"اۋدارماعا "ەدەبيەتتٸڭ اشىناسىنداي" قاراۋدى دوعارۋ كەرەك"

اۋدارما – ادامزات مە­دەنيەتٸنٸڭ التىن كٶپٸرٸ. "جازۋشىلار ۇلتتىق ەدەبيەتتٸ جاساسا, اۋدارماشىلار ەلەمدٸك ەدەبيەتتٸ جاسايدى" دەگەن سٶز بار.

ورىستىڭ ۇلى شايىرى پۋشكين “اۋدارماشىلار – مەدەنيەتتٸ بٸر ەلدەن ەكٸنشٸ ەلگە تاسىمالداپ جەتكٸزەتٸن پوشتا اتتارى” دەگەن ەكەن.

جۇمەكەننٸڭ دە “كەي اۋدارعان اقىندارىما تٷيە جٷن شاپان كيگٸزدٸم” دەيتٸنٸ ەسٸڭٸزدە شىعار...

سٶزسٸز, كٶركەم اۋدارمانىڭ بٷگٸنگٸ كارتيناسى بۇلىڭعىر. ٶيتكەنٸ بٸزدە قازٸر جامان تەندەنتسييا پايدا بولعان. «باستىسى – تەرجٸمالاساق (اۆتوردىڭ كٸم ەكەنٸ, تاڭدالعان شىعارمانىڭ قانداي ەكەنٸ, استارىندا جاتقان سالماقتى ويدىڭ وقىرمان ساناسىنا جەتۋٸ, ٶز نۇسقاڭداعى مەتٸن مەن فورماداعى ٶزگەرٸس, ونىڭ ساپاسى ھەم جالپى قاتەلٸكتەرٸ ماڭىزدى ەمەس), قاعازعا تٷسكەن دٷنيەنٸ وقىلىمى جاقسى بٸر جەرگە جارييالاساق, شارۋا وسىمەن تەمام. جوقتان تەۋٸر» دەگەن قاراڭعى ادامنىڭ تٷسٸنٸگٸ تۋرالى ايتىپ وتىرمىن. ەلبەتتە, «قازانشىنىڭ ٶز ەركٸ - قايدان قۇلاق شىعارسا»... سوۆەتتٸك جٷيەگە ٶش, بٸراق ساناسى “كاپيتاليستٸك كٶزقاراستار مەن دەموكراتييالىق قوعامنىڭ تٷسٸنٸكتەرٸن” اۋىرسىنىپ, ولاردى تولىق قابىلداي الماي جٷرگەن قازاقستانداعى جاڭا فورماتسييانىڭ ادامى, ياكي بولاشاق ٶزگەرٸستەردٸ جاساۋشى بۋىن تاڭداۋ ەركٸنە, ٶزگە دە ازاماتتىق قۇقىقتارعا يە ەكەنٸنە داۋ جوق. سودان دا شىعار, ولار نە جازۋ كەرەك ەكەنٸن, قالاي جازۋ كەرەك ەكەنٸن, كٸمدٸ وقىپ-كٸمدٸ ۇسىنۋ قاجەت ەكەنٸن ويلاپ, اسا بٸر تولعانا قويمايدى. وقىرماننىڭ سۇرانىسى, ونىڭ تالعامى, ۋاقىت تالابى (قوعامدىق-ەلەۋمەتتٸك پروبلەمالار, زورلىق-زومبىلىق, نەسٸلدٸك كەمسٸتۋشٸلٸك, ياكي ديسكريميناتسييا, ادام قۇقىقتارى, كٷندەلٸكتٸ ساياسي پروتسەسستەر – ٶز بەتٸمٸزدٸ باسقان جارانىڭ بەرٸ) – تىرناقشا ٸشٸندەگٸ قازاقتىڭ ورتا بۋىن ھەم جاس ەدەبي ينتەللەگەنتسيياسى ٷشٸن ماڭىزدى ەمەستەي كٶرٸنەدٸ كەيدە. ونىڭ ايعاعى – كٸتاپ دٷكەندەرٸنٸڭ قازاق بٶلٸمٸندەگٸ تىم جۇپىنى كٶرٸنٸس.

بٸز بٸلەتٸن جەنە جيٸ باراتىن «مەلومان» مەن «كنيجنىي گورودتى» الساق بولادى. ول جەرلەردەن اۋدارما تٷگٸلٸ, كٶزٸ تٸرٸ اۆتورلاردىڭ, شىعارماسىندا ٶزەكتٸ, اۋقىمدى تاقىرىپتار قوزعالعان بٸر كٸتابىن تابا المايسىز. كەي قالامگەر مەن بٸرەڭ-ساراڭ ٶنەر ادامىنىڭ تٷرلٸ-تٷستٸ جيناقتارىن عانا كٶرەمٸز. ەلەمدە ەلدەقاشان تالقىلانىپ ٷلگەرگەن بەستسەللەرلەردٸڭ بٸرەۋٸن اتا تٸلٸمٸزدە ٶز ۋاقىتىندا وقىعان كٷنٸمٸز بولمادى. كلاسسيكا تۋرالى ايتپاي-اق قويدىق. نوبەل سىيلىعىن العانداردىڭ دا توم-توم دٷنيەسٸ جاتىر اعىلشىنشا, ورىسشا, تٷرٸكشە, نەمٸسشە سايراپ. شىن مەنٸسٸندە, سوڭعى جيىرما جىلدا بٸزدٸڭ قاۋىم وسى احۋالعا وپىنعانداي بوپ, مەملەكەتتٸ كٸنەلاۋدى, بيلٸك باسىنداعى جەكەلەگەن ادامداردى تابالاۋدى عانا جاقسى مەڭگەرگەندەي. ٶزٸمٸزگە «كٸمنٸڭ كەسٸرٸ, نە ٷشٸن وسىنداي كٷيدەمٸز, پروبلەما ٶزەگٸ نە?» دەپ سۇراق تا قويىپ كٶرمەدٸك.

مەسەلەن, بەلگٸلٸ قالامگەرلەر اۋدارماعا وتىرىپ, باسپالارمەن بايلانىس ورناتپايدى. ٸرٸ سومالار دەمەتە مە, تالاپتارى ۇناماي ما, دەڭگەيٸم جەتپەيدٸ دەپ كٷيٸنە مە, ەلدە جەكە شىعارماشىلىعىن ويلاپ نەمەسە داڭق اللەياسىندا شاپقىلاپ جٷرٸپ ۋاقىتىن زايا كەتٸرگٸسٸ كەلمەي مە, قۇداي بٸلسٸن. سوسىن وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرام دەپ ٷستەل باسىنا نەبٸر جولبيكە وتىرادى. ال ونداي اۆتورلاردان “ساپالى ٶنٸم” كٷتۋدٸڭ ٶزٸ – دالباسا ەڭگٸمە.

اناۋ ۇرلاپ وقيتىن قالىڭ كٶك كٸتاپتار, الاقانداي اق كٸتاپتار, مۇقاباسى كٶشٸرمە قارا كٸتاپتار ەسٸڭٸزدە شىعار?! سولاردىڭ اينالاسىندا بٸرنەشە جىل بويى داۋلى ەڭگٸمەلەر جٷردٸ عوي. ٸشٸندەگٸ دٷنيەلەرگە قاتىستى. مٷلدە قولعا المايتىنداي بولدىق. ۇلتتىق كٸتاپحانا جاساتقان ساپاسى سىن كٶتەرمەيتٸن تەرجٸمە شە? توعىز اۆتورىمىز بۇۇ-نىڭ بەس تٸلٸنە اۋدارىلدى دەپ سٷيٸنشٸلەپ ەك. جارىسا جازدىق. بٶركٸمٸزدٸ اسپانعا اتتىق. كەيٸن قالاي بولدى? بەرٸمٸز جان-جاقتان سىنادىق, مٸنەدٸك. اراسىندا ٶزٸمٸزدٸڭ اعالار دا, قاتارلاستار دا بار. نە ۆى پەرۆىە, كاك يا پونيمايۋ, نە ۆى پوسلەدنيە... (سٶز اراسىندا قوسا كەتەيٸن. 2002 جىلى نورۆەگييا كٸتاپ كلۋبىنىڭ نوبەل اتىنداعى نورۆەگييا ۋنيۆەرسيتەتٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ جاساقتاعان, 100 جيناقتان تۇراتىن «ەلەمدٸك كٸتاپحانا» سەريياسىنا لەۆ تولستوي (3), نيكولاي گوگول (1), فەدور دوستوەۆسكيي (4), انتون چەحوۆ (1), ۆلاديمير نابوكوۆ (1) سىندى ورىستىڭ ۇلى جازۋشىلارىنىڭ تۋىندىلارى ەنگەن. بارلىعى ەدٸلەتتٸ بولۋى ٷشٸن 54 ەلدەن كەلگەن 100 قالامگەر داۋىسقا سالىپ, ارنايى تاڭداۋ جٷرگٸزگەن. مٸنە, قازاققا جاقسى تانىس بەس اۆتور قالدىرعان مۇرانىڭ ٶزگە ەلدەردٸڭ وقىرماندارى مەن ەدەبيەتتانۋشىلارى, سونداي-اق بەلگٸلٸ سىنشىلارى تاراپىنان “ەلەم ەدەبيەتٸنٸڭ ۇلى شىعارمالارى قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن ەلەۋلٸ دٷنيەلەر” دەپ باعالانۋىنا اۋدارمانىڭ تيگٸزگەن ەسەرٸن جوققا شىعارا المايسىز عوي...)

ستۋدەنت كەزدە: “كەي ۋنيۆەرلەردە عالىمدار ٷلكەن دٷنيەلەردٸ شەكٸرتتەرٸنە اۋدارتادى. باعا ٷشٸن ولار بارىن سالادى. سوسىن ۇستازدارى دايىن قالپىندا جارييالاي بەرەدٸ” دەگەن ەڭگٸمە جيٸ ايتىلاتىن. مۇنىڭ قانشالىقتى راس ەكەنٸن بٸلمەيمٸن. بەلكٸم, جەي اڭىز دا شىعار. بٸراق اۋدارما سالاسىنداعى “بٷگٸنگٸ كارتينا” دەل وسىنداي سيتۋاتسييانىڭ ەر جاق, بەر جاعىندا ەكەنٸنە سەنۋگە بولادى.

مەملەكەت تاراپىنان «قازاق تٸلٸندەگٸ 100 جاڭا وقۋلىق» سىندى جوبالاردىڭ قولعا الىنىپ جاتقانىن بٸلەمٸز. ول دا – قاجىرلى ەڭبەكتٸڭ جەمٸسٸ. جوققا شىعارا الماسپىز. دەگەنمەن سول شارۋاعا بەل شەشٸپ كٸرٸسكەن ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ تٸزٸمٸندە نەگە عىلىمي-فيلوسوفييالىق ەڭبەكتەر عانا جٷر. سٶزسٸز, كٶپشٸلٸگٸ – قازاق وقۋى تيٸس دٷنيە.  بٸراق جاستارعا قاجەت كٶركەم شىعارمالار شە?! ەلەم ەدەبيەتٸ كلاسسيكتەرٸنٸڭ ۇلى ەڭبەكتەرٸ قايدا? ولاردى كٸمگە قالدىردىق?..

قۇرىعاندا بەر جاعىنداعى كينگتٸ, مۋراكاميدٸ, كوەلونى, حوسسەينيدٸ, چحارتيشۆيليدٸ, حارراريدٸ, دەن براۋندى, پەلەۆين مەن استۆاتساتۋروۆتى دا, بۋكەر مەن گونكۋردى, پۋليتتسەر مەن استريد ليندگرەن اتىنداعى, قالا بەردٸ ٶزگە دە ەلەۋلٸ ەدەبي ماراپاتتاردى العان اۆتورلاردى وقي الماي جٷرمٸز عوي.

ۇيات دەگەن مىناۋ. مەن سٸزگە سوڭعى جيىرما جىلدىڭ ٸشٸندە ەدەبيەت بويىنشا نوبەل سىيلىعىنىڭ يەسٸ اتانعان اۆتورلاردىڭ ەسٸم-سويىن كەلتٸرەيٸن: گيۋنتەر گراسس (1999), گاو سينتسزيان (2000), ۆيديادحار سۋرادجپراساد نايپول (2001), يمرە كەرتەس (2002), دجون ماكسۆەلل كۋتزەە (2003), ەلفريدا ەلينەك (2004), گارولد پينتەر (2005), ورحان پامۋك (2006), دوريس لەسسينگ (2007), جان-ماري گيۋستاۆ لەكلەزيو (2008), گەرتا ميۋللەر (2009), ماريو ۆارگاس لوسا (2010), تۋماس ترانسترەمەر (2011),  مو يان (2012), ەليس مۋنرو (2013), پاتريك موديانو (2014), سۆەتلانا الەكسيەۆيچ (2015), بوب ديلان (2016), كادزۋو يسيگۋرو (2017), ولگا توكارچۋك (2018), پەتەر حاندكە (2019). مٸنە, ەزٸرگە وسى تٸزٸم دە جەتەدٸ. قاراڭىزشى, لەك-لەگٸمەن قالدى عوي, اڭىز-ەفسانالاردىڭ كەيٸپكەرلەرٸندەي “بولاشاققا سەلەم ايتىپ”.

مەنٸڭشە, قاراسىنى سۇيىلىپ, بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە ٶركەنيەتتەن شەتقاقپاي قالعان, دٸني ھەم نەتٷرلٸ توبىرلىق ۋاعىزدان اقىل-ەسٸ مٷجٸلۋگە تاقاعان بٸزدٸڭ تەۋباشىل قاۋىم "قولدان جاسالعان قۇدايلار" مەن كاۋديلولاردىڭ ەمەس, دەل وسى تيتانداردىڭ, دارا قالامگەرلەردٸڭ سۋرەتتەرٸنە قاراپ ۇيالۋى كەرەك. وسىلاردىڭ بٸرەۋٸ قازاق تٸلٸندە تولىق سٶيلەمەي جاتىپ, كٸتاپحانالارىمىزدىڭ تٶرٸنە شىقپاي جاتىپ, قالاي اۋدارما جەنە ونىڭ ساپاسى جايىندا مەسەلە كٶتەرە الامىز?! دەمەك, بٸزدە تامىرىن تەرەڭنەن الاتىن “جاڭا اۋدارما مەكتەبٸ” قالىپتاسپاعان دەپ ايتۋعا تولىق نەگٸز بار عوي?! (ٶز ۋاقىتىندا شاما-شارقىنشا بەرٸ دە اۋدارىپ كٶرگەن بولۋى كەرەك. كلاسسيكتەر تەرجٸمالاعان شىعارمالاردى دا “باسىنا اي قاداپ, ٷستٸنە گٷل تٶسەپ”, كەرەكسٸز دٷنيەدەي ىسىرىپ تاستاي المايمىز. ولاردىڭ ٸشٸندە دە تاڭداۋلىسى بار).

بۇل سٶزٸمە قابىرعالى قالامگەر, اۋدارماشى, مارقۇم كەڭەس يۋسۋپتىڭ پٸكٸرٸ دەلەل بولا الادى. «نەگiزiندە بiزدە اۋدارما جٶنiنەن ٷلكەن مەكتەپ قالىپتاسقان جوق. راس, جاقسى اۋدارماشىلار بولدى. ول كiسiلەردiڭ كٶبi ٶمiردەن ٶتiپ كەتتi. ەندi وسى سالادا جاڭاشا كٶزقاراس كەرەك بولىپ تۇر. ٶيتكەنi, بۇل – ٶتە قاجەت ٶنەر. ونى باسقا ەلدەگiلەر بيiك دەڭگەيدە باعالاپ وتىر. ٶكiنiشكە قاراي, بiزدە ونداي كٶزقاراس تا ەلi قالىپتاسا قويعان جوق. اۋدارما – مەدەنيەتتەردiڭ جاقىنداسۋى. بiز بەرiن بiلiپ, تاني بiلگەنiمiز دۇرىس. مەسەلەن, «مۋراكامي نەگە كەرەك?» دەيدi بٸرەۋ. ول دا قاجەت. ونى دا وقيتىن ادام تابىلادى» دەيدٸ ول.

ال, مىناۋ – موريتس گوتليب سافير دەگەن جٶيتتٸڭ ەيگٸلٸ بٸر ۇلىنىڭ سٶزٸ. “اۋدارما ەيەل سەكٸلدٸ: شىنايى بولسا, كٶرٸكتٸ ەمەس, ال كٶرٸكتٸ بولسا, شىنايى ەمەس”. زٸلدٸ كەكەسٸن.

راس-اق. بٸزدە بٸرەۋ دەلمە-دەل اۋدارادى دا, ۇسىنعان دٷنيەسٸ كٶركەمدٸك ھەم قۇرىلىمدىق جاعىنان اقساپ تۇرادى. ەكٸنشٸسٸ – ناشار, ياكي قاتە اۋدارعانىمەن, جوعارىدا كەلتٸرٸلگەن ماڭىزدى كومپونەنتتەردٸ تولىقتاي بولماسا دا, ساقتاعانىن بايقاي الامىز (بۇل, ەرينە, ٶلەڭدٸ جاقسى قۇرايتىن, شىعارمادا سٶز «ويناتا الاتىن» قىز-جٸگٸتتٸڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا قولىنان كەلەتٸن ٸس). دەمەك, اينا-قاتەسٸز جازىلعان, بارلىق ەدەبي كانوندارعا سەيكەس كٶركەم دە مٸنسٸز دٷنيە جوقتىڭ قاسى.

اسىلى, اۋدارماعا ەدەبيەتتٸڭ اشىناسىنداي قاراۋدى دوعارۋ كەرەك. ول دا – كٶركەم ٶنەردٸڭ (ۆىسوكوە يسكۋسستۆو) ٷلكەن بٸر بٶلٸگٸ. سوندا عانا ٶزگەرٸس بولادى. تالاپتانىپ جٷرگەن زامانداس پەن ورتا بۋىنداعى “تٸس قاققان” اعالار ھەم موراليست قارتتار سونى ۇقسا يگٸ.

«ستيل ساقتاپ, جازۋ ماشىعىڭنان ايىرىلماس ٷشٸن اۋدارمانىڭ پايداسى زور» دەمەدٸ مە كەشەگٸ تالاسبەك.

يە, اۋدارما دەگەن – دادايزم مەن سيۋرەاليزمنٸڭ باسىندا تۇرعان ديۋشاننىڭ ەكستسەنتريچنىي پيسسۋارى, داليدٸڭ الدىندا “ەرٸگەن كامامبەر تٸلٸمٸندەي” بوپ جاتقان ساعاتتارى, يا مالەۆيچتٸڭ قارا كەنەبٸنەن شاشىلىپ تٷسكەن قۇپييا دەتالدار سىندى جالقى ٷلگٸ ەمەس قوي. سەل ۇقساتارسىڭ. بٸراق Ready-made تەحنيكاسى بۇل جەردە جٷرمەيدٸ. ٶيتكەنٸ اۋدارماشى – اۆتور ەمەس. دەمەك, سەن found poetry (نايدەننايا پوەزييا) جانرىندا جازىپ, بار دٷنيەنٸ قايتا قۇراپ, باسىبايلى مٷلٸك قىپ اپ جاتقان جوقسىڭ. سەن ونى ٶزٸڭنٸڭ قالاۋىڭمەن قىرىپ-جونىپ, مٷلدە باسقا دٷنيە عىپ شىعارا المايسىڭ. قييالعا قاتتى باتقان, سەنٸم مەن ماقتاۋعا ەرەك تويعان سەتتٸڭ ٶزٸندە. سٶزسٸز, از-مۇز رەڭك ٷستەۋگە, بٸلٸنەر-بٸلٸنبەس بوياۋ جاعۋعا («مەستنىي كالوريت» قوسۋ دۇرىس ەمەس) بولاتىن شىعار. فورمانى ساقتاپ قالۋ ٷشٸن ەمەس, ۇيقاس ٷشٸن ەمەس, «كٶرٸكسٸز بوپ كٶرٸنەر» دەگەن مەنسٸز بوزبالالىق قورقىنىشتان ەمەس. اسا قاجەت تۇستا. ٶيتكەنٸ اۆتور مەن تەرجٸمەننٸڭ ٶمٸر سٷرۋ سيپاتى مەن تۇرمىستىق كٶزقاراستارى, شىعارماشىلىققا قاتىستى ويلارى, سۋرەتكەر رەتٸندەگٸ ەدٸستەرٸ, بوياۋلارى جەنە جالپى ەرتٷرلٸ تٷسٸنٸكتەرٸ (دٸنگە, تاريحقا, ەدەبيەتكە, فيزيكاعا, اناتوميياعا, مۋزىكاعا – ياكي عىلىم مەن ٶنەر اتاۋلىعا قاتىستى) سەيكەس كەلە بەرمەيدٸ. يە, تٷپنۇسقانىڭ ٶزٸ – ەلدەبٸر اعىمداردىڭ زاڭدىلىقتارىن ۇستانعان اۆتوردىڭ ەكسپەريمەنتتەرٸنەن, ٸزدەنٸسٸنەن تۋعان فيلوسوفييالىق, اۆانگاردتىق, سيمۆوليستٸك ورامداعى تۋىندى, ياكي كونتسەپتۋالدى ٶنەردٸڭ فورمالارىنا, توسىن ٷلگٸلەرٸنە ساي جازىلعان جاڭاشىل ھەم ٶزگەرمەس دٷنيە بولۋى مٷمكٸن. سول ٷشٸن دە ونى «كەرٸ قۇراپ, قايتا جاساپ شىعۋدىڭ ٶزٸ» – اۋىر دا ازاپتى ٸس. اتٷستٸ قاراساق, بٸز شىعارمانىڭ تٷپكٸ ماعىناسىنان, اۆتورلىق يدەيادان, نەگٸزگٸ تەزيستەردەن ايىرىلىپ قالامىز. “جەي عانا ەتٸستٸكتٸ باسىنا جٸبەرگەننەن وي تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸپ كەتپەيدٸ” دەگەنٸمٸز دە اسىلىق بولار.

ۆان گوگ وڭ قۇلاعىن كەسسە, مەن دە ٶزگەرەدٸ عوي. راس پا?!

مىسالى, وسى سالانىڭ مىقتى مامانى, كاستەلونداعى I حايمە ۋنيۆەرسيتەتٸندە اۋدارما تەوريياسىن وقىتىپ جٷرگەن ۇستاز حۋلييا مارييا كالسادا-پەرەستٸڭ دە ويى قىزىق. ول – تٷپنۇسقا اۆتورلارىن عانا شىعارمانىڭ زاڭدى يەسٸ رەتٸندە كٶرەتٸن, اۋدارماعا قاتىستى موراليستٸك كٶزقاراس ۇستانعان توپتىڭ ٶكٸلٸ. تەرجٸمالاۋشىنى قالامگەرلەردٸڭ ەكسكليۋزيۆتٸ قۇقىقتارىنا قول سۇعىپ, ولاردىڭ باسىنداعى مەنشٸكتٸڭ ھەم اتاق پەن داڭقتىڭ بٸر بٶلٸگٸنە ٶلەرمەندٸكپەن تالاسىپ, يە بولعىسى كەپ جٷرگەن ادام رەتٸندە قاراستىرادى. موراليستٸك يدەولوگييادا اۋدارمامەن اينالىسۋ بەيەدەپ ٸس دەپ باعالانىپ, كەيدە, تٸپتٸ, ناعىز ۇرلىققا دا تەڭەلەدٸ.

مەنٸڭشە, اۋدارعالى جاتقان اۆتورعا, ياكي جولداسىڭا بٷتٸندەي “تٷيە جٷن شاپان كيگٸزۋدٸڭ” قاجەتٸ جوق. ٶيتكەنٸ مۇنداي كٶزقاراسپەن بٸز ەستەتيكالىق لەززات سىيلايمىز دەپ, كەرٸسٸنشە, سول قاراپايىم تٸلدە جازىلعان قايبٸر شىعارمانىڭ ٸشٸندەگٸ “وقىرمانعا دەپ” ساقتالعان قۇندى ويلاردى, سٸلتەمەلەردٸ (وسنوۆنوي پوسىل ي وتسىلكي) قالىڭ كٸتاپتا جاسىرىپ ۇستاعانداي بولامىز. بۇل جاعدايدا ونى ۇسىنۋدىڭ مەنٸ قالمايدى.

بٸلٸم-تالانت-سەنٸم: يا سەن شىعارما يەسٸنٸڭ يىعىنا زەرلٸ شاپان جاۋىپ داڭقتى قىلاسىڭ, يا ودان تاياق جەپ, شىلىمنىڭ كٷلٸنە ٶرتەنگەن كٶشٸرمەسٸنٸڭ قيىندىلارىن كوفەڭە ارالاستىرىپ ٸشەسٸڭ...

مويىنداۋ كەرەك, جاڭا بۋىن “ەركٸن اۋدارما” (بەزوبيدنىي پەرەۆود) دەگەندٸ جەتە تٷسٸنٸپ, تولىق قابىلداي قويماعان سەكٸلدٸ. كٶبٸنە سٶزبە-سٶز اۋدارادى عوي. ول دا دۇرىس بولار...

ەلبەتتە, بٸز ابايدىڭ, شەكەرٸمنٸڭ, ماعجاننىڭ, حاسەن ٶزدەنباەۆ, ٸسلەم جارىلعاپوۆ, نەبيدەن ەبۋتاليەۆ, جۇماعالي ىسماعۇلوۆ, ەبٸلمەجٸن جۇماباەۆ, جۇمەكەن نەجٸمەدەنوۆ, قادىر مىرزا ەلي, ەبٸش كەكٸلباەۆ, قاليحان ىسقاق, كەڭەس يۋسۋپ, قۇرمانعازى قارامانۇلى, گەرولد بەلگەر, ديداحمەت ەشٸمحانۇلى, تالاسبەك ەسەمقۇلوۆ, مەيٸرحان اقدەۋلەتۇلى سىندى قالامگەرلەردٸڭ اۋدارمالارىن ۇمىتا قويعان جوقپىز. تولىق بولماسا دا, كٶپشٸلٸگٸن وقىدىق, يا بٸر كٶزبەن شولىپ شىقتىق. ولار – بٶلەك بٸر ارال.

باجايلاساق, بۇرىنعىلاردىڭ اراسىندا شەتەل قالامگەرٸنٸڭ رومانىنداعى, ەڭگٸمەسٸندەگٸ, بولماسا ٶلەڭٸندەگٸ يدەيا مەن وبرازداردى ٶزٸنە مەنشٸكتەپ العاندار دا بار بوپ شىقتى. ونداي تۇستارىن ٸزدەنگەن ادام بايقاۋى تيٸس. كەيبٸر مىقتى اقىندارىمىزدىڭ اۋدارماسىن وقىساڭ, راسىمەن قارنىڭ اشادى. تٸلدٸ جەتٸك مەڭگەرمەگەندٸگٸ قاراپايىم قاتەلەرٸنەن-اق بٸلٸنەدٸ. ەي, كٶڭٸلشەك اڭعالدىعىم-اي... سٸرە, كٸتاپ تولتىرۋ ٷشٸن جازعان دا شىعار دەگەن جامان ويعا يلاناسىڭ. اتىن ايتىپ, تٷسٸن تٷستەسەڭ, اقىندىعىنا كٶلەڭكە تٷسپەسە دە, بەسٸ تٶمەندەيدٸ-اۋ دەيسٸڭ سوسىن. «تٷيەنٸ جەل شايقاسا, ەشكٸنٸ اسپاندا كٶر» دەپ دوعاردىق, ەندەشە.

سۇراققا ورالايىق. جالپى, نەگٸزگٸ كٸنە اۋدارماشىلاردا بولعانمەن, ەڭگٸمەنٸڭ بٸر ۇشى ولاردىڭ جازعان دٷنيەسٸن جارييالاپ جاتاتىن “بەدەلدٸلەۋ” (ٶزدەرٸنٸڭ ويىنشا), قىزىل-جاسىل-كٶك جولاقتى سايتتار مەن باسىلىمداردىڭ رەداكتورلارىنا تيەدٸ. ٶيتكەنٸ ٶزٸ سالدىر-سالاق جازىلعان شىعارمانى الادى دا, باس-كٶز جوق جارييالاي بەرەدٸ. ونى شالا ساۋاتتى جۇرتتان ٶڭگە, اقىل-ەسٸ تٷزۋ وقىرمان دا قارايدى-اۋ دەگەن وي جوق كٶبٸندە. شىعارادى, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ پاراقشالارىندا بٶلٸسەدٸ. “ايقايلاتىپ” تاقىرىپ تا قويادى. ٸشٸنە كٸرٸپ وقىساڭ, تٷك تە جوق. ەيتەۋٸر بٸر شاتپاق. كٶلەمدٸ ەدەبي مەتٸندەردٸڭ ٶزٸندە قاتە ٶرٸپ جٷرەدٸ. شىعارمالارعا مٷلدە رەداكتورلىق جاسالمايتىنىن العاشقى سٶيلەمٸن وقىپ-اق اڭعارا الاسىز. ولار ٷشٸن باستىسى – ەكسكليۋزيۆ. اينالايىندار, بٷگٸنگٸ قازاقتٸلدٸ وقىرمان ٷشٸن بەرٸ دە “ەكسكليۋزيۆ” قوي. سوندا بٸز كٸمدٸ الداپ جٷرمٸز? پارازيتتەردٸ مە, ەلدە تاس مٷسٸندەردٸ مە?

ٸلگەرٸدە قازاقتىڭ كٶزٸ تٸرٸ كلاسسيك اقىنى ەدەبيەتكە قاتىسى بار ۆەب-رەسۋرستاردىڭ دەل وسىنداي - پوليگوننان كەيٸن بٸرنەشە جىل يەسٸز قاپ, قالپىنا كەلمەگەن تاقىر مەكەندەي “اجارسىز كەيپٸمەن” جۇرتتى, ەسٸرەسە اقسٷيەك وقىرماندى ٷركٸتٸپ العانىنا اسا الاڭداۋلى ەكەنٸن جەتكٸزگەن. سوڭسوڭ ٶز حابارلاماسىندا پلينتۋستان تٶمەن دەڭگەيگە قالاي تٷسكەنٸمٸزدٸ جەنە “قارا قۇردىمنان قالاي شىعاتىنىمىزدى” سۇراپتى. دەمەك, بەرٸ دە الاڭداۋلى, بەرٸنٸڭ دە ايتار نازى بار.

ماعاۋيننٸڭ بٸزدٸڭ ەڭگٸمەگە تٷك قاتىسى جوق بٸر ماقالاسىنداعى («ٶتٸرٸك قوستىم ٸشٸنە») مىنا جولدار ەسٸمە تٷسٸپ كەتتٸ عوي: «ايتۋ كەرەك! ايتپاساق, سالماعى بٸزدە قالادى ەكەن – مەكٷرٸك دەيدٸ عوي قازاق, كٶڭٸلدەگٸ كٸرلٸ تٷيتكٸل».

كازگۋ بٸتٸرگەن جىلدارى "شٸركٸن, بٸزدٸڭ بۋىنعا تٶر بەرەتٸن "كەنتاۆرداي" بٸر گازەت بولسا ەكەن" دەگەن قييالي وي دا جيٸ مازالايتىن (بٸر كەزدەرٸ مارقۇم ەمٸرxان اعا بالقىبەك رەداكتور بولعان "كەنتاۆردىڭ" سىرى كەتسە دە, قۇنى كەتپەگەن كٶركەم دٷنيەلەرٸن قۇشىرلانا وقۋشى ەك. سونداعى مەيٸرحان اقدەۋلەتۇلى سىندى سٶز شەبەرلەرٸنٸڭ تالايعا ازىق بولعان اۋدارمالارىن ايتساڭىزشى... ٶزگە دە اۆتورلاردىڭ كەرەمەت ٸزدەنٸستەرٸ, ەركٸن ويلار, مەرتەبەلٸ پوەزييا, شەتەل قالامگەرلەرٸنٸڭ شاعىن تۋىندىلارى, جاڭالىقتاردىڭ ٶزگەشە "پوداچاسى" جەنە ەڭ باستىسى - كەسٸبي رەداكتۋرا). قولداۋ بولسا, ەدەمٸ جوبانى الىپ كەتۋگە شامامىز جەتەر مە ەدٸ. ٶزٸمٸز دە سايت اشقىمىز كەپ تالپىندىق. جاعداي بولمادى نەمەسە قاتارىمىزدىڭ باسى بٸرٸكپەدٸ. قايدام... ول ارماندارىمىز ەندٸ ورىندالار, ورىندالماس. بٸراق بٷگٸن شىعارمالارىمىز بەن اۋدارمالارىمىزدى بٶلٸسەتٸن دۇرىس, سالماقتى باسىلىم جوق ەكەنٸ راس. پورتالدار كٶپ قوي. ولاردىڭ ەربٸرٸ ەببينگ شەكاراسىنداعى ٷش بيلبوردتاي مەنمۇندالاپ, كٶزگە ٸلٸككەن جانعا كەۋدەسٸن اشىپ قول بولعاپ تۇرادى.

جارناماسى مەن تٷستەرٸ تارتىمدى بولعانىمەن, جازۋى سۇرىقسىزداۋ ەكەنٸن سٸز دە بٸلدٸڭٸز ەندٸ. سوڭسوڭ Hilfiger-دٸڭ قارا سٶمكەسٸندە باز كەشكەن ٶز شيمايىڭدى ٶزٸڭ وقىپ, بولماسا ۆكونتاكتەدەگٸ توپتارىمىز, ينستاگرامداعى پاراقشالارىمىز ارقىلى بٶلٸسٸپ وتىرعان ارتىق قوي دەپ ويلايسىڭ. راس, بٸزدٸڭ گازەتٸمٸز بەن بلوگىمىز سول جەر بولدى بٷگٸندە.

مەن – كەسٸبي اۋدارماشى ەمەسپٸن, بەلكٸم ەۋەسقوي دا تەرجٸمەن ەمەس شىعارمىن. بٸراق جاقسى وقىرمان رەتٸندە جٶنٸ تٷزۋ دٷنيەدەن ەستەتيكالىق لەززات العىم كەلەدٸ. بٸزدٸڭ تالانتتار ونداي شىعارمالار ۇسىنا الماعان سوڭ, تٷپنۇسقاسىن (اعىلشىنشا بولسا), يا ورىس تٸلٸنە اۋدارىلعان نۇسقاسىن قارايمىن. امالسىز.

كەيدە ۋاقىتتان وزعان, سٶزدەن بۇرىن تۋعان شالاعاي جازارماندار “انا تٸلدەن تٸكەلەي قوتارىپ ەم, مىنا تٸلدەن العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بوپ تەرجٸمەلاپ ەم” دەپ ٷلكەن زاگولوۆوكتاردى تٶسٸنە قاداپ شىڭعىرىپ جاتقاندا, ٶزٸمدٸ قويارعا جەر تاپپاي, بولماسا كٸرەرگە تەسٸك تاپپاي, ەسكٸ ەپيتافييالار مەن ٶزگەعالامشارلىق ۋنيتەرمدەرٸن وقىپ شىعاتىنىم بار. ونىڭ ەر جاعىنان قۇدايعا قاجەتٸ جوق سۇحباتتار, پۋبليتسيستيكالىق فورماداعى قۇنارسىز مەتٸندەر, جالاڭ ديداكتيكا, اقساق تٸركەستەر مەن مٷگەدەك تارماقتار سىعالاپ تۇرادى.

دٸلدەسٸڭنٸڭ مٸنٸن تەرۋ مٸندەت ەمەس. ولاي ەتسەك, “ٶلٸدەن دە, تٸرٸدەن دە ساۋ كٸسٸ قالماس”.

قىزىق بولعاندا, ەيەلٸم – اعىلشىن تٸلٸنٸڭ مامانى. شەكسپير مەن ۋيتمەننٸڭ تٸلٸن 11 جىل بويى وقىپ كەلەدٸ. سول كٸسٸگە تالاپتانىپ جٷرگەن جٸگٸتتٸڭ بٸر-ەكەۋٸنٸڭ “بەرٸنەن ماقۇرىم, بايعۇس قازاققا سىيلاعان” دٷنيەلەرٸن تٷپنۇسقادان اۋدارتىپ تا كٶرگەم. اقىرى نە بولدى دەيسٸز?! بٸرٸنشٸ – ول شوشىدى, سوسىن مەن كٷلدٸم. ەكەۋمٸزدە ەكٸتٷرلٸ ەموتسييا پايدا بولدى. ول اۋدارماشىنىڭ اعىلشىن تٸلٸندەگٸ كەرەمەت, كٶركەم جولداردى جۇتاڭ عىپ, مەنسٸز-ماعىناسىز كٷيدە بەرگەنٸنە نالىسا, مەن قايتالانباس اۋدارماشىنىڭ اقىماقتىعىنا جەنە العاۋسىز ارامدىعىنا كٷلەمٸن.

سول ٷشٸن قازاق تٸلٸنە قوتارىلعان شىعارمانى قولىمىزعا العاندا, تٷپنۇسقاسىمەن سالىستىرىپ وتىرىپ وقىعان ابزال. ەگەر شەت تٸلٸن بٸلسەڭٸز. ەيتپەسە, ەڭگٸمە مەن ٶلەڭدٸ كٶرٸكتٸ عىپ ٶرگەن "تەرجٸمەشٸنٸڭ" بەرٸ قييالىنداعى وبرازدارى مەن كٶڭٸلٸندەگٸ پٸسپەگەن سٶز يٸرٸمدەرٸن بٸرەۋدٸڭ جازعان دٷنيەسٸنە (شەتەل كلاسسيكتەرٸ مەن بەيتانىس اۆتورلاردىڭ) كٷشتەپ تاڭىپ جٷرگەندەي. سودان شالا-جاڭسار دٷنيە شىعادى.

بٸراز ۋاقىت بۇرىن جەلٸدەن سەلليندجەردٸڭ ەڭگٸمەسٸن وقىپ, تالىپ تٷسكەم. "ٶزٸ ورىسشادان اۋدارىلعان دٷنيەنٸڭ قازاقشاسى قاتە بولسا, قايتەمٸز" دەپ كٷلٸپ...

العاشقى ابزاتسىنان عانا مىسال كەلتٸرەيٸن:

قازاقشا: مەنٸڭ ۇلىم گارريدٸ ەسكەرگە شاقىرعان تۇستا بٸزدٸڭ ەل ەنەۋ بٸر كٶپ «ۋەدە بەرگٸش» قىتاي بيلياردى شەبەرٸنەن ايىرىلىپ قالعان بولاتىن. يە, ەكەسٸ رەتٸندە مەن ۇلىمدى قورعاشتاپ تۇرعان جوقپىن. كەشە تۋعان بالا ەمەس عوي. دەسەك تە ٶتكەن اپتادا عانا تۋرا سول بٸر جاعدايدىڭ قايتالانعانىنا باسىممەن انت ەتەمٸن.

ورىسشا: ناشا سترانا ليشيلاس ەدۆا لي نە ساموگو منوگووبەششايۋششەگو يگروكا ۆ كيتايسكيي بيليارد, كوگدا موەگو سىنا گارري پريزۆالي ۆ ارمييۋ. كاك ەگو وتەتس, يا, كونەچنو جە, سوزنايۋ, چتو گارري نە ۆچەرا روديلسيا, نو, ستويت منە ۆزگليانۋت نا مالچيكا, ي يا گوتوۆ دات گولوۆۋ نا وتسەچەنيە, چتو ەتو سلۋچيلوس ۆ ناچالە پروشلوي نەدەلي. 

اعىلشىنشا: This country lost one of the most promising young men to tilt a pinball table when my son, Harry, was conscripted into the Army. As his father, I realize Harry wasn't born yesterday, but every time I look at the boy I'd swear it happened sometime early last week) .

“ۆەرمونت سٷتٸ” تۋرالى جولدى دا جازعان مەن ەمەس, ەرينە. Unbelievable!  

كەيٸن قازاقتىڭ قولىنان “قاسٸرەت شەگٸپ جٷرگەن” جالعىز سەلليندجەر (موپپاسان, بودلەر, گەسسە, ەليوت, بلوك, تسۆەتاەۆا, برودسكيي, يسيگۋرو جەنە ت.ب.) ەمەس ەكەنٸن ۇقتىم. Hello, Heinrich Böll, Victor Petrovich, Eleanor Yakovlevna, Anthony Burgess! And excuse us!

وسىندايدا «گيۋگو ۆيكتور – اۆتور زنامەنيتوگو رومانا «Notre Dame de Paris», ۆىشەدشەگو نا رۋسسكوم يازىكە پود زاگلاۆيەم «ناشي دامى يز پاريجا» دەگەن اركاديي اۆەرچەنكونىڭ سٶزٸنە ەرٸكسٸز كٷلەسٸڭ...

جاسىرىپ قايتەم, مەنٸڭ دە كٶپ قالامگەردٸ تەرجٸمالاعىم كەلەدٸ. دوستوەۆسكيي, چەحوۆ, دجويس, گەسسە, بەرتران راسسەل, استۋرياس, اكۋتاگاۆا مەن كاۆاباتا, نابوكوۆ, پاۋند, ەليوت, ميسترال, لوركا, ودەن, ماندەلشتام, برودسكيي, پەلەۆين, ت.س.س. جازۋشىلاردى اۋدارۋعا تولىق دايىن ەمەس سيياقتىمىن (ەيتپەسە كەيبٸر شەبەر جٸگٸتتەردەي وڭدى-سولدى جازا بەرۋگە بولار ەدٸ). ال, اقىندار اقىرىن-اقىرىن, تام-تۇمداپ بولسا دا اۋدارىلىپ جاتىر. بٸراق بٷگٸنگٸ بەينەمٸزگە قاراپ, ٶزٸمٸزدەن باسقا بۇلاردى ەشكٸم قازاقشا سٶيلەتكٸسٸ كەلمەيتٸنٸن دە تٷسٸنەمٸن.

باياعىدا ديداحمەت اعامىزبەن كەزدەسٸپ تۇرۋشى ەم. رەتٸ كەلگەندە, ەرينە. 20 جاستاعى ستۋدەنتپٸن. اۋدارماعا اسا قىزىقپايمىن. وقۋدان سوڭ باسپالار ٷيٸنە جٷگٸرەم, ەدەت بويىنشا ٸشٸن بٸر ارالاپ شىعىپ, سوڭىندا «تٷركٸستان» گازەتٸنٸڭ وفيسٸنە سوعام. الدىمنان ىلعي ديداعاڭ شىعادى جٷزٸنەن نۇر ساۋلاپ. سوسىن ەدەبيەت تۋرالى كٶسٸلەدٸ كەپ. اعالارىن ەسكە الادى, ٶزٸ شىعارمالارىنا قاتىستى ويىمدى تىڭدايدى, ەلەمدٸك اۆتورلار جازعان تاقىرىپتار مەن بٸزدٸڭ كلاسسيكتەردٸڭ مۇراسىنداعى تاقىرىپتاردان يدەيالىق بايلانىس ٸزدەيدٸ. ازدى-كٶپ اۋدارما سالاسىنا توقتالادى. سونداي جٷزدەسۋلەردٸڭ بٸرٸندە ٶزٸنٸڭ دجەك لوندوندى بٸر جىل بويى اۋدارعانىن ايتىپ تاڭ قالدىرعان. “بار جانىمدى بەردٸم, ىنتا-شىنتاممەن كٸرٸستٸم. كٶزدەن كٶز قالمادى مٷلدە. بٸراق مەن قاي شىعارماعا وتىرسام دا, ونى ۇقىپتى, ساۋاتتى عىپ جازامىن. وتباسى, نەمەرە, ٶزٸمە جارييالاعان از-مۇز دەمالىس كٷندەرٸن ايتپاعاندا, باسقا ٸسكە كٶڭٸل بٶلمەيمٸن. اينالاسى رەتكە كەلدٸ-اۋ دەگەندە جارييالايمىن. بۇل اۋدارماعا دا ٶز شىعارمامداي قارادىم. ورتاقول دٷنيە ۇسىنعىم كەلمەدٸ جەنە سٶرەدە شاڭ باسىپ جاتقانىن قالامادىم. ەرتەڭ نەمەرەلەرٸم مەن قازاقتىڭ ويلى بالالارى وقيتىن كٶركەم دٷنيە بولسا عوي دەدٸم. ەيتپەسە مەملەكەت بەرگەن اقشاعا قاراپ, قولىمدى بٸر سٸلتەۋٸمە بولار ەدٸ. ولاي ەتپەدٸم. نەتيجەسٸ, مٸنە, ٶزٸڭ كٶرگەندەي. نەگٸزٸ مۇنىڭ بەرٸ – كەشەگٸ قاليحانداي اعالارىمنان جۇققان ەدەت قوي“ دەگەنٸ بار. سوندا مەن ناعىز قالامگەردٸڭ قانداي بولۋ كەرەك ەكەنٸن ۇققانداي بولعام. ال, اقسٷيەكتٸك – ول بٸر بٶلەك ەڭگٸمە.

كٶردٸڭٸز بە, بٸزگە وسىنداي جانكەشتٸلٸك, مٸنەز جەتٸسپەيدٸ. قاجەت دەگەن قاسيەتتەردەن تاقي-تازا ماقۇرىمبىز. وسىنداي ناقتى ەدەبي, بەلكي ٶمٸرلٸك ۇستانىم جوق بويىمىزدا. بەرٸن ىسىرىپ تاستاپ, ٶزٸمٸزدٸ ورىندىققا بايلاپ-ماتاپ بٸر ٷلكەن دٷنيەگە وتىرا المايمىز. جوعارىدا ايتقانىمداي, ٶكپەنٸڭ قالىڭ قارا نٶسەرٸن بيلٸك پەن تۇرمىستىڭ باسىنا زەر عىپ تٶگەمٸز. “ۋاقىت جوق, شارۋا كٶپ” دەيمٸز. باسىلىمداردىڭ, باسقالارىنىڭ اقشا بەرگەنٸن قالايمىز. بٸراق ولاي بولماسىن بٸلە تۇرا, ٶزٸمٸزدٸ بٸر سەتتٸك ٷمٸتپەن الدارقاتامىز. سول ايانىشتى قالپىمىزدا ٶزگەنٸڭ تۋىندىسىن اۋدارۋعا وتىرامىز. سوڭسوڭ جازعان دٷنيەمٸزدٸڭ پەرگامەنتتەگٸ قيسىق بەينەسٸن بايقاماي دا قالامىز. ونى ۇيالماي جارييالايمىز, ماقتانامىز, پٸكٸر كٷتەمٸز...

وسى تاقىرىپتى ەدەبيەتتٸڭ اينالاسىنداعى جٸگٸتتەرمەن, يا جارىممەن تالقىلاعاندا, ەسٸمە ٷنەمٸ ورىستىڭ ۇلى اقىنى وسيپ ماندەلشتامنىڭ «پوتوكي حالتۋرى» اتتى ماقالاسى ورالا بەرەدٸ. 1929 جىلى 7 كٶكەكتە «يزۆەستييا» گازەتٸندە جارييالانعان ماقالانى تەرجٸمالاۋدى باستاپ تا كەتكەم. دەگەنمەن اۋدارما اياقتالماعان سوڭ, تٷپنۇسقادان مىسال كەلتٸرەيٸن.

«پو سۋششەستۆۋ گوۆوريا, ۆىبراسىۆاەمايا سەيچاس نا رىنوك ۆ رۋسسكيح پەرەۆوداح ينوستراننايا بەللەتريستيكا نە چتو ينوە, كاك پوتوكي حالتۋرى. ەششە نەدوستاتوچنو پروستاۆيت نا وبلوجكە «سينكلەر», «پيراندەللو» يلي «موپاسسان» دليا توگو, چتوبى كنيگا دەيستۆيتەلنو پرينادلەجالا تومۋ يلي ينومۋ ينوستراننومۋ اۆتورۋ. ماسسوۆىي چيتاتەل, ۆلادەيۋششيي تولكو رودنىم يازىكوم, ۆۆوديتسيا يزداتەلستۆامي ۆ سيستەماتيچەسكوە زابلۋجدەنيە. پوترەبيتەل-ودينوچكا ي بيبليوتەكي ۆوۆلەكايۋتسيا ۆ نەۆىگودنۋيۋ سدەلكۋ...

...دليا ناشيح يزداتەلستۆ پەرەۆودنايا ينوستراننايا كنيگا ۆوۆسە نە ليتەراتۋرا, نو پوپروستۋ بەزگونورارنوە ي ۆ تو جە ۆرەميا تيراجنوە يزدانيە. سكولكو-نيبۋد ۆنيماتەلنىي چيتاتەل زامەتيت, چتو ۆ رۋسسكيح پەرەۆوداح پوچتي ۆسە ينوستراننىە پيساتەلي — وت اناتوليا فرانسا دو پوسلەدنەگو بۋلۆارششيكا — گوۆوريات ودنيم ي تەم جە سۋكوننىم يازىكوم. دريابلوست, نيچتوجەستۆو ي راستەرياننوست توي سوتسيالنوي سرەدى, يز كوتوروي ۋ ناس چاستو ۆەربۋيۋتسيا پەرەۆودچيكي (دەكلاسسيروۆاننىە بەزرابوتنىە ينتەلليگەنتى, زنايۋششيە ينوستراننىە يازىكي), كلادەت پەچات نەيزگلاديموي پوشلوستي نا ۆسە يح رۋكودەلە. وني پوكازىۆايۋت نە تولكو اۆتوروۆ, نو ي سەبيا. يز يح رۋك مى پولۋچاەم بوگاتستۆا چۋجيح نارودوۆ وپوشلەننىمي, تەندەنتسيوزنو سنيجەننىمي...

كاچەستۆو پەرەۆودوۆ ۆ داننوي سترانە — پرياموي پوكازاتەل ەە كۋلتۋرنوگو ۋروۆنيا. ونو تاك جە پوكازاتەلنو, كاك پوترەبلەنيە مىلا يلي پروتسەنت گراموتنوستي. كاچەستۆو پەرەۆودوۆ ۋ ناس بۋكۆالنو وتچاياننوە.

زناەت لي وبششەستۆو, سكولكو پلاتيات يزداتەلستۆا پەرەۆودچيكام? زناەت لي وبششەستۆو, يز كوگو ۆەربۋيۋتسيا پەرەۆودچيكي? زناەت لي ونو, ۆ كاكوە پولوجەنيە پوستاۆلەنا گورستوچكا ماستەروۆ ي سپەتسياليستوۆ, سۋمەۆشايا ۋدەرجاتسيا نا ەتوم زلوسچاستنوم فرونتە?..

ەسلي مى حوتيم يمەت حوروشۋيۋ ينوستراننۋيۋ كنيگۋ, مى دولجنى ۆ كورنە ۋنيچتوجيت بەسسمىسلەننۋيۋ, حالتۋرنۋيۋ پوستانوۆكۋ پرويزۆودستۆا, كوتورايا يز گودا ۆ گود داجە ۋحۋدشاەتسيا».

شاعىن عانا ٷزٸندٸ كەلتٸردٸم. بۇل – جانايقاي, شىندىق, ٶز كەزەڭٸنٸڭ كەسكٸن-كەلبەتٸ. بٸر عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ٶتسە دە, ٶزەكتٸلٸگٸ جوعالماعان. بٸزدٸڭ جاعدايدا تٸپتٸ اكتۋالنىي تاقىرىپ. ەربٸرٸمٸز وسىنى وقىپ, وي تٷيۋٸمٸز كەرەك سەكٸلدٸ. نە ۇسىنىپ جاتىرمىز? كٸمدٸ الداپ جٷرمٸز? قانداي جولدى تاڭدادىق?.. سۇراق ٶتە كٶپ.

بٸر قىزىق ايتايىن, اۋدارما سالاسى دامىعان رەسەيدەگٸ دارىندى رەپەرلەر, “جاڭا مەكتەپتٸڭ ٶكٸلدەرٸ” استارلى ەن مەتٸندەرٸنە ورىس ەدەبيەتٸ الىپتارىنان بٶلەك, شەتەل اۆتورلارىنىڭ سٶزدەرٸن (ٶز تٸلٸنە سالىپ اپ) ارالاستىرىپ جٷر. ينتەرليۋدييا رەتٸندە. سول ارقىلى ولار كٶتەرگەن مەسەلەلەرٸنە ەرەك مەن ٷستەيدٸ, تاقىرىپتىڭ ەلەۋسٸز يدەيالىق دەتالدارىن مىعىمداي تٷسەدٸ, جەكە اۆتور رەتٸندە جان-جاقتىلىعىن كٶرسەتەدٸ, جاستاردى وقۋعا شاقىرادى.

...ال, بٸزدٸڭ بٷگٸنگٸ اۋدارما مەن جاڭا كەزەڭنٸڭ "ەدەبي ٶنٸمٸ" - انىق ەكۆيۆالەنتٸ مەن جٷيەلٸ دە تولىق سيپاتتاماسى جوق تٶرتسومدىق شيرپوترەبتى تٶرت مىڭعا ساتۋشى قاراڭعى ادامنىڭ (جابايى بازارداعى جابايى ساۋدانىڭ كٶركٸن قىزدىرۋدى عانا ماقسات تۇتقان) تۇرمىستىق كونتسەپتسييالارمەن شىرمالعان تٷسٸنٸگٸنٸڭ ٸشٸندە بۇعىپ جاتقان كٶرٸكسٸز ويلارى مەن ارزان دا ٷرەيلٸ يدەيالارىنىڭ جەمٸسٸندەي, ياكي سونىڭ قاعاز بەتٸندەگٸ كٶرٸنٸسٸندەي. يە, بۇل بىلىقتىڭ بەرٸن اۆانگارديزمگە, نە بولماسا كٶركەم ٶنەردەگٸ ٶزگە دە مەڭگٸلٸك اعىمدارعا تاڭۋدىڭ قاجەتٸ جوق ھەم ونداعى باستاۋىن تەرەڭنەن الاتىن تەندەنتسييالارمەن شاتاستىرماڭىز. قوس جارتاستى قوسقان ارقاننىڭ بويىندا اتتيتيۋد قالپىندا تۇرىپ, ٶلمەس بۇرىن ماداق پەن قوشەمەت كٷتكەن اقىماق بيشٸدەيمٸز. اسىلى, تەرەڭ شۇڭعىمادان شىعا الماي قينالعان "جاڭا ەدەبيەتتٸ" «That's enough for the people!» دەگەن پاستورالدى-كٶپەستٸك تٷسٸنٸك ٶلتٸرەدٸ. بۇل - ناعىز جاۋىزدىق. ۋاقىتقا ھەم ٶزٸمٸزگە قارسى جاسالعان جاۋىزدىق.

ايبول يسلامعالي