ۇلت پورتالىنىڭ پوشتاسىنا تانىمال پروديۋسەر بايان ەسەنتاەۆانىڭ ەكەسٸ - تاريحشى, تٷركولوگ, مەدەنيەتتانۋشى ماقسات مۇحيتدەنوۆ مىرزادان حات كەلٸپتٸ. حاتتىڭ تولىق مەتٸنٸن ساۋاتتى وي-پٸكٸر ەركٸندٸگٸنٸڭ كٶرٸنٸسٸ بولسىن دەپ, اينا-قاتەسٸز جارييالاپ وتىرمىز. وسى ورايدا, رەداكتسييا ەشقانداي تاراپتىڭ پوزيتسيياسىن ۇستانبايتىنىن ەسكەرتەمٸز. ەندەشە, مارحابات!
رەداكتسييادان
كەشە فەيسبۋكتا سۇلتان قادٸر دەگەن زامانداسىم ف.رانەۆسكايانىڭ «پود سامىم كراسيۆىم حۆوستوم پاۆلينا سكرىۆاەتسيا سامايا وبىچنايا كۋرينايا جوپا. تاك چتو مەنشە پافوسا, گوسپودا» - دەگەن, مەتەل بولىپ كەتكەن سٶزدەرٸن كەلتٸرٸپتٸ. وسى پايىمداۋعا نۇربولات حايرۋللاەۆ باۋىرىمىزدىڭ جازعانى: «فاينا اپامىز جاقسى ايتقان ەكەن, شىندىعىندا ەدەمٸلٸكتٸڭ شىنارى بولىپ جٷرگەن ادامداردىڭ قاراپايىم پەندە, قۇدايدىڭ قۇلى ەكەندٸگٸ راس قوي». سۇلتان قادٸر: - «ەدەمٸلٸك ول - ەدەمٸلٸك... مەنٸ قىنجىلتاتىنى - ٶرەكپە سٶز, داڭعوي تۇجىرىم», - دەپ جاۋاپ قاتىپتى.
بۇل قالاي باستالىپ ەدٸ...
انار تٶلەۋحان. 31. 12. 2017.
قۇرمەتتٸ دوستار! ٶزدەرٸڭٸزگە ارنالعان 100 تٸلەكتٸڭ ورىندالۋىنا دۇعا ەتە وتىرا ۇلتتىق جاۋھار "قوزى-كٶرپەش-بايان سۇلۋ" جىرىنا جاسالعان قيياناتقا قارسى جۇمىلعان جۇدىرىقتاي قيمىلدارىڭىزعا رازى بولىپ, اللاعا مىڭ مəرتەبە تəۋبە ايتىپ وتىرمىن. ەرلان قارين حيكاياتتىڭ ەندٸ كٶرسەتٸلمەيتٸنٸن ايتىپتى. تٶسەكتە جاتىپ جازۋ وڭايعا تٷسپەسە دە, شىداۋعا مٷمكٸن بولماي پوست جازىپ ەدٸم, قولداپ كەتكەن əرٸپتەستەردٸڭ ارقاسىندا اشىق حات جارىق كٶردٸ. باقىت جانشاەۆا حانىم گٷلمەرييا بارمانبەكوۆا ەكەۋمٸزدٸڭ ارامىزدى جالعاپ, گٷلەكەڭ ويدى قورىتىپ, مəتٸندٸ جازىپ شىعىپ, ٶزٸمٸزبەن ٷندەس دەگەن ادامدار ەكەنٸ انىق دەپ ٶمٸرزاق اقجٸگٸت پەن جولىمبەت مەكٸشتٸ قوستىق ەمەس پە, قۇداي ۇرعاندا شارا تۋرماگانبەتوۆا سول العاشقى تٸزٸمگە ٸلٸكپەي دە قالىپتى. بٸراق شəكەڭ دەگەن جاسىن عوي, جارق ەتٸپ العاشقى بولىپ قول قويدى. قازىبەك يسا قۋاتتاپ, "سايتقا جارييالايىق" دەپ حالىقتىق ٷن قۋات الىپ, ٶزدەرٸڭٸزدٸڭ جاناشىرلىقتارىڭىزدىڭ ارقاسىندا قيسىق كەتٸپ بارا جاتقان كٶش بەتٸن تٷزۋلەپتٸ. قۋانىش قوي بۇل. بٸزدٸڭ ٷنٸمٸز جەردە قالمادى. ەرلٸگٸ جەتٸپ مويىنداي العان ەرلان كارينگە دە رەسپەكت!
كەلەر جىلدا دا اۋىزبٸرلٸگٸمٸز, ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا دەگەن جاناشىرلىعىمىز وسىدان ارتپاسا, كەمٸمەسٸن. جاڭا جىل قۇتتى بولسىن!
بۇل قالاي باستالىپ ەدٸ دەگەندە, مەن - ماقسات زايلاعيۇلى مۇحيتدەنوۆ. جاسىم 71-دە, رۋىم - كٸشٸ جٷز, ماسقار. كەيٸنٸرەك اتتارى اتالاتىن - ٷندەس, اۋىزبٸرلٸگٸ قۇرىش, وي قورىتا الاتىن, سايتقا جارييالاي الاتىن ادامداردىڭ سۋقانى سٷيمەيتٸن - باياننىڭ ەكەسٸمٸن. باياننىڭ اناسى, 51 جىل وتاسقان جارىم - كٷلجامال. جاسى 69-دا, رۋى - ارعىن, ونىڭ ٸشٸندە توبىقتى. بايلىعىم 5 مىڭعا تامان كٸتەپ, فونوتەكامدا بٸر مىڭنان اسا كٷي, بٸر مىڭنان اسا ەن, تەرمەلەر, بٷكٸل دەرلٸك ەۆروپا كلاسسيكاسى بار. بايان وسى اتموسفەرادا ٶستٸ, سوندىقتان كەيدە ەشكٸ اپا بولا الادى, ال جەزدەڭ تەكە دەگەن تٷسٸنٸك جوق. ”ەكە - بالاعا سىنشى”, سوندىقتان دا “الاش” سىيلىعىنىڭ يەگەرٸنەن ٶرەسٸ ەلدەقايدا جوعارى. ايتپاقشى, كٸتاپحانامدا قازىبەك اقىننىڭ شىعارمالارى جوق, بٸراق تاۋىپ بٸر ەكٸ كٸتەبٸمەن تانىسىپ شىعىپ, “الاشتىڭ” اۋىلى جىراق ەكەنٸن تٷسٸندٸم, سٸرە مىنا بايانمەن بولعان جاعدايداي اۋىزبٸرشٸلٸكتٸڭ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا دەگەن جاناشىرلىقتىڭ ارقاسىندا, قيسىق كەتٸپ بارا جاتقان كٶش - “الاش” ەلدٸ مەكەنٸنە تۇراقتاعان سىڭايلى. حوش, ەندٸ تٶسەكتە جاتسا دا ”قوزى كٶرپەش-بايان سۇلۋ” ەپوسىنا جاسالعان قيياناتقا شىداي الماي پوست جازعان انار تٶلەۋحان قىزىنا كەلەيٸك. انار حانىم دەيٸن دەسەم, “حانىم” تەك قانا حاندا بولار-دى. انار بيكە, انار بيكەش دەيٸن دەسەم, اۋىرىپ قالىپسىز, جاستار اۋىرمايدى عوي, انار بيشە دەيٸن دەسەم, جۇبايىڭىز - كٷمەن, بايدا عانا بيشە بولادى (بەيبٸشە/بايبيشە). سوندىقتان دا انار تٶلەۋحانقىزى “ەلٸپتٸ تاياق دەپ بٸلەتٸن” - سٸز ەكەنسٸز. بارلىعى سٸزدەن باستالعان ەكەن دەگەنٸم عوي. قۇداي قولداپ باقىت جانشاەۆا حانىم گٷلمەرييا بارمانبەكوۆا ەكەۋٸڭٸزدٸڭ اراڭىزدى جالعاپ, گٷلەكەڭ ويدى قورىتىپ, مəتٸندٸ جازىپ شىعىپ, ٶزٸڭٸزبەن ٷندەس ادامدار ەكەنٸ انىق دەپ ٶمٸرزاق اقجٸگٸت پەن جولىمبەت مەكٸشتٸ قوسىپ, قۇداي ۇرعاندا شارا تۋرماگانبەتوۆا سول العاشقى تٸزٸمگە ٸلٸكپەي دە قالىپتى. بٸراق شəكەڭ دەگەن جاسىن عوي, جارق ەتٸپ العاشقى بولىپ قول قويىپتى. قازىبەك يسا قۋاتتاپ سايتقا جارييالايىق دەپ حالىقتىق ٷن قۋات الىپ, "ليدەرستۆو", كٶشباسشىلىق قازىبەك يساعا ٶتٸپ كەتٸپتٸ.
قازىبەك يسا: راxمەت سٸزدەرگە انار تٶلەۋحانقىزى, گٷلمەرييا بارمانبەكوۆا, باقىت جانشاەۆا xانىمدار! اللا جار بولىپ, جۇلدىزدارىڭىز جارقىراي بەرسٸن! جاڭا جىل جاقسىلىقتار جىلى بولسىن!
ايانىشتى-اق! انار تٶلەۋحان قىزى, جۋرناليستسٸز عوي, ەندەشە, بٸلٸپ قويىڭىز, ەشكٸم “قوزى كٶرپەش-بايان سۇلۋ” ەپوسىنا قييانات جاساعان جوق. بۇل ەپوستىڭ 12-15 شاقتى نۇسقالارى بولسا كەرەك, باشقۇرت, التاي تٸلٸندەگٸلەردٸ ساناماعاندا. مەنٸڭ ٶزٸمدە 8 ۆاريانتى بار. سول ۆاريانتتاردىڭ نەگٸزٸندە “قوزى كٶرپەش-بايان سۇلۋ“ دەگەن 6 سەرييالىق تەلەسەريال تٷسٸرٸلدٸ. ال ەپوستارعا قييانات جاساۋ ٷشٸن ولاردى بٸلمەۋ كەرەك. فيلمنٸڭ ستسەناريٸن جازعان ادام جىردىڭ ۆاريانتتارىن بٸلمەدٸ دەپ ايتا المايمىن.
مەنٸڭشە, بٸرەۋدٸ ناقاقتان-ناقاق كٷيدٸرمەۋ ٷشٸن, ايتىپ تۇرعان ادام ساۋاتتى بولۋ كەرەك, ناعىز اقيقاتىنا جٷگٸنسەك, كٸتەپ وقۋى كەرەك. گٷلمەرييا بارمانبەكوۆا, مٸنە سٸزدٸڭ سٶزٸڭٸز: “باياننىڭ اۋزىنا “قودارعا تيمەيمٸن, ەكە-شەشەمنٸڭ ٶزٸ تيٸپ السىن” دەگەن سٶز سالىپتى. ال وريگينالعا كەلسەك: ”ەتەگٸمدٸ جەل اشىپ جٷرگەن ەمەن, قوزىكەدەن باسقاعا كٷلگەن ەمەن. ەكە نەكە قي داعى تٸكە ٶزٸڭ ال, ەلدەن بۋرا سالعانداي ٸنگەن ەمەن. ەكە, نەكە قي داعى تٸكە ٶزٸڭ ال, ەلدەن ايعىر سالعانداي بايتال ەمەن”. بابالار سٶزٸ. “قوزى كٶرپەش – بايان سۇلۋ”. موللا راحىم نۇسقاسى. 127 بەت. ال شىندىق قايدا جاتىر – جىردى ارداگەر جۋرناليست بٸلە مە, ەلدە ستسەناريست بٸلە مە?! “قۋىرداقتىڭ كٶكەسٸن – تٷيە سويعاندا كٶرەسٸڭ”. بۇل پايىمداۋلار جۋرناليست انار تٶلەۋحانقىزىنا تيەسٸلٸ. بٸراق سول سۇلتان قادٸر زامانداسىم ايتقان “ٶرەكپە سٶز, داڭعوي تۇجىرىم»: “قارابايدىڭ الدىندا ۇزىن شاپاندارىنا سٷرٸنگەن ماۋىزداي 3 ەركەك ويبايلاپ جاتىر. وتاردان 5-6 قوي ۇرلانىپتى. كəرٸنە مٸنگەن باي ٷشەۋٸن دە ۇرىپ-سوعىپ, تاۋىپ ورنى تولتىرىلماسا, اقىسىن ٶنٸدٸرەتٸنٸن ايتىپ ساباپ جاتىر. و زاماندا, بۇ زامان بٸر وتار قويدى 3 ادام باعىپ, قوي الدىرعانىن كٸم ەستٸگەن? ال وسى جەردە بايان əكەسٸنە سٶيلەيدٸ. «ٶزدەرٸ ٶلەيٸن دەپ جٷرگەن جالاڭاياق كەدەيدٸڭ قاي مالىن الماقسىڭ?» بويجەتكەن قىزدىڭ əكەسٸنە ەمەس, مىڭعىرتىپ مال ايداتقان باي بالاسىنا ويىن ٶكتەم جەتكٸزەتٸن بٸر ەلدٸڭ اناسى - ٷلكەن اقىل يەسٸ بəيبٸشەنٸڭ, ورالىمدى ويىنا ماڭىنداعى جۇرتتىڭ تىنىشتىعى بٸرٸنشٸ ورالعاندا شەشە عانا كٶپ كٶزٸنشە تٸلٸپ ايتار سٶز. باياننىڭ سٶزٸ دەپ تىڭداي المايسىڭ. ول ازداي «ۇرىلاردى ارتىنان قۋىپ, تارتىپ الۋ كەرەك» دەپ ٶڭمەڭدەپ, əكەسٸن تىڭداماي اتقا قونىپ, تاسىرلاپ, جولىنداعىسىن جاپىرىپ, ٷلكەن-كٸشٸنٸ جاسىنا قاراپ ايىرمايتىن, ات تٶسٸمەن كٸمدٸ دە بولسا قاعار ەسەرلەۋ, əكەسٸنە تٷيەدەن تٷسكەندەي قاتتى سٶيلەگەن بەيəدەپ بايان مەن جىرداعى بايان اراسىن سالىستىرا ويلاۋدىڭ ٶزٸ كٷنəداي”.
قۇرمەتتٸ انار تٶلەۋحانقىزى, قارابايدىڭ قانداي قاتٸگەز ادام ەكەنٸ تۋرالى ايتۋدىڭ قاجەتٸ جوق, ال بٸر وتار قويدى ٷش ادامنىڭ باعۋى فانتاستيكا جانرىنان ەمەس, تٸپتٸ و زامان دا بۇ زامان دا ەمەس, كٷنٸ كەشە بٸر وتار قويدى بٸر جانۇيا بولىپ باققان جوق پا! ال “كينوداعى - ەكەسٸن تىڭدامايتىن, ٶڭمەندەگٸش, ٷلكەن-كٸشٸنٸ ايىرمايتىن, ەسەرلەۋ, بەيەدەپ بايان مەن جىرداعى بايان اراسىن سالىستىرا ويلاۋدىڭ ٶزٸ - كٷنەداي” - دەپسٸز. ”كٷنەداي” بولماسىن سالىستىرىپ كٶرەيٸك.
بٸرٸنشٸدەن بايان بايدىڭ جالعىز قىزى (دەتساد تەمەم).
«باياندى ەركەش دەيدٸ, اتى - ەركەش, كٶپ قويدى باستايتۇعىن كٶسەم سەركەش. «قوزى كٶرپەش – بايان سۇلۋ”. بەكمۇرات ماقانوۆ نۇسقاسى. بابالار سٶزٸ. 55 توم. 214بەت.
“باياندى ەركەش دەيدٸ ەركەلەتٸپ, كيگەنٸ - كەمشەت بٶرٸك, كٷمٸس ەتٸك”. «قوزى كٶرپەش – بايان سۇلۋ”. بەكمۇرات ماقانوۆ نۇسقاسى. بابالار سٶزٸ. 55 توم. 223 بەت.
ەكٸنشٸ, بەيەدەپ باياننىڭ ەكەسٸمەن اراداعى ديالوگتى قاراڭىز. “جٷك تٷسٸرٸپ, ٷي تٸگٸپ جاتقانىندا, جٷگٸرٸپ قارابايعا بايان كەلدٸ. ەكە بٸر دەرت جابىستى ماعان, - دەدٸ, شىعارعالى كەلٸپ ەم ساعان, - دەدٸ. ٸشٸم تولىپ بارادى قايعى-دەرتكە, دەرتتٸڭ ەمٸن تاۋىپ بەر ماعان, - دەدٸ. بالام-اۋ, نە دەرت ساعان بولدى, - دەدٸ, دەرت جابىستى دەگەنٸڭ جامان, - دەدٸ. قىز بالا قونباي قىرعا شىقپاس بولار, دەرتٸڭنٸڭ مەنٸسٸن ايت ماعان, - دەدٸ. تازشانىڭ قيۋادان تابىلعانى, قوي جۋساپ ويپاڭ جەرگە اڭىرعانى. قوي ٶڭگەرٸپ سانىمنان شىمشىپ الدى, تازشانىڭ شىمشىعانى نە قىلعانى? “قوزى كٶرپەش-بايان سۇلۋ” دەندٸباي ايتباەۆ نۇسقاسى. بابالار سٶزٸ. 55 توم .41 بەت.
ٷشٸنشٸسٸ تٸپتٸ كينوداعىدان دا اسىپ كەتتٸ. بايان قانٸشەر. “ قارا كٷڭنٸڭ كٶرگەنٸن بايان بٸلدٸ, ۇيقىلى – وياۋ سەسكەنٸپ تۇرا كەلدٸ. «بارىپ ەكە – شەشەمە ايتا ما» دەپ, سەزٸكتەنٸپ بۇل كٷڭدٸ ٶلتٸرەدٸ. قوڭقاباي مەيٸرمانۇلى نۇسقاسى. بابالار سٶزٸ. 55 توم. 172 بەت.
قۇرمەتتٸ, انار تٶلەۋحانقىزى, مىنا دەلەلدەردەن كەيٸن جىرداعى بايان مەن كينوداعى باياندى شاتاستىرىپ العانىڭىز ٷشٸن «قوزى-كٶرپەش» تەلەسەريالىن تٷسٸرگەندەردەن كەشٸرٸم سۇرايدى-اۋ دەگەن جامان ويىم بولىپ تۇر. جانىڭىزعا يسا ع.س. مەن بارمانبەكوۆانى ەرتٸپ العانىڭىز دۇرىس بولار ەدٸ.
حوش. ەندٸ ارداگەر جۋرناليست بارمانبەكوۆاعا كٶشەيٸك: - «نەمەسە مىنا بٸر تۇسقا نازار اۋدارىڭىز: «قۇشاعىنا ٶزٸ كەلٸپ قۇلاعان قىزدان باس تارتاتىن قانداي جٸگٸتسٸڭ?». سەريالداعى جٸگٸتكە ٶزٸ اسىلعان قىزدىڭ سٶزٸ… ارداگەر بارمانبەكوۆا ەپوستىڭ بۇل بەتٸ دە سٸز ٷشٸن قۇپييا ەكەن, تاڭقالىپ تۇرسىز عوي. ۇيىقتاپ جاتقان قوزىنىڭ جانىنا كەلٸپ باياننىڭ ايتقان سٶزٸ: ”جالعىزىم, مەن قاسىڭا كەلٸپ تۇرمىن, كٶڭلٸمدٸ شىنىمەنەن بەرٸپ تۇرمىن. جاپانعا جالعىز بٸتكەن سەن بٸر شىنار, قۇلىن-تايداي ايقاسپاي بولدىم قۇمار”. بابالار سٶزٸ. “قوزى كٶرپەش – بايان سۇلۋ” دەندٸباي ايتباەۆ نۇسقاسى. 58 بەت. ستسەناريستتٸڭ, جۋرناليستتەرگە قاراعاندا (اۋ, جۋرنالشى باۋىرلارىم, بارلىعىڭىز تۋرالى ايتىپ تۇرعان جوقپىن, تەك قانا اتتارى اتالىپ, تٷستەرٸ تٷستەلٸپ تۇرعاندار تۋرالى م.ب.) ەپوستان حابارى بارلىعىنىڭ تاعى دا كۋەسٸ بولىپ وتىرمىز!
بارمانبەكوۆادان: «سەن باقىتتى بولۋعا تيٸستٸسٸڭ» دەيدٸ, باياندى شىعارىپ سالىپ تۇرىپ اناسى. و زامان دا بۇ زامان, قازاق اناسى كەتٸپ بارا جاتقان قىزىنا بۇلاي سٶيلەمەگەن, «بٸر اللاعا تاپسىردىم», «جاراتقان يەم جار بولسىن», «بارعان جەرٸڭدە باعىڭ اشىلسىن» دەگەن. ال مىناۋ بارعان جەرٸن باقىتتى ەتەتٸن ەمەس, بارعان جەرٸنە باقىت ٸزدەپ باراتىن, تەربيەسٸ كەمٸس انانىڭ ايتاتىن سٶزٸ». و زامان دا بۇ زامان, سٸز ٶزٸڭٸز ايتىپ تۇرسىز «بارعان جەردە باعىڭ اشىلسىن» دەيدٸ دەپ. سوندا نە مىنا كينوداعى «تەربيەسٸ كەمٸس انا» كەتٸپ بارا جاتقان قىزىنا «سەن بارعان جەرٸڭدە باقىتتى بولۋعا تيٸستٸ ەمەسسٸڭ» دەپ ايتۋى كەرەك پە?! لوگيكامەن دوس بولۋ كەرەك ارداگەر, جۋرناليست. جەنە تاعى ايتارىم "باق", "باقىت" ۇعىمى بٷكٸل التاي تٸلدەرٸ اۋماعىنا تارالعان ۇعىم, تٸپتٸ كورەي تٸلٸندە دە بار, ولار «پاك» دەيدٸ. ونداي ۇعىم سول كەزدە دە بولعانىنىڭ كۋەسٸ دەپ ساناڭىز: - “ەي, بايىم, ساعان بەردٸ مال مەنەن باق, جاراتقان بارشامىزدى بٸر جالعىز حاق”. بابالار سٶزٸ “قوزى كٶرپەش-بايان سۇلۋ”. دەندٸباي ايتباەۆ نۇسقاسى. 55 توم. 58 بەت.
ماكسات بايلى. بٸزدٸڭ زامانىمىزعا دەيٸنگٸ V عاسىر. قوزى كٶرپەش-بايان سۇلۋ ۋاقيعاسى بەينەلەنگەن دەگەن تۇجىرىمدار بار. (اكادەميك گراكوۆ, اكادەميك مارعۇلاننان).
بارمانبەكوۆادان: «شىعارمانىڭ تٸلٸ جۇتاڭ, ەدەپتەن جۇرداي, سول زاماننىڭ سٶز ساپتاسىن, پسيحولوگيياسىن بەرە الماعان, كەرٸسٸنشە ۇلتتىق ەدەت-عۇرىپتى مانسۇقتاعان تۇستار جەتٸپ ارتىلادى». مەن سٸزگە بىلاي ايتامىن, «ەدەپتەن جۇرداي ما» سول تۇسىن كٶرسەتٸڭٸز, «سول زاماننىڭ پسيحولوگيياسىن, سٶز ساپتاسىن» دا كٶرسەتۋگە مٸندەتتٸسٸز (ول ٶتە قيىن. بازار جىراۋ ايتىپ كەتكەن: «ەر زاماننىڭ ٶزٸنە ىلايىقتى ساز بولار». م.ب), «ۇلتتىق ەدەت-عۇرىپتى مانسۇقتاعان تۇستارى جەتٸپ (تٸپتٸ) ارتىلادى» سىن دا اياماي, قۇيىرىعىنان ۇستاپ, «مٸنە - جاۋ» دەسەڭٸز عانا كەيبٸرەۋلەر سەنۋٸ مٷمكٸن, ال بۇلجىماس سەنٸمگە يە بولۋ ٷشٸن تەر تٶگٸلۋ كەرەك , ال باسقاشا بولسا, سول سۇلتان قادٸر ايتقان «ٶرەكپە سٶز, داڭعوي تۇجىرىم».
گٷلمەرييا بارمانبەكوۆا. «قوزى كٶرپەش-بايان سۇلۋ» سەريالىنداعى بايان رٶلٸن ويناعان قىزدىڭ بولمىس-بٸتٸمٸنە بايلانىستى ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ كٶپشٸلٸكتٸڭ سىنىنا ەرەكە دەگەن بٸر باۋىرىمىز مىنانداي پٸكٸر قالدىرىپتى: «…سۇلۋلىق ستاندارتىن ورناتۋعا ەشكٸمنٸڭ قۇقىعى جوق. فيلمگە تٷسكەن قىزدىڭ تٷر-ەلپەتٸن پلينتۋستان تٶمەن تٷسٸرٸپ, مۇنداي پوست جازعانىڭىز جيٸركەنٸشتٸ! بايان سۇلۋدى ٶز كٶزٸڭٸزبەن كٶرگەن سيياقتى سٶيلەۋ نە نەرسە بۇل… شەتەلگە ۇيات دەمەي-اق قويايىق, شەتەل بٸزدٸڭ ەپوستار تۇرماق قازاق ەلٸ بار ەكەنٸن ەندٸ ەستٸپ جاتىر». گٷلمەرييا بارمانبەكوۆا, بولمىس بٸتٸمگە بايلانىستى كٶپشٸلٸكتٸڭ سىنى ەمەس, سٸزدٸڭ جەكە سىنىڭىزعا قارسى ايتىلعان ەرەكەنٸڭ پٸكٸرٸ بولاتىن جەنە دە ەدٸلەتتٸ پٸكٸر ەدٸ. سٸز - جۋرناليستسٸز, ارداگەر جۋرناليستسٸز, كينودا باياننىڭ رولٸن سومداعان اكتريسانى قايتا – قايتا قورلاۋعا قۇقىق بەرگەن كٸم? جۋرناليستٸك ەتيكا دەگەن دەگەن ۇعىم بار ەمەس پە? كەلتٸرە كەتەيٸن «… ساناسى جالاڭاش, جانارى ويسىز, ەدەپتەن جۇرداي, بەتٸڭ بار جٷزٸڭ بار دەمەي, ورىنسىز اۋىزەكٸ تٸلمەن سٶيلەي سالاتىن, جالعاپ العان جاساندى كٸرپٸگٸ جالپىلداپ, تاسىراڭداعان تاڭقى تاناۋ قارا قىز - سەريالداعى بايان وسىنداي».
و, پٸرٸم-اي! اراشا! بۇل ارداگەردٸڭ ايتاتىن سٶزٸ مە! «ەكەسٸن ساباعاندى كٶرٸپ ەدٸك, بٸراق ارباعا بايلاپ ساباۋدىڭ» كەرٸ بولىپ تۇر ەمەس پە! تاعى دا كەلتٸرە كەتەيٸن, بۇل الدىندا ايتىپ كەتكەن, اكتريساعا جاناشىرلىق تانىتقان ەرەكە دەگەن جٸگٸتكە قايتارعان قارىمتاڭىزدان: «بٸراق سول سەن ايتىپ وتىرعان شەتەلٸڭ ەندٸگٸ جەردە قازاق دەگەن حالىقتىڭ سۇلۋلىق جايلى تالعامىنىڭ تىم بيٸكتە جاتقانىن بٸلە جٷرۋٸ تيٸس! قازاقتىڭ نارقاسقا جٸگٸتتەرٸن تاڭقىلدىرعان تاڭقى مۇرىن تەمپٸك قىزدارعا كٶزٸنٸڭ قىرىن دا سالماعان”. ارداگەر جۋرناليست گٷلمەرييا بارمانبەكوۆا سٸزدٸڭ تەڭەۋلەرٸڭٸز, ادامنىڭ جەكە باسىن قورلاۋ دەپ سانالىپ زاڭ جٷزٸندە ساراپتالۋى دا مٷمكٸن. وعان دا بارا الاتىنىمدى ەسكەرتەمٸن.
حوش, ەندٸ بارلىق پەلە مەنٸڭ قىزىم باياننان ەكەنٸنە يمانىنداي سەنەتٸن قازىبەك مىرزاعا كەلەيٸك. "باۋىرىم" دەپ ايتا المايمىن, وعان سەبەپ كٶپ, تٸپتٸ تٷرٸڭٸزدەن دە كٶرٸپ تۇرمىن باۋىر ەمەس ەكەندٸگٸمدٸ. ٶكپەلەمەڭٸز, ٶزەكجاردىمىزدى مەيمٶڭكەلەمەي بەتكە ايتاتىن تۇقىمنانبىز. سٸزگە بايان سونشاما نە ٸستەدٸ? بٸر ەمەس, ەكٸ ەمەس «قازاق ٷنٸ» دەگەن گەزيتٸڭٸز باياندى پوپۋليزاتسييا/پيار جاساۋدا الدىنا قارا سالماي كەلەدٸ, «باياننىڭ بوتقا شوۋى ما, تاعى دا باسقا ەدەمٸ, جٷرەككە جىلى تيەتٸن اتاۋلارمەن». ال وسى جولى تٸپتٸ ەرلەدٸڭٸز! وڭاي ەمەس قوي, «بايانعا باياندى قورلاتپايمىز, بايان رۋحانيياتىمىزدى ٶشٸرۋدە» دەپ ۇرانداتىپ تۇرعان, ٶزٸڭٸز بٷگٸن عانا ماقتانعانداي, ٷش جٷز قول جيناۋ, جول بولسىن!. بٸراق راحمەتٸمدٸ دە ايتىپ كەتەيٸن, باياندا بٷگٸن ەكٸ ميلليون توعىز جٷز مىڭ پودپيسچيك بار ەدٸ, مىنا سٸزدٸڭ قازاق رۋحانيياتى ٷشٸن جانقييارلىقپەن, تالماي ٸستەپ جاتقان دەلدالدىعىڭىزدىڭ ارقاسىندا, ەرتەڭ ٷش ميلليون بەس جٷز مىڭ پودپيسچيك بولاتىنىنا سەنٸمٸم مول.
حوش ەندٸ ساراپشىسىماقتاردىڭ تازا ٶتٸرٸك, جالا جابۋلارىنا كٶشەيٸك. «سونشاما جۇپىنى كيٸمدەرگە, قاراي وتىرىپ…» سٸز, گ. بارمانبەكوۆا «سونشاما جۇپىنى كيٸمدەردٸ» قايدان كٶردٸڭٸز, قاي پەرسوناجدىڭ ٷستٸنەن. باياننان با, قوزىدان با, قارابايدان با, قارابايدىڭ بەيٸبشەسٸنەن بە, تالشىننان با, قوداردان با, قاراقشىلاردان با… وسىلاي سوزا بەرۋگە بولادى. قالامىڭىزعا يە بولساڭىز, گ.بارمانبەكوۆا. «شاڭى بۇرقىراعان تۇرپايى كٶرٸنٸستەر» دەپسٸز. كينو اسى جايلاۋىندا تٷسٸرٸلدٸ, قايداعى «بۇرقىراعان شاڭ», قانداي «تۇرپايى كٶرٸنٸستەر» بولۋى مٷمكٸن, اق شاڭقان كيٸز ٷيلەر, بايدىڭ ٷيٸنٸڭ ينتەرەرٸ, ٶرنەكتەلگەن ساندىقتار, جٷكاياق, كٸلەمدەر مەن كيٸزدەر, تۇسكيٸزدەر, اۋىل ٶزەننٸڭ جاعاسىندا ورنالاسقان, بيٸك سارقىراما. گ. بارمانبەكوۆا: «بٸر كەزدەرٸ جەر بەتٸندە مال سوڭىندا تەنتٸرەپ, تٸلٸم-تٸلٸم بوپ كٶشٸپ-قونىپ جٷرگەن, ەستەتيكالىق, ەتيكالىق تەربيەدەن جۇرداي قازاق دەگەن حالىق بولعان ەكەن-اۋ, مىنا سەريالدى تٷسٸرۋشٸلەر بولماسا, بۇل «جاڭالىقتان» ماقرۇم قالماق ەكەنبٸز-اۋ دەپ ويلاۋعا مەجبٷر بولاسىڭ». گ. بارمانبەكوۆا وسى كينونىڭ «مال سوڭىندا تەنتٸرەپ, تٸلٸم-تٸلٸم بوپ كٶشٸپ-قونىپ جٷرگەن, ەستەتيكالىق, ەتيكالىق تەربيەدەن جۇرداي قازاق دەگەن حالىقتى» قاي جەرٸنەن كٶردٸڭٸز. تاڭىم بار, بۇل فيلمنٸڭ «ساراپتاماسىنا» سۇرانىس بەرگەندەر نەگە ستسەنارييدەن دە, رەجيسسۋرادان دا, كينودا 200 ادام ماسسوۆكاعا شاقىرتىلعانىنان دا, 100 جىلقى, 500 قويعا تاپسىرىس بەرٸلگەندٸگٸنەن دە, 20 كاسكادەر شاقىرتىلعاندىعىنان دا, كاسكادەرلاردىڭ اتتارى دا تسيركتەن ەدەيٸ الدىرىلاتىنان دا, كينوٶندٸرٸستەن دە, ۆيدەووپەراتوردىڭ جۇمىسىنان دا, ەپوستىڭ ۆاريانتتارى بولاتىنان دا, اكتەرلەردٸڭ ويىنىنان دا, ديكتسييادان دا, كينومۋزىكادان دا ەشقانداي حابارى جوق ادامدارعا تاپسىرىس بەرەدٸ ەكەن?!
شارشاتتى, بولدىم...
ماقسات مۇحيتدەنوۆ,
تاريحشى, تٷركولوگ, مەدەنيەتتانۋشى
04.01.2018 ج.
ۇقساس جازبا: كٶپەن ەمٸربەك داۋلى سەريالعا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ
بايان ەسەنتاەۆانىڭ جاعدايى قازاق ەيەلدەرٸنٸڭ قورعانسىز ەكەنٸن دەلەلدەدٸ
.jpg)