كٷرمەۋٸ شەشٸلمەگەن مەسەلەسٸ كٶپ سالاعا پاندەمييانىڭ سالدارى دا وڭاي تيگەن جوق. ٶتكەن جىلدان بەرٸ كٸتاپ نارىعىنىڭ ويىنشىلارى ٷلكەن شىعىنعا باتتى. باسپالار مەن كٸتاپ ساۋداسىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردٸڭ جۇمىسى توقتاپ, توقسان پايىزعا دەيٸن تابىسىنان ايىرىلعان. ساراپشىلار تاياۋ ۋاقىتتا كٸتاپ نارىعىنداعى قولايسىز جاعدايلار بٸرتە-بٸرتە قالپىنا كەلەدٸ دەپ وتىر. الايدا كٸتاپتىڭ باعاسى ٶسۋٸ مٷمكٸن. زەرتتەۋلەر كٶرسەتكەندەي, كٶپتەگەن وتباسىدا كٸتاپ تۇتىنۋشى سەبەتٸندەگٸ تاۋارلار تٸزٸمٸنە كٸرمەگەن. دەسەك تە قوعامدا قانداي ٶزگەرٸستەر بولسىن, كٸتاپتىڭ رۋحاني ٶنٸم, تەربيە قۇرالى, وي-ٶرٸستٸڭ باستاۋى رەتٸندەگٸ ميسسيياسى ٶزگەرمەك ەمەس.
بٷگٸندە قازاقستاندىق باسپالار مەن باسپاحانالاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ نۇر-سۇلتان جەنە الماتى قالاسىندا شوعىرلانعان. كٸتاپ پالاتاسىندا تٸركەلگەن مىڭنان استام باسپانىڭ بارلىعى دەرلٸك كٸتاپ شىعارۋ ٸسٸمەن اينالىسپايدى. وتاندىق نارىقتا ساناۋلى باسپالاردىڭ عانا ٶنٸمدەرٸ سۇرانىسقا يە. ال كٸتاپ نارىعىنىڭ 90 پايىزعا جۋىعىن كٶرشٸ رەسەيدە شىققان ٶنٸمدەر قۇرايتىن بولسا, قازاق وقىرمانى ەلٸ كٷنگە قازاقشا وقيتىن كٸتاپقا زەرۋ بولىپ جٷر.
ەلٸمٸزدٸڭ وبلىستارىندا جٷرگٸزٸلگەن ساۋالداما نەتيجەسٸن سارالاساق, 14 پەن 30 جاس ارالىعىنداعى وقىرمانداردىڭ 80 پايىزعا جۋىعى كٸتاپتى سيرەك وقيدى ەكەن. Picodi.com-نىڭ ەۋروپا, ازييا, سولتٷستٸك جەنە وڭتٷستٸك امەريكا, افريكا, اۋسترالييا جەنە قازاقستاندا جٷرگٸزگەن زەرتتەۋلەرٸ قازاقستاندىقتاردىڭ 20 پايىزى كٸتاپقا دەگەن قىزىعۋشىلىعى جوقتىعىن انىقتاعان.
«كٸتاپ ٶندٸرٸسٸ دامىماي, مەنەدجمەنت جولعا قويىلمايدى», دەيدٸ بٸزبەن ەڭگٸمەسٸندە جازۋشى-عالىم, «ارىس» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى عاريفوللا ەنەس. «قوعامداعى كەز كەلگەن پروبلەما, مەيلٸ ول ەكونوميكالىق بولسىن, ساياسي بولسىن, ناقتى شەشٸمٸن تاپپاي, ونداعان جىلدارعا سوزىلۋى مٷمكٸن ەمەس. ٶكٸنٸشكە قاراي, قازاقستانداعى كٸتاپ ٶندٸرٸسٸنٸڭ تٷيٸندٸ مەسەلەلەرٸ وتىز جىلدان بەرٸ شەشٸمٸن تاپپاي كەلەدٸ. بٸز وسى ۋاقىت ٸشٸندە قازاق كٸتابىنىڭ جاي-كٷيٸ, ونىڭ تارالىمى, كٸتاپ ساۋداسى, ت.ب. تۋرالى ايتۋداي-اق ايتىپ كەلەمٸز. تٷرلٸ ٸس-شارا ٶتەدٸ, بٸراق ونىڭ بەرٸ كٸتاپ ٶندٸرٸسٸ اتتى ٷلكەن كەشەندٸ مەسەلەنٸڭ بٸر-بٸر ٷزٸك بٶلٸگٸ عانا. پروبلەما كەشەندٸ بولعان سوڭ, بٸرٸ شەشٸلسە, بٸرٸ شەشٸلمەيدٸ. مەسەلەن, اۆتورلار بارشىلىق, بٸراق گونورار مەسەلەسٸ مٷلدە جولعا قويىلماعان. گونورار ماردىمسىز بولسا دا ونى مەملەكەتتٸك تاپسىرىسپەن شەشكٸمٸز كەلەدٸ, بٸراق بۇل تۇستا بەسەكەلەستٸك جوعالادى. بٸرەۋلەر ونى شەلەكتەپ پايدالانسا, ەكٸنشٸلەرٸنە قاسىقتاپ تا تيمەيدٸ», دەيدٸ ع.ەنەس. باسپاگەرلەر كٸتاپ ساۋداسىن دامىتقىسى كەلگەنٸمەن دٷكەن عيماراتىن جالعا الۋ مەن ساتۋشىنىڭ ەڭبەكاقىسى ٶزٸن ٶزٸ اقتامايدى دەيدٸ. جىل سايىن كٸتاپ تارالىمى قۇلدىراپ كەلە جاتقاندىقتان, ٶنٸمنٸڭ باعاسى بٸرنەشە ەسە ٶسەدٸ, ال ونى تۇتىنۋشىنىڭ قالتاسى كٶتەرمەيدٸ. بٸر توننا قاعاز سوناۋ يت جىلى 1 مىڭ دوللار بولاتىن, ەلٸ دە سول 1 مىڭنىڭ شاماسىندا, بٸراق ول تەڭگەگە شاققاندا 75 مىڭ تەڭگە بولدى, ودان سوڭ 120 مىڭ, 150 مىڭ, ال قازٸر 430 مىڭ تەڭگە, وسىلاي شارىقتاپ كەتە بەرەدٸ. 20-30 جىلدىق تاريحى بار باسپالار كٸتاپ نارىعىنداعى بەلگٸلٸ بٸر سالاعا (تاقىرىپقا) بەيٸمدەلگٸسٸ كەلەدٸ (مىسالى, نوتالى كٸتاپ, تاريحي, مەديتسينا, سپورت, بالالار ەدەبيەتٸ, ەسكەري, تەحنيكا, ت.ب.), بٸراق وعان تٷرلٸ ۆەدومستۆولار تاراپىنان تۇراقتىلىق, ساباقتاستىق جوق. ونىڭ سوڭى رەداكتورلاردىڭ ەمبەباپتىعىنا, تەرمينولوگييانىڭ جٷيەلەنبەۋٸنە ەكەلٸپ سوعادى. سوندا «بۇل تٷيٸننٸڭ شەشٸمٸ قانداي?» دەپ قىنجىلادى باسپاگەر. – ول ٷشٸن ارتىق ەشتەڭە ويلاپ تابۋدىڭ قاجەتٸ جوق. كٸتاپ ٶندٸرٸسٸن زاماناۋي تۇرعىدا دامىتۋ قاجەت. زامانىمىز – نارىق, كاپيتاليزم. ەندەشە, ەسكٸ كەڭەستٸك, سوتسياليستٸك كەزەڭدٸ اڭساماي, كاپيتاليستٸك جولمەن العا جىلجۋىمىز كەرەك». نارىقشىلاردىڭ ايتاتىنى, قازاقستاندا حالىق سانى از, باسپا دا, باسپاحانا دا جەكەمەنشٸكتٸڭ قولىندا دەيدٸ. كٸتاپ ٶندٸرٸسٸ جەتٸم بالا كٷيٸن كەشۋدە, ونىمەن اينالىساتىن كوميتەت تە, دەپارتامەنت تە, تٸپتەن بٶلٸم دە جوق. وسى ورايدا تۋريزم سالاسى, بولماسا مەديتسيناداعى ستوماتولوگييا ەسكە تٷسەدٸ. ولار دا تۇتاستاي جەكەنٸڭ قولىندا, بٸراق ولاردى دامىتۋ ستراتەگيياسى, كٷندەلٸكتٸ تاكتيكاسىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەر بار. سول سيياقتى كٸتاپ ٶندٸرٸسٸن دە دامىتۋ كەرەك. وعان ٷلگٸ رەتٸندە گەرمانيياداعى كٸتاپ-ساۋدا بيرجاسىن الۋعا بولادى. «بۇل – كٸتاپ ٶندٸرٸسٸن دامىتۋدىڭ ناعىز زاماناۋي نۇسقاسى. وسى سالا مەملەكەتكە ميللياردتاعان تابىس پەن سالىق تٷسٸرٸپ وتىر. ەگەر ٷكٸمەت كٸتاپ ٶندٸرٸسٸنە قارجى سالىپ, كاپيتاليزاتسييا جٷرگٸزسە, ازداعان جىلدا بارلىق پروبلەما شەشٸلۋٸ مٷمكٸن. وعان, ەرينە, مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ مەرتەبەسٸنٸڭ جوعارىلاۋى, لاتىن گرافيكاسىنا كٶشۋٸمٸز دە ەرەكشە سەرپٸن بەرەرٸ سٶزسٸز» دەيدٸ ع.ەنەس.
تاعى بٸر جاناما مەسەلە, «قازاقستان», «جالىن», «بٸلٸم», «انا تٸلٸ», «قاينار» سيياقتى دەستٷرلٸ باسپالارىمىزدىڭ ٶنٸمدەرٸ ازايىپ, باسشىلارىنىڭ جاسى ۇلعايۋىنا بايلانىستى رۋحانيياتىمىز بۇرىنعى پوزيتسييالارىنان ايىرىلىپ بارادى. اعا بۋىننىڭ ورنىن باسىپ كەلە جاتقان جاس باسپاگەرلەردٸڭ اراسىندا كٸتاپ ٶندٸرٸسٸنٸڭ دامىماي جاتقانىنا ٶكٸنٸشپەن قارايتىندار از. ولار ەلەكتروندى كٸتاپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە كٸتاپ ساتۋ, كٸتاپ تاراتۋ دەگەن مەسەلەگە دەن قويىپ, ونى بٷگٸنگٸ شوۋ-ٶمٸردٸڭ بٸر بٶلشەگٸ رەتٸندە قاراۋعا بەيٸم. «ەلٸ بەسٸكتەگٸ كٷيٸندە جاتقان كٸتاپ ٶندٸرٸسٸ كٶشٸن توقتاتىپ, ونى «بۇقارالىق مەدەنيەت» دەڭگەيٸنە تٷسٸرەر بولساق, رۋحانيياتىمىزدىڭ ەرتەڭگٸ كٷنٸ قانداي كٷيگە ۇشىرارىن كٶزگە ەلەستەتۋدٸڭ ٶزٸ قيىن», دەيدٸ باسپاگەر.
قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارما تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى, اقىن اقبەرەن ەلگەزەك وتاندىق كٸتاپ ساۋداسى نارىعىنىڭ, جالپى كٸتاپ شىعارۋ ٸسٸنٸڭ زاڭمەن رەتتەلمەگەنٸن العا تارتادى. بۇل مەسەلە سوڭعى جىلداردا تٸپتەن ٶزەكتٸ بولا تٷستٸ. «وقىرمانعا قازاق تٸلٸندەگٸ كٸتاپتار قولجەتٸمسٸز. كەز كەلگەن كٸتاپ دٷكەنٸنە بارا قالساڭىز, قازاقشا كٸتاپتار جەتٸمنٸڭ كٷيٸندەي. ال ورىس تٸلٸندەگٸ كٸتاپتار ەلٸمٸزدەگٸ كٸتاپ ساۋدا جٷيەسٸنٸڭ 80-90 پايىزىن قۇرايدى. كٸتاپ ساۋداسى – ٷلكەن بيزنەس ھەم ۇلتتىق يدەولوگييانىڭ, رۋحانيياتىمىزدىڭ اجىراماس بٸر بٶلشەگٸ. دەمەك, كٸتاپ شىعارۋ ٸسٸ مەملەكەتتٸڭ يگٸلٸگٸنە جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك» دەگەن ا.ەلگەزەك كٸتاپ ساۋداسىنان تٷسٸپ جاتقان قوماقتى قاراجاتتىڭ شەتەلگە كەتٸپ جاتقاندىعىنا الاڭداۋشىلىعىن بٸلدٸردٸ. وسى ورايدا الداعى ۋاقىتتا قازاق تٸلٸندەگٸ كٸتاپتاردىڭ سانىن ارتتىرۋ ٷشٸن كەزٸندە تٸلگە قاتىستى تالاپتى ورىنداۋدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا قويىلعان 50\50 نەمەسە 70\30 تالابىن كٸتاپ ساۋداسى جٷيەسٸنە دە ەنگٸزۋ ماڭىزدى دەيدٸ. ا.ەلگەزەكتٸڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە ادامزاتپەن بٸتە قايناسىپ كەلە جاتقان كٸتاپ شىعارۋ ٶندٸرٸسٸندە قازاق اۆتورلارىنىڭ قۇقىعى دا قورعالماعان.
جىل سايىن تەندەرلەرگە قاتىسىپ, قوماقتى قارجى ۇتىپ الىپ, ەسەسٸنە كٶركەمدٸك ساراپتامادان ٶتپەگەن, وقىرمانعا قاجەتسٸز كٸتاپتاردى شىعارىپ وتىرعان باسپالارعا باسقاشا كٶزقاراس قاجەت. ول ٷشٸن باسپا نارىعىندا بەسەكەلەستٸك ورتا قالىپتاستىرۋ كەرەك. سوندا عانا قازاق وقىرماندارىنىڭ سۇرانىسى قامتاماسىز ەتٸلٸپ, اۋىل كٸتاپحانالارىنا جٶنەلتٸلٸپ جاتقان «ماكۋلاتۋراعا» دا, «جاستار كٸتاپ وقىمايدى» دەگەن جاڭساق پٸكٸرگە دە توسقاۋىل قويىلعان بولار ەدٸ. مۇنىڭ ٶزٸ ٷلكەن بٸر ناۋقانعا اينالسا يگٸ. «ول ٷشٸن وبلىس, اۋدان ەكٸمدەرٸنە كٸتاپ ساتاتىن دٷكەندەر جەلٸسٸن دامىتۋ ٷشٸن ارنايى تاپسىرما بەرٸلٸپ, ەلەكتروندى, اۋديو كٸتاپتار نارىعىنا دا كٶڭٸل بٶلٸنۋٸ قاجەت. وسى ورايدا الماتى وبلىسىنىڭ تالدىقورعان قالاسىندا كٸتاپ دٷڭگٸرشەكتەرٸنٸڭ پايدا بولۋىن قۋانارلىق جاعداي دەپ قابىلداعان اقبەرەن ەلگەزەك «سوڭعى بٸر-ەكٸ جىلدا كٸتاپ نارىعىندا تىڭ اۋدارمالار, بالالار كٸتاپتارى, ٸسكەرلٸك ەدەبيەتتەر كٶپتەپ شىعا باستادى. بۇل ەلٸمٸزدە كٸتاپ نارىعىنىڭ از بولسا دا دامىپ كەلە جاتقاندىعى مەن كٸتاپ وقۋ كۋلتٸنٸڭ ورالا باستاعانىن كٶرسەتەدٸ», دەپ اتاپ ٶتتٸ. بۇعان دەلەل رەتٸندە ا.ەلگەزەكتٸڭ اۆتورلىعىمەن شىققان «بولماعان بالالىق شاق» كٸتابىنىڭ بەس مىڭ تارالىممەن ٷلكەن سۇرانىسقا يە بولعانىن اتاپ ٶتۋگە بولادى. بۇل قازاق كٸتابىنا دەگەن سۇرانىستىڭ بار ەكەنٸنٸڭ بٸر دەلەلٸندەي. الايدا «مەلومان», «كنيجنىي گورود» سيياقتى كٸتاپ ساۋداسى دٷكەندەرٸنە ٶز كٸتابىمدى ٶتكٸزە المادىم» دەپ قىنجىلىسىن بٸلدٸرگەن اۆتور وسى تۇرعىدا ەلەكتروندى كٸتاپ ساۋدا جٷيەسٸنٸڭ دە بٸر ٸزگە تٷسپەگەندٸگٸن, اۆتورلىق قۇقىقتىڭ زاڭمەن قورعالمايتىندىعىن العا تارتتى.
اككاۋنت اشىپ الىپ, وقىلىمدى اۆتورلاردىڭ كٸتابىن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ارقىلى ساۋدالاپ جاتقانداردى سوت ارقىلى جٷگەندەۋدٸڭ ٶزٸ قيسىنسىز. وسى ورايدا ەلەكتروندى كٸتاپتار بازاسى دا زاڭمەن قورعالىپ, ونىڭ ناسيحاتى جاسالۋى قاجەت دەپ اتاپ ٶتكەن اۆتور بٷگٸندە جۇرتشىلىقتىڭ ينتەرنەتتەن, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەن جالىققانىن ايتادى. سوندىقتان دا بٸلٸمدٸ كٶتەرەتٸن قۇندى دٷنيەلەرگە جۇرتشىلىق مۇقتاج بولىپ وتىر. وتاندىق كٸتاپ شىعارۋ ٸسٸن دامىتۋدا شەتەل تەجٸريبەسٸنە دە كٶڭٸل بٶلۋ قاجەتتٸگٸن العا تارتقان ا.ەلگەزەكتٸڭ ايتۋىنشا, مەسكەۋ مەترولارىنداعى وقىرمانداردىڭ كٸتاپسٷيگٸش تەجٸريبەسٸ بٸزگە دە ٷلگٸ بولسا يگٸ. ال ينتەرنەتتەگٸ تٷرلٸ-تٷستٸ بەزەندٸرٸلگەن ورىس تٸلٸندەگٸ كٸتاپتاردان كٶز سٷرٸنەدٸ. «تاعى بٸر ەسكەرە كەتەتٸن جايت, جاڭادان ٶسٸپ كەلە جاتقان اقىن-جازۋشىلار ٷشٸن شەتەلدٸڭ ٷزدٸك قالامگەرلەرٸن تانۋ ماڭىزدى. ولارعا مەكتەپ پارتاسىنان شەتەل كلاسسيكتەرٸنٸڭ شىعارمالارى وقىتىلمايدى. ورىس ەدەبيەتٸن ەۋروپا, ازييا, تاعى باسقا ەلمەن بٶلٸپ-جارىپ وقۋدىڭ قاجەتٸ شامالى. وسى ورايدا ورىس ەدەبيەتٸ مەكتەپ باعدارلاماسىندا شەتەل ەدەبيەتٸ دەگەن پەننٸڭ قۇرامىندا جەكە بٸر تاراۋمەن بەرٸلٸپ وقىتىلسا, مۇنىڭ يدەولوگييالىق ماڭىزىمەن قاتار, سالا ماماندارى ٷشٸن دە پايداسى زور بولاتىنى انىق, دەپ اتاپ ٶتتٸ ا.ەلگەزەك.
بٷگٸندە قوعامدا كٶرنەكتٸ وقىرمان قالىپتاستىرىپ جٷرگەن باسپاگەر, AmalBooks باسپاسىنىڭ جەتەكشٸسٸ, بٸرنەشە كٸتاپتىڭ اۆتورى, Forbes Kazakhstan جۋرنالىنىڭ قازاق نۇسقاسىنىڭ باس رەداكتورى باقىتجان بۇقارباي ەلٸمٸزدە ەندٸ عانا دامىپ كەلە جاتقان تەۋەلسٸز باسپاگەرلٸكتٸڭ ەزٸرگە بيزنەستەن گٶرٸ اعارتۋشىلىق باعىتىنىڭ باسىم ەكەندٸگٸن ايتادى. «كٸتاپتارىن مەملەكەتتٸك باعدارلاما اياسىندا شىعاراتىن باسپالاردىڭ قارجىلىق تەۋەكەلدەرٸ از دەۋگە نەگٸز بار. ال تەۋەلسٸز باسپاگەرلەر ەردايىم تەۋەكەلگە بارادى, ٶيتكەنٸ ەدەبي جوبالاردى دٷنيەگە ەكەلۋ ٷشٸن ٶز قاراجاتىن سالادى. كٸتاپ ٶتپەي قالسا, شىعىنىڭ قايتپايدى», دەپ اتاپ ٶتتٸ باقىتجان بۇقارباي. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, تەۋەلسٸز باسپاگەرلٸك باعىتتىڭ تابىسىنا قازٸر بٸرنەشە فاكتور ەسەر ەتەدٸ. ەڭ الدىمەن, نارىقتىڭ اياسى تار.
ەلدەگٸ وقىرماندار نارىعى شاعىن بولعاندىقتان جەنە باسپا كٶبٸنەسە قازاق تٸلٸندە كٸتاپ شىعارۋعا دەن قويىپ وتىرعاندىقتان باسپاگەرلٸك سالاسى – مارجاسى تٶمەن بيزنەس سالاسىنا جاتادى. ەكٸنشٸدەن, ازاماتتارىمىزدىڭ كٶپشٸلٸگٸندە تابىسىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن بٸلٸمٸن شىڭدايتىن قۇرالدارعا جۇمساۋ ەدەتٸ ەلٸ قالىپتاسپاعان. «جەكە باسىم جىلىنا بٸرنەشە جٷز مىڭ تەڭگەگە كٸتاپ ساتىپ الامىن. ٶزٸمە وقۋعا عانا ەمەس, جاقىندارىما سىيلاۋ ٷشٸن دە قاجەت, – دەيدٸ ب.بۇقارباي. – دەمەك, كٸتاپ وقيتىن ادامداردىڭ ٶزٸندە تۇراقتى كٸتاپ ساتىپ الۋ ەدەتٸ جوق. ٷشٸنشٸدەن, بۇل ماسشتابتالۋعا كەلەتٸن كەسٸپ تٷرٸ ەمەس». باقىتجان بۇقارباي اتاپ ٶتكەندەي, قازٸرگٸ كەزدە قازاق وقىرمانى قالىپتاسۋ ٷستٸندە. ٶزٸنٸڭ قالاۋىن, تالعامىن, ماقساتىن بٸلەتٸن وقىرماندار از. جانىنداعىلار وقى دەسە وقيتىن ەلٸكتەگٸش وقىرماندار كٸتاپتى ماقساتىنا ساي تاڭداۋ كەرەكتٸگٸنە نازار اۋدارا بەرمەيدٸ. بۇل تاماقتى تالعاماي جەگەنمەن بٸردەي, مۇنداي وقىرمانداردا «اقپاراتتىق گيگيەنا» قالىپتاسپاعان. وقىرمان ٸزدەنٸپ ٶزٸنە قاجەتتٸ كٸتاپتان گٶرٸ «حايپ» بولىپ جاتقان, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەلەردەگٸ تانىمال اۆتورلاردىڭ كٸتاپتارىن وقيدى. دەسەك تە, كٸتاپ جازعاننىڭ بەرٸن مىقتى قالامگەر دەپ ايتا المايمىز. ال قازٸرگٸ وقىرمان جارنامانىڭ قۇربانى بولىپ وتىرعانى تاڭعالارلىق جاعداي ەمەس. دەگەنمەن نارىق ٶسٸپ كەلەدٸ, اۆتورلار دا كٶبەيۋدە. وقىرماندار قالىپتاسىپ بولمادى دەگەنٸمٸزبەن, العا جىلجۋ بار.
ساراپشىلار ايتسا ايتقانداي-اق, وتاندىق كٸتاپ شىعارۋ ٸسٸنٸڭ بٷگٸنگٸ بەتالىسىنا كەدەرگٸ بولاتىن سەبەپتەر كٶپ. قازاق تٸلٸندەگٸ كٸتاپتار قولجەتٸمسٸز. تىڭ شىعارمالاردىڭ, اۆتورلاردىڭ ناسيحاتى كەمشٸن. قالاي بولعاندا دا وتاندىق باسپا نارىعىندا قازاق تٸلدٸ كٸتاپتاردىڭ كٶسەگەسٸنٸڭ كٶگەرٸپ وتىرعانى – سالا جاناشىرلارىنىڭ ارقاسى. كٶپتەگەن اۆتور كٸتاپتارىن جەكە قارجىسىنا نەمەسە دەمەۋشٸلەردٸڭ قولداۋىمەن شىعارىپ جٷر. دەگەنمەن دە ەكونوميكالىق تۇرعىدان مٷمكٸندٸگٸ مول سالا اۆتورلاردى, باسپاگەرلەر مەن پوليگرافيستەردٸ تولعاندىرعانىمەن, ونىڭ مەسەلەسٸ مەملەكەتتٸڭ قولداۋىنسىز شەشٸلمەيتٸنٸ بەلگٸلٸ.
رەسپۋبليكادا «قوعامدىق ماڭىزى بار ەدەبيەتتەردٸ باسىپ شىعارۋ جەنە تاراتۋ» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا جارىققا شىعاتىن كٸتاپتار بيىلدان باستاپ ۇلتتىق مەملەكەتتٸك كٸتاپ پالاتاسىنا جٷكتەلٸپ وتىر. وسى كەزگە دەيٸن مەملەكەت تاراپىنان باسىلاتىن كٸتاپ ٶندٸرٸسٸنە قاتىستى كٶپتەگەن سىن ايتىلىپ كەلگەنٸ بەلگٸلٸ. وسى ورايدا وقىرمان مەن اۆتورلاردى تولعاندىراتىن مەسەلە – «قوعامدىق ماڭىزى بار ەدەبيەتتەردٸ باسىپ شىعارۋ جەنە تاراتۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزدى, وقىرمان ٷشٸن پايداسى بار كٸتاپتاردىڭ جارىق كٶرۋٸ. مەملەكەتتٸك تاپسىرىسپەن بٸر اتالىم 5 مىڭ دانامەن جارىق كٶرەتٸن بولسا, ونىڭ بارلىعىن دەرلٸك ايماقتارداعى كٸتاپحانالارعا ٷلەستٸرگەننەن گٶرٸ قانداي دا بٸر بٶلٸگٸن ساتىلىمعا شىعارعان ەلدەقايدا تيٸمدٸ. ٶيتكەنٸ اۆتور ٷشٸن كٸتاپتان پايدا تابۋ قيىننىڭ-قيىنى. ال جەكەلەگەن كٸتاپ دٷكەندەرٸنٸڭ شارتتارى اۆتورلار ٷشٸن تيٸمسٸز.
بٷگٸندە وتاندىق باسپالاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ مەملەكەتتٸك باعدارلامالارعا ارقا سٷيەپ وتىرعانى بەلگٸلٸ. ال تەندەرلەرگە تەجٸريبەسٸ جوق باسپالاردى قاتىستىرۋ دا باسپاگەرلەردٸ تولعاندىراتىن تٷيتكٸلدٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ. تەندەر كەزٸندە جاڭادان اشىلعان, باسپا جٷيەسٸ جولعا قويىلماعان باسپالارعا كٸتاپ شىعارۋ قۇقىن بەرۋدٸڭ دە ارنايى تەتٸكتەرٸ قاراستىرىلۋى قاجەت. تٸپتەن مەملەكەتتٸك تاپسىرىسپەن شىعاتىن كٸتاپتارعا مونيتورينگ جاسالماۋى سالدارىنان كٸتاپ بٸر اتاۋمەن ەكٸ جىل قاتارىنان باسىلادى, ال ٶڭٸردەگٸ كٸتاپحانالار سول كٸتاپتى قايتالاپ الۋعا مەجبٷر. ال ەلٸمٸزدەگٸ كٶپتەگەن مەكتەپتٸڭ كٸتاپحانالارىنا سوڭعى جيىرما جىلدا كٶركەم شىعارمالار جەتپەگەن. بٷگٸندە قازاق كٸتابىن قولداپ وتىرعان تەك مەملەكەتتٸك كٸتاپحانالار عانا. كٶركەم شىعارمالار جازاتىن جاس قالامگەرلەردٸڭ شىعارمالارى ساتىلىمدا جوقتىڭ قاسى. ال بالالار ەدەبيەتٸ بٶلٸمٸندەگٸ تانىمدىق باسىلىمدار مەن وقۋلىقتاردىڭ سانىن ارتتىرۋ – ۋاقىت كٷتتٸرمەيتٸن مەسەلە. قازاق كٸتابىنىڭ قاراپايىم وقىرمانعا قولجەتٸمسٸز بولۋىنىڭ تاعى بٸر سەبەبٸ – باعاسىنىڭ قىمباتتىعى. ٶزٸندٸك قۇنىنا 50-60 پايىز ٷستەمە قوسىلاتىندىقتان, تابىسى تٶمەن وتباسىلاردىڭ اي سايىن كٸتاپ ساتىپ الۋعا شاماسى كەلە بەرمەيتٸنٸ انىق.
وسى ورايدا تيٸستٸ مينيسترلٸك, باسپاگەرلەر, پوليگرافيستەر قاۋىمداستىعى مەن كٸتاپحانالار تٷيٸسۋ تەتٸگٸن تاپپاي, شەتەل تەجٸريبەسٸندەگٸ وزىق ٷلگٸلەر نەگٸزگە الىنباي, تٷپتەپ كەلگەن سالاعا تٷبەگەيلٸ مونيتورينگ جاسالماي, قوردالانعان مەسەلەلەردەن ارىلۋ قيىن. ساپاسى جاعىنان دا, مازمۇندىق تۇرعىسىنان دا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ, شەتەلدٸك باسپاگەرلەردٸڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزاتىن وتاندىق ٶنٸمدەردٸ جوق دەپ ايتا المايمىز. تٷپتەپ كەلگەندە, قازاق كٸتابىنىڭ ناسيحاتى تٶمەن. وسىلايشا, تٷيتكٸلدٸ مەسەلەسٸ بٸر-بٸرٸمەن ساباقتاسىپ جاتقان سالاعا باسقاشا كٶزقاراس قاجەت. وقىرمان سۇرانىسىنا قاراي كٸتاپ شىعارۋ, كٸتاپ ٸسٸنٸڭ قىر-سىرىن زەرتتەۋ ٸسٸ ۋاقىت كٷتتٸرمەيتٸن ەلەۋمەتتٸك ھەم ساياسي ماڭىزدى مەسەلە.
"ەگەمەن قازاقستان"
