Aimaqqqa jańa basshy kelgen saiyn, jaqsy jańalyq, oń ózgerister kútetinimiz ras. Ásirese, týǵan tilimiz ben rýhani sanamyz mesheýleý qalǵan bizdiń óńir úshin bir silkinis kerek-aq deimiz. Biraq qudaiǵa kúnáli bolsaq ta aitaiyq, osyny qolǵa alaiyn, durys jolǵa qoiaiyn degen basshyny áli kózimiz kórgen joq edi. Bul týraly áńgime qozǵai qalsań jergilikti atqarýshy bilik: «Qazaq tilindegi oblystyq gazet bar, «Naizatas» degen (eki tilde) ádebi jýrnal shyǵady, qalamger qaýym jyl saiyn azdy-kópti ákimniń qoldaý grantyn alasyńdar, endi senderge ne kerek?» – degen ýáj aitady. Al, qazaq tilindegi bir jýrnal, bir gazetpen bul jaqtaǵy rýhaniiattyń jaǵdaiy túzelip ketpesi belgili. Olardy oqityn da, oqymaityndar da bar.
Qazir Pavlodar qalasynda orystildi 4-5 gazet shyǵady. Odan basqa aýdandarda shyǵatyn orystildi ondaǵan basylymdar óz aldyna. Oblys halqynyń 70-80 paiyzy sol gazetterdi oqidy. Óńirdegi aqparattyq saiasatty jasap otyrǵandar da solar. Bul týraly talai márte jazalyp júr, biraq qulaqqa iler adam joq. Qazaq tilinde aimaqtyq bir durys gazet nege ashpaisyzdar dep Erlan Arynnyń da, Bozymbaevtyń tusynda da aitqanbyz. Eshbiri selt etpedi.
...Bala baqshadan bastaý kerek
Bunyń bárin qozǵap otyrǵan sebebimiz, ótken jyldyń aiaǵynda, aimaqtyń jańa basshysy Bolat Baqaýov qalamger qaýymmen kezdesý ótkizip, jyldaǵy dástúrli garantty tapsyryp, ekijaqty pikir almasý uiymdastyrǵan. Jasyratyny joq, oblystaǵy orystildi aýdannyń biri bolyp sanalatyn Jelezinkada týyp-óskesin, bul azamat ta ulttyq rýhaniiat máselesine salqyndaý shyǵar júretinbiz. Biraq ózimen kezdesip, kózqarasyn baiqaǵan soń, bul pikirimizdi ózgertýge týra keldi.
Bárinen buryn ákimniń áńgimeni qazaq tili máselesinen bastaǵany tań qaldyrdy. Burynǵy basshylar bul taqyrypty shamalary kelse ainalyp ótýge tyrysatyn.
– Qazir keńes mektebinde oryssha synypta oqyǵandardy qazaq tilin shala biledi dep aiyptap jatady. Shynyn aitaiyn, sol kezde mektebimizde qazaq tili degen pán tipten oqytylmaityn. Sosyn umytpaǵanda qaitesiń? Biraq zaman solai boldy eken dep, barlyǵyn saiasatqa jaba bermei, ózimiz úirenýimiz kerek. Sebebi til ózimizdiki, ol bizden basqa kimge qajet? Al, endi tildi damytamyz desek, eń áýeli bala baqshalardy qazaq tildi etýimiz kerek. Balanyń sábi shaǵynan sanasyna sińgen til eshqashan da umytylmaidy. Men osy oiymdy úkimet basshylaryna da bildirdim. Árine, bul búgin-erteń sheshile salatyn sharýa emes. Bul – meniń jeke usynysym, degenmen, osyǵan bailanysty sizderdiń de kózqarastaryńyzdy bilgim keledi. Qazaq tili bala baqshadan bastap oqytylsa, basqa ulttyń balalary da úirenip shyǵar edi. Al, qazaq tilin meńgergen basqa ult ókilderi qashanda syi-qurmetke ie ekenin kórip júrsizder. Ótkende Pavlodarda prezidentpen bolǵan kezdesýde Aleksei Lodochnikov degen bozbala dombyramen án salyp, áp-sátte juldyz bolyp shyǵa keldi, – dedi Bolat Jumabekuly.
Naýryz merekesi jaily
Aimaq basshysynyń ekinshi usynysy Naýryz merekesine bailanysty boldy. Bir qyzyǵy, bizder ana bir jyldary osy másele jaily «Jas Alashtyń» betinde jazǵan bolatynbyz. 22 naýryz árine, memleketimiz úshin úlken mereke, jyldyń basy. Biraq naýryz aiynda bul jaqta kún áli de salqyn bolyp turady. Tipti keide alai-túlei boran soǵatyn kezderi de esimizde. Degenmen, mereke bolǵasyn kiiz úiler tigiledi, mańynda saýda-sattyq júrip jatady. Ár uiym-mekemeniń tikken kiiz úilerinde halyq et asap, naýryz kóje ishisedi. Árine ishimdiksiz emes. Syrttaǵy ton-tymaq kiip qorbańdasqan el amalsyzdan araq-sharappen aýyz jylytady. Tonnyń syrtynan ulttyq shapan kigen ónerpazdar jarym saǵattai án salǵan bolady. Mine, birer saǵattyń ishinde zyr etip óte shyǵatyn bul jaqtaǵy naýryz meiramynyń kórinisi osyndai. Aty Naýryz bolǵanymen, merekelik nyshany shamalylaý. Kezdesý ústinde Bolat Baqaýov osy máseleni sóz etti.
–Naýryz kelgende, bizdiń jaqta kún áli salqyndaý bolady, halyq durystap merekelei almaidy. Sondyqtan joǵary jaqqa taǵy da bir usynys aitsam dep júrmin. 22 naýryz kúni jabyq ǵimarattarda sporttyq, basqadai mádeni sharalar ótkizip, al merekeni sál keshirekteý, kún jylynǵasyn ótkizse, jarasyp keter edi, – dedi ákim.
Eger joǵaryǵy jaq buny qoldai qalsa, oryndy-aq usynys eken dep oiladyq. Kók shyǵyp, kún jylynǵasyn toilansa, halyq ta jadyrap qalar edi.
Taǵy bir aita ketetin jańalyq, biylǵy jyly oblys ákimdigi qarajat bólip, jergilikti on shaqty qalamgerdiń qazaq-orys tilderinde kitaptaryn shyǵaryp bergen. «Qajet bolsa, kelesi jyly on emes, jiyrma jazýshynyń kitabyn shyǵaramyz. Oǵan múmkinshilik bar, jergilikti qalamgerlerdi qoldaý – bizdiń mindetimiz. Jyl aiaǵyna deiin áli de talai kezdesemiz, oi-pikirlerińizdi tyńdaimyz. Biylǵy jyly Ekibastuz qalasynda Máshhúr-Júsip babamyzdyń úlken eskertkishin ornatyp, óziniń kesenesine deiingi 80 shaqyrymdyq joldy asfalttamaqpyz» – dep sózin túiindegen ákim bizdermen qosh aitysty.
Sonymen, jaqsynyń jaqsylyǵyn ait degen ataly sózge súiensek, bul jerde asyra maqtap Baqaýovtyń baǵyn asyrmaqshy bop otyrǵan joqpyz. Qulaq estip, kóz kórgesin aitamyz. Eń bastysy, bul azamattyń ulttyq qundylyǵymyz – týǵan tilge degen yqylas-peiili durys eken. Bul basshylardyń arasynda sirekteý ushyrasatyn jait. Al endi ári qarai ne bolaryn ýaqyt kórsete jatar dedik.
Sailaý Baibosyn, Pavlodar
