باۋىرجان ومارۇلى. اق حالات ھەم اق پاراق

مەسەلەن, نۇرتٶرە جٷسٸپ بالا كٷنٸنەن حيرۋرگ بولۋدى ارمانداپتى. مەكتەپتە وقىپ جٷرگەندە وتاققا بارىپ, بۋىنىنا سالقىن تيگٸزٸپ الىپ, اۋرۋحانادا بٸراز ۋاقىت سارىلىپ جاتقان. سول كەزدە ول اق حالاتتىلاردىڭ ەرەن ەڭبەگٸنە ەرەكشە تەنتٸ بولعان. ەرەۆان مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ تٷلەگٸ, حيرۋرگ اعاسى جەكەنگە ەلٸكتەپ, دەرٸگەرلٸك وقۋعا تٷسۋگە نيەتتەنگەن. سەگٸزٸنشٸ كلاستان سوڭ قىزىلوردا مەديتسينا ۋچيليششەسٸنە تارتىپ كەتكەلٸ تۇرعاندا كٶكەسٸ جٸبەرمەي قويعان. قىزىق, بٸرەۋمٸزدٸ ەكەمٸز دەرٸگەردٸڭ وقۋىنا زورلاپ جٸبەرەدٸ, بٸرەۋمٸزگە تىيىم سالادى... ٶستٸپ وتىرعانىمىزدا بٶلمەمٸزدەن تاعى بٸر «دەرٸگەردٸڭ» تٶبەسٸ قىلتيدى. ول – تٸلٸ مەن جاعىنا سٷيەنگەن تالدىقورعاندىق ٶرەن تالعات باتىرحان. بۇنىڭ ەسٸل-دەرتٸ پەدياتر بولۋ ەكەن. سول ماماندىققا ۇمتىلۋىنىڭ ٶزٸ قىزىق. الدىمەن وعان وسى «پەدياتر» دەگەن سٶز قاتتى ۇناعان. بٷكٸل ەنتسيكلوپەدييانى قاراپ, پەدياتردىڭ بالالار دەرٸگەرٸ ەكەنٸن بٸلگەن سوڭ ودان ەرٸ قۇمارتقان. تٸپتٸ ونى اتا-اناسى اقتٶبەنٸڭ مەديتسينا ينستيتۋتىنا وقۋعا اپاراتىن بولىپتى. شاماسى, سول جاقتا بٸر جەڭ ۇشىنان جالعاسقان تامىر-تانىستارى بولعان دا... ەيتپەسە, ٸرگەسٸندە ەيگٸلٸ دەرٸگەرلٸك ينستيتۋت تۇرعاندا جەر جەنناتى جەتٸسۋدىڭ ۇلانى جەر تٷبٸندەگٸ اقتٶبەدە نە جوعالتىپتى? تەك مەكتەپ بٸتٸرگەن سوڭ عانا بۇل ويىنان اينىپ, جۋرفاكقا كەلٸپتٸ. بٸر كٷنٸ ول «مەن جالپى مىناداي بولعام», – دەپ تٶلقۇجاتىنداعى سۋرەتٸن كٶرسەتتٸ. سۋرەتتە بٸر كٶزٸ ايعا, بٸر كٶزٸ سايعا قاراعان قيتار بالا تومسىرايىپ تۇر. ەيتەۋٸر, دەر كەزٸندە وتا جاساتىپ, كٶزٸن قالپىنا كەلتٸرٸپتٸ. سودان سوڭ دەرٸگەرلٸككە ۇمتىلماي قايتەدٸ?!

وسىمەن 502-نٸڭ دەرٸگەرلٸك كورپۋسى جاساقتالىپ بٸتكەن شىعار دەپ ويلاعانبىز. سٶيتسەك, «دەرٸگەردٸڭ» كٶكەسٸ ارامىزدا جٷر ەكەن. وتىز بەس جاسقا تاياعاندا كازگۋ-گە ەندٸ تٷسٸپ جاتقان امانعالي دايراباەۆ جاستاۋ كەزٸندە تسەلينوگراد مەملەكەتتٸك مەديتسينا ينستيتۋتىندا وقىپتى. بٸراق دەرٸگەر بولۋدى ونىڭ دا ماڭدايىنا جازباپتى. تٷرلٸ سەبەپتەرمەن وقۋىن اياقتاي الماعان كٶرٸنەدٸ. جاتاقحاناعا ونى دەرٸگەر كۋرستاستارى تالاي رەت ٸزدەپ كەلگەنٸنە كۋە بولعانبىز.

سونىمەن, اق حالات بۇيىرماعان تٶرت «دەرٸگەر» 502-بٶلمەنٸڭ تۇرعىنىمىز. بەسٸنشٸمٸز قۇتماعامبەت قونىسباي – دەرٸگەرلٸككە اسا تالپىنباعانىمەن, سولارعا پاتسيەنت بولۋعا تاپتىرمايتىن جانكەشتٸ جٸگٸت. ەسكەردە جٷرگەندە ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر جاساعىندا قىزمەت ەتكەن. سودان با ەكەن, سەل بيٸككە كٶتەرٸلسە, سەكٸرٸپ كەتكەندٸ جانى قالايدى دا تۇرادى. ونىڭ الدىندا بٸراز ۋاقىت بٸزبەن بٶلمەلەس بولعان مەيرامبەك شٸلدەباەۆ تا سولاردىڭ سويىنان. مەنٸڭ بۇل جٷرەكتٸ دە بٸلەكتٸ, قايتپاس تا قايسار, جانى سٸرٸ, ەتٸ تٸرٸ كۋرستاس اعالارىم باسىنان سٶز اسىرمايدى. قاندى قىرعىنعا ويلانباي كٸرٸپ كەتە بەرەدٸ. سودان سوڭ دەرٸگەرگە پاتسيەنت بولماعان نەسٸ قالادى? وسى بٶلمەگە كٸرٸپ-شىققاندار شەتٸمٸزدەن دەرٸگەر بولۋعا نيەتتەنگەن بٸزدٸ كٶرٸپ, «بۇل ٶزٸ 502-بٶلمە دە, ەلدە 502-پالاتا ما?», – دەپ كٷبٸرلەپ-كٷڭكٸلدەپ كەتەتٸن. ونىڭ ٷستٸنە ەپتەگەن ەمشٸلٸگٸ بار ميۋا باينازار اپام اندا-ساندا قاتارىمىزعا قوسىلعاندا ناعىز سەنٸمٸزگە ەندٸ كەلەتٸنبٸز.

اق حالات بۇيىرماسا دا, اقپاراتتان اجى­ راماعان ٶڭشەڭ سٶزۋار «دەرٸگەرلەردٸڭ» مەكەنٸ بولعان سوڭ با, بۇل سەكتسييادا ارا-تۇرا دەنساۋلىق مەسەلەسٸ قوزعالىپ تۇرادى. ەسٸرەسە, نۇرتٶرە جٷسٸپتٸڭ بٸرگە وقيتىن دوستارى التىنبەك سەرسەنباەۆ پەن دارحان مىڭباي بٶلمەگە كەلگەن كەزدە ەڭگٸمەمٸز تولاستامايدى. بٸردە بەرٸمٸز «دەرٸگەرلٸگٸمٸز» ۇستاپ, شيپاگەرلٸك بايانىمىزدى ارمانسىز ايتىپ, بٶسٸپ وتىرعانىمىزدا التىنبەك ايناعا قاراپ: «تٸلٸم اعارىڭقىراپ كەتٸپتٸ. پۋشكين كٸتاپحاناسىنا بارىپ, ەنتسيكلوپەدييا اقتارىپ, قانداي اۋرۋدىڭ بەلگٸسٸ ەكەنٸن بٸلۋ كەرەك ەكەن», – دەگەنٸ بار. سول جولى مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ بوساعاسىنان اتتاعانىمىز بار, اتتاي جازداعانىمىز بار, تٶرت «دەرٸگەر» مەلشيٸپ ٷندەمەدٸك. سەبەبٸ, ەنە-مٸنە دەپ مەسكەۋگە اتتانعالى جٷرگەن التەكەڭنٸڭ تٸلٸ نەدەن اعارعانىن تاپ باسىپ ايتىپ بەرۋگە ەشقايسىمىزدىڭ بٸلٸم-بٸلٸگٸمٸز جەتە قويمادى.

بٸزدەن قايىر بولماسىن تٷسٸنگەن بولاشاق قوس مينيستر ميىعىنان كٷلٸپ, شىعىپ بارا جاتتى. وسى تۇستاعى جۋرفاكتىڭ «دەرٸگەرلەرٸ» مۇنىمەن شەكتەلمەيتٸن سەكٸلدٸ. ستۋدەنتتەر كەسٸپوداعىنىڭ باسشىسى, ٷشٸنشٸ كۋرس ستۋدەنتٸ باتىربەك سادىحانوۆ وقۋعا مەدۋچيليششەدەن كەلٸپتٸ. «بۇل بٸزدٸڭ انتون چەحوۆ قوي», – دەپ ەزٸلدەيتٸن كۋرستاستارى. مەكتەپتٸ التىن مەدالمەن بٸتٸرگەن, سول جىلداردىڭ ٶزٸندە وقىرمانعا كەڭ تانىمال بەيبٸت ساپارالىعا دا سەمەيدٸڭ مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ دەم-تۇزى بۇيىرا جازداپتى. ەلدٸڭ ٷلكەندەرٸ سوندا بارعانىن قۇپ كٶرسە دە, قالامگەرلٸككە شىنداپ بەت بۇرعان قايسار ۇل ٶز بەتٸنەن قايتپاي, جۋرفاكقا كەلگەن. كەرٸسٸنشە, وعان ەدەبيەت دەسە ٸشكەن اسىن جەرگە قوياتىن, ەسەپسٸز كٶپ كٸتاپ جيناعان دەرٸگەر ناعاشىسى سەرٸكحاننىڭ ىقپالى كٶبٸرەك بولعان تەرٸزدٸ. كەيٸننەن باسقا بٸر ٶڭٸردەگٸ مەدۋچيليششەنٸ سەتتٸ اياقتاعان ريزا ەلمۇقانوۆا جۋرفاكقا تٷستٸ. اتىراۋداعى جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسىندا ٷش جىل جۇمىس ٸستەپ, ناۋقاس بالالارعا ٷنەمٸ قان بەرٸپ, «كسرو دونورى» اتانعان قىز قالامگەرلەر ورتاسىنا تەز سٸڭٸپ كەتتٸ. دەرٸگەردٸڭ وقۋىن دا, جۋرناليستٸڭ وقۋىن دا ٷزدٸك بٸتٸرگەن ريزا, ەرينە, كەيٸن ادام ەمدەيتٸن دوكتور بولا قويعان جوق. ونىڭ ەسەسٸنە ەدەبيەتتانۋ عىلىمىمەن شىنداپ شۇعىلدانىپ, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اتاندى. بٸر كەزدەگٸ بەسٸنشٸ جاتاقحانانىڭ تۇرعىنى, وسى كٷنگٸ تانىمال پۋبليتسيست, كەسٸبي دەرٸگەردٸڭ ۇلى عابيت مٷسٸرەپ تە جولىن جالعاعاندى تەۋٸر كٶرەتٸن شيپاگەردٸڭ وتباسىنان ەزەر دەگەندە تەۋەلسٸزدٸك الىپ, جۋرناليستيكانىڭ جەلكەنٸن كٶتەرگەن. جۋرفاكتىڭ تاعى بٸر ەرەكشە «دەرٸگەرٸ» تۋرالى ايتۋعا تيٸسپٸز. ول – بٷگٸنگٸ جٷيرٸك جۋرناليست, كٷيلٸ كەسٸپكەر قۇلتاس دوستان. بەلگٸلٸ قالامگەر ەركٸن قىدىر باياعىدا ستۋدەنت كەزٸندە «ابيتۋريەنت-81» ناۋقانىندا الماتى مەديتسينا ينستيتۋتىنا تٷسۋ ٷشٸن ەمتيحان تاپسىرىپ جاتقان قۇلتاس تۋرالى «ىستىق كٶڭٸلدەر نەگە سۋىنادى?» دەگەن ماقالا جازعان-دى. سول كەزدە ابيتۋريەنت بالا دەرٸگەرلٸككە زورلىقپەن كەلگەنٸن, ٶزٸنٸڭ ەسٸل-دەرتٸ جۋرفاك ەكەنٸن ايتىپ, زارلاپ قويا بەرٸپتٸ. اقىرى, ديكتانتتان ەلۋدەن استام ەلەۋلٸ قاتە جٸبەرٸپ, وقۋدان وڭباي قۇلاپ, سوعان قاتتى قۋانعان قۇلتاس كەيٸن ٶز ٷيٸرٸن تاپتى. بەسٸنشٸ جاتاقحانانىڭ بۇدان باسقا دا «دەرٸگەرلەرٸ» جەتكٸلٸكتٸ ەدٸ...

بولاتبەك بايماحانوۆ سول جىلى وقۋعا تٷستٸ. كەيٸن ول ەلٸمٸزگە بەلگٸلٸ بٸلٸكتٸ دەرٸگەر اتاندى. مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. قازاقستان ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ بولدى. وڭتٷستٸك قازاقستان جەنە قىزىلوردا وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىن باسقاردى, الماتى قالاسىنداعى №7 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ باس دەرٸگەرٸ بولىپ قىزمەت ٸستەدٸ. قازٸر ا.سىزعانوۆ اتىنداعى ۇلتتىق حيرۋرگييالىق عىلىمي ورتالىقتىڭ باسقارما تٶراعاسى. ەكەۋمٸز ەكٸ قالانى مەكەندەگەندٸكتەن, قويان-قولتىق ارالاسپاساق تا, بولاتبەك بيمەندٸۇلىمەن ارا-تۇرا تەلەفونمەن تٸلدەسٸپ, امان-ساۋلىق سۇراسىپ تۇرامىز. ايدار قارعاباەۆتى ابيتۋريەنتتٸك كەزەڭنەن ٷش جىل ٶتكەن سوڭ الماتىدا كٶردٸم. كازگۋ-گە جاڭا تٷسكەن بەتٸم ەدٸ. ال ول بولسا, ەبدەن ىسىلعان, ساقا ستۋدەنت. وقۋ بٸتٸرگەن سوڭ ٶزٸ تۋىپ-ٶسكەن شيەلٸ اۋدانىنىڭ بەيگەقۇم ستانتسيياسىنا قايتىپ ورالىپ, بەلگٸلٸ تٸس دەرٸگەرٸ بولدى. كەيٸنٸرەك جاڭا زامانعا بەيٸمدەلٸپ, جەكە كلينيكاسىن اشتى. بٸر كەزدەرٸ نەگٸزگٸ كەسٸبٸنەن اۋلاقتاپ, اۋىل ەكٸمٸ دە بولىپ كٶردٸ. انا بٸر جىلدارى قىزىلوردادا قىزمەت ٸستەگەن تۇستا جولىمىز تٷيٸستٸ. ال قالانىڭ ٸرگەسٸندەگٸ امانگەلدٸ اۋىلىنىڭ قىزى گٷلسٸم جەكەباەۆا بٸرەر جىل كەيٸن بولسا دا مەدينستيتۋتقا تابان ٸلٸكتٸرگەن سيياقتى. باسپاسٶز ماتەريالدارىنان بايقاۋىمشا, ول وبلىستىق ناركولوگييالىق ديسپانسەردە قىزمەت ٸستەيدٸ-اۋ دەيمٸن. ال سماعۇل زەكەەۆتەن ەشقانداي دەرەك جوق. سٶيتٸپ, مەنٸڭ بٸرگە وقۋ بۇيىرماعان «كۋرستاستارىمنىڭ» دەنٸ وسىلاي ەل يگٸلٸگٸنە قىزمەت ەتٸپ جٷر. سول جىلداردا جۇرتتى جاپپاي دەرٸگەرلٸككە ۇمتىلدىراتىن سەبەپ كٶپ ەدٸ. بۇل قولى جەتكەننٸڭ عانا يگەرەتٸن اسا مەرتەبەلٸ ماماندىعى بولدى. قازاق زييالىلارى بالالارىنىڭ مەديتسينا ينستيتۋتىندا وقىعانىن قۇپ كٶرەتٸن. دەرٸگەردٸڭ مەرتەبەسٸ قاشان دا بيٸك تۇراتىن. ول كەزدە «اق حالاتتى ابزال جان» دەگەن جاتتاندى تٸركەس قانشا ايتساڭ دا جاۋىر بولمايتىن. شىنىندا دا, ناعىز ابزال ادامدار سولار ەدٸ. ەسٸرەسە, ەمبەباپ اۋىل دەرٸگەرٸنٸڭ بەدەلٸ ٷستەم-دٸ. ول بالانى دا سٷندەتتەيدٸ, سىنىقتى دا سالادى, ەيەلدٸ دە بوساندىرادى. اسپانداپ كەتكەن قان قىسىمىڭدى دا ەپ-سەتتە تٷسٸرٸپ بەرەدٸ. تەراپەۆت تە, حيرۋرگ تە, وكۋليست تە, لور دا, پسيحولوگ تا, ناركولوگ تا, گينەكولوگ تا بٸر ٶزٸ. قىسقاسى, بٸر ٶزٸ – بٸر اۋرۋحانا. تٸپتٸ كٸشٸگٸرٸم وپەراتسييانى قينالماي جاساي بەرەدٸ. سٶيتە تۇرا, وسى ۋاقىتقا دەيٸن اۋىل دەرٸگەرٸنٸڭ كەسٸرٸنەن بٸر ادام زارداپ شەگٸپتٸ دەگەندٸ ەستٸمەپپٸز. سونىڭ بەرٸن كٶزبەن كٶرٸپ وتىرعان سوڭ دەرٸگەر بولۋعا ۇمتىلماعاندا قايتەمٸز?! بۇل ماماندىققا قىزىعۋىمىزدىڭ تاعى بٸر سەبەبٸ بار-دى. اتاقتى رەجيسسەر شەكەن ايمانوۆتىڭ جۇرت جاپپاي كٶرەتٸن «بٸزدٸڭ سٷيٸكتٸ دەرٸگەر» فيلمٸندەگٸ دوكتور لاۆروۆتىڭ بەينەسٸ دە ەلٸكتەۋگە تۇرارلىق ەدٸ. سەبەبٸ, ونى تانىمال ادامداردىڭ بەرٸ جاپپاي قۇرمەتتەيدٸ. ونىڭ تۋعان كٷنٸنە ويدان-قىردان جۇرت ٶزدەرٸ-اق اعىلىپ كەلەدٸ. سول كٸسٸ سەكٸلدٸ بٸز دە مىقتى دەرٸگەر بولساق, تۋعان كٷنٸمٸزگە ەيگٸلٸ ەرتٸستەر اسانەلٸ ەشٸموۆ, قۇمان تاستانبەكوۆ, مەرۋەرت ٶتەكەشوۆا, روزا رىمباەۆا بەرٸ بٸرٸ قالماي كەلەتٸن سەكٸلدٸ كٶرٸنەتٸن. ەرينە, فيلمدە لاۆروۆ ەشكٸمدٸ ەمدەپ قارىق قىلمايدى. ونىڭ ٷستٸنە ول – ناۋقاس بٸتكەن سارىجامباس بولىپ جاتاتىن اۋرۋحانانىڭ ەمەس, سەۋلەتتٸ ساناتورييدٸڭ باس دەرٸگەرٸ. بۇل جەردە كٶرٸكتٸ كۋرورتتىڭ باس ەمشٸسٸنٸڭ بيٸك بەدەلٸ, جايلى مٸنەزٸ دەرٸپتەلەدٸ. ەڭ باستىسى, وسى كينونى كٶرگەن سوڭ «دەرٸگەر شىنىندا دا قادٸرلەۋگە لايىق ماماندىق ەكەن عوي» دەگەن وي كەلگەن-دٸ. سٶيتٸپ, دەرٸگەر بولا المادىق. ٷيدەگٸ ٷلكەندەر ارمانداعانداي, مەدينستيتۋتتى بٸتٸرٸپ, ەلگە ورالىپ, قاراتەرەڭ ۋچاسكەلٸك اۋرۋحاناسىنىڭ باس دەرٸگەرٸ اتانىپ, اۋىل باسشىلارىمەن (اۋىلناي, شارۋاشىلىق جەتەكشٸسٸ, باس ينجەنەر, باس ەسەپشٸ, مەكتەپ ديرەكتورى, كووپەراتسييا باسشىسى, ت.ب.) بٸرگە قوناققا بارىپ, ٷنەمٸ «كونتور-سوستاۆتىڭ» قاتارىندا جٷرۋدٸڭ رەتٸ كەلمەدٸ. اۋرۋحانانىڭ يەلٸگٸندەگٸ بٸر جەڭٸل, بٸر جٷك كٶلٸگٸن ەمٸن-ەركٸن پايدالاناتىن اۋىلدىڭ كٸشٸگٸرٸم شونجارى بولۋ «باقىتى» بۇيىرمادى. دياگنوز قويىپ, بيۋللەتەن جازۋدىڭ ورنىنا ماقالا جازامىز دەپ ەلدەن شىعانداپ كەتتٸك. «بۇل دٷنيەدە ادام ەمدەۋدەن ارتىق ٶنەر بار ما?», – دەگەن ەكەيدٸڭ سٶزٸ قۇلاق تٷبٸندە جاڭعىرىپ تۇرسا دا, شىعارماشىلىق ورتانىڭ يٸرٸمٸنە سٷڭگٸدٸك. بٸزدەن دەرٸگەر شىقپاعان سوڭ ەكەمٸز ٶزٸممەن تەتە ٶسكەن ٸنٸمدٸ اينالدىرۋعا كٶشتٸ. بۇل بالا دا مەديتسينا قىزمەتكەرٸ بولۋعا اسا قۇلىقتى ەمەس ەدٸ. ۇشاقتان باسقا كٶلٸك قاتىنامايتىن بٸزدٸڭ قاراتەرەڭدە ۇشقىش بولۋ ەڭ بٸر «مودنىي» ارمان ەدٸ. ٸنٸم دە قىڭىرلىق كٶرسەتٸپ, سۇق ساۋساعىمەن ەۋەنٸ نۇسقاماي ما... سوندا ەكەي ايتىپتى: «ۇشقىش بولعانشا, شوپىر بولساڭشى. شوپىر بولساڭ, ٷيٸڭە پايداڭ تيەدٸ. ەڭ بولماسا,كٶلٸگٸڭمەن وتىن مەن شٶپ ەكەلەسٸڭ. ال سامولەتپەن نە تاسيىن دەپ ەدٸڭ?». اقىرى, كٶندٸ ول. كودەكسپەن بٸردەي كٶكەنٸڭ سٶزٸن جەرگە تاستاي المادى. كٶنگەنٸ بار بولسىن, «وقىمايمىن» دەپ اۋىلعا ەكٸ-ٷش رەت ىلاڭ سالىپ قايتىپ كەلدٸ. شال ايعايعا باسىپ, اقتٶبەگە قايتا شىعارىپ سالادى. سودان اقىرى ورالمادى. سول وقىعاننان مول وقىدى. ەكەنٸڭ ەمٸرٸ اناۋ-مىناۋ ارماندارىڭنىڭ كەدٸر-بۇدىرىن تەگٸستەپ جٸبەرەتٸن سيياقتى عوي.

مىنا قىزىقتى قاراڭىز. بٸر كەزدە «قاتارداعى دەرٸگەر بول», – دەسەڭ دە, كٸرپٸدەي جيىرىلاتىن بالا ەيگٸلٸ حيرۋرگ-تراۆماتولوگقا اينالدى. قازٸر – ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ٸرٸ ەسكەري اۋرۋحانا باسشىلارىنىڭ بٸرٸ. ەسكەري شەنٸ – پولكوۆنيك. سٶيتٸپ, ول دا ەكەي ارمانداعانداي, قاراتەرەڭ اۋىلدىق اۋرۋحاناسىنىڭ باس دەرٸگەرٸ بولا المادى. ەسەسٸنە, بٸر ەمەس, بٸرنەشە دەرٸگەر شىقتى بٸزدٸڭ شاڭىراقتان. تٸپتٸ تٶڭٸرەگٸمٸزدٸ تٷگەل اق حالاتتىلار باسىپ قالدى دەسە دە بولعانداي. دەرٸگەر ۇل, دەرٸگەر قىز, دەرٸگەر كەلٸن, دەرٸگەر كٷيەۋ بالا, دەرٸگەر قايىن اتا, دەرٸگەر ەنە...

بٸر كەزدە «مەديتسينا تٸلٸمەن ايتار بولساق, ناۋقاستى قوزدىراتىن ٸشكٸ-سىرتقى سالدارلار ەبدەن كٶبەيگەن سەتتە, ادامنىڭ ايىعۋى تىم قيىنعا سوعادى. ال سول ٸندەتتەن قۇلان-تازا قۇتىلامىز دەسەك, وندا اسەپتيكا, انتيسەپتيكا امالدارىن ايانباي قولدانۋعا تيٸس ەكەنبٸز», – دەپ دەرٸگەرلٸك وي-تۇجىرىمدارىن جازعان قازاقتىڭ تاعى بٸر تالانتتى اقىنى دٷيسەنبەك قاناتباەۆ تٷرٸكمەنستانداعى كراسنوۆودسك مەدۋچيليششەسٸن بٸتٸرٸپ, فەلدشەرلٸك قىزمەت ٸستەگەن. جانى تازا, مٸنەزٸ جايلى, ٶلەڭٸ كەستەلٸ دٷيسەكەڭنٸڭ ەمبەباپ دەرٸگەر بولىپ, تالاي كەسەلمەن ارپالىسقانى كٶز الدىڭا ەلەستەي قويمايدى. سىرشىل اقىن رەتٸندەگٸ بەينەسٸ سانامىزعا ەبدەن سٸڭگەندٸكتەن شىعار...

مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەستٶرە ورازاقوۆ «و دٷنيەدەن ورالعان جان»», «دەرٸگەر جولى», «قايتا سوققان جٷرەك», «دەرٸگەر پارىزى» دەگەن دەرەكتٸ دٷنيەلەر جازىپ, بٸلٸكتٸ دەرٸگەر عانا ەمەس, تانىمال قالامگەر رەتٸندە دە قۇرمەتكە بٶلەندٸ. بۇل سالادا بيٸك دەرەجەگە جەتٸپ, قازاق كسر دەنساۋلىق ساقتاۋ حالىق كوميسسارى, قازاقستان ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ جەنە كسرو مەديتسينا عىلىم اكادەميياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ بولعان يشانباي قاراقۇلوۆ «قىرىق سۇراق, «قىز سىرى», «سىرلاسۋ» اتتى تاعىلىمدىق كٸتاپتار جازدى. يشانباي اعانىڭ اۋىزشا ەزٸل ەڭگٸمەلەرٸ دە جۇرتشىلىق اراسىنا كەڭ تارالعان. 1945 جىلى يركۋتسك مەديتسينا ينستيتۋتىن بٸتٸرگەن زەيٸن شاشكين بەس جىل بۋرابايداعى «بارماشى» ساناتورييٸندە وتولارينگولوگدەرٸگەر بولعان. جازۋشىنىڭ «دوكتور دارحانوۆ» اتتى رومانى بارشاعا بەلگٸلٸ. بۇل ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ تاريحىنداعى دەرٸگەرلەرگە ارنالعان تۇڭعىش رومان ەدٸ. شىعارما باستالعان كەزدە باس كەيٸپكەر نيياز دارحانوۆتىڭ شورتاندى كٶلٸنٸڭ جاعاسىندا ويعا شومىپ وتىراتىن سەتٸ وقىرماننىڭ ەسٸنەن شىعا قويماعان بولار... الاش ارداقتىسى حالەل دوسمۇحامەدۇلى جيىرماسىنشى عاسىردىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق سانكت-پەتەربۋرگتٸڭ يمپەراتورلىق ەسكەريمەديتسينالىق اكادەميياسىن بٸتٸرگەن. ونىڭ «تامىر دەرٸ حاقىندا», «جۇقپالى اۋرۋلار حاقىندا», «سارى كەزٸك – سٷزەك», «وقۋشىنىڭ ساۋلىعىن ساقتاۋ», «شۋما قانداي اۋرۋ?» سەكٸلدٸ ەڭبەكتەرٸ بار. كٶرنەكتٸ قوعام جەنە مەملەكەت قايراتكەرٸ, شىعىستانۋشى عالىم سانجار اسفەنديياروۆ تا – حالەلدەن سوڭ اتالعان ەسكەري-مەديتسينالىق اكادەمييانى تامامداعان تٷلەكتەردٸڭ بٸرٸ. ول بٸرٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستا دەرٸگەر بولعان. قازٸرگٸ الماتى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بٸر كەزدە قاز اسسر دەنساۋلىق ساقتاۋ حالىق كوميسسارى, وسى وقۋ ورنىنىڭ ديرەكتورى بولعان س.اسفەنديياروۆتىڭ اتىمەن اتالۋى بەكەر ەمەس. كەيٸنگٸ جيىرما-وتىز جىلدىڭ بەدەرٸندە سۇلتانبەك ەشمۇحامبەتوۆ, ەبدٸسابىر ٶمەشۇلى, ساعىندىق وردابەكوۆ سىندى دەرٸگەر-قالامگەرلەربوي كٶرسەتتٸ. «سارىاعاش» ساناتورييٸنٸڭ تاۋسىلماس قىزىقتارى, سوندا دەمالعان تانىمال تۇلعالاردىڭ حيكايالارى جٶنٸندە ٷنەمٸ وي تولعايتىن ايتباي تەسٸلوۆ دەگەن شيپاگەردٸ دە بٸلەمٸز.

ەندٸ ٶزگەنٸ قويا تۇرىپ, ٶز ەلٸمٸزگە ورالايىق. جاسى ۇلعايعانعا دەيٸن شيپاگەرلەرگە كٶپ جٷگٸنە قويماعان جامبىل اتامىز «دەنساۋلىق مايدانىندا بالالارىم, ەردايىم ورىنداڭدار ەل تٸلەگٸن», – دەپ, دەرٸگەرلەر سەزٸنە قۇتتىقتاۋ جولداعان. سوندىقتان جەكەمنٸڭ وسى ٶلەڭٸنٸڭ ماقال-مەتەل ٸسپەتتەس ٷزٸندٸلەرٸن ەلٸمٸزدٸڭ بٸرقاتار ەمدەۋ مەكەمەلەرٸ ماڭدايشاسىنا جازىپ قويادى. بٸردە «الماتى اقشامى» گازەتٸنەن «جان قورعانى – دەرٸگەرلەر» دەگەن ەن مەتٸنٸن كٶزٸم شالىپ قالدى. ەننٸڭ اۆتورى – قازاقتىڭ تالانتتى قىزى, تانىمال اقىن, ەنشٸ-كومپوزيتور ەلەنا ەبدٸحالىقوۆا. ال سٶزٸن جازعان كٸم دەيسٸز عوي? دەرٸگەر-حيرۋرگ بولاتبەك بايماحانوۆ. الماتىنىڭ باس ترانسپلانتولوگى. مەنٸڭ بٸر كەزدەگٸ بۇيىرماعان «كۋرستاسىم». ۇيقاسى شىمىر, ويى انىق, تەپ-تەۋٸر ٶلەڭ. بۇل ەن بٷگٸندە مەگاپوليس دەرٸگەرلەرٸنٸڭ گيمنٸنە اينالعان كٶرٸنەدٸ. ەندەشە, دەرٸگەرلەر اراسىندا تاعى بٸر قالامگەر جٷر. بٸزدٸڭ سٷيٸكتٸ دەرٸگەردٸڭ ناعىز ٶزٸ. جٷرەگٸن جىر تولقىتقان شىعارماشىل شيپاگەر جۇرتقا ۇناماۋشى ما ەدٸ?! مۇقاعالي اقىن مىنا بٸر ٶلەڭٸن وسى بولاتبەك سەكٸلدٸ سٶز قادٸرٸن تٷسٸنەتٸن دەرٸگەرلەرگە ارناپ جازعان شىعار:

ٶمٸردٸڭ قۇبىلىستارىن تەرەڭ تالدايتىن ارقالى اقىننىڭ, ناق سول سەتتەگٸ پاراساتتى پاتسيەنتتٸڭ پوەزيياسى دەرٸگەردٸڭ ٶزٸن مايداي ەرٸتەدٸ. ەم-دومنىڭ بەرٸنەن جەرٸپ, تاعدىرعا مويىنسۇنعان ادامنىڭ جٷرەگٸنەن شىققان جانايقايى بار بۇل ٶلەڭدە. سوعان قاراماستان,

– دەپ ەڭسەسٸن تٸكتەپ, كٶڭٸلٸن كٶتەرٸپ, ٶزٸن كٷيگەلەكتٸكتەن اۋلاق ۇستايدى.

ال الەكساندر بلوك نەبەرٸ جيىرما ٷش جاسىندا كەرٸلٸك كەپ قالعانداي كٷيزەلٸپ, ارعى-بەرگٸ دٷنيەنٸڭ تىلسىمىنان سىر اۋلاپ, سانالىعا سٷيٸنٸپ, كەسپٸرسٸزگە كٷيٸنٸپ جازعان ٶلەڭٸندە:

كومۋ پوۆەريت? س كەم ميريتسيا?

ۆراچي, پوەتى ي پوپى...

اح ەسلي ب موگ يا ناۋچيتسيا

بەسسمەرتنوي پوشلوستي تولپى! – دەپتٸ.

ول دا تٸرشٸلٸكتە تاعدىرى توعىساتىن ٷش ادامنىڭ بٸرٸ رەتٸندە دەرٸگەردٸ تٸلگە تيەك ەتەدٸ. وسىلايشا دەرٸگەرلەر اقىنداردىڭ ٶمٸرٸندە عانا ەمەس, ٶلەڭٸندە دە ەرەكشە كٶرٸنٸس بايقاتادى. ەيتسە دە, سول دەرٸگەرلٸك كەسٸپتٸ ٶزٸ يگەرگەن قالامگەرلەردٸڭ بايلام-بايىپتامالارىنىڭ جٶنٸ بٶلەك. شىعارماشىلىقتىڭ سيقىرىن تالداۋعا كەلگەندە «رومان جازۋدىڭ ٷش تەسٸلٸ بار. ٶكٸنٸشكە قاراي, ونى ەشكٸم دە بٸلمەيدٸ», – دەپ ايتارىن استارلاپ, ٶزگەشەلەۋ وي قورىتقان سومەرسەت موەم شيپاگەرلٸكتٸڭ بار قۇپيياسىن جەتٸك مەڭگەرگەن. لوندونداعى مەديتسينا مەكتەبٸندە وقىعان كەزٸندە اۋرۋحانادا ٷنەمٸ حيرۋرگتەردٸڭ جانىندا جٷرٸپ, كٶپ نەرسە ٷيرەنگەن جازۋشى سول تەجٸريبەسٸ كەيٸن «لامبەتتەن شىققان ليزا» دەگەن رومانىندا كەدەگە اسقانى تۋرالى جازدى.

شەرحان مۇرتازانىڭ «دەرٸگەردٸڭ ٷشٸنشٸ قارۋى» دەگەن ەڭگٸمەسٸ بار. بۇل شىعارماعا سوناۋ ەبۋ ەلي يبن سينا دەۋٸرٸنەن تامىر تارتاتىن «دەرٸگەردٸڭ ٷش قارۋى بار: قانداۋىر, شٶپ جەنە سٶز» دەگەن قاناتتى قاعيدا تٷرتكٸ بولعان. ارقانىڭ اق بورانى ۇيتقىپ تۇرعان قاھارلى قىستىڭ بٸر كٷنٸندە اۋىق-اۋىق كاسساعا كەلٸپ: «كٶكتوعايعا سامولەت قاشان ۇشادى?», – دەپ سۇرايتىن ەشٸم دەگەن دەرٸگەر سىرعا دەگەن كەلٸنشەكتٸ شىنايى كٶڭٸلٸمەن, ىستىق ىقىلاسىمەن ەمدەيدٸ. قاتەرلٸ ناۋقاسقا شالدىققان جاندى جىلى سٶزٸمەن جٸگەرلەندٸرەدٸ. شەراعاڭنىڭ بٸرٸنشٸ جاقتان باياندايتىن كەيٸپكەرٸ ەدەپكٸدە «وسىنىڭ ٶزٸ اقىن ەمەس پە ەكەن?», – دەپ بۇل دەرٸگەردٸڭ دە سىرتقى سيپاتىنان شىعارماشىلىقتىڭ بولمىسىن ٸزدەيدٸ.

اكادەميك كامال ورمانتاەۆ بٸردە مەنٸ بٸر جولداسىنا «ايقىن» گازەتٸنٸڭ باس دەرٸگەرٸ», – دەپ تانىستىرعانى بار. ميىنىڭ قاتپارقاتپارىنا دەيٸن مەديتسينا ۇعىمدارى ۇيالاپ قالعان ارداقتى اعامىزدىڭ اۋزىنا «باس رەداكتور» دەگەننەن گٶرٸ «باس دەرٸگەر» دەگەن سٶز بۇرىنىراق تٷسەدٸ. باس دەرٸگەر دە, جاس دەرٸگەر دە ادامنىڭ تەنٸن عانا ەمەس, جانىن دا ەمدەۋگە تيٸس. بٷگٸنگٸ قولىنا قالام ۇستاعانداردىڭ بٸرازى شيپاگەرلٸككە تابان تٸرەگەندە دەرٸمەن دە, سٶزبەن دە ەمدەيتٸن ناعىز «بٸزدٸڭ سٷيٸكتٸ دەرٸگەر» بولار ما ەدٸ, كٸم بٸلەدٸ...

جازۋشى قۋاندىق تٷمەنباي «كٶزٸلدٸرٸك باۋى سالبىراعان انتون پاۆلوۆيچ (چەحوۆ) ەۋەلٸ دەرٸگەر, سوسىن جازۋشى بولىپ تاريحتا قالدى.

پىشاق پەن قالامدى قولىنا قاتار ۇستاعان كٸرپيياز ادامدى كٶرگەندەي بولام. ول ەكەۋٸنە دە ادال...», – دەپ جازدى. ەرينە, قالامگەردٸڭ بەرٸ بٸردەي چەحوۆ بولا الماس. شيپاگەرلٸك پەن شىعارماشىلىقتى, شىنايىلىق پەن شەبەرلٸكتٸ ۇشتاستىرۋ قايدان وڭاي بولسىن?!

بٸراق اق حالاتتى اق پاراققا ايىرباستاعاندار قاي ماماندىقتى قالاسا دا ادال اتقاراتىن سەكٸلدٸ كٶرٸنەدٸ بٸزگە..

باۋىرجان ومارۇلى