پارسى ەدەبيەتٸنٸڭ ۇستازى, حامادان ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەلي مۇحاممادي مىرزا حايدار دۋلاتيدٸڭ "راشيدي تاريحى" ەڭبەگٸنٸڭ 8 نۇسقاسىن سالىستىرىپ, 1500 بەتتٸك مەتٸن دايىندادى. عالىم وسى جٶنٸندە تەھرانداعى Parstoday.com سايتىنا ارنايى سۇحبات بەردٸ.
- مۇحامادي مىرزا! جاقىندا قازاقستانعا بارىپ كەلٸپسٸز. ساپارىڭىزدىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى مىرزا حايدار دۋلاتيدٸڭ «راشيدي تاريحى» ەڭبەگٸنە قاتىستى بولعان سەكٸلدٸ. جالپى, وسى ەڭبەك تۋرالى ايتا كەتسەڭٸز.
- يە, دۇرىس ايتاسىز. قازاقستانعا ساپارىم تۋرالى ەمەس, سٸزدٸڭ دە, ٶزٸمنٸڭ دە ۋاقىتىمدى الماي, بٸردەن مىرزا حايدار دۋلاتيدٸڭ «راشيدي تاريحى» ەڭبەگٸنەن باستاساق. «راشيدي تاريحى» قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸنە اۋدارىلعان جوق دەپ ايتا المايمىز. اۋدارىلعان, بٸراق ولاردىڭ ەشقانداي عىلىمي قۇندىلىعى جوق. نەگە? ٶيتكەنٸ, بٸر نۇسقا عانا قارالعان. سول نۇسقانىڭ ٶزٸ قاتە تەرجٸمالانعان. تەك ورىستار مەن قازاقتار عانا ەمەس, اعىلشىن تٸلدٸ عالىمدار دا ونى قاتە تٷسٸنگەن. مەن بۇل دەرەككٶزدەرٸنٸڭ بارلىعىن 10 جىل بويى زەرتتەپ, 10 نۇسقانى بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن سالىستىرىپ شىقتىم. ونىڭ 8 نۇسقاسى تولىق بولدى. قولجازبا نۇسقالارىن وقۋ ٶتە قيىن. دەگەنمەن, ٷلكەن بٸر ٸس اتقارىلدى. بۇل ەڭبەك ەندٸ يراندا باسىلىپ, قازاقستانعا جٸبەرٸلەدٸ. سوندا عىلىمي ورتالىق اشىلۋى تيٸس. عىلىمي ورتالىق وسى كٸتاپتىڭ مەن جاساعان نۇسقاسىنىڭ قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸنە اۋدارىلۋىنا كٷش سالادى.
- سٸز كٸتاپتى قازاقستاندا شىعارۋ تۋرالى تيٸستٸ ادامدارمەن سٶيلەستٸڭٸز بە?
- جوق, سٶيلەسكەن جوقپىن. قازاقستاننىڭ تاريح قوعامى, ياعني تاريح ينستيتۋتى بٸزبەن سٶيلەسٸپ, ٸستەپ جاتقان جۇمىسىممەن تانىستى. ولار وسى مەسەلەنٸ ودان ارى قاراستىرۋى مٷمكٸن. بٸرنەشە جاقسى اۋدارماشى تابۋى كەرەك. ولاردىڭ بٸر-ەكەۋٸ قازاق تٸلٸن, بٸرنەشەۋٸ قازاق جەنە پارسى تٸلدەرٸن بٸلۋٸ تيٸس. ايناش قاسىم (بەلگٸلٸ جازۋشى, اۋدارماشى) ەكەۋٸڭٸز وسى توپقا كٸرە الاسىزدار. بۇل كٸتاپتى اۋدارۋ بٸر-ەكٸ ادامنىڭ ٸسٸ ەمەس.
- مەتٸن نەشە بەتتەن تۇرادى?
- مەن قازاقستانعا 1500 بەتتەن تۇراتىن مەتٸندٸ اپارىپ, ينستيتۋتقا كٶرسەتتٸم. بۇل مەتٸندە كٸرٸسپە جوق. كٸتاپ جاقسى تانىستىرىلۋى ٷشٸن جەنە «بۇل دا بۇرىنعى ەڭبەكتەر سيياقتى» دەپ قابىلدانباۋى ٷشٸن ٷلكەن ٸستٸڭ اتقارىلعانىن تٷسٸنٸپ, بٸر مەتٸنتانۋشىنىڭ 10 جىل ۋاقىتىن سارپ ەتكەن ٸس ەكەنٸن بٸلۋٸ كەرەك.
- سوندا سٸز بۇل جۇمىستى جالعىز ٶزٸڭٸز اتقاردىڭىز با?
- يە, جالعىز ٶزٸم. قازاقستانعا بارعاندا بٸر اپتادا تەك 2-3 تٷن عانا جاقسى ۇيىقتادىم. قالعان ۋاقىتتا تەك جۇمىس ٸستەۋمەن بولدىم. ٶيتكەنٸ, جۇمىستى تەزٸرەك بٸتٸرگٸم كەلدٸ. مەن بۇل ٸستٸ 2019 جىلدىڭ اياعىنا دەيٸن بٸتٸرەتٸن بولىپ كەلٸسكەم. مەتٸن سالىستىرۋ تۇرعىسىنان اياقتالدى. وعان كٸرٸسپە جازىلىپ, "مىرزا حايدار" دەگەن اتپەن بٸر كٸتاپ قوسىلادى. سوندا 3 تومدىق كٸتاپ بولماق. 2 توم تاريحقا, 1 توم مىرزا حايداردى تانىستىرۋعا ارنالادى. مىرزا حايداردى تانىستىرۋعا ارنالاتىن تومدى بىلاي قويعاندا, تاريح باياندالعان ەكٸ توم قازاقستان حالقىنا جاقسى تانىستىرىلعانى ابزال. حالىق قانداي ٸستٸڭ اتقارىلعانىن بٸلۋٸ كەرەك. ٶيتكەنٸ, قازاقستاندا "بۇل كٸتاپ قازاق تٸلٸندە ەمەس قوي. قانداي پايداسى بار?" دەپ ايتقان ادام بولدى. مەن وعان مەسەلەنٸڭ باسقا جاقتا جاتقاندىعىن ايتتىم. بٸلەسٸز بە, ەگەر قازاقستان حالقىنا بولمىس-بٸتٸمدٸك كٶرسەتكٸش انىقتاعىمىز كەلسە, مىرزا حايداردان ارتىق تۇلعا تاپپايمىز. مەن سٸزدٸڭ ەلدٸڭ تاريحىن دا وقىدىم, عالىمدارىڭىزدى دا ازدى-كٶپتٸ تانيمىن.
- بۇل مەتٸن قازاق حالقى ٷشٸن تاريحي دەرەككٶزٸنە اينالا ما?
- يە, بۇل ٶتە ٷلكەن ەڭبەك. ەگەر پرەزيدەنتتٸڭ مەدەني ٸستەرٸ جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى سيياقتى سٸزدٸڭ ەلدٸڭ مەدەنيەتكە جاۋاپتى تۇلعالارىنىڭ بٸرٸ نەمەسە باسقا ادامدار قانداي جۇمىس جاسالعانىن بٸلسە, تىنىش وتىرماس ەدٸ. بٸراق, ەزٸرشە ەشتەڭە بٸلمەيدٸ. ولار بٸلۋٸ ٷشٸن سٸز كٶمەكتەسۋٸڭٸز كەرەك. ايتايىن دەگەنٸم, بٸر ادام بٸر ٷلكەن ٸس اتقارىپ جاتقاندا باسقالار ٸستٸڭ مەن-جايىنان حاباردار بولسا, ٸس يەسٸنٸڭ ونى اۋىزعا الۋىنىڭ قاجەتٸ بولمايدى. بٸراق, سٸز مەنٸڭ اتقارعان ٸسٸم جايلى بٸلمەيتٸن بولعان سوڭ مەن سٸزگە ايتىپ وتىرمىن. ٷلكەن ٸس ٸستەدٸم دەپ ايتۋ ماعان قيىن. بٸراق, شىنىمەن ٷلكەن ٸس اتقارىلدى. مۇنى باسقالارعا جەتكٸزۋ كەرەك.
- باسقالار مەتٸنگە تاريحي تۇرعىدان قارادى دەدٸڭٸز. ال ٶزٸڭٸز قاي تۇرعىدان قاراستىردىڭىز?
- قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸنە اۋدارعاندار مەتٸندٸ تٷسٸنبەگەندٸكتەن, بٸر شولىپ ٶتٸپ, مىسالى, مىرزا حايدار بۇل جەردە "اقسۋدا سوعىس بولدى, قاشقاردا انا جاعداي بولدى, الماتىدا مىنا جاعداي بولدى" دەپ ايتقان دەپ, سولاردى اۋدارىپ جازعان. الايدا, بۇل كٸتاپ جاي عانا تاريحي وقيعالاردى باياندامايدى, تاريحي دەرەكتەردٸ ەدەبي تٸلمەن جەتكٸزەدٸ.
ەگەر ونى بٸرەۋ ورىس تٸلٸنە اۋدارعىسى كەلسە, بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە ونىڭ ەدەبي تٸلٸن ەسكەرۋٸ كەرەك. ەيتپەسە, ەش قيىندىعى جوق. بٸر ادام قاشقار جايلى ايتادى, باسقا بٸرەۋ تەيمۋر حان تاتار جايلى جازادى, شاعاتايلار جايلى ەڭگٸمەلەيدٸ. بۇلاردىڭ نە ايىرماشىلىعى بار? مىرزا حايدار بولا ما, ەلدە باسقا بٸر ورتاقول جازۋشى ما? ەڭبەكتٸڭ ماڭىزدىلىعى نەدە? قازٸر بەيھاقي تاريحىنىڭ ماڭىزى نەدە? ونىڭ ماڭىزدىلىعى ماحمۇد تۋرالى بايانداۋىندا ەمەس, ماحمۇد تۋرالى بايانداۋ تەسٸلٸندە. ياعني, ماڭىزدىلىق – ابۋلفازل بەيھاقيدٸڭ تۇلعاسىندا. ەيتپەسە, ماحمۇد جايلى كٶپ ادام جازدى. بٸراق, ولاردىڭ ەشقايسىسى «بەيھاقي تاريحى» بولعان جوق. دەمەك, ەگەر بٸز مىنا مەتٸننٸڭ تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸنە نازار اۋدارماساق, بٸر قاراپايىم ادام موڭعولدار جايلى, شاعاتايلار تۋرالى, قىرعىزستان, قازاقستان مەن ٶزبەكستان ايماعى جٶنٸندە سٶيلەگەندەي بولادى. مۇنىڭ نەسٸ ماڭىزدى? ماڭىزدىلىق – جەتكٸزۋ تەسٸلٸندە. قالاي ايتىلعانى ونىڭ سٶز ساپتاۋى مەن تٸلٸنەن بايقالادى. مۇنى تٷسٸنۋ ٶتە قيىن. بۇل – بٸر;
ەكٸنشٸدەن, جازۋشىلار ونى بٸر عانا نۇسقامەن سالىستىرعان. ال مەن ەلەمدەگٸ بارلىق نۇسقانى سالىستىردىم. ياعني, ساقتالعان بارلىق نۇسقانى قولعا تٷسٸرۋگە تىرىستىم. مەسەلەن, ٷندٸستاندا 300 جىل بۇرىن "راشيدي تاريحى" ەڭبەگٸنەن كٶشٸرٸلگەن قولجازبا نۇسقا مۇراجايدا ساقتالىنعان. ونى وسى كٷنگە دەيٸن ەشكٸم كٶرگەن ەمەس. مەن سونى الدىرتتىم. پەكٸستاننان بٸر نۇسقا, لوندوننان بٸر نۇسقا الدىم. سٶيتٸپ, جالپى سانى 8 قولجازبا نۇسقا تاپتىم. بۇعان تاعى ەكٸ مەتٸن قوستىم. ونىڭ بٸرٸ «زافارناماعا», ەكٸنشٸسٸ دجۋۆەينيدٸڭ "جاھانگوشا" تاريحىنا قاتىستى. مٸنە, وسى 10 نۇسقانى سالىستىردىم.
الايدا, بۇل 10 نۇسقانىڭ ەكەۋٸ قاتە نۇسقا. بۇلار سول «زافارناما» مەن «جاھانگوشاعا» قاتىستى. 8 نۇسقا تولىق سالىستىرىلدى. كەمٸندە 4 نەمەسە ودان دا كٶپ قولجازبا سالىستىرىلعان جاعدايدا عانا عىلىمي مەتٸن قۇندى بولادى. بٸز ەلەمدەگٸ "راشيدي تاريحى" ەڭبەگٸنە قاتىستى بارلىق قولجازبانى جينادىق. بۇعان دەيٸن مۇنداي وقيعا بولماعان. مەن قازاق تٸلٸندەگٸ مەتٸندٸ كٶرمەدٸم. ورىس تٸلٸندەگٸ مەتٸننەن اۋدارىلعان سىڭايلى. تٷرٸك تٸلٸندە دە مەتٸن بار. بۇل مەتٸندەردٸڭ ەڭبەككە ادالدىق تۇرعىسىنان دۇرىس ەمەستٸگٸنە ەش كٷمەنٸم جوق. تٷسٸنگەندەرٸن عانا جازا سالعان. بٸر مەتٸندٸ اۋدارعان كەزدە, ەگەر ول مەتٸننٸڭ ەدەبي قۇندىلىعى بولاتىن بولسا, سوعان شامامىز كەلگەنشە ناقتى كٶڭٸل بٶلۋٸمٸز كەرەك. اۋدارمادا كەيبٸر ەدەبي قۇندىلىقتاردىڭ جويىلاتىنى انىق. بٸراق, فيتسدجەرالد ومار حاييامدى اۋدارعان كەزدە ەلەمدە بومبا جارىلعانداي جاڭعىردى ەمەس پە?! ٶيتكەنٸ, ول حاييامنىڭ رۋبايلارىنىڭ ەدەبي قۇندىلىقتارىن ەسكەرگەن. سوندىقتان ەلەم فيتسدجەرالدتىڭ اۋدارمالارىنا عاشىق بولدى. دٷنيە جٷزٸ فيتسدجەرالدتىڭ تۋىندىسىن وقيدى. ەشبٸر اۋدارما ونىڭ قۋاتىنا جەتپەيدٸ. حاييام فيتسدجەرالدقا دەيٸن دە, كەيٸن دە اۋدارىلعان. بٸراق, ولاردىڭ ەشقايسىسى فيتسدجەرالتىڭ اۋدارماسىنداي بولعان جوق. ٶيتكەنٸ, ول ەدەبي قۇندىلىقتاردى كٶردٸ. مٸنە, ٸستٸڭ قيىندىعى وسىندا. قالاي بولعاندا دا, قازٸر نەگٸزگٸ مەتٸن دايىن. مەن وسى مەتٸندٸ "بۇل باسقا ەشكٸمگە ەمەس, مىرزا حايدارعا تيەسٸلٸ" دەپ باتىل ايتا الامىن. مەتٸن دايىن. قازاقستان مەن رەسەيدە ناعىز ەدەبيەتتانۋشى, تٸلتانۋشى, مەتٸنتانۋشى عالىمداردى تاۋىپ, ونى قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸنە اۋدارۋ كەرەك.
- دەمەك, قازٸر الدىڭىزدا ەكٸ ماقسات تۇر: بٸرٸنشٸسٸ – وسى كٸتاپتى تانىستىرۋ, ەكٸنشٸسٸ – ونى دۇرىس اۋدارتۋ.
- يە. ونى تانىستىرىپ, دۇرىس اۋدارتۋ. بۇل – ەشقاشان اتقارىلماعان جۇمىس. الايدا ٶزەكتٸ ٸس. بۇل قاجەتتٸلٸكتٸ قازاقستاننىڭ مەدەني ورتاسى تٷسٸنۋٸ كەرەك. مىسال كەلتٸرەيٸن: «بەيھاقي تاريحى» – ٷلكەن ەڭبەك. قازٸر ونىڭ وننان بٸرٸ عانا ساقتالعان. قالعانى جوعالىپ كەتكەن. بٸر كٷنٸ بٸرەۋ كەلٸپ, «بەيھاقي تاريحىنىڭ» 10 بٶلٸگٸن تاۋىپ الىپ, بٸرنەشە نۇسقامەن سالىستىردىم دەسە, بۇل يران حالقى ٷشٸن ٶتە قۇندى بولادى. ونى قولعا تٷسٸرۋ ٷشٸن ميللياردتاعان قارجى جۇمسايدى.
مەنٸڭ ويىمشا, قازٸر قازاقستان حالقى وسىنداي وقيعامەن بەتپە-بەت كەلٸپ وتىر. سٸز سيياقتى پارسى تٸلٸن بٸلەتٸن, وسى سٶزٸمدٸ ەستي الاتىن ادامدار مۇنى قازاقستان حالقىنا جەتكٸزۋٸڭٸزدٸ ٶتٸنەمٸن. حابارلاندىرۋدىڭ بٸر بٶلٸگٸ ەلشٸلٸككە بايلانىستى. قۋانىشقا وراي, سٸزدٸڭ ەلدٸڭ ەلشٸسٸ مەنٸمەن كەزدەسۋدٸ سۇرادى. بٸر كٷنٸ ول كٸسٸمەن كەزدەسۋٸم كەرەك. قالاساڭىز, سول كٷنٸ سٸز دە كەزدەسۋگە قاتىسا الاسىز. ايناش قاسىم دا وسىندا بولعاندا عوي. ول كٸسٸ دە كەزدەسۋگە قاتىساتىن ەدٸ. ٶيتكەنٸ, مۇنداي ٸسكە قىزىعاتىنىن بٸلەمٸن, بايلانىس ورناتار ەدٸك. قالاي بولعاندا دا, بٸز بٸر باعدارلاما جاساۋىمىز كەرەك. ونى سٸزدٸڭ ەلدٸڭ كٶرەرمەنٸ كٶپ تەلەارنالارىڭىزدىڭ بٸرٸنەن كٶرسەتۋٸمٸز كەرەك. يراندا سٸزدٸڭ حالىققا تيەسٸلٸ بٸر مەتٸننٸڭ اكادەمييالىق نۇسقاسىنىڭ ەزٸرلەنگەنٸن جارييالاۋىمىز كەرەك. بۇل حابار بٸرتٸندەپ قازاقستان حالقىنىڭ قۇلاعىنا جەتەدٸ. مەن 2019 جىلى 5-6 ايدان كەيٸن نەگٸزگٸ مەتٸندٸ يراندا باسىپ شىعارۋعا تىرىسامىن. ونى "موۋقۋفات-ە افشار" باسپاسىنان شىعارامىن نەمەسە باسقا بٸر بەدەلدٸ باسپادان جارىق كٶرەدٸ. نەگٸزگٸ مەتٸن جارىققا شىققاننان كەيٸن قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸنە اۋدارۋدى باستاي الامىز. "مىرزا حايدار" دەگەن تاعى بٸر كٸتاپ بولادى. اۆتوردىڭ ٶمٸربايانى, تٸلٸ, سوپىلىعى, گەوگرافيياسى مەن تاريحى وسى كٸتاپتا باياندالادى.
- سونىمەن قاتار ول جايلى جٷرگٸزٸلگەن بارلىق زەرتتەۋلەردٸ دە كٸتاپقا كٸرگٸزەسٸز عوي?
- يە, وسىنىڭ بارلىعى "مىرزا حايدار" كٸتابىندا الدىمەن پارسى تٸلٸندە بەرٸلۋٸ تيٸس. ارتىنان قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸنە اۋدارامىز. مەن ەبۋ ەلي سينا ۋنيۆەرسيتەتٸندە بٸر توپ قۇردىم. وندا 10-عا جۋىق دوكتورانت پەن بٸرنەشە ماگيسترانت بار. ولاردىڭ بارلىعى مىرزا حايدار جايلى زەرتتەۋ جٷرگٸزٸپ جاتىر. بٸراق, مەتٸننٸڭ ٶزٸن قاراستىرىپ جاتقان جوق. مىسالى, بٸرەۋ مىرزا حايداردىڭ ەدەبيەتٸن, ەكٸنشٸسٸ تيبەت جايلى جازباسىن زەرتتەپ جاتىر. نەگە? ٶيتكەنٸ, مىرزا حايدار "تيبەت جايلى العاشقى دۇرىس حابارلاردى مەن بەرٸپ وتىرمىن" دەپ جازعان. بۇل ٶتە ماڭىزدى. وسىنداي ۇساق تاقىرىپتار ەگجەي-تەگجەيلٸ زەرتتەلٸپ جاتىر. ەگەر جاقسى نەتيجە بەرسە, بٸز تەھراندا قازاقستاننىڭ ەلشٸسٸمەن كەزدەسٸپ, وتىرىس ٶتكٸزٸپ, ول كٸسٸنٸ وسى زەرتتەۋلەرمەن تانىستىرا الامىز. بۇل قازاقستان تاريحىنداعى ٸرٸ وقيعالاردىڭ بٸرٸ بولماق.
- كٸتاپتى شىعارعاندا قولجازبا نۇسقا پارسى تٸلٸندەگٸ مەتٸن جەنە ونىڭ اۋدارماسىمەن قاتار بەرٸلە مە?
- مۇنداي ەدٸستٸ ومار حاييامنىڭ تۋىندىلارىن باسىپ شىعارعاندا قولدانعان. بٸر بەتكە پارسىشا مەتٸندٸ, ەكٸنشٸ بەتكە فرانتسۋز تٸلٸندەگٸ, كەلەسٸ بەتكە اعىلشىن تٸلٸندەگٸ مەتٸندەردٸ قويعان. بۇل ەندٸ قازاقستاندا قۇرىلۋى تيٸس عىلىمي ورتالىققا بايلانىستى. بٸز سول ورتالىقتا جۇمىس ٸستەي الامىز.
قالاي بولعاندا دا, باسقا ەلگە كەلەتٸن ديپلوماتتىڭ, مىسالى, يرانداعى قازاقستان ەلشٸسٸنٸڭ مەدەني ٸستەر جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى بولادى. ول كٸسٸگە بٸر عالىمنىڭ 10 جىل ٶمٸرٸن قازاق جازۋشىسىنا ارناعانى اسا ماڭىزدى بولارى انىق. مەن بۇل ٸستٸ عىلىم ٷشٸن اتقاردىم. ەشكٸمگە مٸندەت ارتقىم كەلمەيدٸ. بٸراق, ەڭبەگٸمنٸڭ قادٸرٸن بٸلسە ەكەن, قانداي ٷلكەن ٸس اتقارعانىمدى تٷسٸنسە ەكەن دەيمٸن. قازاق حالقى مىرزا حايداردىڭ ەڭ ٸرٸ ۇلتتىق تٸرەك ەكەنٸن بٸلسٸن. ول ٶتە ۇلى تۇلعا بولعان. ٶز زامانىندا بٷكٸل ورتا ازييا مەن يراندا ونىڭ ۇلىلىعىنا تەڭ كەلەتٸن جازۋشى بولماعان دەپ ويلايمىن. ياعني, 15 عاسىردا كاۆكاز, كٸشٸ ازييا, ورتا ازييا مەن يراندا مىرزا حايدار سيياقتى ۇلى جازۋشى بولماعان. مىرزا حايدار ٶتە ماڭىزدى تۇلعا بولعان. شىعارماسىن نەلٸكتەن پارسى تٸلٸندە جازعان دەسەك, سول ارقىلى كٶبٸرەك ادامدارمەن جەنە عالىمدارمەن بايلانىستا بولا الامىن دەپ ويلاعان. پارسى تٸلٸ ول كەزدە عىلىم تٸلٸ بولعان. مىرزا حايدار ەلەممەن كٶبٸرەك بايلانىس ورناتۋ ٷشٸن ٶز ەڭبەگٸن پارسى تٸلٸندە جازۋى كەرەك بولدى. ەيتپەسە, ول قازاقستان ايماعىندا دٷنيەگە كەلٸپ, ٶمٸر سٷرگەن. يبن سينا سەكٸلدٸ. ول كٸتاپتارىن اراب تٸلٸندە جازعان. ونىڭ زاماندا اراب تٸلٸ عىلىم تٸلٸ بولىپ, كەڭ تارالعان. الايدا, بٸز يبن سينانى اراب تٸلٸندە جازعانى ٷشٸن اراب ەلدەرٸنە تيەسٸلٸ عالىم دەپ ايتا المايمىز.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
