كەيبٸر بۇقارالىق اقپارات قۇرالىنىڭ سٶز مەدەنيەتٸن ساقتاماي, اقپارات تاراتۋدا تٸل تازالىعىن ەلەمەۋٸ – قازاق تٸلٸنٸڭ تاعى بٸر ٶزەكتٸ پروبلەماسىنا اينالىپ بارادى. كەز كەلگەن وقيعا ورنىنان جەتكەن شۇعىل جاڭالىق 5 مينۋتتا ەسكٸرٸپ قالاتىن زاماندا, ٶكٸنٸشكە قاراي, بۇل ٷردٸس ودان ارى ٷدەي تٷسكەن.
مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن كومپانييالاردىڭ «پرەسس-رەليزدٸك» تٸلدە جازىلعان اقپاراتى باق-قا جولدانىپ, ول ارقىلى حالىققا جەتٸپ, قازاق تٸلٸنٸڭ وسى ٷردٸستەن قويىرتپاققا اينالىپ بارا جاتقانى بۇرىننان ايتىلىپ جٷر. جاقىندا مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ تٸل ساياساتى كوميتەتٸ وسى مەسەلە بويىنشا پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن جۋرناليستەرٸنٸڭ باسىن قوسىپ, ونلاين كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ. «قازاق تٸلٸنٸڭ مەيەگٸنە قالاي قايتىپ ورالامىز?» دەگەن سۇراقتىڭ تٶڭٸرەگٸندە قاتىسۋشىلاردان ناقتى ۇسىنىستار سۇرالعان بولاتىن.
«قازٸر مەملەكەتتٸك ورگانداردان باستاپ بيزنەستەگٸ قۇرىلىمدارعا دەيٸن باسپاسٶز اقپاراتتارىن ەۋەلٸ ورىس تٸلٸندە ەزٸرلەيدٸ. سودان كەيٸن قازاق تٸلٸنە اۋدارادى. سوندىقتان ولار تاراتقان اقپارات ورىسشا بولىپ شىعادى. ەكٸنشٸدەن ورىسشا ويلاۋ جٷيەسٸمەن, سٶز ساپتاۋىمەن, ورىسشا سٶيلەۋ زاڭدىلىقتارىمەن جازىلعان باسپاسٶز حابارلاماسى بٷكٸل باق-قا تاراتىلادى. ال بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قۇزىرلى ورگاندار بەرگەن اقپاراتتى ٶزگەرتۋگە كەيدە جٷرەكسٸنەدٸ, كەيدە تٸپتٸ سول مەملەكەتتٸك ورگانداعى ادامداردىڭ ٶزٸ حابارلاسىپ, «مىنا سٶيلەمدٸ ٶزگەرتپەڭدەر, كەلٸسٸلگەن» دەپ جاتادى. سوندىقتان جازۋ ستيلٸ مٷلدە بٶلەك اقپارات قۇرالدارى پايدا بولدى. وسىلايشا ٶز تٸلٸمٸزدە ٶزگە تٸلدٸڭ كەسەك-كەسەك ورالىمدارى ٶرٸپ جٷر», – دەپ سٶز باستادى ونلاين كەزدەسۋدە تٸل ساياساتى كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ەدٸلبەك قابا.
ونىڭ ايتۋىنشا, قاساڭ باسپاسٶز حابارلامالارىنان الىنعان اقپاراتتى وقىعان وقىرماننىڭ, ەستٸگەن كٶرەرمەننٸڭ سٶز ساپتاۋى بٸرتە-بٸرتە ورىسشالانىپ بارادى. بۇل جەردە «نەلٸكتەن اقپارات الدىمەن قازاقشا ەزٸرلەنبەيدٸ?» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. كوميتەت تٶراعاسى بۇل رەتتە ەلدەگٸ زاڭداردىڭ الدىمەن ورىس تٸلٸندە جازىلاتىنىنا باسا نازار اۋداردى. زاڭدى اۋدارعان كەزدە ەركٸن اۋدارماعا جول بەرٸلمەيتٸندٸكتەن, تٸپتٸ, حابارلاما قازاق تٸلٸندە بولعان كٷننٸڭ ٶزٸندە تٸلشٸلەر زاڭ مەتٸنٸندە, اتاۋىندا سەيكەسسٸزدٸك بولماس ٷشٸن ورىس تٸلٸندەگٸ تٷپنۇسقادان اۋىتقىماۋعا مەجبٷر. تاعى بٸر سەبەپ: زاڭداردان بٶلەك, ەلٸمٸزدەگٸ ٷلكەندٸ-كٸشٸلٸ جيىنداردىڭ كٶبٸسٸ ورىس تٸلٸندە ٶتەدٸ. قازاقشا وقىلاتىن باياندامانىڭ ٶزٸ الدىمەن ورىسشا دايىندالىپ, قازاقشاعا اۋدارىلادى. بۇل قازاقشا بايانداما جاساي الاتىن قازاقتار جوق دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. ونىڭ باستى سەبەبٸ – بۇل اقپاراتتى سۇراتۋشىلاردىڭ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ تولىققاندى مەڭگەرمەگەندٸگٸندە نەمەسە مٷلدە بٸلمەيتٸندٸگٸندە.
«قازاق تٸلدٸ جۋرناليستەردٸڭ باسىنان ٶتەتٸن بٸر اقيقات بار: ولارعا كٷندە اقپاراتتى ورىس تٸلٸنەن اۋدارىپ, پايدالانۋىنا تۋرا كەلەدٸ. ال اۋدارمامەن كٷندەلٸكتٸ اينالىسىپ جٷرگەن ادام بٸرتە-بٸرتە تٸلٸ ورىسشاعا اۋىسىپ بارا جاتقانىن ٶزٸ دە بايقاماي قالادى. بٷگٸن دە ەلەۋمەتتٸك جەلٸ تٸلٸمٸزدٸ ودان ارى قارابايىرلاندىرىپ جٸبەردٸ. ەرينە, تٸل جاناشىلارلارى بۇعان قاتىستى سىندى ايتىپ-اق جاتىر. الايدا مەسەلە تٸلدٸ مەڭگەرۋ دەڭگەيٸندە عانا ەمەس, ەر ادامنىڭ تٸل تازالىعىن, تٸل مەدەنيەتٸن ساقتاۋ جاۋاپكەرشٸلٸگٸندە جاتقان سيياقتى», – دەگەن ەدٸلبەك قابا وسى مەسەلەنٸ رەتكە كەلتٸرۋ ٷشٸن قاتىسۋشىلاردان ناقتى ۇسىنىس بٸلدٸرۋدٸ ٶتٸندٸ.
«كٸتاپ وقۋدى مەدەني قۇندىلىقتاردىڭ قاتارىنان شىعارىپ تاستادىق»
سەناتور, «قازاقستان مەديا اليانسى» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى نۇرتٶرە جٷسٸپ تٸلدٸڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ مەن تٸل مەدەنيەتٸنٸڭ ساقتالۋى تۇرعىسىنان قاراعاندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ىقپالى مەن قوعامدىق ساناعا ەسەرٸ ٶتە كٷشتٸ ەكەنٸن ەسكە سالدى. ەيتسە دە سٶز قولدانىسىنداعى جاۋاپسىزدىق, تالعامسىزدىق ٶرٸس الىپ وتىرعانىن جاسىرعان جوق.
«ەڭ ٷلكەن كەمشٸلٸك – سٶزدٸڭ ماعىناسىنا مەن بەرمەۋ. سٶزدٸڭ اۋىسپالى جەنە تۋرا ماعىناسى بولاتىنىن بەرٸمٸز جاقسى بٸلسەك تە, وسى مەسەلەگە كەلگەن كەزدە تٸلشٸلەر دە, راديو, تەلەارنا جۋرناليستەرٸ دە قازاق تٸلٸنٸڭ بوياۋىن, ماعىناسىن, فرازەولوگييالىق سٶيلەمدەردٸڭ بۇزىلماي ساقتالۋىن, ماقال-مەتەلدٸڭ شارتتارىن ورىنداي الماي جاتادى. بٷگٸن دە تٸل مەدەنيەتٸندە, جازۋ, سٶيلەۋ تۇرعىسىندا بٸرقاتار كەمشٸلٸك بار. تٸلشٸلەر ٶزٸنٸڭ سٶز ساپتاۋىندا باسقا تٸلدەردٸڭ زاڭدىلىقتارىنا ەتەك الدىرىپ كەتەدٸ. بٸر عانا مىسال: «كەرەكپٸز» دەگەن سٶزدٸڭ ٶزٸ باسىلىمدارعا دا, تەلەارنالارعا دا شىعىپ جاتىر. بۇل – كٸتاپ وقۋدى مەدەني قۇندىلىقتاردىڭ قاتارىنان شىعارىپ تاستاۋدىڭ سالدارى», – دەيدٸ سەناتور.
نۇرتٶرە جٷسٸپتٸڭ ايتۋىنشا, قازٸر جۋرناليستەر مەن تٸل ماماندارى كٸتاپ وقۋدى مٷلدە ازايتقان. ەلٸمٸزدەگٸ جوعارى وقۋ ورىندارىندا جۋرناليستەر فاكۋلتەتتەرٸنە كٶپ مٸندەت جٷكتەلەتٸنٸ بەلگٸلٸ. سەناتور بٸر جىلدارى ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتٸندە مەملەكەتتٸك ەمتيحان الاتىن كوميسسييانىڭ تٶراعاسى بولعانىن ەسكە الادى. سوندا بٸرنەشە ستۋدەنتتٸڭ 4 جىل وقىپ, الماتىداعى ۇلتتىق كٸتاپحانانىڭ قاي جەردە ورنالاسقانىن بٸلمەي, ديپلوم الىپ بارا جاتقانىنا كۋە بولىپتى.
«وسىدان كەيٸن نە سۇراۋعا بولادى? جۋرناليستەرگە جازۋ, سٶيلەۋ مەدەنيەتٸن, قازاق ەدەبي تٸلٸنٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن, ورفوگرافييالىق, ورفوەپييالىق ەرەجەلەردٸ ميىنا قۇيىپ تۇرىپ وقىتۋ كەرەك. ولاردى ەلەكتروندى سٶزدٸكتەرمەن قامتاماسىز ەتٸپ, ترانسليتەراتسييالىق, ورفوگرافييالىق, ورفوەپييالىق سٶزدٸكتەر بارلىق جۋرناليستتٸڭ جۇمىس ٷستەلٸندە جاتاتىنداي جاعداي جاسالۋى تيٸس. قازاق ەدەبي تٸلٸ, ونىڭ نورمالارى ٶز دەرەجەسٸندە ساقتالماسا, تٸلدٸڭ شۇبارلانۋ ٷدەرٸسٸنەن تاياق جەپ قالامىز. بلوگەرلەردٸڭ تٸلٸ ناعىز بەتپاق جەنە باتپاق تٸلگە اينالىپ بارا جاتىر. اقپاراتتىق تەحنولوگييالار دامىپ تۇرعان كەزدە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ تٸل مەدەنيەتٸن ساقتاۋى ٶتە ماڭىزدى. سوندىقتان حابار تاراتۋداعى ساپا مەملەكەتتٸك, ۇلتتىق مەسەلە بولىپ ەسەپتەلۋٸ كەرەك. بٸزدٸڭ قازاق تٸلٸنٸڭ گرامماتيكاسى تۇتاستاي كەزٸندە ورىس تٸلٸنٸڭ گرامماتيكاسىنا باعىندىرىلعان. مٸنە, سوندىقتان قازٸر ارامىزدا ورىس تٸلٸندە اكتسەنتسٸز سٶيلەيتٸن قازاقتاردىڭ سانى ٶتە كٶپ. ال ەندٸ لاتىنعا كٶشۋ – ٶز تٸلٸمٸزدٸڭ ماتريتساسىنا, تٶلتۋما قالىبىنا قايتا ورالۋدىڭ بٸر جولى دەپ ەسەپتەيمٸن», – دەپ سٶزٸن جالعاستىردى نۇرتٶرە جٷسٸپ.
سەناتور وتاندىق سەريالداردىڭ ٸشٸندە شۇبىرتپا سٶزدەر كٶپ كەزدەسەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. ٶزٸ كٶرٸپ قالعان «كەلٸنجان» دەگەن تەلەحيكاياداعى كەيٸپكەرلەردٸڭ «اتاشكا», «اپاشكا», «دوچا» دەپ سٶيلەيتٸنٸن سىنعا الدى.
«ال ولاردىڭ بەرٸن كينوعا كٸرگٸزۋ – بٸزدٸڭ سانامىزعا تىقپالاۋدىڭ ەڭ ٷلكەن تەسٸلٸ بولىپ وتىر. سوندىقتان مەنٸڭ ۇسىنىسىم – قازاقستان تەلەارنالارىندا تٷسٸرٸلەتٸن وتاندىق سەريالدار ستسەنارييٸن قابىلداۋ جەنە تٷسٸرٸلٸم كەزٸندە ارالاس قويىرتپاق سٶزدەر ەنٸپ كەتپەس ٷشٸن كٶركەمدٸك كەڭەستەرگە مەتٸنگە جاۋاپتىلىق, تٸل مەدەنيەتٸن ساقتاۋ تالاپتارى ەنگٸزٸلۋٸ كەرەك» – دەپ سٶزٸن اياقتادى نۇرتٶرە جٷسٸپ.
«بۇل – ديكتورلىق مەكتەپتٸ جابۋدىڭ سالدارى»
سەناتتىڭ تاعى بٸر دەپۋتاتى, تەلەۆيزييا مامانى دانا نۇرجٸگٸت قازاق تەلەۆيزيياسىنداعى تٸلدٸڭ ٶزگەرۋٸن – ديكتورلىق مەكتەپتٸڭ جابىلۋىنان كٶرەدٸ. بٸر كەزدەرٸ كلاسسيكالىق قازاق تٸلٸنٸڭ مەكتەبٸ جابىلىپ, ونداعى اكتەرلىق شەبەرلٸكتەن, كلاسسيكالىق تەاتر مەكتەبٸنەن ٶتكەن ۇستازدار بٸر كٷندە جۇمىسىنان قىسقارىپ قالعان. دانا نۇرجٸگٸت – سول ديكتورلىق مەكتەپتٸڭ سوڭعى جۇرناقتارى بولعان ازاماتتارمەن جۇمىس ٸستەپ, سول كٸسٸلەردٸڭ نازىن, ٶكپەسٸن, رەنٸشٸن ٶز كٶزٸمەن كٶرگەن ادامداردىڭ بٸرٸ.
«بٸزگە مەكتەپ بولعان ازاماتتار بٷگٸن «شٸركٸن-اي, ديكتورلىق مەكتەپ قايتا قالىپتاساتىن بولسا عوي» دەپ ارماندايدى. ورتامىزدا جٷرگەن قىمبات دوسجاننىڭ, اسىلبەك ىقسان, قاينار ولجايلاردىڭ ٶزٸ – بٸر-بٸر مەكتەپ. سول كٸسٸلەردٸڭ تەجٸريبەسٸن نەگە قولدانباسقا? تٷبەگەيلٸ ديكتورلىق مەكتەپتٸ جويعاننان كەيٸن قايتادان ٸرگەتاسىن قالاۋعا تۋرا كەلٸپ وتىر. سول جاعدايعا جەتتٸك. ديكتورلىق مەكتەپتٸ جانداندىرساق, ونىڭ ٸزٸمەن دۋبلياجدىق مەكتەپتەر دە قالپىنا كەلەر مە ەدٸ?.. ەرينە, دۋبلياجداعى بٸز كٶرٸپ, ەستٸپ وتىرعان داۋىستار, تٸل سينگورمونيزمٸ ساقتالماعاندىقتان, مۇنىڭ بەرٸ فيلمدەر مەن سەريالداردا كٶرٸنٸپ جاتادى. بۇل كٶرەرمەننٸڭ قۇلاعىنا قۇيىلعاندىقتان, «ٷلگٸلٸ تٸل وسى ەكەن» دەپ, سول تٸل قولدانىسقا ەنەدٸ دە كەتەدٸ», – دەيدٸ ول.
دانا نۇرجٸگٸت بۇعان جىعىلعان جۇدىرىق بولىپ بلوگەرلەردٸڭ تٸلٸ كەلە جاتقانىن ٷلكەن قاۋٸپ ەكەنٸن ايتىپ ٶتتٸ. بلوگەرلەر حالىقتىڭ اراسىندا تانىمال بولعاندىقتان, ولار سول تٸلٸمەن تەلەۆيزيياعا كەلٸپ قوسىلادى. ەرينە, بۇدان تٸل ودان سايىن ۇتىلادى, ودان سايىن شۇبارلانا تٷسەدٸ. ال بلوگەرلەرمەن جۇمىس ٸستەيتٸن ديكتورلىق مەكتەپ پەن تەلەۆيزييانىڭ ٶزٸنٸڭ زاڭدىلىعى بارىن تٷسٸندٸرەتٸن ادامنىڭ جوقتىعىنان ول سول تٸلٸمەن تەلەۆيزييا سالاسىندا جۇمىس ٸستەپ كەتە بەرەدٸ.
«تٸل عالىمدارى مەديا قىزمەتكەرلەرٸنە ناقتى نۇسقاۋلىقتاردى بەرۋٸ كەرەك»
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە, تٸلشٸلەرگە بەرگەن سۇحباتىندا قازاق تٸلٸنٸڭ مەيەگٸ تۋراسىندا ٶتكٸر ەرٸ ٶزەكتٸ ويىن بٶلٸسٸپ جٷرگەن بەلگٸلٸ رەداكتور, تٸل جاناشىرى نازگٷل قوجابەك قازاق تٸلٸ ورىس تٸلٸنٸڭ گرامماتيكاسىنا «بايلانىپ بولعانىن» ايتادى.
«بٸز بٸر نەرسەنٸ ورىندارىمەن اۋىستىرعان كەزدە ورىسشا سٶيلەيمٸز. «ايتاتىن بولاسىزدار, جازاتىن بولاسىزدار» دەيمٸز. بٸزدٸڭ راديوداعى تٸلشٸلەردٸڭ سٶزٸ عانا قازاقشا, بٸراق سٶيلەمدەرٸنٸڭ قۇرىلىسى بەرٸ ورىسشا. «جازىلىپ الىندى, ساتىلىپ الىندى» دەگەننٸڭ ٶزٸندە, مىسالى, بٸر عانا جۇرناقتىڭ ٶزٸ ەكٸ سٶزدٸ ورىسشاعا اينالدىرىپ جٸبەرٸپ وتىر. قازٸرگٸ قازاق تٸلٸندەگٸ بەرٸمٸز ٶز سٶزٸمٸزگە نازار اۋدارىپ, مەن بەرسەك, كٶمەكتەس سەپتٸگٸن قولدانعاندا دا, «-لىق, -لٸك, -دى, -دٸ» جۇرناقتارىنىڭ دا 70 پايىزى ورىسشا. ٸلٸك سەپتٸگٸمەن دە سول», – دەپ ويىمەن بٶلٸستٸ رەداكتور.
الماتى ەۋەجايىندا «رەگيستراتسييا پاسساجيروۆ ي وفورملەنيە باگاجا» دەگەن سٶز «جولاۋشىلاردىڭ تٸركەۋٸ مەن قول جٷكتەرٸنٸڭ رەسٸمدەۋٸ» دەپ اۋدارىلعان ەكەن. نازگٷل قوجابەكتٸڭ, ورىس تٸلٸنٸڭ «روديتەلنىي پادەجٸ» قازاق تٸلٸندە ٸلٸك سەپتٸگٸ بولىپ اۋدارىلعان. ال ول نەگٸزٸندە تابىس سەپتٸگٸمەن اۋدارىلۋى كەرەك, ياعني «جولاۋشىلاردى تٸركەۋ جەنە قول جٷگٸن رەسٸمدەۋ» بولۋى تيٸس. ٸلٸك سەپتٸگٸنٸڭ 70 پايىزى ورىسشا دەپ وتىرعانى وسىدان.
«بٸز «كوگو» دەگەندٸ «كٸمنٸڭ, نەنٸڭ» دەپ اۋدارىپ الامىز. ال شىن مەنٸندە «كٸمدٸ, نەنٸ» دەپ اۋدارىلۋى كەرەك. بٸز كٶپشە تٷردە ايتىپ جٷرگەن سٶزدەرٸمٸزدٸڭ 70 پايىزى – ورىسشا. مىسالى, «كٶپ ادامدار» دەگەننەن باستاپ بەرٸن دە ورىسشا ايتىپ وتىرمىز. بٸزدٸڭ تٸلٸمٸز ورىس تٸلٸنٸڭ گرامماتيكاسىنا كەتٸپ قالدى. سوندىقتان تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتىنا ٷلكەن ٶتٸنٸشٸم بار: قازٸرگٸ قازاق تٸلٸنٸڭ پروبلەمالارىن زەرتتەۋدە كەيٸنگٸ كەزدە ورفوگرافييا مەن پۋنكتۋاتسيياعا كٶپ نازار اۋدارىپ كەتتٸك. لەكسيكولوگييا, ەتيمولوگييا, ورفوەپييا, ورفوگرافييا مەسەلەلەرٸ كٶپ كٶتەرٸلەدٸ. ەلٸ كٷنگە دەيٸن قازاق تٸلٸنە قاتىستى قانداي دا بٸر ەڭگٸمە تۋىنداي قالسا, «راحمەت پە, ەلدە راقمەت پە» دەگەن داۋدىڭ تٶڭٸرەگٸنەن اسا الماي جٷرمٸز. كٶڭٸل كٷي مە, ەلدە كٶڭٸل-كٷي مە, نەمقۇرايلى ما, نەمقۇرايدى ما, «بٸراقتان» كەيٸن ٷتٸر قويىلا ما, جوق پا – كٶپ تالقىلانادى. ال شىن مەنٸندە گرامماتيكا تۇرعىسىندا قازٸر تٸل بٸلٸمٸ سالاسىنداعى عالىمدار مەديادا جۇمىس ٸستەيتٸن ادامدارعا ناقتى بٸر نۇسقاۋلىقتاردى بەرۋٸ كەرەك», – دەگەن رەداكتور بۇل مەسەلەنٸ ۋاقتىلى قولعا الماساق, تٸزگٸنگە كٶنبەي كەتەتٸنٸن ەسكە سالدى.
«تۋعان» مەن «تۋىلعان» سٶزدەرٸنٸڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ داۋ ەلٸ توقتايتىن ەمەس. «ونىڭ بٸر عانا ەمٸ بار» دەيدٸ رەداكتور. نازگٷل قوجابەكتٸڭ ايتۋىنشا, ەتٸس كاتەگورييالارىنا بايلانىستى قازاق تٸلٸندە ىرىقسىز ەتٸسكە تٷسپەيتٸن سٶزدەر بار دەپ, ناقتىلاپ سول سٶزدەردٸڭ تٸزٸمٸن جازىپ بەرۋ كەرەك. سوندا ەشكٸم «تۋىلعان» دەپ جازبايدى. ەيتپەسە «منويۋ پرويدەننىي پۋت» دەگەندٸ «مەنٸمەن جٷرٸلگەن جولدار» دەپ قولدانعانعا دەيٸن جەتتٸك قازٸر. ول كەدٸمگٸدەي تٸلٸمٸزگە سٸڭٸپ بارا جاتىر. «چەم زدەس ۆونياەت?» دەگەن سٶزدٸ «مىنا جەر نەمەن ساسىپ تۇر?» دەپ تە اۋدارىلىپ جٷر.
«ساتىلىپ الىنعان, جازىلىپ الىنعان» دەگەن تٸركەستەردٸڭ دۇرىس ەمەس ەكەنٸن جازۋ كەرەك. راديودان «مىنا كٷي وسىنداي جىلى جازىلىپ الىنعان» دەگەن سٶزدٸ ەستٸدٸم. ول نەگە «جازىلىپ الىنعان»? ەر سەپتٸك جالعاۋىنىڭ قىزمەتٸن ناقتى جازىپ بەرمەسەڭٸزدەر, مىنا كەتٸپ بارا جاتقان ٷردٸستٸ توقتاتا المايمىز. راديودا «قيىننان قيىستىرىپ, قيۋاسىن كەلتٸرٸپ» دەگەن سٶز جيٸ ايتىلادى. نەگە ول «قيۋاسىن كەلتٸرٸپ» بولۋى كەرەك? قازاقتا «قييۋىن كەلتٸرٸپ» ەمەس پە ەدٸ? بٸر سٶزدٸ بٸر سٶزدٸڭ ورنىنا قولدانۋ, سٶزدٸڭ ەتيمولوگيياسىنا ٷڭٸلمەۋ – بٶلەك ەڭگٸمە. بٸراق گرامماتيكالىق كاتەگورييالاردى بٸلمەۋدٸڭ, قاتە اۋدارۋدىڭ سالدارىن كٶرٸپ وتىرمىز. «ۆ پوسلەدنەە ۆرەميا» دەگەن سٶزدٸ كالكالاپ, قازاق تٸلٸندە «سوڭعى ۋاقىتتا» دەپ اۋدارىپ الدىق. ال قازاقشاسىندا ول كەيٸنگٸ كەزدە بولۋى كەرەك سيياقتى ەدٸ. سوڭعى سٶز, سوڭعى كەز دەپ كەتتٸك. ەرتەڭ سايلاۋدا تاعى دا «وسىنشا داۋىستار» دەپ سايرايمىز. نەلٸكتەن? ٶيتكەنٸ ورىسشاسىندا «گولوسوۆ» دەپ تۇرادى. نەلٸكتەن بٸزدٸڭ وعان بايلانىپ قالعانىمىزدى بٸلمەيمٸن. ورىس تٸلٸندەگٸ بٷكٸل كٶپشە تٷردە قولدانىلاتىن سٶزدەر قازاق تٸلٸنٸڭ سورىنا اينالدى. كٶرگەن قاتەمٸزدٸ جازامىز. باق سالاسىنداعى تانىستارعا ايتامىز. وسى مەسەلەلەردٸ تٸزە كەلە, تازا گرامماتيكا تۇرعىسىنان قازاق تٸلٸندەگٸ نۇسقاۋلىقتى كٷتەمٸز», – دەپ ۇسىنىسىن بٸلدٸردٸ
ونلاين كەزدەسۋدە تاعى بٸرقاتار تٸل مامانى مەن جۋرناليست ۇسىنىستارىن بٸلدٸردٸ.
قابىلدانعان قارار
ونلاين باسقوسۋدىڭ نەتيجەسٸندە قاتىسۋشىلار بەرگەن ۇسىنىستار نەگٸزٸندە قارار قابىلداندى. ول بويىنشا مەنشٸك نىسانىنا قاراماستان رەسپۋبليكا اۋماعىندا تٸركەلگەن بارلىق باق «بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 3-بابىن (بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ تٸلٸ) ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. تەلە-راديوارنالار مەن مەرزٸمدٸ باسپاسٶز بەتتەرٸندە, ەلەكتروندى باق-تا رەسمي جەنە باسقا دا حابارلاردى مەملەكەتتٸك تٸلدە تاراتۋ جەنە ناسيحاتتاۋ كەزٸندە تٸركەلەتٸن قاتەلەرگە تۇراقتى تٷردە مونيتورينگ جٷرگٸزٸپ, سەبەپتەرٸن انىقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ مٸندەتٸ بەلگٸلەندٸ. قارار بويىنشا مەنشٸك نىسانىنا قاراماستان باق ارقىلى مەملەكەتتٸك تٸلدە جٷرگٸزٸلەتٸن بارلىق تەلەحابار مەن جارييالاناتىن ماقالانىڭ دۇرىستىعىنا جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ بٸرٸنشٸ باسشىعا جٷكتەۋ كەرەك. سونداي-اق, مەملەكەتتٸك تٸلدە حابار تاراتاتىن باق ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن تانىمال سالا ماماندارىن, مەدياترەنەرلەردٸ, وسى سالانى زەرتتەپ جٷرگەن لينگۆيست-عالىمداردى تارتا وتىرىپ, ارنايى وقۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرۋ كٶزدەلگەن.
تٸل ساياساتى كوميتەتٸ سونىمەن بٸرگە ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالىنىڭ نازارىنا حابار تاراتۋ كەزٸندە «Termincom.kz», «ەmle كz», «Sozdikgor.kz» سايتتارىن پايدالانۋ كەرەكتٸگٸن ەسكە سالادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا حابار تاراتۋ مەن ماقالالار جارييالاۋ كەزٸندە جول بەرٸلگەن قاتەلەردٸ جيناقتاپ, سارالاپ, تٷرٸنە قاراي جٸكتەي وتىرىپ, «قاتەلەر سٶزدٸگٸن» دايىنداۋ جوسپارى دا بار. ودان بٶلەك باق سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك تٸلدٸ دامىتۋ ماقساتىندا تٸل جاناشىرلارى توبىن قۇرىلىپ, ٶڭٸرلەردە حابار تاراتاتىن باق پەن ينتەرنەت-رەسۋرستارعا تۇراقتى تٷردە مونيتورينگ جٷرگٸزٸلەتٸن بولدى.
