«ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸندە جارىق كٶرگەن ەلباسىنىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» اتتى ماقالاسى – ۇلت رۋحىنىڭ ايرىقشا سالتانات قۇرۋىنا نەگٸز بولعان ەرەكشە ۋاقيعا!
جەلمەن جارىسقان جٷيرٸكتٸ قولعا ٷيرەتۋٸمەن اتا-بابالارىمىزدىڭ ادامزات ٶركەنيەتٸنە ٷلەس قوسقانى بەلگٸلٸ.
«ەر قاناتى – ات» دەپ بٸلگەن الاش بالاسى ەر سٶزٸنٸڭ استارىن اتپەن ساباقتايدى. ايتار ويىن اتپەن بايلانىستىرا بەينەلەيدٸ.
جىلقى مٸنەزدٸ جۇرتتىڭ ادام ۇعلىنىڭ مٸنەزٸن, ٶمٸرٸنٸڭ ەربٸر بەلەسٸن, تۇلعانىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرٸن جىلقىمەن قاتىستىرا سۋرەتتەۋٸ – بۇل قۇبىلىستىڭ دٷنيەتانىمىمىزعا قانشالىقتى سٸڭٸستٸ بولعانىنا دەلەل.
«سٶزٸ جوعالعان جۇرتتىڭ ٶزٸ دە جوعالادى» دەگەن احمەت بايتۇرسىنۇلى. ياعني سٶزٸنٸڭ مەنٸنە بويلاعان ەل ٶزٸنٸڭ بولمىسىن تانىماق. اتتى ەسپەتتەۋ – بولمىسىڭدى زەردەلەۋ. سوندىعىمەن دە, وسى ماقالانىڭ مەڭزەرٸ الىس, مەنٸ تەرەڭ.
ۇلتتىق كود, گەنەتيكالىق جادىڭنىڭ بٸر ۇشىعى, قوردالى قورى وسىندا جاتىر. دەلەلگە تارتساق, مىسالدا قيساپ جوق. دەگەنمەن, ەسكە تٷسكەن بٸرەن-ساران تٸركەستەردٸ تٸزٸپ كٶرسەك.
قوعامنان ورىن تاپپاققا بەت العان جاندى قازەكەڭ «ات جالىن تارتىپ مٸندٸ» دەسە, مانساپقا قولى جەتكەندٸ «اتقامٸنەر» دەيدٸ. ۇشقىر (بۇل دا اتقا قاتىستى سٶز) ويلى جاندى «ات سٷرٸنگەنشە اقىل تاپقان» دەپ, بارشانىڭ كٶڭٸلٸنەن شىققان كٸسٸنٸ «سۋ تٶگٸلمەس جورعا» دەيدٸ.
بيلٸك العاندى «ەكٸ تٸزگٸن, بٸر شىلبىردى قولىنا العان» دەسە, ەرٸپتەسٸنە «ٷزەڭگٸ جولداس» دەپ ات قويعان.
سىيى اسىپ, ەلگە ەڭبەگٸ ٶتكەن ەگدە كٸسٸنٸڭ قادٸرٸنە بايلانىستى «جاقسى اتتىڭ جاعىن اشپايدى» دەيدٸ.
اقىلى اسقان جاستى «تايىندا تۇلپاردان وزعان» دەپ بەينەلەيدٸ.
ٶزٸ بٸلٸپ, ٸس قىلعاندى «قامشى سالدىرماس» دەسە, ٸسٸ باياۋ جايباساردى «شابان» دەگەن.
ٸستٸڭ بايىبىنا بويلامايتىن, شالا شەشٸمدٸ «ات ٷستٸ» دەپ اتاپ, اڭقاۋدى «استىنداعى اتىن التى اي ٸزدەگەن» دەپ قاعىتادى.
الا قوتىرىن ٷيٸرگە جۇقتىرعان كەسەلدٸ مالداي بٷلٸكشٸلدٸ «ەل ٸشٸن الاتايداي بٷلدٸرگەن» دەپ سيپاتتاسا, كەتٸسكەن جاندى «ات قۇيرىعىن كەسٸستٸ», تابىسقان جاندى «ات اينالىپ, قازىعىن تاپتى» دەيدٸ.
اقىلى شولاقتى «ات قۇلاعىنان ەرٸنٸ كٶرمەس» دەسە, ەرنەرسەگە ورىنسىز ۇرىنعان سۇعاناقتى «سوقىر قۇلىن اتتان ەمشەك ٸزدەيدٸ» دەپ ەجۋالايدى.
ەشتەڭە جاقپايتىن, قاناعاتى كەم, شٷكٸرسٸز جاندى «اتى ك..تٸن, ك...تٸ اتىن جاقتىرماس» دەۋٸ انايىلاۋ بولسا دا, ايىزدى قاندىرعانداي تٸركەس.
ٶنەر وزدىرعاندى «اقتاڭگەر», بەسٸ جوعارىنى «شوقتىعى بيٸك», جارىستى «بەيگە», تالاستى «دودا» دەۋٸ, بەرٸ-بەرٸ – جىلقىمٸنەز حالىقتىڭ بولمىسىمەن بٸتە قايناسىپ كەتكەن ۇعىمدار.
بەرەكەنٸ «اعايىن تاتۋ بولسا, ات كٶپ, ابىسىن تاتۋ بولسا, اس كٶپ» دەپ سۋرەتتەيدٸ.
ايىبىنا ات-شاپان بەرٸپ, بەسٸرەگە تاي اتاپ, قۇرمەتتٸسٸنە ات مٸنگٸزۋ – بۇل سٶز عانا ەمەس, سان عاسىردان جەتكەن سالت ەدٸ.
ۇلتتىق ويىندارىمىزدى دا اتسىز ەلەستەتۋ ەستە مٷمكٸن ەمەس. بەيگەڭٸز دە, اۋدارىسپاق, كٶكپارىڭىز دا, تەڭگە ٸلۋ مەن جامبى اتۋىڭىز دا ات ٷستٸندە ٶتەدٸ.
ساناعا سٸڭٸستٸ بولعان سٶز ورامدارى – ۇلتتىق بولمىسىڭنىڭ ۇستىنى. ات ايبارىم عانا ەمەس, ادامزات ٶركەنيەتٸندە ورنىمدى كٶرسەتكەن ايعاعىم.
اياعى جەردەن كٶتەرٸلٸپ, اتقا قونعان قازاق ەشكٸمگە كەۋدەسٸن باستىرماعان. تاعى دا اتقا قونىپپىز.
تاريحي سانا قالىپتاسپاي, مەملەكەتشٸلدٸك سانا ورنىقپاسى بەلگٸلٸ. ال تاريحي سانانىڭ تۇعىرى قاشاندا ۇلتتىق بولمىستان.
ەلەمدٸك ٶركەنيەت كٶشٸنە ۇلتتىق سيپاتىڭدى ساقتاي وتىرا ٸلەسۋ ەلباسى ماقالاسىنىڭ نەگٸزٸ ٶزەگٸ دەپ تٷسٸندٸك. وسىنداي يگٸ باستاماعا اتسالىسۋ – ەرقايسىمىزعا قاستەرلٸ مٸندەت.
بەكبولات تٸلەۋحان
