تاريحى تەرەڭ تاراز ٶڭٸرٸندەگٸ ٸرگەلٸ جوعارى وقۋ ورنى – تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ قۇرىلعانىنا 50 جىل تولىپ وتىر. كيٸز تۋىرلىقتى قازاق حالقىندا «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا» دەگەن دانا سٶز بار. وسى جىلدار بەلەسٸندە قوعامىمىزدا عاسىرلارعا تاتيتىن اسا اۋقىمدى ٶزگەرٸستەر بولدى. اعا بۋىننىڭ بٸرنەشە لەگٸ اۋىسىپ, ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ كٶپتەگەن بۋىنى تاريح ساحناسىنا شىقتى. قوعامدىق قاتىناستار الماستى, قۇندىلىقتار جاڭاردى. ادامزات دامۋى سان قيلى كەزەڭدەردٸ باستان ٶتكەردٸ. مەرەيتوي قارساڭىندا ينستيتۋتتىڭ بٷگٸنٸ مەن بولاشاعى تۋرالى وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى دارييا قوجامجاروۆامەن سۇحباتتاسقان ەدٸك.
«زاماناۋي ۇستاز دايىنداۋ – مەملەكەت دامۋىن قامتاماسىز ەتەتٸن نەگٸزگٸ رەسۋرس»
– دارييا پەرنەشقىزى, ٶتكەن زاماندا بٸر عۇلاما: «ۇستازدىق ەتۋ – ۋاقىت ۇتۋ ەمەس. ٶزگەنٸڭ ۋاقىتىن ايالاۋ, ٶزٸڭنٸڭ ۋاقىتىڭدى اياماۋ» دەگەن ەكەن. ەڭگٸمەمٸزدٸڭ ەلقيسساسىن ۇلت تاريحىنىڭ التىن دٸڭگەگٸ رەتٸندە ەسپەتتەلەر ەۋليەاتا اتىرابىنداعى كٶزٸقاراقتى كٶپشٸلٸك قاۋىم «ۇستازدار ۇستاحاناسى» دەپ ات قويىپ, ايدار تاققان پەداگوگيكالىق وقۋ ورنىنىڭ بٷگٸنگٸ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸنەن باستاساق.
– ەلبەتتە, «جاقسى مۇعالٸم – مەكتەپتٸڭ جٷرەگٸ», – دەپ ىبىراي التىنسارين ايتقانداي, ۇستاز – ادام تەربيەشٸسٸ, كەز كەلگەننٸڭ پەشەنەسٸنە جازىلا بەرمەيتٸن ەرەكشە كەسٸپ يەسٸ, ادامدى ادام ەتۋشٸ تۇلعا. شەكٸرتٸنٸڭ بويىنداعى ٶزگەگە بايقالمايتىن جاقسى قاسيەتتەردٸ كٶرە بٸلەتٸن, ونى دامىتۋعا بٸردەن-بٸر جەردەمشٸ بەساسپاپ مامان. مٸنە, بۇل تۇرعىدا بٸزگە جٷكتەلەر جاۋاپكەرشٸلٸك جوعارى. ۇستازدىقتىڭ ۇلى جولىندا تالماي ەڭبەك ەتكەن ادام عانا ٶزٸنٸڭ بيٸگٸن باعىندىرا الادى. ونىڭ نەگٸزٸ – ٸزدەنٸمپازدىق پەن تالاپ. جوعارى بٸلٸكتٸ, جاڭا تۇرپاتتى مۇعالٸم دايىنداۋ نەگٸزگٸ ميسسيياسى بولىپ تابىلاتىن تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا بٷگٸندە 6 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت بٸلٸم الۋدا. ولارعا 15 عىلىم دوكتورى, 130-دان استام عىلىم كانديداتى مەن 200 عىلىم ماگيسترٸ دەرٸس بەرەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا تارمپي ەلەم ەلدەرٸنٸڭ 45-تەن استام جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتقان. ولاردىڭ قاتارىندا انگلييا, فرانتسييا, قىتاي, گەرمانييا, كاتار جەنە كانادا سىندى مەملەكەتتەردٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ بار. وقۋ ورنىندا شەتەلدٸك ەرٸپتەستەرمەن قارىم-قاتىناستى دامىتۋ ماقساتىندا بٸرقاتار مەموراندۋمدار مەن كەلٸسٸم-شارتتارعا قول قويىلدى. اتاپ ايتقاندا, كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بٸلٸم بەرۋ فاكۋلتەتٸ, پەرپينيان ۋنيۆەرسيتەتٸ جەنە شەنسي پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸمەن قابىلدانعان ٶزارا تٷسٸنٸستٸكتٸ نىعايتۋ تۋرالى كەلٸسٸمدەردٸڭ اياسىندا ەرٸپتەستٸكتٸڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتتارىن ٸلگەرٸلەتۋ, وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر اراسىنداعى بٸلٸم بەرۋ, كەسٸبي جەنە مەدەني بايلانىستاردى دامىتۋ قاراستىرىلعان. وسى ورايدا ايتا كەتەيٸن, بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىزداندىرۋ تەۋەلسٸز قازاقستاندىق اگەنتتٸگٸ ۇسىنعان 2016 جىلعى قازاقستاننىڭ ٷزدٸك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇلتتىق رەيتينگٸسٸندە پەداگوگيكالىق جوو باعىتى بويىنشا تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى 65 باللدان جوعارى نەتيجە كٶرسەتٸپ, 6-ورىنعا يە بولدى. XXI عاسىر – قاتاڭ بەسەكە عاسىرى. بٷگٸندە ەلەمدٸك بەسەكەلەستٸكتٸڭ جىلدام دامۋىنا ٸلەسە الاتىنداي بٸلٸمدٸ دە تاپقىر دارا تۇلعانىڭ تاعدىرى بٸزدٸڭ جاڭاشىل ۇستازداردىڭ قولىنا تاپسىرىلىپ وتىر. بٸلٸكتٸ ۇستاز دايىنداۋ – مەملەكەت دامۋىن قامتاماسىز ەتەتٸن نەگٸزگٸ رەسۋرس ەكەندٸگٸن باسا ايتقىم كەلەدٸ. جاڭاشىل ۇستاز دەگەنٸمٸز كٸم? مەنٸڭ ويىمشا, ول – بٸرٸنشٸدەن, جاستارىمىزدىڭ بويىنا حالقىمىزعا تەن ادامگەرشٸلٸك سيپاتتاعى دٷنيەتانىم, ٶز مەدەنيەتٸنە, ەدەت-عۇرىپ, سالت-دەستٷرٸنە, قول ٶنەرٸ مەن پەداگوگيكاسىنا دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸكتەرٸن, قازاق حالقىنىڭ اشىق-جارقىندىعى مەن باۋىرمالدىعىن, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى سٸڭٸرە الۋشىلىق قابٸلەتٸنە يە بولعانى جٶن. ەكٸنشٸدەن, ٶزٸ وقىتاتىن پەندٸ تەرەڭ مەڭگەرۋگە مٸندەتتٸ.
«عىلىمي ەلەۋەتتٸ دامىتۋ – بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەلدەر قاتارىنا اپارار باستى باسپالداقتىڭ بٸرٸ»
– عىلىمي ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋ – ەلٸمٸزدەگٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باستى مٷددەلەرٸنٸڭ بٸرٸ ەكەندٸگٸ بەلگٸلٸ. بۇل تۇرعىدا ينستيتۋتتا قانداي جۇمىستار قولعا الىنعان?
– ۇلى اباي: «دٷنيە دە ٶزٸ, مال دا ٶزٸ, عىلىمعا كٶڭٸل بٶلسەڭٸز» دەگەن. جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باسىندا. حاكٸمنٸڭ بۇل سٶزٸن بارشا قازاق جاستارىنا ارنالعان ٶسيەتٸ, اماناتى دەپ ۇعۋىمىز كەرەك. كٶپشٸلٸكتٸ عىلىم مەن بٸلٸمگە باستايتىن – عالىمدار مەن ۇستازدار. حالقىمىز «وقۋ – ينەمەن قۇدىق قازعانداي» دەيتٸن بولسا, مەن «ناعىز عىلىم – ينەمەن قۇدىق قازعانداي» دەر ەدٸم. جاس عالىم ٶزٸ العان تاقىرىبىن تەرەڭ زەرتتەيدٸ. قوعام دامۋىنا قاجەتتٸ جاڭالىقتى اشۋ جولىندا بار كٷش-جٸگەرٸن جۇمسايدى. اشقان جاڭالىعى جاڭا تەحنولوگيياعا پايدالانۋعا جاراي ما, جاراماي ما, ەكونوميكالىق جاعىنان تيٸمدٸ مە, جوق پا, سونىڭ بەرٸنە ساراپتاما جاسايدى. بۇل قاجىرلى ەڭبەكتٸ قاجەت ەتەدٸ. ناعىز عالىمداردى حالىق ەرەكشە قۇرمەت تۇتادى, ولاردىڭ وي-پٸكٸرلەرٸن, عىلىمي نەگٸزدەرٸن قىزىعۋشىلىقپەن تىڭدايدى. سٸزدٸڭ ساۋالىڭىزعا جاۋابىمدى ەرٸدەن باستاۋىمنىڭ ٶزٸندٸك سەبەبٸ بار. ٶيتكەنٸ, ەلباسىنىڭ العا قويىپ وتىرعان ماڭىزدى باعدارىنىڭ بٸرٸ – عىلىمي ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋ. ول بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەلدەر قاتارىنا اپارار باستى باسپالداقتىڭ بٸرٸ ھەم بٸرەگەيٸ. تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى – ساپالى بٸلٸم بەرۋمەن قاتار, ٸرگەلٸ عىلىمدى دامىتۋعا دا ٷلكەن ٷلەس قوسىپ كەلە جاتقان وقۋ ورنى. بٸلٸم بەرۋ ٸسٸ مەن عىلىمدى قاتار دامىتۋ, ٶزارا ۇشتاستىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس ەكەنٸ بەلگٸلٸ. دەسە دە بۇل تاراپتا مٷمكٸندٸگٸمٸزشە بٸرقاتار يگٸلٸكتٸ ٸستەردٸ اتقارۋدامىز. ٷش جىلداي ۋاقىت بۇرىن وقۋ ورنىنىڭ جانىنان جٷسٸپ بالاساعۇن اتىنداعى تٷركٸستان ٶلكەسٸنٸڭ تاريحىن زەرتتەيتٸن عىلىمي ورتالىق اشقان بولاتىنبىز. ماقسات – تٷركٸستان ٶلكەسٸنٸڭ تاريحىنا قاتىستى كەشەندٸ زەرتتەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ, تاراز ٶڭٸرٸ مەن ەۋليەاتا ۋەزٸنٸڭ تاريحى بويىنشا بۇرىن جارىق كٶرمەگەن ارحيۆ قۇجاتتارىن جيناستىرۋ, مۇراعاتتىق ماتەريالداردىڭ نەگٸزٸندە كٶپتومدىق قۇجاتتار جيناعى مەن مونوگرافييالىق ەڭبەكتەر دايارلاۋ. جەتٸ باعىت بويىنشا جۇمىس ٸستەيتٸن ورتالىقتا بٷگٸنگە دەيٸن «بالاساعۇن كٸتاپحاناسى» سەريياسى بويىنشا 18 عىلىمي ەڭبەك جارىق كٶردٸ. ولاردىڭ قاتارىندا «قازاق حاندىعى» ەنتسيكلوپەديياسى مەن مونوگرافيياسى, «تٷركٸستان جيناعىنىڭ» 4 تومى, «تۇرار رىسقۇلوۆ ٶمٸرٸ مەن قىزمەتٸنٸڭ كٷندەرەگٸ» جەنە تاعى باسقا كٸتاپتار بار. بەلگٸلٸ عالىم, ەدەبيەتتانۋشى مەكەمتاس مىرزاحمەتۇلى باسقاراتىن «باۋىرجانتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى 2004 جىلى اشىلىپ, حالىق قاھارمانى باۋىرجان مومىشۇلىنىڭ مۇرالارىن جيناۋ, زەرتتەۋ جەنە باسىپ شىعارۋ باعىتىندا جۇمىس اتقارادى. بۇعان دەيٸن ۇلت ماقتانىشىنىڭ كٶپتومدىق شىعارمالار جيناعىنىڭ 30 تومى, مەسكەۋدەن «لەگەندارنىي باتىر» دەگەن اتپەن ەستەلٸك كٸتابى, الماتى قالاسىنان «فوتوقۇجاتتىق البومى» جارىق كٶردٸ. قازٸرگٸ تاڭدا باتىردىڭ كٶپتومدىق شىعارمالار جيناعىنىڭ كەلەسٸ 15 تومى دايىندالۋدا. وندا قازاقتىڭ كٶرنەكتٸ جازۋشىسى, داڭقتى قولباسشىسى تۋرالى ەستەلٸكتەر, درامالىق شىعارمالار, ارناۋلار, پوەمالار مەن باللادالار توپتاستىرىلعان. سونىمەن قاتار, پەداگوگيكالىق وقۋ ورنى «جاس عالىم» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيياسىن ەلٸمٸزدەگٸ جاستاردىڭ شىعارماشىلىق قابٸلەتٸن شىڭداۋ ٷشٸن ەكٸ جىلدا بٸر رەت ۇيىمداستىرادى. كونفەرەنتسييانىڭ باستى ماقساتى – جاس عالىمداردىڭ جاسامپازدىق ەلەۋەتٸن دامىتۋ, ولاردى زاماناۋي عىلىمنىڭ ماڭىزدى مەسەلەلەرٸن شەشۋگە بەلسەندٸ تٷردە تارتۋ, عىلىمي بٸلٸم بەرۋ كەڭٸستٸگٸن دامىتۋ. جيىننىڭ تاعى بٸر كٶزدەگەنٸ – ٸزدەنۋشٸلەردٸڭ ٶزارا بايلانىس ورناتۋلارىنا, تەجٸريبە الماسۋلارىنا ىقپال جاساۋ. مەسەلەن, وسىمەن التىنشى رەت ٶتكەن بيىلعى كونفەرەنتسيياعا 400-دەن استام جاس دارىندار جينالدى. ولاردىڭ اراسىندا قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىنداعى ورتا مەكتەپ پەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرٸ, ماگيسترانتتارى مەن دوكتورانتتارى بار. سونداي-اق, شاراعا تانىمال تاريحشىلار مەن بەلگٸلٸ عالىم-زەرتتەۋشٸلەر, قازاقستان, جاپونييا جەنە قىرعىزستاننىڭ ارنايى بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ دە شاقىرىلعان. وقۋ ورنىنىڭ 50 جىلدىعىنا ارنالعان كونفەرەنتسييا گۋمانيتارلىق جەنە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى سەكتسييالارى بويىنشا ٶتكٸزٸلدٸ. اتالعان سەكتسييالار بويىنشا بارلىعى 500-دەن استام جۇمىس كەلٸپ تٷسكەن.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلٸمٸزدٸ عىلىمي-يننوۆاتسييالىق سالادا زور سەرپٸلٸس جاساپ, ەۋرازييالىق كەڭٸستٸكتە وسى سالانىڭ كٶشباسشىلاردىڭ بٸرٸ بولۋ كەرەكتٸگٸن مٸندەتتەدٸ. قازٸرگٸ كٷندە جان-جاقتى دامىعان عىلىمسىز ٶركەنيەتتٸ مەملەكەتتەردٸڭ قاتارىنا قوسىلۋ مٷمكٸن ەمەس ەكەنٸ بارشاعا بەلگٸلٸ اقيقات. «جاس عالىم» سول عىلىم ەلەمٸندە باق سىناپ جٷرگەن جاس ۇرپاقتىڭ ٶكٸلدەرٸن باسىن قوساتىن شارا. تۋراسىن ايتساق, سول جاستاردىڭ بولاشاعى – ەلدٸڭ بولاشاعى, ۇلتتىڭ ەرتەڭٸ. الدىمىزعا قويىپ وتىرعان بۇل مٸندەتتەر اسا اۋقىمدى. ول ٷشٸن بەرٸمٸزگە ٷلكەن كٷش-قايرات, ەرٸك پەن جٸگەر كەرەك. باستىسى بٸلٸم مەن عىلىم كەرەك. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ٶزەگٸ بٸلٸم مەن عىلىمعا نەگٸزدەلۋٸ قاجەت. سوندا عانا جوسپارىمىز ورىندالىپ, كٶزدەگەن ماقسات ٷدەسٸنەن شىعاتىنىمىزعا سەنٸمدٸمٸز.
«ٷش تٸلدە بٸلٸم بەرۋدٸ ەنگٸزۋ زامان تالابىنان تۋىنداپ وتىر»
– مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى ەربٸر قازاقستاندىققا, ونىڭ ٸشٸندە ۇستازدار قاۋىمىنا دا تٸكەلەي قاتىستى ەكەندٸگٸ سٶزسٸز. ٶيتكەنٸ, اتالعان ماڭىزدى قۇجاتتا كٶرسەتٸلگەن باعىتتاردى مۇعالٸمدەردٸڭ قاتىسۋىنسىز جٷزەگە اسىرۋ مٷمكٸن ەمەس. ۇلت جوسپارىنىڭ بٸر قادامى – ٷش تٸلدٸ بٸلٸمگە كٶشۋ جايىنا ارنالعان. وسى باعىتتا وقۋ ورنىندا قانداي ٸستەر اتقارىلۋدا?
– ٷش تٸلدە بٸلٸم بەرۋ – بٷگٸنگٸ زامان تالابى, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەلدەر قاتارىنا اپارار باستى باسپالداقتىڭ بٸرٸ. وسى ارقىلى قۇزىرەتتٸ ھەم زاماناۋي تۇلعانى قالىپتاستىرا الامىز. قازاق تٸلٸ – وتانىمىزدىڭ تٸلٸ, مەملەكەتتٸك تٸلٸمٸز, بٸزدٸڭ پاتريوتتىعىمىزدىڭ بەلگٸسٸ بولسا, ال, اعىلشىن جەنە ورىس تٸلدەرٸن ٷيرەتۋدەگٸ ماقسات XXI عاسىردا ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان جاستاردىڭ ەرتەڭگٸ كٷنٸ ەڭبەك نارىعىنداعى قاجەتتٸلٸگٸن قامداۋ ٷشٸن قولعا الىنعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا ٷش تٸلدە وقۋعا كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶشۋ مەسەلەسٸ بويىنشا ۇسىنىستار ەزٸرلەنۋ كەرەكتٸگٸ, ونىڭ ٸشٸندە قازاق تٸلٸنٸڭ باسىمدىعىن ساقتاۋعا جەنە ەرٸ قاراي دامۋىنا زور كٶڭٸل بٶلٸنەتٸندٸگٸ ايتىلدى. «ٷش تۇعىرلى تٸل» ساياساتى ينستيتۋتتىڭ دامۋ ستراتەگيياسىندا ايقىن كٶرسەتٸلگەن. وقۋ ورنىندا ٷش تٸلدە بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا پەداگوگ مامانداردى دايارلاۋ 2012 جىلدان بەرٸ ٸسكە اسىرىلىپ كەلەدٸ. بٷگٸندە «تاريح», «ماتەماتيكا», «ينفورماتيكا», «حيمييا», «فيزيكا», «بيولوگييا», «مەكتەپكە دەيٸنگٸ وقىتۋ جەنە تەربيە», «پەداگوگيكا جەنە باستاۋىش وقىتۋ ەدٸستەمەسٸ» ماماندىقتارىندا وقيتىن ستۋدەنتتەر ٷش تٸلدە بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ بويىنشا وقىتىلۋدا. اتالعان باعدارلامانى ەنگٸزۋ نەتيجەسٸندە بٸلٸمگەرلەر بٸرقاتار نەتيجەلەرگە دە قول جەتكٸزدٸ. سونىمەن قاتار, پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ 36 وقىتۋشىسى مەن 152 ستۋدەنتٸ قازاق, ورىس, اعىلشىن تٸلدەرٸن وقىتۋعا ارنالعان دەڭگەيلٸك تٸلدٸك كۋرستاردا بٸلٸمدەرٸن جەتٸلدٸرۋدە. بۇل شارا تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى مەن جامبىل وبلىسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ تٸلدەردٸ دامىتۋ باسقارماسى جەنە جامبىل وبلىسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ جاستار ساياساتى مەسەلەلەرٸ باسقارماسىنىڭ اراسىندا ٷش تٸلدە بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋ باعىتىندا جاسالعان مەموراندۋم اياسىندا جٷزەگە اسىرىلىپ وتىر. جۋىردا وقۋ ورنىنىڭ 51 وقىتۋشىسى پەندٸك ساباقتاردى اعىلشىنشا جٷرگٸزۋ ٷشٸن تٸلدٸك بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ كۋرستارىنان ٶتٸپ, ارنايى سەرتيفيكاتتارعا يە بولدى. سونداي-اق, ينستيتۋتتا اعىلشىن تٸلٸندە وقۋلىقتار, وقۋ-ەدٸستەمەلٸك قۇرالدار جەنە ەلەكتروندى وقۋلىقتار شىعارۋ قولعا الىنعان.
«بٸلٸكتٸ ۇستاز بٸلٸمدٸ شەكٸرت پەن مىقتى مەملەكەت كەپٸلٸ»
– پەداگوگ قوعامنىڭ زيياتكەرلٸك كاپيتالىنىڭ ٸرگەتاسىن قالايدى. وسىعان وراي ەلٸمٸزدە بٸلٸكتٸ ۇستاز دايارلاۋ مەسەلەسٸ باستى نازاردا. بۇل تۇرعىدا بٸرقاتار باعدارلامالار دا جٷزەگە اسىرىلۋدا. بٸلٸكتٸ ۇستاز دايارلاۋ ٷشٸن پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتا نەندەي ٸس-شارالار اتقارىلىپ جاتىر?
– ەرينە, بٸلٸكتٸ ھەم كەسٸبي مۇعالٸم بٸلٸمدٸ ۇرپاق پەن مىقتى مەملەكەتتٸڭ كەپٸلٸ بولماق. وسى مٸندەتتٸ ناقتى ٸس جٷزٸندە ورىنداۋ ٷشٸن ٶتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا ينستيتۋتتا پەداگوگتاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن كٶتەرۋ ورتالىعى اشىلدى. ماقساتىمىز – ەلەمدٸك وزىق پراكتيكالاردى ەسكەرە وتىرىپ, مۇعالٸم ماماندارىن ساپالى دايارلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, پەداگوگيكالىق تەجٸريبەگە «ٶمٸر بويى وقۋ» كونتسەپتۋالدىق تەسٸلٸن ەنگٸزۋ, ۇستازداردى كەسٸبي دامىتۋعا ينۆەستيتسييانىڭ بارىنشا تيٸمدٸلٸگٸنە قول جەتكٸزۋ. قازٸرگٸ كٷندە ورتالىق تٶرت باعىت بويىنشا جۇمىس اتقارۋدا. اتاپ ايتقاندا, جامبىل وبلىسى مەن تاراز قالاسىنداعى بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندەگٸ پەداگوگ كادرلاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ, ولاردى ٷش تٸلدە بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسى اياسىندا قايتا دايارلاۋ جەنە كۋرسقا قاتىسۋشىلاردى ونلاين رەجيمٸندە زاماناۋي يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار ەدٸستەرٸ ارقىلى وقىتۋ قولعا الىنعان. بٷگٸنگە دەيٸن ورتالىق ۇيىمداستىرعان ارنايى كۋرستارعا 166 مۇعالٸم ٶتٸنٸش بەرٸپ, ونىڭ 80-ٸ قايتا دايارلاۋدان ٶتتٸ. جامبىل وبلىسى مەن تاراز قالاسىنداعى مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ تەربيەشٸلەرٸ مەن مۇعالٸمدەرٸ پەداگوگيكالىق ماماندىقتاردىڭ 27 بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا بٸلٸكتٸلٸگٸن جەتٸلدٸرٸپ ٷلگەردٸ. بٸلٸم مەن عىلىمعا قويىلار تالاپ ارتىپ, وقۋ جٷيەسٸ كٷردەلەنگەن شاقتا جاڭا قوعامنىڭ مۇعالٸمٸنە جٷكتەلەر مٸندەت تە ەسەلەنە تٷسۋدە. ۇستازدار قاۋىمى الدىندا بٸلٸم بەرۋ عانا ەمەس, ٶركەنيەت كٶشٸنە جول باستايتىن, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ, ۇلتجاندى ازامات تەربيەلەۋ ٸسٸ دە تۇر. وسى ماقساتتا تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا جامبىل وبلىسىنىڭ پەداگوگ ماماندارى مەن جوعارى وقۋ ورنى وقىتۋشىلارى اراسىنداعى يننوۆاتسييالىق وقىتۋ تەحنولوگييالارىن ارتتىرىپ, ٶزارا تەجٸريبە الماسۋ ماقساتىندا «وقىتۋ مەن تەجٸريبە» اتتى ايماقتىق بايقاۋ ٶتكٸزۋ دەستٷرگە اينالعان. بۇل تاراپتا اتقارىلىپ جاتقان ٸستەرٸمٸز بٸر بۇل عانا ەمەس. كٷنٸ كەشە عانا ينستيتۋت جانىنان پەداگوگيكالىق شەبەرلٸك ورتالىعى اشىلدى. مۇندا مەكتەپ وقۋشىلارى مەن بولاشاق پەداگوگتارعا يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردى زەردەلەۋگە ارنالعان ساباقتار مەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلەدٸ. وسى تاقٸلەتتەس ورتالىق ايماقتاعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ٸشٸندە تۇڭعىش رەت تارمپي-دا اشىلىپ وتىرعانىن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. شەبەر پەداگوگ بٸلٸمدٸ, تەجٸريبەسٸ مول, جان-جاقتى بولا وتىرىپ, وقۋشىلاردى جەكە تۇلعا ەتٸپ قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا بٸلٸم مەن تەربيەنٸ ۇشتاستىرا الۋى قاجەت. ورتالىق وسى مٸندەتتەردٸ نەگٸزگە الا وتىرىپ قىزمەت ەتپەك.
دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا باعىت العان بولاشاعى باياندى ەلدٸڭ ٶرٸسٸ قاشاندا بٸلٸكتٸ دە سانالى ۇرپاعىمەن كەڭەيمەك. ٶسكەلەڭ جاستى ەلٸمٸزدٸڭ تۇتقاسى ەتٸپ تەربيەلەۋ – ەربٸر اتا-انا مەن مۇعالٸمگە بايلانىستى. ال, وسى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ابىرويمەن اتقارۋ ارداقتى ۇستازدارعا جٷكتەلگەن مەرتەبەلٸ مٸندەت. 50-شٸ وقۋ جىلىن ٶتكەرٸپ وتىرعان ۇلاعات ۇياسى دا كەمەل كەلەشەككە وسىنداي ايقىن ماقسات قويىپ وتىر.
«كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸكتٸ زاماناۋي تەحنولوگييالار ارقىلى كٶتەرۋ باستى نازاردا»
– جاھان جۇرتشىلىعى ٷشٸن جاڭا تەحنولوگييالاردى دامىتۋ ٶزەكتٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ بولىپ وتىر. بۇعان سەبەپ تە جوق ەمەس. ٶيتكەنٸ, عىلىمي تەحنيكالىق رەسۋرستار ەربٸر مەملەكەتتٸڭ ەلەمدٸك قاۋىمداستىقتاعى ورنىن انىقتاۋعا سەپ بولماق. وقۋ ورنىندا زاماناۋي قۇرالداردى وقۋ ٷدەرٸسٸندە كەدەگە جاراتۋ ماقساتىندا نەندەي ٸستەر قولعا الىنىپ وتىر?
– ساۋالىڭىز ورىندى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋى: جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى جولداۋىنىڭ بٸرٸنشٸ باسىمدىعىندا ەكونوميكانىڭ جەدەلدەتٸلگەن تەحنولوگييالىق جاڭعىرتىلۋى جايىندا ايتقان بولاتىن. ەلباسى جٷكتەگەن جاڭا مٸندەتتەردٸ ناقتى ٸسكە اسىرۋ بارىسىندا تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا بالالار ۋنيۆەرسيتەتٸ اشىلدى. «Kids University» جوباسى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ شىعارماشىلىق قابٸلەتٸن دامىتۋدى, زاماناۋي تەحنولوگييالاردى مەڭگەرتۋدٸ جەنە ونى ٶمٸردە قولدانا بٸلۋگە داعدىلاندىرۋدى كٶزدەيدٸ. وقۋ ورنىنىڭ 50 جىلدىعى قارساڭىندا ۇيىمداستىرىلعان شارا 8 باعىت بويىنشا جٷرگٸزٸلەدٸ. العاشقى كەزەڭ بويىنشا ينستيتۋت عالىمدارى جامبىل وبلىسى مەن تاراز قالاسىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارىن حيمييا, بيولوگييا, فيزيكا جەنە روبوتوتەحنيكا سالالارى بويىنشا جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ قىر-سىرىمەن تانىستىرىپ, يننوۆاتسييالىق ويلارىن ورتاعا سالدى. كەشەندٸ تەجٸريبە جٷرگٸزۋگە پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ بازاسىندا تولىق جاعداي جاسالعان. وقۋ ورنىندا ستۋدەنتتەر مەن مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ روبوتوتەحنيكا بويىنشا عىلىمي-تەحنيكالىق شىعارماشىلىق قابٸلەتٸن دامىتۋ ماقساتىندا «ەلەكتروتەحنيكا», «راديوتەحنيكا», «ەلەكترونيكا نەگٸزدەرٸ» جەنە «مەكتەپتەگٸ روبوتوتەحنيكا» وقۋ-زەرتحانالارى جۇمىس ٸستەيدٸ. دەرٸسحانالار Lego, Tetrix, اrduino روبوتتارىمەن, زاماناۋي قۇرىلعىلارمەن, وقۋ-ەدٸستەمەلٸك جەنە باعدارلامالىق نۇسقاۋلىقتارمەن جابدىقتالعان. سونىمەن قاتار, فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتٸنٸڭ جامبىل وبلىسىنداعى ورتا جەنە ارنايى مەكتەپتەرٸندەگٸ ينفورماتيكا پەنٸ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ روبوتوتەحنيكا, ەلەكترونيكا نەگٸزدەرٸ مەن راديوتەحنيكا پەندەرٸ بويىنشا بٸلٸكتٸلٸگٸن كٶتەرۋگە ارنالعان ماتەريالدىق جەنە رەسۋرستىق بازالارى بار. ينستيتۋتتا تەجٸريبەدەن ٶتكەن وزىق ويلى وقۋشىلاردىڭ عىلىمي جوبالارى ورتالىقتا توپتاستىرىلادى. ەڭبەكتەردٸ ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋ ٸسٸ دە جان-جاقتى قاراستىرىلماق. بٷگٸندە پەداگوگيكالىق وقۋ ورنى ٶڭٸردەگٸ بٸرقاتار كەسٸپورىندارمەن كەلٸسٸمگە وتىرعان. وسىعان وراي, ينستيتۋت ستۋدەنتتەرٸ تٷرلٸ ٶندٸرٸس زەرتحانالارىندا ٶز جوبالارىن تەجٸريبەدەن ٶتكٸزۋدە.
ال, جوبانىڭ ٶنەر, مەدەنيەت جەنە سپورت باعىتى بويىنشا تارمپي ۇستازدارى جەتكٸنشەكتەرگە «ديزاين», «بەينەلەۋ ٶنەرٸ», «سپورتتىق جاتتىعۋلار», «سۋرەت جەنە سىزۋ», «حورەوگرافييا», «العاشقى ەسكەري دايىندىق» جەنە «مۋزىكالىق اسپاپتاردى ٷيرەنۋ» سەكتسييالارى بويىنشا شەبەرلٸك سىنىپتارىن ٶتكٸزٸپ, اتالعان ماماندىقتاردىڭ قىر-سىرىمەن تانىستىردى. تەجٸريبەلٸك ساباقتاردى ەسٸمٸ ەلگە بەلگٸلٸ ٶنەر مايتالماندارى, قىلقالام شەبەرلەرٸ مەن ەلەمدٸك سپورت بەسەكەلەرٸندە «جٷزدەن – جٷيرٸك, مىڭنان – تۇلپار» شىققان سپورت شەبەرلەرٸ ٶتكٸزدٸ. بۇل شارانىڭ مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ماماندىق تاڭداۋدا تيگٸزەتٸن ىقپالى زور. جاستاردىڭ ٶز بەيٸمٸنە قاراي دەل سول سالادا تەرەڭ بٸلٸم الۋى – ەلٸمٸزدەگٸ مامان تاپشىلىعى مەن جۇمىسسىزدىق مەسەلەسٸنٸڭ وڭ شەشٸم تابۋىنا سەپ بولماق.
زاماناۋي تەحنولوگييالاردى مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگٸزۋدٸڭ العىشارتتارىن جاساۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بٸر پاراسى بۇلار. سونداي-اق, ينستيتۋتتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن «تارمپي مەكتەپتە» اتتى اكتسييا جٷرگٸزٸلدٸ. زامان تالابىنا ساي ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ وي-ٶرٸسٸن كەڭەيتٸپ, جان-جاقتى دامۋىنا جول اشۋ ماقساتىمەن قولعا الىنعان جوبا اياسىندا جامبىل وبلىسىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارى روبوت قۇراستىرۋعا ماشىقتانىپ, جاڭا تەحنولوگييانىڭ قىر-سىرىمەن تانىسۋعا مٷمكٸندٸك الدى. اكتسييا بايزاق, جۋالى, ت. رىسقۇلوۆ, مەركٸ, جامبىل اۋداندارىندا جەنە تاراز, قاراتاۋ قالالارىنداعى 50 مەكتەپتە ۇيىمداستىرىلىپ, وعان 3000-عا جۋىق مەكتەپ وقۋشىسى تارتىلدى.
«50 جىل – 50 يگٸلٸكتٸ ٸس» جوباسى ٸسكە اسىرىلۋدا»
– وڭتٷستٸك ٶڭٸرٸنٸڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ٸشٸندە بەدەلٸ زور, تالاي دانالار مەن دارالاردى بٸلٸم نەرٸمەن سۋسىنداتقان – تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى بيىل ەلۋ جىلدىعىن اتاپ ٶتپەك. ۇلاعات ۇياسىنىڭ مەرەيتويى قارساڭىندا قانداي ٸس-شارالار جوسپارلانىپ وتىر?
– تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ 50 جىلدىعى تەك وقۋ ورنى ۇجىمى مەن ستۋدەنتتەرٸنٸڭ عانا ەمەس, وسى ۋاقىت ارالىعىندا بٸلٸم ورداسىندا وقىعان تٷلەكتەر مەن ۇستازدار قاۋىمىنىڭ تويى. اتاۋلى داتانى ٶز دەڭگەيٸندە اتاپ ٶتۋ بٸزدٸڭ ەنشٸمٸزگە تيٸپ وتىر. ەرينە, بارلىق فاكۋلتەتتەر مەن قۇرىلىمدىق بٶلٸمدەردە مەرەيتويعا بايلانىستى ارنايى جوسپار تٷزٸلٸپ, ٸس-شارالار لەگٸ جىل باسىنان بەرٸ ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ. ول تۋرالى رەسپۋبليكالىق, ايماقتىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان حاباردار بولىپ وتىرسىزدار. ال, جالپىينستيتۋتتىق «50 جىل – 50 يگٸلٸكتٸ ٸس» جوباسى اياسىندا اقپان ايىندا «بالالاردىڭ سٶيلەۋ تٸلٸن تٷزەتۋ مەن دامىتۋعا قولداۋ كٶرسەتۋ» ورتالىعى اشىلدى. ونىڭ اشىلۋ رەسٸمٸنە قر بٸلٸم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترٸ ەلميرا سۋحانبەرديەۆا قاتىستى. ورتالىقتا سٶيلەۋ قابٸلەتٸنٸڭ كەمٸستٸگٸ بار جەتكٸنشەكتەر وقىپ, تەربيەلەنبەك. بۇندا دەفەكتولوگ ماماندار سەبيلەرگە جان-جاقتى پەداگوگيكالىق, فيزيولوگييالىق جەنە پسيحولوگييالىق زەرتتەۋلەر جاساپ, كەمٸستٸكتٸ تٷزەۋ باعىتىندا جۇمىس اتقارادى. سونىمەن قاتار, جاستاردىڭ رۋحاني-ادامگەرشٸلٸك دامۋدىڭ ٷيلەسٸمدٸلٸگٸنە قول جەتكٸزۋ, ۇلتتىق جەنە جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارمەن بايىتۋ, ٶزارا تٷسٸنٸسۋ مەن ٶزارا كەلٸسٸمگە ۇمتىلۋ, ٶزٸن-ٶزٸ جەتٸلدٸرۋ جەنە كەمەلدەندٸرۋدٸ ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا «ٶزٸن-ٶزٸ تانۋ» ورتالىعى پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, «Relax» پسيحولوگييالىق قىزمەت كٶرسەتۋ كابينەتٸ اشىلدى.
مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرلەرٸ, بەلگٸلٸ عالىم-زەرتتەۋشٸلەر, تانىمال تٸل ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن «ۇلى دالا ەلٸ قۇندىلىقتارى جەنە عالامدىق بٸلٸم بەرۋ يندۋستريياسىنداعى ينتەگراتسييا» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسييا ٶتٸپ, «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا» اتتى وبلىستىق جاس اقىندار ايتىسى ۇيىمداستىرىلدى. قازاقستان حالىقتارىنىڭ ۇلتتىق بيلەرٸنە ارنالعان «بي ەلەمٸ» اتتى ايماقتىق بايقاۋ ٶتتٸ. حورەوگرافييالىق سايىسقا جامبىل وبلىسىنداعى ورتا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ وقۋشىلارى قاتىستى.
رۋحاني قۇندىلىقتاردى تەرەڭ مەڭگەرگەن, ەلەۋەتٸ بيٸك, مەدەنيەتٸ جوعارى ەلدٸڭ بولاشاعى – باياندى, ەرتەڭٸ – ەرەن. وسى ورايدا تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا «50 جىل – 50 كٸتاپ» اكتسيياسى باستالدى. ەلەۋمەتتٸك-مەدەني جوبانىڭ ماقساتى – قازاق جەنە ەلەم ەدەبيەتٸن ناسيحاتتاۋ, تاريحي-مەدەني جەنە رۋحاني مۇرامىزدى ساقتاۋ, ٶسكەلەڭ ۇرپاقتى وتانشىلدىققا ەرٸ ٶنەگەلٸلٸككە تەربيەلەۋ. سونداي-اق, ينستيتۋتتىڭ قىزمەتكەرلەرٸ مەن ستۋدەنتتەرٸن وقۋعا, كٸتاپحاناعا تارتۋ. ەڭ باستىسى – ينستيتۋت مەرەيتويىنا ارناپ ارنايى كٸتاپ پەن دەرەكتٸ فيلم دايىنداۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە. سونىمەن قاتار, «ۇستاز» ەسكەرتكٸشٸن ورناتۋ مەن جٷسٸپ بالاساعۇن اتىنداعى مۇراجاي سالۋ جوسپارىمىزدا بار.
«باستى قاعيدامىز: «ويلاۋ – جوسپارلاۋ – جاساۋ»
– ايماقتاعى جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ الداعى كەزەڭدەرگە ارنالعان جوسپارلارى جايىندا وي بٶلٸسسەڭٸز.
– XXI عاسىر – بٸلٸمدٸلەر عاسىرى. بٸزدٸڭ الدىمىزدا وي-ٶرٸسٸ دامىعان, تالانتتى, زەردەلٸ جەنە وتانشىلدىق رۋحى مىقتى ۇرپاق تەربيەلەۋ مٸندەتٸ تۇر. بٷگٸنگٸ جاستار – مەملەكەتٸمٸزدٸڭ تٸرەگٸ, تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ قورعانى, ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعى. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىندا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ رٶلٸنٸڭ ٶزگەرۋٸ تيٸستٸگٸن جەنە بٸلٸم بەرۋدٸ ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ جاڭا مودەلٸنٸڭ ورتالىق بۋىنىنا اينالدىرۋ قاجەتتٸگٸن مٸندەتتەدٸ. سونىمەن قاتار, وقىتۋ باعدارلامالارىن سىني ويلاۋ قابٸلەتٸن جەنە ٶز بەتٸمەن ٸزدەنۋ داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتاۋ كەرەكتٸگٸ العا تارتىلىپ وتىر. ەلٸمٸزدەگٸ ورتا مەن جوعارى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە بٸرقاتار ستراتەگييالىق مٸندەتتەر جٷزەگە اسىرىلا باستادى. اتاپ ايتقاندا, ٷش تٸلدە وقۋعا كٶشۋدٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ٸسكە اسىرۋ, 12 جىلدىق بٸلٸم بەرۋگە كٶشۋ, شاعىن جيناقتى مەكتەپ مەسەلەسٸ, كريتەريالدى باعالاۋ جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ, وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن دامىتۋ, پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تٷلەكتەرٸنە «ٶمٸر بويى بٸلٸم الۋ» قاعيداسىنىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ سىندى باسىمدىقتار بار. ۇجىم «ويلاۋ – جوسپارلاۋ – جاساۋ» قاعيداسى نەگٸزٸندە بٸرقاتار يگٸلٸكتٸ ٸستەرگە مۇرىندىق بولۋدا. ەلۋ جىلدىق ۋاقىت بەلەسٸندە وقۋ ورنىندا ۇيىمداستىرۋ مەدەنيەتٸ قالىپتاسىپ, تيٸمدٸ كادرلىق مەنەدجمەنت پەن كورپوراتيۆتٸ باسقارۋ ٸسٸ جٷيەلەندٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان جاڭا باعدارلاماسىن قابىلداۋعا نەگٸز بولدى. بۇل قۇجاتتا وقۋ ورنىنىڭ قىزمەتٸن ودان ەرمەن تۇراقتى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ قىزمەتٸ مەن ەڭبەك نارىعىنداعى ستراتەگييالىق پوزيتسيياسىن نىعايتۋ باستى نازارعا الىندى. ستراتەگييالىق باعدارلامادا وقۋ ورنى قىزمەتٸنٸڭ ارتىقشىلىعى مەن باعدارىن ەلەمدٸك تەندەنتسيياعا ساي جٷيەلەۋدٸڭ نەگٸزگٸ تەتٸكتەرٸ قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار, ينستيتۋتتىڭ باسىم باعىتتارى مەن جەتٸستٸكتەرٸن قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك ايماعىن دامىتۋدا پايدالانۋ مەحانيزمٸ ۇسىنىلدى.
ستراتەگييالىق باعدارلامانىڭ بەس نەگٸزگٸ باسىمدىعىن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. نەگٸزگٸ باعىتتار جوعارى وقۋ ورنىنىڭ دامۋىن ورتا دەڭگەيدەن جوعارى قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە جوعارى بٸلٸم بەرۋ قىزمەتٸن ەرمەن قاراي تۇراقتى تٷردە ٸلگەرٸلەتۋگە لايىقتالعان. بٸرٸنشٸ باسىمدىقتا وقىتۋدىڭ ارالاس جەنە ونلاين تٷرلەرٸن ەنگٸزۋ ارقىلى وقۋ جوسپارلارى مەن باكالاۆرياتتىڭ نەگٸزگٸ بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىن ەزٸرلەۋ جەنە مودەرنيزاتسييالاۋ جٷزەگە اسىرىلادى. ونىڭ ٸشٸندە شەت تٸلدەرٸندە دە بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى جاسالماق. بٸر بۇل عانا ەمەس. نەگٸزگٸ باسىم باعىتتار بويىنشا ٷش تٸلدە بٸلٸم بەرۋدٸ ساپالى قامتاماسىز ەتۋ, جاڭا بۋىن ٷشٸن بٸلٸم بەرۋ رەسۋرستارىن دايىنداۋ, قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ ٷشٸن جاڭا بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋ, ەلەكتروندى كٸتاپحانا جٷيەسٸ مەن وعان ازاماتتاردىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن دامىتۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىن قوعامنىڭ ەلەۋمەتتٸك-كەسٸبي قۇرىلىمىنىڭ مويىنداۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٸسكە اسىرىلادى. باعدارلامانىڭ ەكٸنشٸ باسىمدىعى عىلىم, بٸلٸم بەرۋ جەنە مەكتەپتٸڭ ٶزارا بٸرٸگۋٸنٸڭ الدىندا تۇرعان مەسەلەلەردٸ شەشۋگە, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ باعىتىن تەجٸريبە جٷزٸندە دامىتۋعا, جوعارى وقۋ ورنىن ٸرگەلٸ, قولدانبالى جەنە پەداگوگيكالىق زەرتتەۋلەر سالاسى بويىنشا ەلەمدٸك بٸلٸم بەرۋ كەڭٸستٸگٸمەن بٸرٸكتٸرۋ شارتتارىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. ٷشٸنشٸ باسىمدىق ستراتەگييالىق مەنەدجمەنتتٸ زاماناۋي تەحنولوگيياعا ەندٸرۋ ارقىلى ينستيتۋتتى باسقارۋدىڭ زاماناۋي قۇرىلىمىن قۇرۋدى جەنە زاماناۋي كورپوراتيۆتٸك مەدەنيەتتٸ قالىپتاستىرۋدى كٶزدەيدٸ. سونىمەن قاتار, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ نەگٸزگٸ ستراتەگييالىق باقىلاۋ ورگانى رەتٸندە قامقورشىلىق جەنە بايقاۋ كەڭەستەرٸنٸڭ قىزمەتٸن جانداندىرۋ, باسقارۋ قۇرىلىمىن وڭتايلاندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸنٸڭ تەجٸريبەسٸن ەنگٸزۋ جەنە وقۋ ٷدەرٸسٸن جوسپارلاۋ پروتسەدۋراسىن ٶڭدەۋ قاراستىرىلعان. تٶرتٸنشٸ باسىمدىق پەداگوگ كادرلاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن كٶتەرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋدٸ, ەڭبەكاقىنى قىزمەتكەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸنە قاراي سارالاۋدى, تٷلەكتەردٸڭ جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا جٷرگٸزٸلەتٸن مونيتورينگ بارىسىن جاقسارتۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. اتالعان ترەند ينستيتۋتتىڭ كورپوراتيۆتٸ ورتاسىنىڭ شىعارماشىلىق ەلەۋەتٸنٸڭ ٶسۋٸنە, قىزمەتكەرلەر مەن ستۋدەنتتەردٸڭ يننوۆاتسييالىق بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ ارتۋىنا, ولاردىڭ ٶزٸن-ٶزٸ كەسٸبي دامىتۋىنا باعىتتالعان. بۇل باسىمدىقتىڭ باستى ماقساتى – پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ. بەسٸنشٸ باسىمدىقتا وقۋ ورنىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ نازارعا الىنعان. بۇل پروفەسسور-وقىتۋشىلار مەن قىزمەتكەرلەرگە جەنە ستۋدەنتتەرگە وڭتايلى جاعداي جاساۋ ارقىلى جٷزەگە اسىرىلماق. ينستيتۋت كافەدرالارىنداعى وقۋ جەنە عىلىمي زەرتحانالار پاركٸن جاڭالاۋ – وقۋ مەن بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى مودەرنيزاتسييا ٷدەرٸسٸن جەدەلدەتە تٷسەدٸ. ال, كٸتاپحانا مەن ٶزگە دە اقپاراتتىق رەسۋرستاردى جەتٸلدٸرۋ بٸلٸم بەرۋ پروتسەسٸن اقپاراتتىق تۇرعىدان قولداۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن بولادى.
جارتى عاسىر ۋاقىت مەرزٸمٸندە تاراز مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى مۇعالٸم ماماندارىن, ۇستازداردى قايتا دايارلاۋ مەن بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋدى سەتتٸ جٷزەگە اسىرىپ كەلەدٸ. وسى جىلدار ٸشٸندە ٸرگەلٸ وقۋ ورداسى بٸلٸم بەرۋ نارىعىندا تۋىنداعان قاجەتتٸلٸكتەرگە ساي جاڭاشىل جۇمىس ٸستەۋ تەسٸلدەرٸ مەن تٷرلەرٸ ارقىلى مول تەجٸريبە جيناي بٸلدٸ. بٸلٸم بەرۋ – بۇل تامىرى تەرەڭدە جاتقان, ۇلت پەن دٸنگە بٶلٸنبەيتٸن, بٸر كٷن نەمەسە بٸر جىلدا كٶرٸنبەيتٸن قۇندىلىق. كٶپشٸلٸك قاۋىمعا ورتاق يگٸلٸك. حالىق پەن حالىقتى, ادام مەن ادامدى تەڭەستٸرەتٸن – تەك قانا بٸلٸم. بٸلٸم مەن عىلىمعا قويار تالاپ ارتىپ, وقۋ جٷيەسٸ كٷردەلەنگەن شاقتا جاڭا قوعام ھەم بٷگٸنگٸ زامان مۇعالٸمٸنە دە جٷكتەلەر جٷك ەسەلەنە تٷسۋدە. ناعىز ۇستاز – وقۋشى جانىنا ٷڭٸلٸپ, دۇرىس جولعا سالا بٸلۋٸ دە قاجەت. قازٸرگٸ كٷندە ينستيتۋت ۇجىمى وسى تالاپتار ٷردٸسٸنەن شىعۋ ماقساتىندا جۇمىس ٸستەۋدە.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
سۇحباتتاسقان جاندار اسان,
تارمپي-دىڭ اقپاراتتىق يميدجدٸك قىزمەتٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ
.jpeg)