قر بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ (بقدا) جەكەلەگەن ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتكەن سەبەپتەردٸ اتادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
2020 جىلى جەنە 2021 جىلدىڭ ەكٸ ايىندا بقدا 9 ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىن ٶندٸرۋشٸگە جەنە كٶتەرمە, بٶلشەك ساۋداداعى 23 جەتكٸزۋشٸگە قاتىستى باعالىق سٶز بايلاسۋ فاكتٸسٸن انىقتاپ, تەرگەپ-تەكسەرۋ امالىنا باستاماشىلىق جاسادى.
ونىڭ ٸشٸندە 10 تەرگەپ-تەكسەرۋ باعالىق سٶز بايلاسۋ فاكتٸلەرٸن راستاۋمەن اياقتالدى. اتاپ ايتقاندا, نارىققا قاتىسۋشىلار اراسىندا باعالاردى كٶتەرۋ بويىنشا اۋىزشا جەنە جازباشا ۋاعدالاستىقتاردىڭ بولۋىن كٶرسەتەتٸن ناقتى مەن-جايلار انىقتالدى.
مونوپوليياعا قارسى تەرگەپ-تەكسەرۋدٸ باستاۋ جەنە نارىققا قاتىسۋشىلاردى جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋ ٷشٸن ولاردىڭ اراسىنداعى سٶز بايلاسۋدىڭ نەتيجەسٸ رەتٸندە باعالاردىڭ ٶسۋٸ نەگٸز بولىپ تابىلادى.
مەلٸم ەتٸلگەندەي, سٶز بايلاسۋ بولماعان جاعدايدا, شيكٸزات قۇنىنىڭ, تاۋارلارعا سۇرانىستىڭ ارتۋى جەنە ٶزگە دە كەز كەلگەن باسقا سەبەپتەر بويىنشا باعالاردىڭ ٶسۋٸ زاڭنامانى بۇزۋ بولمايدى.
اگەنتتٸك اقپاراتىنا سەيكەس, ەلٸمٸزدە باعانىڭ ٶسۋٸنە وبەكتيۆتٸ ەكونوميكالىق سەبەپتەردەن بولعان.
مەسەلەن, 2021 جىلدىڭ باسىنان باستاپ تاۋىق جۇمىرتقاسىنىڭ باعاسى 10,2% ٶستٸ. وعان سەبەپ: قۇس تۇماۋىنىڭ ٶرشۋٸ, قۇس باسىنىڭ 2,6 ملن-عا ازايۋى, جەمشٶپ قۇنىنىڭ 150% قىمباتتاۋى. ٶز كەزەگٸندە, قۇستاردىڭ قىرىلۋىنا قۇستاردى ۆاكتسينالاۋعا سۋبسيدييانىڭ الىنىپ تاستاۋى جەنە جۇمىرتقا قۇنىن ارزانداتۋعا اقشانىڭ ۋاقىتىلى بٶلٸنبەۋٸ ەسەر ەتكەن.
كٷنباعىس مايى 5,5% قىمباتتادى. بۇعان ەلەمدٸك باعالاردىڭ 53,8% ٶسۋٸ, رەسەيدە شيكٸزات تٷسٸمٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ سەبەپ بولدى.
قانت قۇنىنىڭ 2,3% ٶسۋٸنە ٸشكٸ نارىقتىڭ 60% قامتاماسىز ەتەتٸن رەسەي جەنە بەلارۋس ٶندٸرۋشٸلەرٸنٸڭ كٶتەرمە ساۋداداعى جەتكٸزۋشٸلەرٸ باعانى 64,5% ارتتىرۋى ەسەر ەتتٸ.
قاراقۇمىقتىڭ ٶنٸم بەرمەۋٸ جەنە ونىڭ كٶلەمٸنٸڭ 2 ەسەدەن استام قىسقارۋى باعانىڭ 2% قىمباتتاۋىنا الىپ كەلدٸ.
ٶزبەكستانعا مال ەكسپورتى مەن مالعا ارنالعان قۇراما جەم دايىندالاتىن استىقتىڭ جوعارى باعاسى سەبەبٸنەن سيىر ەتٸنٸڭ قۇنى 0,6% ٶستٸ.
جىل سايىن قىستا جەنە كٶكتەمدە جەمٸس-كٶكٶنٸس ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسى ولاردىڭ قورىنىڭ ازايۋىنا جەنە ساقتاۋ شىعىندارىنىڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى ٶسەدٸ.
تۇتاستاي العاندا, ازىق-تٷلٸك باعالارىنىڭ ٶسۋٸن تالداۋ باعالار قۇبىلمالىلىعىنىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ جوعارى يمپورتقا تەۋەلدٸلٸك بولىپ تابىلاتىنىن كٶرسەتەدٸ.
ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ 19 پوزيتسيياسىنىڭ 9-ى بويىنشا قازاقستاندا نارىقتىڭ تەرٸس تەڭگەرٸمٸ قالىپتاستى. اتاپ ايتقاندا, يمپورت ٷلەسٸ قانت 78%, سٷزبە – 50%, تاۋىق ەتٸ – 47%, كٷنباعىس مايى – 25%, سارى ماي – 23%, ماكارون (روجكي) – 27,9%, پيياز – 14%, قاراقۇمىق جارماسى – 12%, سيىر ەتٸ – 5% قۇرايدى.
قازاقستان ەۋرازەق شەڭبەرٸندەگٸ بٸرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭٸستٸككە قاتىسۋشى بولىپ تابىلادى. دسۇ مٷشەسٸ رەتٸندە قازاقستاندا باسقا شەت ەلدەرمەن ساۋداداعى كەدەرگٸلەر جويىلدى. وسىعان بايلانىستى, شەتەلدە ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ باعالارىنىڭ كەز كەلگەن ٶسۋٸ تاۋارلاردىڭ ەركٸن قوزعالىسى (قۇن ٶسۋٸنٸڭ يمپورتى) سالدارىنان جەرگٸلٸكتٸ باعالارعا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ.
ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا جىل سايىن شەكتٸ باعالاردى بەلگٸلەۋ, ساۋدا جەلٸلەرٸنە كرەديت بەرۋ (اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋ), مەملەكەتتٸك تۇراقتاندىرۋ قورلارىنان ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸن ٶتكٸزۋ سيياقتى نارىقتىق ەمەس ارالاسۋدىڭ بٸرقاتار شارالارى قابىلدانادى.
الايدا, بۇل شەشٸمدەر تاۋار نارىقتارىنداعى احۋالدى ٶزگەرتپەيدٸ جەنە ازىق-تٷلٸك تاۋار نارىقتارىنىڭ دامۋى, كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ جٷرگٸزۋ, ينۆەستيتسييالاردىڭ تٶمەندەۋٸ جەنە تاپشىلىقتىڭ پايدا بولۋى ٷشٸن تەۋەكەلدەر تۋدىرادى.
