…كٶكٸرەگٸندە كٶكتٸڭ دە ەن بولادى,
كٷركٸرەسە كٶك اسپان – زارلاعانى.
تاعى دا سول بيٸكتە جانىپ تۇرىپ,
نەبٸر جارىق جۇلدىزدار سورعالادى.
دەۋٸتەلٸ ستامبەكۇلى.
ٶز باسىم ەيگٸلٸ ەنشٸلەر مەن كٷيشٸلەر – ەسەت نايمانباەۆ, كٷلەش بايسەيٸتوۆا, اققىز احمەتقىزى, ماناربەك ەرجانوۆ, ماعاۋييا حامزين سىندى كٶپتەگەن ٶنەر جۇلدىزدارى ٶسٸپ-ٶنگەن قاراعاندى وبلىسىنداعى الاقانداي اقتوعاي ٶڭٸرٸنٸڭ نەمەنە قۇدٸرەتٸ بار ەكەن دەپ وسى كٷنگە دەيٸن تاڭىرقايمىن. اسپانىمىز ورتاق, كٷن – بٸرەۋ, اي – جالعىز… ال توقىراۋىنداي ٶزەندەر مەن اقسوراڭ, قىزىلارايداي تاۋلار قازاق دالاسىنىڭ ەر جەرٸندە بار ەمەس پە!
قازٸر دە تۇرمىستارى شالقىپ تۇرماعانىمەن, نەدەن ەكەنٸن, ۇل-قىزدارى كٸلەڭ دومبىراشى, سازگەر بولىپ كەلەتٸندٸكتەن بە, توي-دۋماندارىن بي-كٷيمەن جايناتىپ جٸبەرۋ ەدەتٸنەن تانباعان اقتوعاي دالاسى ەلٸ دە ەن سالىپ تۇرعانداي ەسەرلەندٸرەدٸ.
سول ٶڭٸردە تۋىپ-ٶسكەن دەۋٸتەلٸ ستامبەكۇلى دا بٸزدەي ٸنٸلەرٸن, كٶبٸنەسە, ەنشٸلٸگٸمەن تاڭداندىراتىن.
سوناۋ سەكسەنٸنشٸ جىلداردىڭ باسىندا تانىسىپپىز. بٸز – ستۋدەنت, ول – جارق-جۇرق ەتٸپ كٶڭٸلدٸ جٷرەتٸن كەلٸستٸ جٸگٸت اعاسى, بٸرنەشە جىر جيناقتارى شىعىپ ٷلگەرگەن رەسپۋبليكاعا تانىمال اقىن (سٶيتسەك, وندا وتىز تٶرت-اق جاستا ەكەن).
جاس ارالىعىمىز الشاقتاۋ بولسا دا اعالى-ٸنٸلٸلەر سيياقتى تەز جاراستىق.
بٸراق ورىس, قازاققا بٸردەي… تٸپتٸ, كەرٸس, تٷرٸكتەن… دە دوس-جارانى كٶپ دەۋكەڭ قانشا اشىق مٸنەزدٸ بولعانىمەن, جۇمباعى كٶپ جان ەدٸ… مۇڭايعان, جابىرقاعان, اشۋلانعان سەتتەرٸن دە تالاي بايقادىق. ٶزٸ ونىسىن كٶرسەتكٸسٸ كەلمەيتٸن. مۇقالمايتىن. جاسىمايتىن. اشىنبايتىن. بٸر ٶلەڭٸندە:
…ازاتتىققا اشىعىپ,
اقىندىقتى اڭعاردىم.
ەركەلٸكتٸ جاسىرىپ,
ەركٸندٸككە تاڭ قالدىم.
قايتەم دەدٸم اشىنىپ,
شوشىسام دا تٷسٸمنەن.
اقىندىقتى جاسىرىپ,
ازاپ شەكتٸم ٸشٸمنەن.
ەسٸمە السام ٶتكەندٸ,
ول دا تارتار تۇزىمنان.
كٷندەرٸم دە كٶپ بولدى,
استان-كەستەڭ بۇزىلعان, –
دەپتٸ.
دەۋٸتەلٸ دوستارىنىڭ… ەل بٸلەتٸن تۇرسىن, جٷرسٸن, نامازالى, نەسٸپبەك, سەۋلەبەك… سەكٸلدٸ قۇرداستارىنىڭ اراسىندا ەركەلٸگٸن جاسىرماعانى انىق. اقىندىعى ەكٸباستان بەلگٸلٸ بولىپ قالعان… ال, ەنشٸلٸگٸن جاسىردى!
سەبەبٸ, ول ەندٸ بەرٸنەن بۇرىن ٶزگە ەمەس, ٶزٸ ٷشٸن سالاتىن. تٸپتەن, وعان بٸردٸ-ەكٸلٸ جولداستارىنىڭ ٸشٸندە بولماسا, كٶپشٸلٸك الدىندا ەن سالۋ جاراسپايتىن دا سيياقتاناتىن. كٷمبٸرلەگەن دومبىراسىن قولىنا الىپ, بيٸك تەنور داۋىسىمەن حالىق ەندەرٸن ايتا باستاعاندا جۇرت الدىندا وتىرعانداي ەمەس, ٶز تەرەڭٸنە تٷسٸپ الىپ, تەبٸرەنە بۋىرقانىپ, ماڭايىنداعىلاردى ۇمىتىپ كەتەتٸن. بٸردە داۋىسى قوڭىرلانىپ شىعادى, بٸردە مەسەلەن, قاسىم امانجولوۆتىڭ «داريعا, سول قىزىنىڭ» قايىرماسىنا كەلگەندە كٶزٸن جۇما شامىرقانىپ, ٷندٸ شىرقاتىپ, شيرىقتىرىپ جٸبەرەدٸ. ەلدەن سوڭ ەن بٸتكەندە بارىپ:
– قاسىمدى جاقسى كٶرەم مەن! – دەيدٸ اۋزىن بۇلتيتىپ.
باياعىدا اتاقتى ەستاي ەنشٸنٸ كٶرگەن ٷلكەندەر:
– ونىڭ ارقاسى قوزعانداعى ٶلەڭ ايتۋى جاياۋ تٶبەلەسكە بەرگٸسٸز ەدٸ. گٷجٸلدەپ, بوجىلداپ, سەلكٸلدەپ كەتەدٸ, – دەيدٸ ەكەن.
دەۋٸتەلٸدە دە سونداي بٸر قاسيەت بار ەدٸ.
بٸردە ٶزٸنٸڭ دومبىرانى كٶبٸنە شابىت بۋىپ, وڭاشا قالعاندا قولعا الىپ, ەندٸ كٷڭگٸرلەتٸپ قانا ۇزاق تەربەيتٸنٸن ايتقانى بار.
– كەيدە وندايدا كٶزٸمە جاس كەلٸپ وتىرادى, – دەيتٸن.
كٶپ جىلعى كٶرشٸسٸ, ەرٸ دوسى, اقىن نەسٸپبەك ايتۇلىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تۇڭعىش بالا بولعاندىقتان اتا-ەجەسٸنٸڭ قولىندا ٶسكەن دەۋٸتەلٸ تۋعان اناسىنا جەڭگە ەسەبٸندە قاراپتى. ول كٸسٸ دە اشىق, ٶتكٸر ەكەن جەنە كٶپشٸلٸك الدىندا كەنٸگٸ ٶنەرپازدارشا دومبىرامەن ەن سالعان ادام.
– شەشەلٸ-بالالى ەكەۋٸنٸڭ تەتە ٶسكەن اپالى-ٸنٸلٸلەردەي بٸر-بٸرٸن مويىنداماي تەجٸكەلەسٸپ وتىرعان قىزىقتارىنا تالاي كۋە بولدىم, – دەپ ەڭگٸمەلەيدٸ نەساعاڭ.
– مەنەن تۋعانسىڭ سەن! ال, ٶلە قال! ساعان اقىندىق مەنەن دارىعان, – دەيدٸ شەشەسٸ.
بالاسىنىڭ سٶزٸ:
– قويشى, قايداعىنى ايتپاي! اقىندىق ٶز تۇقىمىمىزدا جەتەدٸ!..
سٶيتكەن دەۋكەڭ اناسى دومبىراسىن الىپ ەن باستاعاندا وعان ايالاي قاراپ, اڭتارىلىپ قالاتىن كٶرٸنەدٸ. وڭاشادا, تٸپتٸ, «ماعان ەنشٸلٸكتٸڭ جۇقاناسى وسى كٸسٸدەن جۇقسا جۇققان دا شىعار-اۋ!» دەپ مويىندايتىن دا سيياقتى.
قىرعىز ەندەرٸن ۇناتاتىن-دى.
– ەتتەڭ, داۋىسىم دا كەلمەيدٸ, ەۋەنٸ دە قانىما سٸڭبەگەن, تٸلٸن دە تازا بٸلمەيمٸن عوي. ەيتپەسە, ايتىپ جٷرۋگە بولار ەدٸ, – دەپ قوياتىن.
سوڭىنان باسىلىم بەتٸندە «تاتار ەنٸ» دەگەن بٸر ٶلەڭٸ جارق ەتە تٷسٸپ, تاعى بٸر تاڭداي قاقتىرعانى بار.
…زارلاتقاندا گارموشكاسىن,
ويعا باتپاي قالماس باسىڭ.
دٷنيەنٸ دٷرلٸكتٸرٸپ,
وسىلاي قوس ەن قوسقاسىن,
تاتار ەنٸ, تاتار ەنٸ! – دەيدٸ ول.
سوعان قاراعاندا, جٷرەگٸ ەلجٸرەگەن اقىن بارلىق ەسەرلٸ مۋزىكاعا قۇلاق تٷرٸپ جٷرەتٸن بولعانى عوي.
سوڭىنان نٶكەرٸنە ۇقساپ ەرٸپ جٷرەتٸن بٸزدٸ ٷيٸنە جيٸ اپاراتىن. تٸپتٸ, بٸردە ستۋدەنتتٸك كەزەڭنەن جاعا عانا شىعىپ, جاتاقحانادا تۇراتىن ماعان ٶزٸنٸڭ دە ٶسٸپ قالعان ەكٸ بالاسىنىڭ بار ەكەنٸنە, كٷندەلٸكتٸ كەلٸم-كەتٸم كٸسٸسٸنٸڭ كٶپتٸگٸنە قاراماستان:
– كەلٸن قالاي ەدٸ ٶزٸ? نان تەبەتٸن ەدەتٸ جوق پا? وندا ەرتەڭنەن باستاپ ٷيگە كەلٸپ تۇرا بەرٸڭدەر. ٷش بٶلمە بەرٸمٸزگە جەتەدٸ. جەڭگەڭ جامان ادام ەمەس قوي! – دەگەنٸ ەسٸمدە.
بالىقتى دەمدٸ پٸسٸرەتٸن-دٸ. (بالقاش ماڭايىنان بولعاندىعىنان شىعار). كەلگەنٸمٸزدە زايىبىنا سالماق سالماي شايدى دا ٶزٸ قۇيىپ بەرۋگە ۇمتىلاتىن.
ەلگٸندەي جىرلارىنىڭ بٸرٸندە:
– ايتا المايمىن اسىلىق,
بولاشاقتا – باستى ٷمٸت.
كٶپ ەشكٸمگە جارىتىپ,
جاساعام جوق جاقسىلىق, –
دەگەنٸمەن, بٸزدەي رۋحاني باۋىرلارىنا ٶلە-ٶلگەنشە سٷيەۋ بولۋعا تىرىسىپ كەلدٸ.
– كەشە انا كٸسٸمەن سٶيلەسٸپ قالدىم. سەن سول ورىنعا بارشى! كەلٸسٸپ وتىر, – دەيتٸن.
ودان سوڭ ٶزٸنە تەن جاراسىمدى ەزٸلمەن:
– ەرتەڭ بٸزدٸ تانىماي كەتۋٸڭە جاقسى بولادى, – دەپ قالجىڭدايتىن.
قازٸر سول اياۋلى ازامات, دارىندى اقىننىڭ كٶزگە كٶرٸنبەگەنٸنە دە بٸرتالاي ٶتتٸ. سوندىقتان, ونىڭ ەنشٸلٸك داۋىسىن ەمەس, جاي ٷنٸنٸڭ ٶزٸن ساعىنىپ جٷرگەندەر كٶبەيە تٷسكەندەي…
قۇلتٶلەۋ مۇقاش, جازۋشى
2001 جىل.
