ايماقققا جاڭا باسشى كەلگەن سايىن, جاقسى جاڭالىق, وڭ ٶزگەرٸستەر كٷتەتٸنٸمٸز راس. ەسٸرەسە, تۋعان تٸلٸمٸز بەن رۋحاني سانامىز مەشەۋلەۋ قالعان بٸزدٸڭ ٶڭٸر ٷشٸن بٸر سٸلكٸنٸس كەرەك-اق دەيمٸز. بٸراق قۇدايعا كٷنەلٸ بولساق تا ايتايىق, وسىنى قولعا الايىن, دۇرىس جولعا قويايىن دەگەن باسشىنى ەلٸ كٶزٸمٸز كٶرگەن جوق ەدٸ. بۇل تۋرالى ەڭگٸمە قوزعاي قالساڭ جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك: «قازاق تٸلٸندەگٸ وبلىستىق گازەت بار, «نايزاتاس» دەگەن (ەكٸ تٸلدە) ەدەبي جۋرنال شىعادى, قالامگەر قاۋىم جىل سايىن ازدى-كٶپتٸ ەكٸمنٸڭ قولداۋ گرانتىن الاسىڭدار, ەندٸ سەندەرگە نە كەرەك?» – دەگەن ۋەج ايتادى. ال, قازاق تٸلٸندەگٸ بٸر جۋرنال, بٸر گازەتپەن بۇل جاقتاعى رۋحانيياتتىڭ جاعدايى تٷزەلٸپ كەتپەسٸ بەلگٸلٸ. ولاردى وقيتىن دا, وقىمايتىندار دا بار.
قازٸر پاۆلودار قالاسىندا ورىستٸلدٸ 4-5 گازەت شىعادى. ودان باسقا اۋدانداردا شىعاتىن ورىستٸلدٸ ونداعان باسىلىمدار ٶز الدىنا. وبلىس حالقىنىڭ 70-80 پايىزى سول گازەتتەردٸ وقيدى. ٶڭٸردەگٸ اقپاراتتىق ساياساتتى جاساپ وتىرعاندار دا سولار. بۇل تۋرالى تالاي مەرتە جازالىپ جٷر, بٸراق قۇلاققا ٸلەر ادام جوق. قازاق تٸلٸندە ايماقتىق بٸر دۇرىس گازەت نەگە اشپايسىزدار دەپ ەرلان ارىننىڭ دا, بوزىمباەۆتىڭ تۇسىندا دا ايتقانبىز. ەشبٸرٸ سەلت ەتپەدٸ.
...بالا باقشادان باستاۋ كەرەك
بۇنىڭ بەرٸن قوزعاپ وتىرعان سەبەبٸمٸز, ٶتكەن جىلدىڭ اياعىندا, ايماقتىڭ جاڭا باسشىسى بولات باقاۋوۆ قالامگەر قاۋىممەن كەزدەسۋ ٶتكٸزٸپ, جىلداعى دەستٷرلٸ گارانتتى تاپسىرىپ, ەكٸجاقتى پٸكٸر الماسۋ ۇيىمداستىرعان. جاسىراتىنى جوق, وبلىستاعى ورىستٸلدٸ اۋداننىڭ بٸرٸ بولىپ سانالاتىن جەلەزينكادا تۋىپ-ٶسكەسٸن, بۇل ازامات تا ۇلتتىق رۋحانييات مەسەلەسٸنە سالقىنداۋ شىعار جٷرەتٸنبٸز. بٸراق ٶزٸمەن كەزدەسٸپ, كٶزقاراسىن بايقاعان سوڭ, بۇل پٸكٸرٸمٸزدٸ ٶزگەرتۋگە تۋرا كەلدٸ.
بەرٸنەن بۇرىن ەكٸمنٸڭ ەڭگٸمەنٸ قازاق تٸلٸ مەسەلەسٸنەن باستاعانى تاڭ قالدىردى. بۇرىنعى باسشىلار بۇل تاقىرىپتى شامالارى كەلسە اينالىپ ٶتۋگە تىرىساتىن.
– قازٸر كەڭەس مەكتەبٸندە ورىسشا سىنىپتا وقىعانداردى قازاق تٸلٸن شالا بٸلەدٸ دەپ ايىپتاپ جاتادى. شىنىن ايتايىن, سول كەزدە مەكتەبٸمٸزدە قازاق تٸلٸ دەگەن پەن تٸپتەن وقىتىلمايتىن. سوسىن ۇمىتپاعاندا قايتەسٸڭ? بٸراق زامان سولاي بولدى ەكەن دەپ, بارلىعىن ساياساتقا جابا بەرمەي, ٶزٸمٸز ٷيرەنۋٸمٸز كەرەك. سەبەبٸ تٸل ٶزٸمٸزدٸكٸ, ول بٸزدەن باسقا كٸمگە قاجەت? ال, ەندٸ تٸلدٸ دامىتامىز دەسەك, ەڭ ەۋەلٸ بالا باقشالاردى قازاق تٸلدٸ ەتۋٸمٸز كەرەك. بالانىڭ سەبي شاعىنان ساناسىنا سٸڭگەن تٸل ەشقاشان دا ۇمىتىلمايدى. مەن وسى ويىمدى ٷكٸمەت باسشىلارىنا دا بٸلدٸردٸم. ەرينە, بۇل بٷگٸن-ەرتەڭ شەشٸلە سالاتىن شارۋا ەمەس. بۇل – مەنٸڭ جەكە ۇسىنىسىم, دەگەنمەن, وسىعان بايلانىستى سٸزدەردٸڭ دە كٶزقاراستارىڭىزدى بٸلگٸم كەلەدٸ. قازاق تٸلٸ بالا باقشادان باستاپ وقىتىلسا, باسقا ۇلتتىڭ بالالارى دا ٷيرەنٸپ شىعار ەدٸ. ال, قازاق تٸلٸن مەڭگەرگەن باسقا ۇلت ٶكٸلدەرٸ قاشاندا سىي-قۇرمەتكە يە ەكەنٸن كٶرٸپ جٷرسٸزدەر. ٶتكەندە پاۆلوداردا پرەزيدەنتپەن بولعان كەزدەسۋدە الەكسەي لودوچنيكوۆ دەگەن بوزبالا دومبىرامەن ەن سالىپ, ەپ-سەتتە جۇلدىز بولىپ شىعا كەلدٸ, – دەدٸ بولات جۇمابەكۇلى.
ناۋرىز مەرەكەسٸ جايلى
ايماق باسشىسىنىڭ ەكٸنشٸ ۇسىنىسى ناۋرىز مەرەكەسٸنە بايلانىستى بولدى. بٸر قىزىعى, بٸزدەر انا بٸر جىلدارى وسى مەسەلە جايلى «جاس الاشتىڭ» بەتٸندە جازعان بولاتىنبىز. 22 ناۋرىز ەرينە, مەملەكەتٸمٸز ٷشٸن ٷلكەن مەرەكە, جىلدىڭ باسى. بٸراق ناۋرىز ايىندا بۇل جاقتا كٷن ەلٸ دە سالقىن بولىپ تۇرادى. تٸپتٸ كەيدە الاي-تٷلەي بوران سوعاتىن كەزدەرٸ دە ەسٸمٸزدە. دەگەنمەن, مەرەكە بولعاسىن كيٸز ٷيلەر تٸگٸلەدٸ, ماڭىندا ساۋدا-ساتتىق جٷرٸپ جاتادى. ەر ۇيىم-مەكەمەنٸڭ تٸككەن كيٸز ٷيلەرٸندە حالىق ەت اساپ, ناۋرىز كٶجە ٸشٸسەدٸ. ەرينە ٸشٸمدٸكسٸز ەمەس. سىرتتاعى تون-تىماق كيٸپ قورباڭداسقان ەل امالسىزدان اراق-شاراپپەن اۋىز جىلىتادى. توننىڭ سىرتىنان ۇلتتىق شاپان كيگەن ٶنەرپازدار جارىم ساعاتتاي ەن سالعان بولادى. مٸنە, بٸرەر ساعاتتىڭ ٸشٸندە زىر ەتٸپ ٶتە شىعاتىن بۇل جاقتاعى ناۋرىز مەيرامىنىڭ كٶرٸنٸسٸ وسىنداي. اتى ناۋرىز بولعانىمەن, مەرەكەلٸك نىشانى شامالىلاۋ. كەزدەسۋ ٷستٸندە بولات باقاۋوۆ وسى مەسەلەنٸ سٶز ەتتٸ.
–ناۋرىز كەلگەندە, بٸزدٸڭ جاقتا كٷن ەلٸ سالقىنداۋ بولادى, حالىق دۇرىستاپ مەرەكەلەي المايدى. سوندىقتان جوعارى جاققا تاعى دا بٸر ۇسىنىس ايتسام دەپ جٷرمٸن. 22 ناۋرىز كٷنٸ جابىق عيماراتتاردا سپورتتىق, باسقاداي مەدەني شارالار ٶتكٸزٸپ, ال مەرەكەنٸ سەل كەشٸرەكتەۋ, كٷن جىلىنعاسىن ٶتكٸزسە, جاراسىپ كەتەر ەدٸ, – دەدٸ ەكٸم.
ەگەر جوعارىعى جاق بۇنى قولداي قالسا, ورىندى-اق ۇسىنىس ەكەن دەپ ويلادىق. كٶك شىعىپ, كٷن جىلىنعاسىن تويلانسا, حالىق تا جادىراپ قالار ەدٸ.
تاعى بٸر ايتا كەتەتٸن جاڭالىق, بيىلعى جىلى وبلىس ەكٸمدٸگٸ قاراجات بٶلٸپ, جەرگٸلٸكتٸ ون شاقتى قالامگەردٸڭ قازاق-ورىس تٸلدەرٸندە كٸتاپتارىن شىعارىپ بەرگەن. «قاجەت بولسا, كەلەسٸ جىلى ون ەمەس, جيىرما جازۋشىنىڭ كٸتابىن شىعارامىز. وعان مٷمكٸنشٸلٸك بار, جەرگٸلٸكتٸ قالامگەرلەردٸ قولداۋ – بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز. جىل اياعىنا دەيٸن ەلٸ دە تالاي كەزدەسەمٸز, وي-پٸكٸرلەرٸڭٸزدٸ تىڭدايمىز. بيىلعى جىلى ەكٸباستۇز قالاسىندا مەشھٷر-جٷسٸپ بابامىزدىڭ ٷلكەن ەسكەرتكٸشٸن ورناتىپ, ٶزٸنٸڭ كەسەنەسٸنە دەيٸنگٸ 80 شاقىرىمدىق جولدى اسفالتتاماقپىز» – دەپ سٶزٸن تٷيٸندەگەن ەكٸم بٸزدەرمەن قوش ايتىستى.
سونىمەن, جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت دەگەن اتالى سٶزگە سٷيەنسەك, بۇل جەردە اسىرا ماقتاپ باقاۋوۆتىڭ باعىن اسىرماقشى بوپ وتىرعان جوقپىز. قۇلاق ەستٸپ, كٶز كٶرگەسٸن ايتامىز. ەڭ باستىسى, بۇل ازاماتتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعىمىز – تۋعان تٸلگە دەگەن ىقىلاس-پەيٸلٸ دۇرىس ەكەن. بۇل باسشىلاردىڭ اراسىندا سيرەكتەۋ ۇشىراساتىن جايت. ال ەندٸ ەرٸ قاراي نە بولارىن ۋاقىت كٶرسەتە جاتار دەدٸك.
سايلاۋ بايبوسىن, پاۆلودار
