QR Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi (BQDA) jekelegen azyq-túlik baǵasynyń artýyna yqpal etken sebepterdi atady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
2020 jyly jáne 2021 jyldyń eki aiynda BQDA 9 azyq-túlik taýarlaryn óndirýshige jáne kóterme, bólshek saýdadaǵy 23 jetkizýshige qatysty baǵalyq sóz bailasý faktisin anyqtap, tergep-tekserý amalyna bastamashylyq jasady.
Onyń ishinde 10 tergep-tekserý baǵalyq sóz bailasý faktilerin rastaýmen aiaqtaldy. Atap aitqanda, naryqqa qatysýshylar arasynda baǵalardy kóterý boiynsha aýyzsha jáne jazbasha ýaǵdalastyqtardyń bolýyn kórsetetin naqty mán-jailar anyqtaldy.
Monopoliiaǵa qarsy tergep-tekserýdi bastaý jáne naryqqa qatysýshylardy jaýapkershilikke tartý úshin olardyń arasyndaǵy sóz bailasýdyń nátijesi retinde baǵalardyń ósýi negiz bolyp tabylady.
Málim etilgendei, sóz bailasý bolmaǵan jaǵdaida, shikizat qunynyń, taýarlarǵa suranystyń artýy jáne ózge de kez kelgen basqa sebepter boiynsha baǵalardyń ósýi zańnamany buzý bolmaidy.
Agenttik aqparatyna sáikes, elimizde baǵanyń ósýine obektivti ekonomikalyq sebepterden bolǵan.
Máselen, 2021 jyldyń basynan bastap taýyq jumyrtqasynyń baǵasy 10,2% ósti. Oǵan sebep: qus tumaýynyń órshýi, qus basynyń 2,6 mln-ǵa azaiýy, jemshóp qunynyń 150% qymbattaýy. Óz kezeginde, qustardyń qyrylýyna qustardy vaktsinalaýǵa sýbsidiianyń alynyp tastaýy jáne jumyrtqa qunyn arzandatýǵa aqshanyń ýaqytyly bólinbeýi áser etken.
Kúnbaǵys maiy 5,5% qymbattady. Buǵan álemdik baǵalardyń 53,8% ósýi, Reseide shikizat túsiminiń tómendeýi sebep boldy.
Qant qunynyń 2,3% ósýine ishki naryqtyń 60% qamtamasyz etetin Resei jáne Belarýs óndirýshileriniń kóterme saýdadaǵy jetkizýshileri baǵany 64,5% arttyrýy áser etti.
Qaraqumyqtyń ónim bermeýi jáne onyń kóleminiń 2 eseden astam qysqarýy baǵanyń 2% qymbattaýyna alyp keldi.
Ózbekstanǵa mal eksporty men malǵa arnalǵan qurama jem daiyndalatyn astyqtyń joǵary baǵasy sebebinen siyr etiniń quny 0,6% ósti.
Jyl saiyn qysta jáne kóktemde jemis-kókónis ónimderiniń baǵasy olardyń qorynyń azaiýyna jáne saqtaý shyǵyndarynyń joǵary bolýyna bailanysty ósedi.
Tutastai alǵanda, azyq-túlik baǵalarynyń ósýin taldaý baǵalar qubylmalylyǵynyń negizgi sebebi joǵary importqa táýeldilik bolyp tabylatynyn kórsetedi.
Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderiniń 19 pozitsiiasynyń 9-y boiynsha Qazaqstanda naryqtyń teris teńgerimi qalyptasty. Atap aitqanda, import úlesi qant 78%, súzbe – 50%, taýyq eti – 47%, kúnbaǵys maiy – 25%, sary mai – 23%, makaron (rojki) – 27,9%, piiaz – 14%, qaraqumyq jarmasy – 12%, siyr eti – 5% quraidy.
Qazaqstan EýrAzEQ sheńberindegi biryńǵai ekonomikalyq keńistikke qatysýshy bolyp tabylady. DSU múshesi retinde Qazaqstanda basqa shet eldermen saýdadaǵy kedergiler joiyldy. Osyǵan bailanysty, shetelde azyq-túlik ónimderi baǵalarynyń kez kelgen ósýi taýarlardyń erkin qozǵalysy (qun ósýiniń importy) saldarynan jergilikti baǵalarǵa tikelei áser etedi.
Azyq-túlik ónimderiniń baǵasyn turaqtandyrý maqsatynda jyl saiyn shekti baǵalardy belgileý, saýda jelilerine kredit berý (ainalym qarajatyn tolyqtyrý), memlekettik turaqtandyrý qorlarynan azyq-túlik ónimderin ótkizý siiaqty naryqtyq emes aralasýdyń birqatar sharalary qabyldanady.
Alaida, bul sheshimder taýar naryqtaryndaǵy ahýaldy ózgertpeidi jáne azyq-túlik taýar naryqtarynyń damýy, kásipkerlik qyzmetti júrgizý, investitsiialardyń tómendeýi jáne tapshylyqtyń paida bolýy úshin táýekelder týdyrady.
