ قوسا العاندا, اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ ورتا مەرزٸمدٸ كەزەڭگە ۇسىنعان جٸٶ-نٸڭ نومينالدى ٶسۋ بولجامى نەگٸزٸندە بولجانادى.
2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا دەپوزيتتەردٸڭ ەلسٸز ٶسۋٸ كٷتٸلۋدە, ونىڭ ەسەبٸنەن حالىقتىڭ ناقتى تابىسىنىڭ تٶمەندەۋٸ اياسىندا تۇتىنۋ شىعىستارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ قارجىلاندىرىلادى. نەتيجەسٸندە دەپوزيتتەردٸڭ دوللارلانۋ دەڭگەيٸ بيىلعى شٸلدەدە 39,5%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ (2019 جىلعى جەلتوقساندا 43,1%). دەپوزيتتەردەن باسقا, اينالىستاعى قولما-قول اقشا كٶلەمٸ ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ ٶسۋٸ اياسىندا ٶسەدٸ, بۇل جيىنتىعىندا 2020 جىلى اقشا ماسساسىن ارتتىرادى.
بٸزدٸڭ كٷتكەنٸمٸزدەي, اعىمداعى جىلى ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ باياۋلاۋى اياسىندا ەكونوميكاعا بەرٸلەتٸن نەسيەلەر دە باياۋ ٶسەتٸن بولادى.
بٸزدٸڭ بولجامىمىز بويىنشا ەكونوميكاعا بەرٸلەتٸن كرەديتتەر دە ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ باياۋلاۋى اياسىندا باياۋ ٶسەدٸ. وسى جىلدىڭ باسىنان بەرٸ ەدب كرەديتتەرٸ بيىلعى شٸلدەنٸڭ سوڭىندا 0,5%-عا (نەمەسە 67,1 ملرد تەڭگەگە) 13,9 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايدى.
ۇلتتىق بانك قازٸرگٸ ۋاقىتتا «تامىز-قىركٷيەك» بولجام راۋندىن ٶتكٸزٸپ جاتىر, ونىڭ شەڭبەرٸندە ماكروەكونوميكالىق ينديكاتورلاردىڭ بولجامدارى قايتا قارالادى. اتاپ ايتقاندا, بيىل 7 ايدا ٸجٶ-نٸڭ 2,9%-عا قىسقارۋى بويىنشا ناقتى دەرەكتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, ٸجٶ-نٸڭ 2020 جىلعا قىسقارۋىنىڭ اعىمداعى بولجامى جاڭارتىلادى.
4. بيۋدجەت تاپشىلىعى مەن ۇلتتىق قور
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ جوباسى مەملەكەتتٸك بيۋدجەت تاپشىلىعى مەن ۇلتتىق قوردان بٶلٸنەتٸن ترانسفەرتتەر كٶلەمٸنٸڭ ەدەۋٸر ارتۋىن كٶزدەيدٸ. نەتيجەسٸندە, بولجام بويىنشا, 2023 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ۇلتتىق قور قاراجاتى ٸجٶ-نٸڭ 30,8%-ىن قۇرايدى جەنە ٸجٶ-نٸڭ 30%-ىنا تەڭ ازايمايتىن قالدىعىنا جاقىندايدى.
وسىعان بايلانىستى 2021 جىلى كونترتسيكلدٸك بيۋدجەت ەرەجەسٸنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸن ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق قوردىڭ جيناقتاۋ فۋنكتسيياسىن ساقتاۋ جەنە مۇناي تاپشىلىعىن ازايتۋ ٷشٸن شارالار قابىلداۋ قاجەت بولادى.
2021 جىلعا ارنالعان كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرتتەر كٶلەمٸ 2,7 ترلن تەڭگە, 2022 جىلعا 2,4 ترلن تەڭگە, 2023 جىلعا 2,2 ترلن بولادى. سونداي-اق 2021 جىلعا 1 ترلن تەڭگە كٶلەمٸندە نىسانالى ترانسفەرت كٶزدەلگەن.
ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتى 2020 جىلدىڭ سوڭىندا 27,3 ترلن تەڭگە (جٸٶ-گە 38,5%), 2021 جىلى 26,6 ترلن تەڭگە (34,7%), 2022 جىلى 26,9 ترلن تەڭگە (32,7%), 2023 جىلى 27,6 ترلن تەڭگە (30,8%).
