QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda Qazaqstannyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomikalyq damý boljamy qaraldy. QR Ulttyq Bankiniń Tóraǵasy Erbolat Dosaev baiandama jasady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Koronavirýs pandemiiasynyń saldary álem ekonomikasynyń damý boljamdaryn qaita qaraýǵa alyp keldi. Álemdegi eń iri ekonomikalardyń jandana bastaýyna qaramastan, koronavirýs pandemiiasynyń ekinshi tolqyny jáne AQSh pen Qytai arasyndaǵy saiasi, saýda kelispeýshilikteriniń kúsheiýi aiasynda uzaq qalpyna keltirý táýekelderi saqtalýda.
Álemdik ekonomikanyń qalpyna kele bastaýy jáne energiia resýrstaryn tutynýdyń ósýi nátijesinde Brent markaly munaiǵa baǵa belgileý biylǵy sáýirde eń tómengi belgiden osy jylǵy 25 tamyzǵa bir barrel úshin $45,1 deiin 2,8 ese ósti.
«Biyl munai baǵasynyń odan ári ósýi koronavirýs infektsiiasynyń ekinshi ret qaitalaný múmkindigine, AQSh pen Qytaidyń saýda qatynasynyń shielenisýine bailanysty, sondai-aq OPEK+ qatysýshylarynyń biyl 1 tamyzdan bastap munai óndirisin ulǵaitýy aiasynda shekteledi. Ulttyq Banktiń qazaqstandyq kásiporyndarǵa júrgizgen saýalnamasy biyl 3-toqsanda ekonomikalyq belsendilikti qalpyna keltirýdiń tómen qarqyny kútiletindigin kórsetedi. Biyl shilde aiynda bastalǵan iskerlik belsendiliktiń tómendeýi osy jylǵy tamyzda da karantindik shekteýler aiasynda jalǵasýy múmkin», — dedi QR Ulttyq Bankiniń Tóraǵasy.
Ózektendirilgen makroekonomikalyq derekterdi eskere otyryp, aqsha-kredit saiasatynyń kórsetkishteri bóligindegi áleýmettik-ekonomikalyq damý boljamy jańartyldy.
1. Infliatsiia boljamy
Dezinfliatsiialyq áser kórsetetin álsiz ishki suranys aiasynda 2020 jylǵa arnalǵan infliatsiia boljamy ÁEDB-niń birinshi kezeńindegi 9-11%-dan 8-8,5%-ǵa deiin qaita qaraldy.
Kútiletin tólem balansynyń tapshylyǵy aiasynda aiyrbastaý baǵamynyń baǵalarǵa tasymaldanýy, sondai-aq ulǵaiǵan fiskaldyq impýls infliatsiiaǵa áser etedi, onyń infliatsiiaǵa yqpaly 2021 jyly da jalǵasady. Tiisinshe, bizdiń baǵalaýymyz boiynsha, 2021 jyly munai baǵasynyń birtindep ósýi jáne ishki ekonomikanyń qalpyna kelýi aiasynda jyldyq infliatsiia 4-6% dáliziniń joǵarǵy shekarasyna jaqyn qalyptasady jáne 2022 jyly da osy dálizde bolady.
Osyǵan bailanysty infliatsiia boljamy mynadai targetterge sáikes keledi: 2021-2022 jyldary 4-6%, 2023-2024 jyldary 4-5% jáne 2025 jyly 3-4%.
2. Tólem balansy
Biyl I jartyjyldyqta tólem balansynyń qoldanystaǵy shotynyń profitsiti (aldyn ala baǵalaý boiynsha 2,1 mlrd AQSh dollary) tikelei investorlarǵa tólenetin kiristerdiń tómendeýi jáne jyl basyndaǵy munaidyń salystyrmaly túrde joǵary baǵasy men jetkizilimderi esebinen tirkeldi.
2020 jyldyń qorytyndysy boiynsha pandemiia saldarynan tólemge qabiletti suranystyń tómendeýi jáne investitsiialyq jobalardy iske asyrý qarqynynyń baiaýlaýy aiasynda 2020 jyly taýarlar importynyń 13,1%-ǵa qysqarý boljamyna qaramastan tólem balansynyń qoldanystaǵy shotynyń tapshylyǵy kútiledi.
Aǵymdaǵy shottyń tapshylyǵy 2020 jyly ótken jylmen salystyrǵanda munai baǵasynyń jalpy tómendeýine jáne munai óndirýdi qysqartý boiynsha OPEC+ mámilesiniń talaptaryn saqtaýǵa, sondai-aq 2020 jylǵy II jartyjyldyqta tikelei investorlarǵa tólenetin kiristerdi birtindep qalpyna keltirýge bailanysty taýarlar eksportynyń qysqarýy aiasynda qalyptasady.
Budan keiingi importtyń boljamdy serpini importty almastyrýdyń belsendi saiasatyn iske asyrýǵa negizdelgen. Bul rette, 2021 jyly keiinge qaldyrylǵan suranys pen 2020 jyly toqtatyp qoiǵannan keiin investitsiialyq jobalardy iske asyrýdy jyldamdatý saldarynan importty qalpyna keltirý jáne onyń 8,1%-ǵa ósýi kútiledi.
Taýarlar eksportynyń boljamy shikizattyq emes taýarlar eksportynyń ulǵaiýy boiynsha kútýlerdi kórsetedi, bul 2025 jylǵa qarai eksporttyń 50 mlrd AQSh dollarynan joǵary deńgeige deiin kezeń-kezeńimen ósýine alyp keledi. Ulttyq Bank Úkimettiń óńdeýshi ónerkásip eksportyn 2025 jylǵa qarai 42%-ǵa ulǵaitý jónindegi josparlaryn qoldaidy.
3. Aqsha-kredit saiasaty
Aqsha massasyn, depozitter men kreditterdi qosa alǵanda, aqsha-kredit saiasatynyń kórsetkishteri Ulttyq ekonomika ministrligi orta merzimdi kezeńge usynǵan JIÓ-niń nominaldy ósý boljamy negizinde boljanady.
2020 jyldyń qorytyndysy boiynsha depozitterdiń álsiz ósýi kútilýde, onyń esebinen halyqtyń naqty tabysynyń tómendeýi aiasynda tutyný shyǵystarynyń bir bóligi qarjylandyrylady. Nátijesinde depozitterdiń dollarlaný deńgeii biylǵy shildede 39,5%-ǵa deiin tómendedi (2019 jylǵy jeltoqsanda 43,1%). Depozitterden basqa, ainalystaǵy qolma-qol aqsha kólemi áleýmettik tólemderdiń ósýi aiasynda ósedi, bul jiyntyǵynda 2020 jyly aqsha massasyn arttyrady.
Bizdiń kútkenimizdei, aǵymdaǵy jyly iskerlik belsendiliktiń baiaýlaýy aiasynda ekonomikaǵa beriletin nesieler de baiaý ósetin bolady.
Bizdiń boljamymyz boiynsha ekonomikaǵa beriletin kreditter de iskerlik belsendiliktiń baiaýlaýy aiasynda baiaý ósedi. Osy jyldyń basynan beri EDB kreditteri biylǵy shildeniń sońynda 0,5%-ǵa (nemese 67,1 mlrd teńgege) 13,9 trln teńgege deiin ulǵaidy.
Ulttyq Bank qazirgi ýaqytta «tamyz-qyrkúiek» boljam raýndyn ótkizip jatyr, onyń sheńberinde makroekonomikalyq indikatorlardyń boljamdary qaita qaralady. Atap aitqanda, biyl 7 aida IJÓ-niń 2,9%-ǵa qysqarýy boiynsha naqty derekterdi eskere otyryp, IJÓ-niń 2020 jylǵa qysqarýynyń aǵymdaǵy boljamy jańartylady.
4. Biýdjet tapshylyǵy men Ulttyq qor
Respýblikalyq biýdjettiń jobasy memlekettik biýdjet tapshylyǵy men Ulttyq qordan bólinetin transfertter kóleminiń edáýir artýyn kózdeidi. Nátijesinde, boljam boiynsha, 2023 jyldyń sońyna qarai Ulttyq qor qarajaty IJÓ-niń 30,8%-yn quraidy jáne IJÓ-niń 30%-yna teń azaimaityn qaldyǵyna jaqyndaidy.
Osyǵan bailanysty 2021 jyly kontrtsikldik biýdjet erejesiniń engizilýin eskere otyryp, Ulttyq qordyń jinaqtaý fýnktsiiasyn saqtaý jáne munai tapshylyǵyn azaitý úshin sharalar qabyldaý qajet bolady.
2021 jylǵa arnalǵan kepildendirilgen transfertter kólemi 2,7 trln teńge, 2022 jylǵa 2,4 trln teńge, 2023 jylǵa 2,2 trln bolady. Sondai-aq 2021 jylǵa 1 trln teńge kóleminde nysanaly transfert kózdelgen.
Ulttyq qordyń qarajaty 2020 jyldyń sońynda 27,3 trln teńge (JIÓ-ge 38,5%), 2021 jyly 26,6 trln teńge (34,7%), 2022 jyly 26,9 trln teńge (32,7%), 2023 jyly 27,6 trln teńge (30,8%).
