بەلگٸلٸ عالىم رەبيعا سىزدىق 96 جاسىندا دٷنيەدەن وزدى

بەلگٸلٸ عالىم رەبيعا سىزدىق 96 جاسىندا دٷنيەدەن وزدى

قر ۇعا اكادەميگٸ, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور رەبيعا سىزدىق 96 جاسىندا دٷنيەدەن وزدى. بۇل تۋرالى ا. بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتىنان مەلٸمدەدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".

«بٷگٸن تٷندە قازاق تٸل بٸلٸمٸنٸڭ ابىز اناسى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ اكادەميگٸ رەبيعا سەتٸعاليقىزى سىزدىق دٷنيەدەن ٶتتٸ. ا. بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتى رەبيعا سەتٸعاليقىزى وتباسىنىڭ قايعىسىنا ورتاقتاسىپ كٶڭٸل ايتادى», - دەپ حابارلادى ينستيتۋت Facebook جەلٸسٸندە.

رەبيعا سەتٸعاليقىزى سىزدىق – فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, تٷرٸك تٸل قوعامىنىڭ كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ, قازاق سسر-نٸڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن عىلىم قايراتكەرٸ, قر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, قر عا-نىڭ شوقان ۋەليحانوۆ اتىنداعى سىيلىعىنىڭ, ٸ دەرەجەلٸ «بارىس» وردەنٸنٸڭ يەگەرٸ. ول 1924 جىلى 17 تامىزدا اقتٶبە وبلىسى, ويىل قالاشىعىندا تۋعان. 

رەبيعا سىزدىق 1938-1940 جىلدارى تەمٸر قالاسىنداعى پەدۋچيليششەدە بٸلٸم الىپ, 1940-1945 جىلدارى – العا پوسەلكەسٸ مەن تەمٸر قالاسىندا مەكتەپ مۇعالٸمٸ, پەدۋچيليششە وقىتۋشىسى بولىپ قىزمەت ەتكەن. 1945-1947 جىلدارى – اباي اتىنداعى الماتى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا, 1947-1951 ججىلدارى – وسى ينستيتۋتتىڭ اسپيرانتۋراسىندا وقىعان. 1951-1957 جىلدارى – قازاق مەملەكەتتٸك وقۋ-پەداگوگيكا باسپاسىندا (قازٸرگٸ «راۋان») رەداكتور, كەيٸن رەداكتسييا مەڭگەرۋشٸسٸ, 1957 جىلدان باستاپ – قازاق سسر عىلىم اكادەميياسىنىڭ تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتىندا (قازٸرگٸ احمەت بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى) عىلىمي قىزمەتكەر, تٸل تاريحى جەنە ديالەكتولوگييا بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, 1980-1994 جىلدارى – تٸل مەدەنيەتٸ بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, 1994 جىلدان – باس عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ جۇمىس ٸستەدٸ. «اباي قارا سٶزدەرٸنٸڭ مورفولوگييالىق ەرەكشەلٸكتەرٸ» تاقىرىبىندا كانديداتتىق (1959 ج.), «اباي شىعارمالارىنىڭ تٸلٸ» تاقىرىبىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسييا (1971 ج.) قورعادى. وسى سالادا ٷش مونوگرافييا جارييالادى: «اباي شىعارمالارىنىڭ تٸلٸ» (1968), «اباي ٶلەڭدەرٸنٸڭ سينتاكسيستٸك قۇرىلىسى» (1971), «ابايدىڭ سٶز ٶرنەگٸ» (1994).

ديسسەرتاتسييالىق زەرتتەۋ ەڭبەكتەرٸنەن بٶلەك, ر. سىزدىق قازاق ەدەبي تٸلٸنٸڭ بەس عاسىرلىق (حV – حٸح) دامۋ تاريحى, قازاق تٸلٸنە قاتىسى بار ورتاعاسىرلىق جازبا ەسكەرتكٸشتەر تٸلٸ, تاريحي لەكسيكولوگييا, لينگۆيستيكالىق ستيليستيكا, تٸل مەدەنيەتٸ جەنە ورفوگرافييا, ورفوەپييا باعىتتارىمەن اينالىسقان. سونىمەن بٸرگە, ەدەبي تٸل تاريحىن, ورتاعاسىرلىق جازبا ەسكەرتكٸشتەر تٸلٸن زەرتتەۋمەن قاتار, تاريحي لەكسيكا مەسەلەلەرٸن دە ارنايى قاراستىرعان. عالىمنىڭ «سٶزدەر سٶيلەيدٸ» (1980, 1994) دەگەن ەڭبەگٸ – وسى سالاداعى ٸزدەنٸستٸڭ نەتيجەسٸ. تاريحي لەكسيكولوگييا بويىنشا بٸردەن-بٸر وقۋ قۇرالى بولعان بۇل ەڭبەك 1994 جىلى تولىقتىرىلىپ, ٶڭدەلٸپ, ەكٸنشٸ رەت جارىق كٶردٸ. كٸتاپتا تاريحي, ليرو-ەپوستىق جىرلاردا, اقىن-جىراۋلار تٸلٸندە, تۇراقتى تٸركەستەر قۇرامىندا, ماقال-مەتەلدەردە كەزدەسەتٸن كٶنە سٶزدەردٸڭ بايىرعى ماعىنالارى, تٷپ-تٶركٸنٸ اشىلىپ, سەمانتيكالىق ٶزگەرٸستەرٸنە تالداۋ جاسالادى. سوندىقتان اتالمىش ەڭبەك تەك تٸل ماماندارى عانا ەمەس, بايىرعى كٶركەم مۇرالاردى سٷيسٸنە وقيتىن بىلايعى جۇرتشىلىق ٷشٸن دە باعالى زەرتتەۋدٸڭ بٸرٸ بولدى.

رەبيعا سىزدىق قازاق تٸل بٸلٸمٸ ٷشٸن «لينگۆيستيكالىق ستيليستيكا» دەپ اتالاتىن جاڭا سالانىڭ نەگٸزٸن سالۋشى دەپ ەسەپتەلەدٸ. مۇنى عالىمنىڭ «ابايدىڭ سٶز ٶرنەگٸ», «سٶز قۇدٸرەتٸ» اتتى مونوگرافييالارى مەن شەكٸرتتەرٸ قورعاعان ديسسەرتاتسييالىق جۇمىستارى دەلەلدەيدٸ.

ر .سىزدىقوۆا لينگۆوديداكتيكا سالاسىنداعى جۇمىستارعا ەرتە كەزدەن ارالاسىپ, وقۋلىقتار مەن وقۋ قۇرالدارىن جازىپ, باعدارلامالار تٷزدٸ. اتاپ ايتقاندا, ول ورىس مەكتەپتەرٸنٸڭ جوعارى كلاستارى ٷشٸن «قازاق تٸلٸ» وقۋلىعىن (1952-1953), «ٷلكەندەرگە ارنالعان ەلٸپپەنٸ» (1958, 1963), «ەرەسەكتەردٸ وقىتۋدىڭ پروگرامماسىن» (1958), ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ينستيتۋتتاردا «قازاق ەدەبي تٸلٸ تاريحىن وقىتۋدىڭ پروگرامماسىن» (1965, 1969, 1975) جازىسۋعا ات سالىستى.

رەپرەسسيياعا ۇشىراعان اسا كٶرنەكتٸ عىلىم مەن قوعام قايراتكەرلەرٸ, قازاق تٸل بٸلٸمٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشىلار ا.بايتۇرسىنوۆ, ق.جۇبانوۆ سىندى عالىمداردىڭ ٶمٸرٸ مەن عىلىمي ەڭبەكتەرٸ تۋرالى ر.سىزدىقوۆا العاشقى بولىپ, عىلىمي وچەرك جازىپ, كٸتاپشالار شىعاردى. ونىڭ ق. جۇبانوۆ تۋرالى «عالىم-ازامات» (1966, 2004), ا.بايتۇرسىنوۆ تۋرالى «احمەت بايتۇرسىنوۆ» (1990) دەگەن كٸتاپشالارى جۇرتشىلىققا كەڭٸنەن مەلٸم.

كٶرنەكتٸ عالىم 1971 جىلى «قۇرمەت بەلگٸسٸ» وردەنٸنٸڭ يەگەرٸ اتاندى. 1984 جىلى قازاق سسر-ٸنٸڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن عىلىم قايراتكەرٸ قۇرمەتتٸ اتاعى بەرٸلدٸ, ونىڭ ەسٸمٸ قازاق سسر-ٸنٸڭ «قۇرمەتتٸ التىن كٸتابىنا» جازىلدى (1981), شوقان ۋەليحانوۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ (1995), قر مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ (1996) لاۋرەاتى اتاندى. 1945 جىلى «1941-1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسى كەزٸندەگٸ ەڭبەكتەگٸ ەرلٸگٸ ٷشٸن» مەدالٸمەن ناگرادتالدى.

2004 جىلى «پاراسات» وردەنٸمەن ماراپاتتالدى.

ال 2019 جىلدىڭ 29 تامىزىندا ر. سىزدىق قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن ٸ دەرەجەلٸ «بارىس» وردەنٸمەن ماراپاتتالعان ەدٸ.