كٶگٸلدٸر ەكران ارقىلى كٶپكە ۇسىنىلىپ, كٶپشٸلٸك نازارىن اۋدارعان “قوزى كٶرپەش-بايان سۇلۋ” سەرييالىنا قاتىستى ٶتكەن جولى ٶز پٸكٸرٸمدٸ ايتقان بولاتىنمىن. سىن قاشان دا بٸر جاقتى بولماعان. جٷيەسٸز, جەكە باسقا شاپشىعان سىندى جاۋاپسىز قالدىرا المايسىڭ. داتتالعانداردىڭ دا اقتالۋعا قاقىسى بار. كٷيە جاعا بەرۋ - ەدٸلدٸك ەمەس. الايدا, مەنٸڭ ماقالامنان كەيٸن ٸلە-شالا تاعى جاۋاپ جازىلعان ەكەن. ٷنسٸز قالا المادىم.
بٸرٸنشٸدەن, اۆتور “باياننىڭ ەكەسٸنٸڭ ماقالاسىندا” نە جازىلدى ەكەن, تٷسٸنەيٸنشٸ” دەپ وقىماعان سەكٸلدٸ. ەلدە سارالاۋ ساۋاتىنىڭ دەڭگەيٸ وسى بولدى ما ەكەن? تٸپتٸ, اۆتور سٶز باسىندا ٶز-ٶزٸن ۇستاپ بەرگەندەي بولادى. “مەن ٶزٸم دە جورامال جاساپ جەنە ونىڭ ٶكٸنٸشكە قاراي شىندىققا اينالعانى جٶنٸندە ەكٸ كٸشكەنتاي پوست جازىپ, «كينونى كٶرمەي اۋىرايىن» دەپ تىنىش جاتىر ەدٸم, باياننىڭ ەكەسٸنٸڭ ماقالاسى ەرٸكسٸز قولعا قالام العىزدى…”, - دەيدٸ ول.
ٶمٸرزاق اقجٸگٸت, سٸز كينونى كٶرمەي تۇرىپ قالاي “كٸشكەنتاي ەكٸ پوست” جازاسىز? كينونى كٶرمەي پوست جازىپ, مەنٸڭ ماقالامنىڭ بايىبىنا بارا الماي ٶزٸڭٸزشە بٸلگٸشسيسٸز. ٶزٸڭٸز ايتقانداي, سەريالدىڭ ەكٸ-اق سەريياسىن كٶرەسٸز دە, باياننىڭ ەكەسٸنٸڭ ماقالاسىن بىت-شىت قىلماق بولىپ ماقالا جازاسىز. ٶتە تىلسىم, ”جورامال جاساۋشى”, تاپتىرماس كەيٸپكەر ەكەنسٸز. ەرينە, مەن ٷشٸن ەمەس “ساتيرا سالاسى” ٷشٸن. تاپسىرىستى دا ماڭداي تەرمەن ٶتەۋ كەرەك ەمەس پە?! وسى سٸزدٸڭ الدىڭىزدا "ساتيرانىڭ ساردارىمىن" دەيتٸن, اتىنان ات ٷركەتٸن بٸر قايراتكەر (اتىن ەستٸگەننەن اۋىل اراسىنىڭ ەڭگٸمەسٸ بولاتىن بولدى-اۋ دەپ توپشىلاعانمىن) ٶنەردٸ بٸر قاپ ۇنمەن ٶلشەۋدٸ ۋاعىزداعان بولاتىن. وعان دا ماقالا ارناۋعا كٶڭٸلٸم كەتٸپ, كەيٸن اينىپ قالعان ەدٸم. “قويشى وسى, قازىبەك يسا دا شارشاعان بولار, مٷمكٸن قويار” دەپ ارقام كەڭٸپ وتىر ەدٸ. “ماقسات اعام ٶزٸنە سىن كٶزبەن قاراماعان”, “ماقسات اعام قىرت”, “مىناداي سٶز ساپتاستان, مىناداي سٶيلەم قۇرۋدان كەيٸن مەن «مەدەنيەتتانۋشى مۇحيتدەنوۆ» بار دەپ ەسەپتەمەيمٸن…” دەپ قيقۋلاتىپ, الدىما توپ ەتە تٷستٸڭٸز. ٶزٸڭٸزدەن كٶرٸڭٸز. «انار حانىم دەيٸن دەسەم, “حانىم” تەك قانا حاندا بولار-دى. انار بيكە, انار بيكەش دەيٸن دەسەم, اۋىرىپ قالىپسىز, جاستار اۋىرمايدى (?) عوي, انار بيشە دەيٸن دەسەم, جۇبايىڭىز – كٷمەن, بايدا عانا بيشە بولادى (بەيبٸشە/بايبيشە)».
سٸزدٸڭ سٶزٸڭٸز: “بۇل سٶز بە, جوق, سٶزدٸڭ ب… ما? ەيەلٸن «بەيبٸشە» دەپ كٷمەنسٸز اتايتىنداردىڭ ماڭدايىندا اللانىڭ باسقان «بۇل – باي!» دەگەن مٶرٸ, نەمەسە قولىندا ادامدار بەرگەن «پەلەنشە تٷگەنشەۇلى «باي» اتالاتىن ادامدار ساناتىنا قوسىلدى» دەگەن سەرتيفيكاتى بولا ما ەكەن? «باي» سانالماسا دا 2 ەيەلٸ بار جاندار جەتكٸلٸكتٸ, ولار سوندا بٸرٸنشٸ ەيەلٸن قالاي اتاۋى كەرەك?..”
قازىبەك يسا سٸزدٸڭ كٸم ەكەنٸڭٸزدٸ تانىستىرعاندا, باسى اۋىرسا دا, ماقالا جازدى دەگەن بولاتىن. كٶكەم-اي, اياپ كەتتٸم عوي. بۇل جەردە مىناۋ باي, اناۋ كەدەي دەگەن ۇعىمداردى تالقىلاپ وتىرعان ەشكٸم جوق. سوندىقتان دا “بۇل سٶز بە, جوق, سٶزدٸڭ ب… ما? “ دەگەن سۇراعىڭىزدى مەن قويا تۇرايىن. بۇل جەردە “بەيٸبشە “ دەگەن سٶزدٸڭ ەتيمولوگيياسى تۋرالى بٸرەر سٶز.
حوش. تاعى باسىنان باستاپ تٷسٸندٸرۋ قاجەت بولىپ تۇر. بۇل جەردە انار تٶلەۋحانقىزى دەگەنشە, قىسقارتىپ, انار بيكە دەيٸن بە, ەلدە انار بيشە دەيٸن بە دەگەن سۇراعىم ەدٸ. سٸز ونى ەسپەتتەپ, ٶزٸڭٸز بايىبىنا بارا الماي, مەدەنيەتتٸ تٷردە “بۇل سٶز بە, جوق, سٶزدٸڭ ب… ما? “ دەپ كەلتە قايىرىپسىز. بايقاسام, سٶزدٸڭ بايىبىنا بارا الماعان سيياقتىسىز. “حانىم” دەمەدٸ دەگەندەي كٸنەلاي كٷستانالايسىز. “انار حانىم دەيٸن دەسەم, “حانىم” تەك قانا حاندا بولار-دى”. حانىم تەك قانا حاندا بولماي ما? قازاقتىڭ بەرٸ حان دا, قاتىندارىنىڭ بەرٸ حانىم با? قانداي جالپاق شەشەيلٸك. انار بيكە, انار بيكەش دەيٸن دەسەم اۋىرىپ قالىپسىز, جاستار اۋىرمايدى (?) عوي. قازاق قىزدارعا, جاس ەيەلدەرگە بيكە, بيكەش دەيدٸ. ياعني, بۇل انار تٶلەۋحانقىزىنىڭ قانداي جاستاعى ادام ەكەنٸن بٸلمەگەننەن كەيٸن ايتقانىم ەدٸ. “انار بيشە دەيٸن دەسەم, جۇبايىڭىز – كٷمەن, بايدا عانا بيشە بولادى (بەيبٸشە/بايبيشە)”. “جۇبايىڭىز كٷمەن” دەگەنٸم انار تٶلەۋحانقىزىنىڭ جۇبايىنىڭ بار جوعىن بٸلمەگەندٸكتەن ەدٸ. سوندىقتان دا بيشە دەي المادىم, بايدا عانا بيشە بولادى (بەيبٸشە/بايبيشە). بۇنى ٷلكەن مەسەلەگە اينالدىرۋدىڭ قاجەتٸ جوق.
قازاق ەيەلٸن, ونداعان جىل وتاسىپ, كەمەلٸنە كەلە باستاعان كەزدە بايبٸشە دەپ قۇرمەتپەن اتاي باستايدى. ەتيمولوگيياسى “بايدىڭ بيشەسٸ” ياعني, ٶزٸنٸڭ (بايىنىڭ, كٷيەۋٸنٸڭ) بيشەسٸ (ەيەلٸ) دەگەن ۇعىمدا. ال ەندٸ تاعى دا تٷسٸنٸڭكٸرەمەي تۇرساڭىز, ەرمەن قاراي قۇنتىم جوق.
حوش. ەندٸ ٶزٸن جۋرنالشى سانايتىن ٶمٸرزاق ٸنٸمٸز, ماقسات اعاسىنا قىرت اتاعىن سىيلاپ, ونى تۇراقتاندىرۋ ٷشٸن اباي اتامىزدان اتالى سٶز كەلتٸرٸپ «قاتىن, بوران باستالماي تۇرىپ ت…پ العانىم اقىل بولعان ەكەن» دەگەن ەكەن. قىرت ادام وسىلاي سٶيلەۋٸنەن بەلگٸلٸ بولادى ەكەن. ول از بولعانداي بٸردە بوكسشى پوپەنچەنكودان, بٸردە چەرنومىردين اعاسىنان “اتالى سٶزدەر” كەلتٸرٸپتٸ, قۇدايعا شٷكٸر. كيەۆتٸڭ مەرٸ, بوكسشى كليچكونىڭ دا “اتالى سٶزدەرٸنەن” مىسال كەلتٸرگەندە تٸپتٸ قاتىپ كەتەر ەدٸ دە, “و, پٸرٸم-اي, قىرتتىعىم دەلەلدەندٸ” دەپ, شالقامنان تٷسەر ەدٸم.
جۋرناليست ٶمٸرزاق ماقالادان مىنا تۇستى تاڭداپتى: «نەمەسە مىنا بٸر تۇسقا نازار اۋدارىڭىز: «قۇشاعىنا ٶزٸ كەلٸپ قۇلاعان قىزدان باس تارتاتىن قانداي جٸگٸتسٸڭ?». سەريالداعى جٸگٸتكە ٶزٸ اسىلعان قىزدىڭ سٶزٸ…» سەريالداعى جٸگٸتكە ٶزٸ اسىلعان قىزدىڭ سٶزٸ دەگەندە, تاعى دا تٷسٸندٸرۋگە تۋرا كەلٸپ تۇر. سەريالداعى جٸگٸتكە ٶزٸ اسىلعان قىزدىڭ سٶزٸن “ۇلتتىق سالت-دەستٷر جايلى بٸلٸمٸ تايىز, دٷبەرا” (ارداگەر جۋرناليست اپاسىنىڭ ستسەناريستكە بەرگەن مٸنەزدەمەسٸ) ستسەناريست اۋادان, يە, بولماسا ٶمٸرزاقشالاساق “ەشۋاقىتتا قازاقتىڭ جانىن ۇعىنا المايتىنىن” باياننان دا العان جوق. بۇل ەپوستىڭ دەندٸباي ايتباەۆ نۇسقاسىنداعى باياننىڭ قوزىعا ايتقان سٶزٸ:
ۇيىقتاپ جاتقان قوزىنىڭ جانىنا كەلٸپ باياننىڭ ايتقان سٶزٸ:
“جالعىزىم, مەن قاسىڭا كەلٸپ تۇرمىن,
كٶڭلٸمدٸ شىنىمەنەن بەرٸپ تۇرمىن.
جاپانعا جالعىز بٸتكەن سەن بٸر شىنار,
قۇلىن-تايداي ايقاسپاي بولدىم قۇمار”. بابالار سٶزٸ. 55 توم.“قوزى كٶرپەش – بايان سۇلۋ” دەندٸباي ايتباەۆ نۇسقاسى. 58 بەت».
وسى جەرٸ تٷسٸنٸكتٸ مە, ٶمٸرزاق مىرزا?! ەلدە تاعى ەجٸكتەيٸن بە? حوش. ٶمٸرزاقتىڭ ٶز سٶزٸنە تاعى جٷگٸنەيٸك. “ەپوستا بايان ۇيىقتاپ جاتقان قوزىعا ەكەۋٸنٸڭ ٶمٸرٸ اياقتالاردىڭ الدىندا عانا كەلەدٸ”. وسى جەردە نە ايتايىن دەپ تۇرعانىڭىزدى, سٸز سيياقتى مەن دە تٷسٸنە المادىم. جازعاننان كەيٸن ناقتى دەلەلدٸ تٷردە ايتۋ قاجەت قوي. ول قاي ەپوستا, كٸمنٸڭ ۆاريانتىندا, قاي دەرەككٶزدە, دەرەككٶزدٸڭ قاي بەتٸندە دەگەن سۇراقتار ماعان دا قىزىق بولىپ تۇر. «قوزىن ەركەچ» تە مە, «قوزى كۋرپەس – مايان ھىلۋدا» ما, «نارتتاردان» با, «كالەۆالادان» با, «دجانگاردان» با, «مااداي حارادان» با, ەلدە «ولونحولاردان» با? مىنا ايتقان تٸزٸمدەگٸلەردٸ ىسىرىپ قويىپ, سٸز قايداعى بٸر پوپەنچەنكو, چەرنومىرديندەرگە سٸلتەمە جاسايسىز. مٸنە, دەڭگەي – شىڭ, شىمكەتشٸلەسەك – "زىڭ".
قازىبەك يسا ايتپاقشى, «سوندىقتان دا ول «قوزى كٶرپەشتٸڭ» بارلىق نۇسقاسىن, 700 بەتتەي تومداردى وقىپ شىقتى كٶز مايىن تاۋىسىپ, ٶزٸ اۋىرىپ وتىرسا دا” دەۋمەنەن باعا بەرٸپ, ٷكٸم شىعارۋعا بولمايدى.
ايتاقتاۋشىڭىزدىڭ “مٸنە, ناعىز سارابدال, سالماقتى ساراپتاما, ناقتى دەلەل!”. باياننىڭ ەكەسٸنٸڭ كەلتٸرگەن دەلەلدەرٸنٸڭ تاس-تالقانىن شىعاردى… اللا جار بولسىن سٸزگە, ٶمەكە!” دەگەن سٶزدەرٸن ارانداتۋ دەپ تٷسٸنٸڭٸز. جەنە سٸز جاڭاعى مەن كەلتٸرگەن جاۋھارلارمەن دە تانىس بولۋىڭىز كەرەك. ال مەن ٷشٸن ولار بەر جاعى عانا. بۇل ماقتانۋ ٷشٸن ايتىلعان سٶزدەر ەمەس ەكەنٸنە سەنٸڭٸز.
ايتاقتاۋشىڭىز سٸزدٸ تانىستىرعاندا: «بەلگٸلٸ جۋرناليست, زەرتتەۋشٸ ٶمٸرزاق اقجٸگٸت وسى كينونى بايان ەسەنتاەۆا تٷسٸرەدٸ دەگەننەن-اق, قاپ, بٸز بٸلەتٸن بايان بولسا, ەندٸ بەرٸن بٷلدٸرەتٸن بولدى» – دەپ, اتتانداپ ەدٸ. قاۋٸپ ەتكەننەن ايتقانى ايداي كەلٸپ, باياننىڭ ٶزٸنە تارتقان «بايان سۇلۋى» مەڭگٸلٸك ماحابباتىڭ ۇلى جىرىنا پارادييا بولىپ شىقتى. سوندىقتان دا ول «قوزى كٶرپەشتٸڭ» بارلىق نۇسقاسىن, 700 بەتتەي تومداردى وقىپ شىقتى كٶز مايىن تاۋىسىپ, ٶزٸ اۋىرىپ وتىرسا دا. ەڭ باستىسى, بۇندا «قوزى كٶرپەش – بايان سۇلۋ» جىرى مەن كينونىڭ ٷش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىنى, دەستٷرٸمٸزگە جات قىلىقتاردىڭ تولىپ جٷرگەنٸ ناقتى عىلىمي ساراپتامالىقپەن دەلەلدەندٸ. مٸنە, ناعىز سارابدال, سالماقتى ساراپتاما, ناقتى دەلەل! باياننىڭ ەكەسٸنٸڭ كەلتٸرگەن دەلەلدەرٸنٸڭ تاس-تالقانىن شىعاردى… اللا جار بولسىن سٸزگە, ٶمەكە!», - دەيدٸ. اي, قازىبەك مىرزا, سٸز دە قاتىراسىز. الداعى ٷش قادامنىڭ ار جاعىن كٶرمەيتٸن ادامعا اللا قالاي جار بولادى? ۇمىتىپ بارادى ەكەنمٸن, سٸز بەزبەندەگەندەي “ناقتى عىلىمي ساراپتاماشىنىڭ” مەسساعانى: “ەپوستا بايان ۇيىقتاپ جاتقان قوزىعا ەكەۋٸنٸڭ ٶمٸرٸ اياقتالاردىڭ الدىندا عانا كەلەدٸ”. نە ايتۋعا بولادى? پلاتونيكالىق ماحابباتتىڭ تەڭدەسٸز كٶرٸنٸسٸ. قوزىەكەڭ مارقۇم باياننىڭ ماڭدايىنان بٸر يسكەمەي دە كەتكەن ەكەن-اۋ, بۇنى دا بٸلە جٷرەيٸك.
ايتباەۆ نۇسقاسىنداعى ستسەناريست العان جەرلەردٸ (جاڭاعى ەجٸكتەپ تٷسٸندٸرگەن) ٶمٸرزاقتىڭ شالقىماسى بىلاي تەپسٸرلەيدٸ: “ايتباەۆ نۇسقاسىن وقىماساق تا, بويىن عاشىقتىقتىڭ عالامات وت-جالىنى شارپىعان باياننىڭ جان-دٷنيەسٸندەگٸ ارپالىستى, سول سەتتەگٸ, درامانىڭ شىرقاۋ شىڭىنداعى كٶڭٸل-كٷيٸن ەربٸر ەرەسەك ادام پايىمداي الادى دەپ ويلايمىن. ەندٸ وسى ەكٸ جاعدايدىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق جەر مەن كٶكتەي ەكەنٸ كٶرٸنٸپ تۇرعان جوق پا?”
قاراعىم-اۋ, ەلگٸندە عانا كينوداعى باياننىڭ سٶزٸ مەن جىرداعى باياننىڭ سٶزٸ بٸر سٶز ەكەندٸگٸن ەجٸكتەپ تٷسٸندٸرٸپ ەدٸك قوي. بۇل جەردە دانا ابايدان مىسال كەلتٸرۋ – سەتتٸ تەڭەۋ ەمەس. ٶز سٶزٸڭٸزگە قايتا ورلايىق:
«بۇل جەردە دانا ابايدىڭ سٶزٸ ەسكە تٷسەدٸ. «اباي جولىندا» شەكٸرتتەرٸمەن وتىرعان ابايعا: «وسى جۇرت مەنٸ «قىرت» دەپ قويمايدى. كٶپ سٶيلەيتٸن ادام قىرت اتانار بولسا, وندا كەشە قۇنەكەم, بٷگٸن اباي اتانۋى تيٸس ەدٸ, نەگە مەنٸڭ قىر سوڭىمنان قالمايتىنىن…» دەپ جۇمان قىرتتىڭ شاعىمداناتىنى, وعان ابايدىڭ: «اقساقال, قىرت اتانۋ ٷشٸن كٶپ سٶيلەپ ەۋرەلەنۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. «قاتىن, بوران باستالماي تۇرىپ ت…پ العانىم اقىل بولعان ەكەن» دەگەن سٶز جەتەدٸ» دەپ جاۋاپ بەرەتٸنٸ بار ەمەس پە? بٸزدە دە سونىڭ كەرٸ كەلٸپ وتىر عوي دەيمٸز.
ولاي دەۋٸمٸزگە تاعى بٸر سەبەپ, تاريحشى, تٷركولوگ, مەدەنيەتتانۋشى اعامىز ماقالاسىنىڭ «بٸسمٸللەسٸن» بىلاي باستايدى: «بايلىعىم 5 مىڭعا تامان كٸتەپ, فونوتەكامدا بٸر مىڭنان اسا كٷي, بٸر مىڭنان اسا ەن, تەرمەلەر, بٷكٸل دەرلٸك ەۆروپا كلاسسيكاسى بار. بايان وسى اتموسفەرادا ٶستٸ, سوندىقتان كەيدە ەشكٸ اپا بولا الادى, ال جەزدەڭ تەكە دەگەن تٷسٸنٸك جوق. ”ەكە – بالاعا سىنشى”, سوندىقتان دا “الاش” سىيلىعىنىڭ يەگەرٸنەن (قازىبەك يسانى مەڭزەگەنٸ) ٶرەسٸ ەلدەقايدا جوعارى». بوكستان 1964 جىلعى توكيو وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى, ۆال باركەر كۋبوگىن يەلەنگەن جالعىز كەڭەس سپورتشىسى, مۆتۋ تٷلەگٸ, تەحنيكا عىلىمىنىڭ كانديداتى ۆالەريي پوپەنچەنكونىڭ «…ي ۆەچنىي بوي» دەگەن تاماشا كٸتابى بار. اۆتور ٶزٸن وسىنداي بيٸككە جەتۋٸنٸڭ بٸر سەبەبٸن جاس بوزبالا كەزٸندە ٶزٸنەن بٸر-ەكٸ جاس ٷلكەن, «ستيلياگا» جٸگٸتتٸڭ جازدىكٷنٸ بولسا دا, تەرٸ كوستيۋم-شالبار كيٸپ – ەلدە ەشكٸمدە جوق قوي! – جٷرگەنٸن, سونشالىقتى ەرسٸ ەكەنٸن بايقاماعانى ٷلكەن وي سالعانىن, سول كٷننەن باستاپ ٶزٸنە سىرتقى سىنشى كٶزبەن قاراۋدى, ٶزٸن ٷنەمٸ قاداعالاپ وتىرۋدى ٷيرەنگەنٸن جازادى. ماقسات اعامىز دا ٶزٸنە سىن كٶزبەن قاراپ ٷيرەنبەگەندٸكتەن, سونشاما كٸتاپتىڭ بايانعا قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋگە سەپتٸگٸن تيگٸزە الماعانىن, ال, ۇلتىنىڭ تٸلٸن بٸلمەگەن, ونىڭ, ەسٸرەسە, قازاقتىڭ تەڭدەسسٸز جىرلارىن, ٶلەڭدەرٸن, ەرتەگٸ-اڭىزارىن وقىپ-تٷسٸنە المايتىن ادام ەشۋاقىتتا قازاقتىڭ جانىن ۇعىنا المايتىنىن (بۇل سٶز تەك بايانعا عانا ەمەس, بارلىق ورىستٸلدٸ قازاق ۇل-قىزعا قاتىستى), ۇعىنا الماعاندىقتان ول جٷز جەردەن تايبۋرىلداي دارا تۇلپار بولىپ تۋسىن, كٶبٸكتٸنٸڭ كٶكالاسىنا قانشا تىرىسسا دا «12 كٷننٸڭ كەمدٸگٸنٸڭ» كەسٸرٸنەن جەتە المايتىنىن, سول سەبەپتٸ ۇلتىما قىزمەت ەتتٸم دەگەندەردٸڭ كەيبٸر يگٸ ويلى ٸسٸنٸڭ ٶزٸ «حوتەل كاك لۋچشە, پولۋچيلوس كاك ۆسەگدا» بولىپ شىعاتىنىن تٷسٸنە الماي وتىر. سوندىقتان دا, قىزىن “الاش” سىيلىعىنىڭ يەگەرٸنەن ٶرەسٸ ەلدەقايدا جوعارى» دەپ, بوس ارمانداپ تا قويادى. قازاقتىڭ دارىندى اقىنى, ۇلت مٷددەسٸن قورعاۋشى كٷرەسكەر, قوعام قايراتكەرٸ قازىبەك يسا مەن بايان الاگوزوۆانىڭ ٶرەلەرٸنٸڭ اراسى جەر مەن كٶكتەي ەكەنٸن ەلدٸڭ بەرٸ بٸلٸپ, ەكە قييالىنا ٸشتەي كٷلٸپ تە وتىر. بەلگٸلٸ جۋرناليست گٷلمەرييا بارمانبەكوۆانى سوتپەن قورقىتىپ قويادى دا, ٶزٸنٸڭ جاس بالاشا «يسا ع.س» دەپ, قازاق اقىنىنىڭ باباسىنىڭ اتىن كەلەكەگە اينالدىرىپ وتىرعانى ناعىز زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرەتٸن ەرەكەت ەكەنٸن جەتپٸستەن اسقانشا جەتەسٸنە جەتپەگەنٸنە تاڭىم بار. ٶكٸنٸشتٸ-اق. كينوداعى بايان ٶزٸن-ٶزٸ قورعاي المايدى, ٶمٸردەگٸ بايان بولسا ٶزٸن, قازاقشا تٷسٸرگەن «بايان سۇلۋىن» ورىسشا قورعاپ ەلەك. ونىڭ ٷستٸنە سەريالدى قارجىلاندىرۋدان كوررۋپتسييا يٸسٸ مٷڭكي باستاعانى دا جازىلۋدا جەلٸلەردە. كينو, دا ي تولكو…”
ەندٸ ٶمٸرزاق, ٶزٸڭ «قىرتقا» تەڭەگەن اعاڭنىڭ سٶزٸنە قۇلاق سال. بٸرٸنشٸ ابىز بوكسشىڭىزعا كيٸزگەن كوستيۋم-شالبارىڭىزدان, شالباردى الىپ تاستاڭىز. بٸلسەڭٸز, كوستيۋمگە سٸز سٶز ەتٸپ وتىرعان شالبار دا كٸرەدٸ. ەگەر باياندى قولداسام ٶز قىزىم, سٸز سيياقتى باسقا بٸرەۋدٸڭ سويىلىن سوعىپ جٷرگەنٸم جوق.
مەنٸڭ تٷسٸنبەيتٸنٸم, بايان سٸزدەرگە, ەسٸرەسە قازىبەك يساعا سونشا نە ٸستەدٸ?!
سٸزدٸڭ سٶزٸڭٸز: “بەلگٸلٸ جۋرناليست گٷلمەرييا بارمانبەكوۆانى سوتپەن قورقىتىپ قويادى دا, ٶزٸنٸڭ جاس بالاشا «يسا ع.س» دەپ, قازاق اقىنىنىڭ باباسىنىڭ اتىن كەلەكەگە اينالدىرىپ وتىرعانى ناعىز زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرەتٸن ەرەكەت ەكەنٸن جەتپٸستەن اسقانشا جەتەسٸنە جەتپەگەنٸنە تاڭىم بار”.
تاعى دا تىڭداڭىز, ارداگەر جۋرناليستٸڭٸزدٸ سوتپەن قورقىتسام وعان سەبەبٸم بار, ال “الاش” سىيلىعى يەگەرٸنٸڭ باباسىندا شارۋام جوق. بۇل جەردە استارلى ويدىڭ مەنٸنە بويلاماي وتىرسىز. ناقتىراق ايتسام, يسا پايعامباردىڭ 12 اپوستولى بولعان. ال سٸزدٸڭ دوسىڭىز قازىبەك يسانىڭ دا سول شامالى شوقپارىن سوعۋشىلارى بار بولۋى كەرەك, سونىڭ ٸشٸندە سٸز دە جٷرسٸز. قازىبەك يسا ماعان ٶكپەلەۋدٸڭ ورنىنا قۋانباي ما, يسا پايعامباردىڭ دەڭگەيٸن تەڭەستٸرگەنٸمە. ەڭگٸمە كٸمنٸڭ جەتەسٸ جايلى? ال تايبۋرىلعا كەلسەك, سٸز ايتقان ۇعىمدا ول كٶبٸكتٸنٸڭ كٶكالاسى ەمەس, كٶبٸكتٸنٸڭ تارلانىنا جەتە الماعان جەنە دە سٸز ايتقان تايبۋرىلدىڭ 12 كٷندٸك كەمدٸگٸ دە قاتە بولىپ شىقتى. قاشان قويامىز وسى تيسە تەرەككە, تيمەسە بۇقتاققا دەپ تٶپەلەي بەرۋدٸ?
قاشىپ بارىپ تارلان ات,
شاھارعا بارىپ ەنٸپتٸ.
جەتپەدٸم دەپ تارلانعا,
استىنداعى بۋرىل ات,
باسىن جەرگە سالادى.
قىرىق ٷش كٷندٸك كەمدٸگٸ ,
بۋرىل اتتى قامادى.
قۇرتقانىڭ سٶزٸ كەلدٸ دەپ,
باتىر قوبلان سانادى.
باتىرلار جىرى. ٸ توم. الماتى 1986ج. 77 بەت.
ٶمٸرزاقتىڭ سٶزٸ: “قازاقتىڭ دارىندى اقىنى, ۇلت مٷددەسٸن قورعاۋشى كٷرەسكەر, قوعام قايراتكەرٸ قازىبەك يسا مەن بايان الاگٶزوۆانىڭ ٶرەلەرٸنٸڭ اراسى جەر مەن كٶكتەي ەكەنٸن ەلدٸڭ بەرٸ بٸلٸپ, ەكە قييالىنا ٸشتەي كٷلٸپ تە وتىر”.
وسىنداي سٶزدەردٸ وقىعاندا سٸزدٸڭ “اشسا الاقانىڭىزدا, جۇمسا جۇدىرىعىڭىزدا” وتىرعان قازاق ەلٸن ەلەستەتٸپ, مەنٸ دە كٷلكٸ قىسا باستادى. حوش, ال ەندٸ قازىبەك يسا, مىنا سويىل سوعارىڭىزدىڭ “دٷنيەسٸنٸڭ” ليباي جەرٸنەن ۇستاپ الىپ, باسىن تۇقىرتۋعا بولاتىنىنا كٶزٸڭٸز جەتكەن بولار, ەرٸگٸپ تە ەرٸنٸپ كەتتٸم. نەگە دەسەڭٸز, “ەدەن دەڭگەيٸندەگٸ” دەلەلدەرٸنٸڭ كٷلكٸ كەلتٸرەتٸنٸن جەتكٸزۋگە رۇقسات ەتٸڭٸز! وسى دا جەتەر. تاعى بٸر قۋانىشتى حابار, كەلەسٸدە “ساتيرا ساردارى” تۋرالى ماقالام دا شىعىپ قالار. ال ودان ەرٸ كٶكٸرەك كٶكجيەگٸ كەڭدەۋ (ەلەمگە تولسا كٶكٸرەك - اشىلار كٶزٸ سانانىڭ ت. ٸ.) بٸرەۋدٸ "بەيگٸگە" قوسقانىڭىز دۇرىس بولار ەدٸ. دۇعاي دا دۇعاي سەلەممەن: جەي عانا ماقسات مۇحيتدەنوۆ (مەدەنيەتتانۋشى, تٷركولوگ, تاريحشى دا ەمەس, بەرٸنەن ادا قىلعان ٶمٸرزاق اقجٸگٸت دەپ بٸلگەيسٸز).
P. S. ٶمٸرزاق: “ونىڭ ٷستٸنە سەريالدى قارجىلاندىرۋدان كوررۋپتسييا يٸسٸ مٷڭكي باستاعانى دا جازىلۋدا جەلٸلەردە. كينو, دا ي تولكو…” ٶمٸرزاق, وسى يٸستٸ مٷڭكٸتٸپ جٷرگەندەردٸڭ دە ٸستٸ بولاتىنىنا سٸزدٸ سەندٸرگٸم كەلەدٸ.
ماقسات مۇحيتدەنوۆ
ۇقساس جازبالار:
كٶپەن ەمٸربەك داۋلى سەريالعا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ
.jpg)