كٷنٸ كەشە بەلگٸلٸ جازۋشى, جۋرناليست, قوعام قايراتكەرٸ, «قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى دەۋرەن قۋاتپەن ماڭىزدى تاقىرىپتاردىڭ باسىن شولىپ, ازدى-كەم سۇحبات قۇرعان ەك. ەندەشە, قالامگەردٸڭ اشىق وي-پٸكٸرٸن بٸلگٸڭٸز كەلسە, مارحابات!
- جاقىندا «اۋىل» پارتيياسىنىڭ تٸزٸمٸنەن مەجٸلٸسكە كانديدات ەكەنٸڭٸزدٸ كٶردٸك. نەگە دەل وسى پارتييانى تاڭدادىڭىز?
- مەن – تابان اۋدارماي باسپاسٶز سالاسىندا قىزمەت ەتٸپ كەلە جاتقان اداممىن. جۋرناليستيكاداعى ەڭبەك جولىمدى اۋداندىق «قاپال ەڭبەككەرٸ» گازەتٸندە باستادىم. «قاپال ەڭبەككەرٸ» – بۇرىنعى تالدىقورعان وبلىسى قاپال اۋدانىنىڭ گازەتٸ ەدٸ. سول گازەتكە 17 جاسىمدا, مەكتەپتٸ بٸتٸرە سالىسىمەن قىزمەتكە تۇرعان ەكەنمٸن, سودان بەرٸ 30 جىل بولىپتى – گازەتتەمٸن. گازەتتەگٸ مانسابىم ساتىلاپ ٶستٸ. اۋداندىق گازەتتەن كەيٸن وبلىستىق «جەرۇيىق» گازەتٸنە اۋستىم. ودان كەيٸن رەسپۋبليكالىق «حالىق كەڭەسٸ» گازەتٸندە تالدىقورعان وبلىسى بويىنشا مەنشٸكتٸ تٸلشٸ, ودان سوڭ ەلارالىق «قازاق ەلٸ» گازەتٸندە تٸلشٸ, «قازاق ەلٸنەن» سوڭ «جاس الاش» گازەتٸندە تٸلشٸ, بٶلٸم مەڭگەرۋشٸسٸ, رەسپۋبليكالىق ساياسي-تەۋەلسٸز «التىن وردا» گازەتٸندە باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى, «قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸندە دە باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى, «التىن وردا» گازەتٸندە باس رەداكتور, «جاس قازاق» گازەتٸندە باس رەداكتور بولىپ كەتە بەرەدٸ. «قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸنە باس رەداكتور بولىپ تاعايىندالعانعا دەيٸن «Abai.kz» اقپاراتتىق پورتالىن اشىپ, قازاق ويىنىڭ عالامتوردا دامۋىنا ازدى-كەم ٷلەس قوسىپپىن.
ماعان ەۋ باستان ەدەبيەت-مەدەنيەت تاقىرىبى جاقىن. ەيتسە دە, توقسانىنشى جىلدارداعى بۋىرقانعان وقيعالار, ۇلتتىڭ جاڭا دەۋٸر الدىنداعى قام-قارەكەتٸ ەلەۋمەتتٸك-ۇلتتىق باعىتتا ماقالالار جازۋىما جەتەلەدٸ. «جاس الاشتا» ساياسات تاقىرىبىن بٸر بەلگە كٶتەردٸم-اۋ دەپ ويلايمىن. ونى سول كەزدەگٸ «جاس الاشتىڭ» جانكٷيەر وقىرماندارى جاقسى بٸلەدٸ. جالپى جۋرناليست ساياسات تاقىرىبىنان اينالىپ ٶتە المايدى. جۋرناليستٸ, سونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق مەسەلەلەر تولىق شەشٸمٸن تاپپاي تۇرعان ەلدە ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان جۋرناليستٸ, قوعامنىڭ ساياسي ٶمٸرٸ كٷندە تولعاندىرسا كەرەك. بٸراق, جۋرناليست – قوعامداعى پروبلەمالاردى شەشۋشٸ ەمەس, كٶرسەتٸپ جازۋشى, جارييا ەتۋشٸ تۇلعا. ال جۋرناليست كٶرسەتكەن مەسەلەلەر ٸسكە اسپايدى ەكەن, بيلٸكتٸڭ قۇلقى جوق ەكەن, ەندەشە جۋرناليستتٸڭ ساياساتقا ارالاسۋعا قاقى بار. بۇرىنعى الاشورداشىلار مەن سول كەزدەگٸ كوممۋنيستەردٸڭ قاتارىندا بولعان اعالارىمىزعا قاراشى – بەرٸ ۇلتشىل. جەنە سولاردىڭ بەرٸ – اقىن, جازۋشى, جۋرناليست, عالىم. ماماندىعى ينجەنەر, ورمانشى, زاڭگەر دەيتٸن مۇحامەدجان تىنىشباەۆ, ەليحان بٶكەيحان, بارلىبەك سىرتتانوۆ, جاقىپ اقپاەۆتاردىڭ قايسىسى بولماسىن سٶزدٸ پٸر تۇتقان جاندار. بٸرٸ قازاقتىڭ تاريحىن جازدى, بٸرٸ كٶركەم اۋدارمالار جاسادى دەگەندەي. سول اعالارىمىز ٶز زاماندارىندا ساياسي كٷرەس جولىن تاڭداعان بولاتىن. بٸز دە سونداي تاڭداۋ جاسادىق. تاڭداۋ جاساعان پارتييام – «اۋىل» پارتيياسى بولدى. ال «اۋىل» پارتيياسىنىڭ ارتىندا ٷلكەن كٷش تۇر. ۇرانشىل, ساۋىقشىل كٷش ەمەس, شىنايى پەرمەندٸ كٷش. ول كٷش – اۋىل حالقى. ول كٷش – ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ٷلكەن سالا اگرارلىق سەكتوردىڭ قوردالانىپ قالعان مەسەلەلەرٸن شەشۋدٸ تالاپ ەتٸپ, بەل الىپ كەلە جاتقان كٷش. قالا بەردٸ, اۋىلعا قاتىستى جايتتاردىڭ جاقسارۋىن بەرٸمٸز قالايمىز. اۋىلعا بٷيرەگٸمٸز بۇرادى, وعان جانىمىز اشيدى. اينالايىن, كٷندەردٸڭ بٸر كٷنٸ بەرٸمٸز «اۋىل» پارتيياسىنىڭ قاتارىنا ٶتۋگە تالاپ قىلۋىمىز مٷمكٸن. سول كەزدە مەن سيياقتى تاڭداۋ جاساعان ازامات ٶز تاڭداۋىنىڭ دۇرىستىعىن وپ-وڭاي دەلەلدەپ بەرەتٸن بولادى.
- پارتيياعا مٷشە بولۋ جازۋشىلىعىڭىزعا ەسەر ەتپەگەنٸمەن, جۋرناليست رەتٸندە بەيتاراپ بولۋعا كەدەرگٸ ەمەس پە?
- جوق, ەسەر ەتپەيدٸ دەپ ويلايمىن. اۋىل تاقىرىبىندا قازاق جۋرناليستەرٸنٸڭ بەرٸ جازادى. بلوگەرلەر دە جازادى. سوندا مەن جازسام بولماي ما? اۋىلدان شىققان قازاقتىڭ قارا بالاسى بولا تۇرىپ مەن اۋىلدىڭ احۋالىنا بەيتاراپتىلىق تانىتسام جٶن بە? ەرينە, ٶزٸم باسقاراتىن گازەتكە نە پورتالعا «اۋىل» پارتيياسىنىڭ ساياسي جارناماسىن قويماي تىقپالاپ وتىرسام, ونىم جۋرناليستٸك ەتيكاعا جاتپايدى. بٸراق «اۋىل» پارتيياسى اۋىل ٷشٸن باتىل قادامدار جاساپ, پارتييانىڭ ول قادامىن حالىق تۇتاس قولداپ كەتسە, مەن پارتييانىڭ مٷشەسٸ ەدٸم دەپ تەككە قاراپ جەنە وتىرا المايمىن. مىنانى تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك: بٸز قالايىق, قالامايىق بٷگٸنگٸ جٷيەدە ٶمٸر سٷرٸپ وتىرمىز. سوندىقتان بٷگٸنگٸ جٷيەدەگٸ ساياسي پارتييالاردىڭ قام-قاراكەتٸ تۋراسىندا بارلىق باسپاسٶز جازۋى كەرەك. ونسىز قوعامنىڭ ساياسي كەلبەتٸن تانۋ مٷمكٸن ەمەس.
- ساياساتتا الدىن الا بولجام جاساۋ قويۋ قيىن. بٸراق ساياساتتى باعىپ, سايلاۋلار بارىسىندا ساراپتاما جاساپ وتىراتىن ماماندار بولادى. كەيدە سولاردىڭ ايتقاندارى كەلٸپ تە جاتادى. ساراپشىلار قازٸر «اۋىل» پارتيياسى 10 قاڭتاردا بولاتىن سايلاۋدا «Nur Otan» پارتيياسىنان كەيٸنگٸ ورىندى يەلەنەدٸ دەپ جاتىر. سوعان قاراعاندا «اۋىل» مەجٸلٸستەن دە, مەسليحاتتان دا ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن بولسا كەرەك. ونىڭ ٷستٸنە بيلٸك اۋىلشارۋاشىلىعىن دامىتۋ ٷشٸن قاجەتتٸ زاڭدار قابىلداۋ كەرەكتٸگٸن تٷسٸنٸپ وتىر. ول زاڭداردى پارلامەنتتە اۋىلشارۋاشىلىعىن, اۋىلدىڭ رۋحاني-مەدەني قۇندىلىقتارىن تٷسٸنە الاتىن پارتييا عانا قولدايدى. دەمەك, ٷمٸت بار.
- بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن كەيٸن, كەڭ وتىرىپ ٸزدەيٸك جاراي ما?
- اۋىلعا سوڭعى رەت قاشان باردىڭىز? اۋىلداعى ەڭ ٶزەكتٸ پروبلەما قانداي?
- وسىدان اي جارىم عانا بۇرىن بارىپ كەلدٸم. ال بىلايىنشا كٷندە اۋىلدامىن دەسەم بولادى. ۇيالى تەلەفون دەگەن اۋىلداعى اعايىنمەن ساعات سايىن بايلانىسقا شىعۋعا مٷمكٸندٸك تۋدىرىپ تۇر عوي. سونى پايدالانامىز. قالالىقتاردىڭ بەرٸ قازٸر اۋىلىنىڭ جاعدايىن وسى تٶتە بايلانىس ارقىلى بٸلٸپ وتىر. قالانىڭ جاڭالىعى دا اۋىلعا لەزدە جەتەدٸ. سونىڭ نەتيجەسٸ شىعار: اۋىل حالقى وسى كٷنٸ جەر-جاھاننىڭ بارلىق جاڭالىعىنان حاباردار. اۋىل ۇيقىسىنان وياندى. ەندٸگٸ اۋىلدى الداپ سۋلاپ, ارقاعا قاعىپ قويىپ قايتادان قالعىتىپ جٸبٸرە المايسىز. ول ەندٸ ەشكٸمنٸڭ قولىنان كەلمەيدٸ.
اۋىلدا پروبلەما شاش ەتەكتەن. سونىڭ بٸرەۋٸن عانا ايتايىن. ول – جول. جولدان اۋىل حالقى قاتتى ازاپ شەگٸپ وتىر. اۋىلعا جاقسى جول جەتسە, بارلىق يگٸلٸك تە جەتەدٸ. جول دەگەنٸمٸز – ەكونوميكانىڭ كٷرە تامىرى. جول دەگەنٸمٸز – مەدەنيەت, ٶركەنيەت. جول – ٶمٸر.
جالپى سەنٸڭ بۇل سۇراعىڭا جوعارىدا جاۋاپ بەرگەن سيياقتىمىن: جۋرناليستتٸڭ ساياساتپەن كەسٸبي تٷردە شۇعىلدانۋعا تولىق قاقىسى بار. جۋرناليستەر پارلامەنتتە بولسا, قوعامدىق سانانى جاڭارتۋعا, سٸلكٸنتۋگە ەسەر ەتەدٸ دەپ ويلايمىن. جۋرناليستەرسٸز پارلامەنتتٸ كٶرٸپ كەلەمٸز عوي, قالعىپ-مٷلگٸپ وتىر. بٸزگە ەلدە ەلٸ دە سونداي پارلامەنت كەرەك پە? ويلانايىق.
- مەملەكەتتٸك تاپسىرىسقا كٶزقاراسىڭىز قانداي?
- باسپاسٶزٸ بارىنشا دامىعان, دامىپ كەلە جاتقان ەلدەردٸڭ بەرٸندە مەمتاپسىرىس بار دەۋگە بولادى. بۇل جەردە سەنٸڭ سۇراعىڭ: «باق-قا دوتاتسييا بەرٸلۋٸ كەرەك پە, سوعان كٶزقاراسىڭىز قالاي?» بولسا كەرەك.
ايتايىن. باق تا – مەملەكەتتٸك سيپاتى بار ٸرٸ سالا. بۇل سالانى مەملەكەت مٷددەسٸنەن تىس, بەيتاراپ دٷنيە دەپ قاراۋعا بولمايدى. سوندىقتان وعان قاشاندا قولداۋ قاجەت. بٸراق ەر ەلدە قولداۋدىڭ تٷرٸ ەرقانداي. مىسالى, رەسەيدە باق ٸرٸ كونتسەرندەرگە, قارجىلىق ۇيىمدارعا بەرٸلگەن. اقش پەن باتىستا باسپاسٶز جارناما بەرۋشٸلەر مەن بايلىعى باس اينالدىراتىن قوجايىنداردىڭ مەنشٸگٸندە. الايدا سونىڭ بەرٸن مەملەكەتتٸك مٷددە بٸرٸكتٸرٸپ, تۇتاستىرىپ تۇر. سوندىقتان مەمتاپسىرىس اياسىندا قازاق باسپاسٶزٸ قولداۋ تاۋىپ جاتسا, وعان قورلانباۋ كەرەك. تەك مەمتاپسىرىستىڭ تاقىرىبىن زامانعا بەيٸمدەپ ەركٸندەۋ ەتۋ كەرەك. مەمتاپسىرىستى ورىنداۋدىڭ فورماتىن دا ٶزگەرتۋ كەرەك. باسقاسى - باسپاسٶزدٸڭ كەسٸبيلٸگٸنە, جۋرناليستەردٸڭ شەبەرلٸگٸنە تيٸستٸ مەسەلە.
- قاعاز گازەتتٸڭ بولاشاعى تۋرالى نە ويلايسىز?
- گازەت-جۋرنال وقۋ مەدەنيەتتٸلٸكتٸڭ, بٸلٸمنٸڭ قاينار كٶزٸنەن سۋسىنداۋدىڭ مٷمكٸندٸگٸ بولىپ قالا بەرەدٸ. مەن بۇل سٶزدٸ ۋاقىتىنان بۇرىن ايتىپ وتىرمىن, بٸلەمٸن. بٸراق تٷبٸ سوعان كەلەمٸز.
