ۇلتى اۋعان, بٷگٸندە تانىمال جازۋشى حالەد حوسسەينيدٸڭ بٸردەن بەستسەللەرگە اينالعان دەبيۋتتىق «جەل سوڭىنان قۋعاندار» رومانىنداعى بالالار اراسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ ادام تاعدىرىنا الاپات ەسەرٸ تۋرالى وقىعاندا دٷنيە استاڭ-كەستەڭ بولىپ كەتكەندەي كٷي كەشەسٸڭ. كٷلسە تەك شىنايى كٷلەتٸن پەرٸشتەدەي پەك جانداردى كەيبٸرەۋلەر قالاي عانا زەبٸرلەيدٸ ەكەن?! ٶكٸنٸشكە قاراي, بالالاردىڭ ەڭ باقىتتى شاعىنىڭ شىرقىن بۇزىپ, ساناسىنا, جانىنا جازىلماس جارا سالاتىن زورلىق-زومبىلىق ەرەكەتتەرٸ تىيىلماي تۇر.
باس پروكۋراتۋرا كەلتٸرگەن دەرەككە سەيكەس 5 جىلدا (2010-2014) تٸركەلگەن قىلمىستار سانى 3623-تٸ قۇراپتى. ال ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ يۋۆەنالدى پوليتسييا بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى ەسەت وسپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2016 جىلى 531 بالا سەكسۋالدىق سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراسا, 2017 جىلدىڭ تەك سەگٸز ايىندا وسىعان ۇقساس 364 دەرەك تٸركەلٸپتٸ. بٸر ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى قاتاڭ تەرتٸپتەگٸ كولونييادا 54 ادام «پەدوفيليزم» بويىنشا جازاسىن ٶتەۋدە. كٶڭٸلگە قاياۋ تٷسٸرەتٸنٸ – زورلىق-زومبىلىق ەرەكەتتەرٸ سوڭعى ۋاقىتتا مەكتەپ جاسىنداعى بالالار اراسىندا بەلەڭ الۋدا. وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى سارىاعاش اۋدانى اباي اۋىلىنداعى 7 جاستاعى بالانىڭ وقيعاسى بٷكٸل ەلدٸ شۋلاتقانى ەستە. تٶبە شاشتى تٸك تۇرعىزار وسىنداي جاعدايلاردىڭ بەلگٸلٸسٸنٸڭ ٶزٸ از ەمەس. ال «شۋ شىعارمايىق» دەپ جارييا ەتٸلمەي جاتقاندارى قانشاما? قورىققانىنان, ۇيالعانىنان ەشكٸمگە ايتا الماي, ٸشقۇسا بوپ جٷرگەندەر بولسا شە. كٶپ جاعدايدا زورلىق كٶرگەن بالالار بولعان سۇمدىق تۋرالى اشىق ايتۋعا قورقاتىنىن كەزٸندە جاقىپ اسانوۆ تا ايتقان-دى. بالالار اراسىنداعى ٶزٸ-ٶزٸنە قول جۇمساۋ دەرەكتەرٸنٸڭ كٶبەيۋٸنٸڭ بٸر سەبەبٸ وسى بولۋى دا مٷمكٸن عوي. نە دەگەنمەن دە ويلانارلىقتاي قورقىنىشتى جاعداي.
ەلەمدٸك تەجٸريبەدە پەدوفولييامەن كٷرەستە حيمييالىق كاستراتسييا قولدانىلادى. بۇل تەسٸل ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان بٸزدٸڭ ەلدە دە ەنگٸزٸلگەنٸ بەلگٸلٸ. العاشقى كاستراتسييا قىركٷيەك ايىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا جازاسىن ٶتەپ جاتقانداردىڭ بٸرٸنە قولدانىلماق. ەركەكتٸڭ سەكسۋالدىق بەلسەندٸلٸگٸن ۋاقىتشا توقتاتاتىن تەسٸل ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلدەرٸندە وڭ نەتيجە بەرگەن. گەرمانييادا حيمييالىق كاستراتسييادان كەيٸن قىلمىستى قايتالاعاندار 3 پايىزدى عانا قۇراسا, ۇلىبريتانييادا اتالمىش تەسٸلدەن سوڭ پەدوفيليزم دەرەگٸ 50 پايىزعا تٶمەندەگەن. حيمييالىق دەرٸنٸڭ دەنساۋلىققا تەرٸس ەسەرٸ دە جوق ەمەس. ول ادامنىڭ ەستە ساقتاۋ قابٸلەتٸن تٶمەندەتٸپ, كٷيزەلٸسكە, ەلسٸزدٸككە, ينفارك, ينسۋلت, قانت ديابەتٸنە سوقتىرىپ, بٷيرەككە تاس بايلانۋى قاۋپٸن تۋدىرادى.
حيمييالىق كاستراتسييا مەسەلەنٸڭ تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸمٸ بولا المايدى دەۋشٸلەر دە تابىلۋدا. اسفەنديياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ پسيحياترييا, پسيحوتەراپييا جەنە ناركولوگييا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى بەلگٸباي شاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ناۋقاستىڭ فيزيولوگييالىق ەمەس, پسيحولوگييالىق جاعدايىنا كٶڭٸل اۋدارۋ ماڭىزدى. «ونداي ادامدى وقشاۋلاۋدىڭ ورنىنا, ەمدەۋ كەرەك» دەيتٸن مامان ناۋقاستى ەمدەۋدە ٷلكەن پسيحولوگييالىق ەلەۋمەتتٸك جۇمىستىڭ قاجەتتٸگٸن ايتۋدا. ال وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا مەديتسينالىق پسيحولوگتار مەن ەلەۋمەتتٸك قىزمەتكەرلەر دايارلانبايدى ەكەن. سوندىقتان الدىمەن وسى مەسەلەگە ماڭىز بەرگەن ورىندى.
ال ەلەۋمەتتەنۋشى گٷلنارا يسمۋحانوۆانىڭ ايتۋىنشا, پەدوفيلدەردٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ پسيحولوگييالىق اۋىتقۋى جوق, ورنىقتى ادامدار. مەسەلەگە قاتىستى قايشى ويلار ونىڭ كٷردەلٸلٸن, زەرتتەۋدٸ قاجەت ەتەتٸنٸن بٸلدٸرسە كەرەك. بٸزدٸڭ قوعامدا بۇنداي تاقىرىپتاردا ەڭگٸمە قوزعالا بەرمەيدٸ. وسىنداي جايسىز وقيعا ورىن السا دابىرا قىلماۋعا تىرىسادى. ال سودان مەسەلە شەشٸلسە قانٸ? امەريكالىق زەرتتەۋلەردٸڭ قورىتىندىسىنا سٷيەنگەن گٷلنارا يسمۋحانوۆا پەدوفولييا كٶرسەتكٸشٸ قاي كەزدە دە شامامەن بٸر دەڭگەيدە بولعان دەگەندٸ كٶلدەنەڭ تارتادى. كٶپ ايتىلماعانىمەن كەڭەستٸك كەزەڭدە دە ونداي دەرەكتەر از ۇشىراسپاپتى. ەلەۋمەتتانۋشى زەبٸر كٶرگەندەردٸ اشىق بولۋعا, مەيلٸ ول تۋىسقان ادامى بولسا دا كٸنەلٸ ادامنىڭ اتىن اتاۋعا ۇيالماۋعا شاقىرۋدا.
ۋايس ەرسايىنۇلى اتتى فەيسبۋك قولدانۋشىسى مەسەلەنٸ تالقىعا سالىپ, كەيبٸر «وتقا ماي» قۇيۋشى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸ بۇعاتتاۋ كەرەك دەگەن پٸكٸردە. «كٷلٸ مەكتەپتەردە اتا-انالاردىڭ قاتىسۋىمەن اشىق تەربيە ساعاتتارىن ٶتكٸزەيٸك! اشىق تەربيە ساعاتتارىندا زورلىق-زومبىلىق تۋرالى اشىق ايتىلسىن! «بالا پسيحولوگيياسىنا زاقىم كەلەدٸ» دەگەن ەسكٸ سوۆەتتٸك تٷسٸنٸكپەن تىيىم سالىنىپ تاستالعان تاقىرىپتىڭ بەرٸن اشىق تالقىلايىق. وتباسىلارىڭىزداعى كەمٸلەتكە جەتكەن بالالارىڭىزدى باقىلاۋعا الىڭىزدار! الايدا وسى شارالاردىڭ بەرٸنەن ەلدەقايدا تيٸمدٸ بٸر نەرسە بار. ول – گوموسەكسۋاليزمدٸ, بالالار پورنوگرافيياسىن اشىقتان-اشىق ناسيحاتتاپ جاتقان «ۆكونتاكتە», «درۋگۆوكرۋگ» سايتتارىن قازاقستان اۋماعىندا شەكتەۋ» – دەيدٸ ول.
قاي-قاي پٸكٸردٸڭ دە جانى بار. ٶيتكەنٸ مەسەلە كٷردەلٸ. ايتپاقشى كٷنٸ كەشە عانا قازاقستاننىڭ بالا قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلٸ زاعيپا باليەۆا ەلدە بالالار كودەكسٸ ەزٸرلەنٸپ جاتقانىن حابارلادى. بالالار قۇقىعىن قورعاۋدا ەڭ ٷزدٸك ەلەمدٸك تەجٸريبەلەر, ٷزدٸك داعدىلار ەسكەرٸلەتٸن كٶرٸنەدٸ. نە دە بولسا, باستاما قايىرلى, نەتيجەلٸ بولعاي. بٸزگە بەرٸنەن دە بالا كٷلكٸسٸ قىمبات.
مەلٸس سەيداحمەتوۆ
