“اتومدىق اجداھا” مەكەنiنە اينالعان سەمەي پوليگونىنىڭ قاسiرەتi بiرiككەن ۇلتتار ۇيىمىنا قالاي جەتتi?

1994 جىلى قازان ايىنىڭ باسىندا “نەۆادا – سەمەي” قوزعالىسىنىڭ “اتتان” جورىق شتابىنىڭ جەتەكشiسi امانتاي قاجى حان­تەمiرۇلى بiر كٷنi مەنi ٷيiنە جەكە شاقىردى. “وراز iنiم, ساعان امەريكا ساپارىنا قاتىستى ايتۋعا تيiس قۇپييانى ەسiڭە سالۋىم كەرەك. وندا باراتىنىمىز راس. بiراق ول جاقتان ورالماي قالۋىمىز دا مٷمكiن. ٶيتكەنi اقش-تا اتومعا قارسى شەرۋ-اكتسييا ٶتكiزۋ وڭاي بولمايدى. ال, بiرiككەن ۇلتتار عيماراتى الدىندا ۇرانداپ, اقش-تاعى اتومدىق سىناقتار توقتاتىلسىن” دەپ وندا جار سالۋ تەۋەكەلدi تالاپ ەتەدi. بiر سٶزبەن ايتقاندا, مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنا “باسىمىزدى بەيگەگە تiگiپ بارامىز”, – دەدi. سٶيتiپ, الدا-جالدا وقىس وقيعاعا تاپ بولىپ, ول جاقتان ورالماي قال­عان جاعدايدا ٶز ەركiممەن كەت­كەنiمدi ايعاقتايتىن “انت-قا­عازعا” قول قويۋدى ٶتiندi. “بۇرىن مۇنى نەگە ايتپادى ەكەن” دەپ ويلانىپ قالدىم. “شەشiنگەن سۋدان تايىنباس” دەگەن “بەرi ٶز ەرiك-قالاۋىم بويىنشا” دەپ قاۋiپتi ساپاردىڭ “انت پاراعىنا” قول قويدىم. ياعني, ٶمiرiمە قاۋiپتi “جورىق اكتسيياسىنا” جۋرناليست ەرi سارباز رەتiندە قاتىسىپ, قانداي قيىندىق, كەدەرگi بولسا دا قىڭق ەتپەۋگە كەلiستiم. ەرتەڭiندە ەلگە كەلiپ, (رايىمبەك اۋدانى) ەكi-ٷش كٷن ارۋاقتاردىڭ باسىنا قۇران وقىپ, ٷلكەندەردەن باتا الىپ, الماتىعا كەلiپ, امانتاي قاجىعا تەلەفون سوقتىم. “قۇداي قالاسا, ٷشiنشi قازان كٷنi “وتىرار” قوناقٷيi جانىنداعى كاسسادان “الماتى – ستامبۇل – نيۋ-يورك” باعىتى بويىنشا ۇشاققا بيلەت الامىز” دەدi.

1994 جىلدىڭ جەتiنشi قازان كٷنi ەۋەجايدا “نەۆادا – سەمەي” قوزعالىسىنىڭ بەلسەندiلەرi سىرت كٶزگە “بەيبiتشiلiك مارشى” دەپ پلاكات كٶتەرiپ, شەرۋلەتكەن بiزدi “ەلگە امان-ەسەن ورالىڭدار”, “جەر بەتiندەگi بارلىق پوليگون جويىلسىن”, “اتومدىق اقىرزا­مان­عا جول جوق” دەپ ۇرانداتىپ شىعارىپ سالدى.

العاشقى كەدەرگi, توسىن جاعداي ەۋەجايدا بولدى. باس-اياعىمىزعا دەيiن تەكسەردi. قۇ­جاتتارى دۇرىس بولماعاندىقتان, اۋدارماشى قىز بەن تاعى بiر-ەكi توپ مٷشەسi قالىپ قويدى. ستامبۇلعا بiزدەن بۇرىن جٷك­تەرiمiز بەن قاپشىقتارىمىز كەتتi. سوڭىندا ٶزiمiز ۇشتىق. توقسانىنشى جىلداردىڭ بارلىق جەردەگi بىلىق, الاساپىرانى ەۋەجايدا دا بولعان.

ستامبۇلدا “سۋناي” مەيمانحاناسىنا جايعاسىپ, ەكi-ٷش كٷن وسى قالادا اتومعا قارسى اكتسييا – شەرۋدi باستادىق. قالا پوليتسيياسى باسىندا ەسكەرتۋ جاسادى. سوڭىندا قازاقستانداعى يادرولىق جارىلىستاردىڭ قاسiرەتiن بiلiپ, اتوم قۇرباندارى جٶنiندە حاباردار بولعان سوڭ وبالى نەشiك, تٷرiك باۋىرلار بiزدi تٷسiندi. تiپتi كەيبiرەۋلەرi شەرۋ-اكتسيياعا قوسىلىپ, “ۇرانداپ” كەتتi. ارامىزداعى تٷرiك جۋرنا­ليسi ەنەس جانسٷيەر ولارعا قازاقستانداعى “اتومدىق اجداھا” جٶنiندە ايتىپ, سەمەي پوليگونى تۋرالى تٷسiندiردi. “سۋناي” مەيمانحاناسى تٶڭiرەگiندەگi شەرۋ قوعامدىق كٶلiكتەردەگi “اكتسييا-قارسىلىق” ەكi كٷنگە سوزىلدى.

قازاننىڭ 10-ى كٷنi ستامبۇلدان نيۋ-يورككە ۇشتىق. ۇشاق iشiندە مەن جامبىل وبلىسى, سارىكەمەر اۋىلىندا ەكولوگييا مەسەلەلەرiمەن اينالىساتىن قازاقشاعا سۋداي امەريكالىق عالىممەن تانىسىپ, سەمەي پوليگونى جٶنiندە ەڭگiمەلەدiم. قۇداي ٶزi كەزدەستiرگەن امەريكالىق ازامات نيۋ-يورككە قوناردا ەۋەجاي تەرتiبiن تٷسiندiرiپ, اعىلشىنشا دەكلاراتسييا قاعازىن تولتىرىپ بەردi.

نيۋ-يورك ەۋەجايىندا تولىق تەكسەرiلدiك. ۇران, پلاكاتتارداعى جازۋلار وقىلدى. اعىلشىنشا “بەيبiتشiلiك مارشى” دەگەن جازۋلار ونشا كٷمەن كەلتiرە قويعان جوق.

ەۋەجايدا قارسى العان قا­زiرگi سىرتقى iستەر مينيسترi ەرلان ىدىرىسوۆ ول كەزدە (1994) اقش-تا بۇۇ-داعى قازاقستان ٶكiلەتتiلiگiندە جاۋاپتى قىزمەت اتقاراتىن. اعىلشىنشا سۋداي ٶزi قاراپايىم ەرلان نيۋ-يوركتەگi تەرتiپتi,بiرiككەن ۇلتتار ۇيىمىنداعى حالىقارالىق مەسەلەلەردi تٷسiندiردi. نيۋ-يورككە بiز ماڭىزدى ەرi كٷردەلi ٷش مەسەلەمەن كەلگەن ەدiك. بiرiنشi بۇۇ عيماراتى الدىندا قىرىق جىل قىرعىن سالعان سەمەي پوليگونىنداعى جارىلىستاردىڭ قاسiرەتiن ەلەمگە ەيگiلەۋ ٷشiن شەرۋ-اكتسييا ٶت­كiزۋ. ەكiنشi – بۇۇ-عا وسى مەسەلە بويىنشا ارنايى پەتيتسييا تاپسىرۋ. ٷشiنشi – جەر بەتiندەگi جوي­قىن اتومدىق سىناقتار جاسالاتىن اقش-تاعى “نەۆادا”, قىتايداعى “لوبنور” جەنە انگلييا, فران­تسيياداعى پوليگوندارداعى جارىلىستاردى توقتاتۋدىڭ قا­جەتتiلiگiن بۇۇ-قاۋiپسiزدiك كومي­تەتiنiڭ نازارىنا سالۋ بولاتىن.

باس كەڭەسشiمiز ەرلان ىدىرىسوۆ اعىلشىنشا, ورىسشا, ارابشا جازىلعان پلاكاتتارداعى جازۋلاردى, پەتيتسييا قۇجاتىنداعى مەلiمدەمەردi وقىپ, كەيبiر جەرلەرiن تٷزەپ, ەبدەن “سٷزگiدەن” ٶتكiزدi. سونداي-اق سەمەي پوليگونىنداعى جارىلىستاردىڭ زالالىنان كەمتار بولىپ تۋعان, كەسكiن-كەلبەتتەرi بۇزىلعان بالالاردىڭ سۋرەتتەرi مەن بٷلiنگەن جەر-سۋدىڭ كٶرiنiستەرi بەينەلەنگەن بۋكلەتتەر مەن جازۋلاردى قالاي كٶرسەتۋدiڭ جولدارى قاراستىرىلدى.

اكتسييا-شەرۋدiڭ, ياعني تەۋەكەل ەتiپ, بۇۇ عيماراتى الدىنا بارۋدىڭ امال-جوسپارى جاسالاتىن “شتاب-پەتەر” امەريكالىق قا­زاق, تٷبi التايلىق ەبدۋاحيتتiڭ ٷيi بولدى. وسى ٷيدە باسقوسۋ ٷش-تٶرت رەت ٶتتi. بۇۇ عيماراتى الدىندا كٷزەتتiڭ ٶتە قاتاڭ, تەرتiپتiڭ ەرەكشە ەكەنiن ەرلان ەبدەن تٷسiندiردi.

جاڭىلماسام قازان ايىنىڭ 13-i كٷنi سەسكە تٷسكە جاقىن اساي-مٷسەيلەرiمiزدi بۋىپ-تٷيiپ, پلاكات ورالعان قاپشىقتارىمىزدى كٶتەرiپ, بۇۇ عيماراتى ماڭىنا جاقىندادىق. مۇزداي قارۋلان­عان, بەس قارۋى ساي كٷزەتشiلەر بiر-بiرiمەن تەلەفون ارقىلى ٶزارا سٶيلەسiپ جٷر ەكەن.

جولاي بiزگە ورىسشاعا سۋداي, ۇزىن بويلى بiر امەريكالىق كەزدەيسوق كەزدەسكەن. كiم ەكەنiمiزدi بiز وعان تولىق ايتتىق. كسرو-نىڭ كٷيرەگەنiنە قۋانعان ول اۋدارماشى بولۋعا كەلiستi. اكتسييا امان-ەسەن ٶتسە, قالا سىرتىنداعى ٷيiنە اپارىپ, قوناق ەتەتiنiن ايتتى. ول بiزدەن “كەڭەس ٷكiمەتi قۇلادى, ەندi ەلدە نە بولىپ جاتىر” دەگەندi قايتا-قايتا سۇراي بەرەدi. بەرiن بiلگiسi كەلەدi, اقپارات العىسى كەلەدi. مەن بۇرىن بۇل كiسi كەڭەس وداعىندا بولعان ادام عوي دەپ ويلادىم. بiراق سۇرامادىم...

بۇۇ عيماراتىنىڭ «شارانسكيي الاڭىنا» كەلگەندە, اساي-مٷسەي­لەرiمiزدi شىعارىپ, “بەيبiت­شiلiك مارشى” ٶرنەكتەلگەن ۇزىندىعى 50 مەترگە جۋىق اق ماتانى جازىپ, بۋكلەت سۋرەتتەردi شىعارىپ, iسكە كiرiستiك. قارۋلانعان ەكi كٷزەتشi قاسىمىزعا كەلدi. قۇداي جولاي ٶزi كەزدەستiرگەن ەلگi امەريكالىق ازامات كٷزەتشiلەرگە امانتاي قاجىنىڭ سٶزiن اۋدارىپ, بiزدiڭ مۇندا شاتاق شىعارۋ ٷشiن ەمەس, جەر بەتiندە تىنىشتىق, بەيبiتشiلiك ورناسىن دەپ كەلگەنiمiزدi تٷسiندiردi. “تيiستi ورىنداردان رۇقسات بار ما” دەپ سۇرادى. نە ايتارىمىزدى بiلمەي ابدىرىپ قالدىق. امانتاي قاجى اللا جولىندا جٷرگەن, مەككەدە بولعان, ەلەمدە بەيبiتشiلiك ٷشiن كٷرەسۋشi بەلگiلi تۇلعا ەكەنiن ايتىپ, پوليگون زاردابىنان قاسi­رەت كٶرگەن حالىقتىڭ مۇڭ-زارىن جەتكiزۋ ٷشiن دەموكراتييالىق ەل – امەريكاعا كەلگەنiن ايتقاندا كٷزەتشiلەر سەنiپ, تەرگەۋدi قوي­دى. و باستا بۇۇ عيماراتى الدىندا جارتى ساعات ٶتكiزسەك – وسى دا جەتەدi دەپ قۇدايدان تiلەگەن بiز – اللا تاعالانىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا جارتى كٷن تۇرىپ, سەمەي پوليگونى قاسiرەتiن حالىقارالىق بەدەلدi ۇيىم الدىندا ەلەمگە ەيگiلەدiك. وسى دا بiزگە جەتەتiن ەدi. ەرتەڭiندە امانتاي قاجىنىڭ “ارقاسى قوزىپ” ەكiنشi كٷنi تاعى كەلiپ, جەتپiس قاباتتى بۇۇ عيماراتى الدىندا اكتسييانى بۇل جولى باتىل ەرi ۇرانداپ جالعاستىردىق. قايدان شىعا كەلگەنi بەلگiسiز, بiر پوليتسييا ماشيناسى كەلiپ, iشiنەن شىققان ەكi ەسكەري كيiمدi ادام اي-شايعا قاراماي, تiل بiلمەيتiن بiزدەرمەن سٶيلەسپەي, iلiنگەن پلاكاتتاردىڭ جiپتەرiن قيىپ, اكتسييانى توقتاتتى. ەيتەۋiر, ٶزi­مiزگە تيiسكەن جوق. “جەتەدi ەندi, جايلارىڭا كەتiڭدەر” دەگەندi مەڭزەدi. قاتتى داۋىستاعان پوليتسييانىڭ ەرەكشە ەسكەرتiپ, ەبجiل قيمىلىنداعى ەرەكەتi ەلi كٶز الدىمدا تۇر. اتام قازاق “تەۋەكەل, نارتەۋەكەل” دەپ تەككە ايتپاعان. سوڭعى جۇمىس بۇۇ عيماراتى iشiنە كiرiپ, قاۋiپسiزدiك كوميتەتiنiڭ كەڭسەسiنە جەر بەتiندەگi اتومدىق جارىلىستاردى توقتاتۋ تۋرالى ماڭىزدى قۇجات – ٷندەۋ پەتيتسييا تاپسىرۋ بولاتىن. بۇل شارۋا سەتiمەن بولدى. ٷشiنشi كٷنi مۇندا تاكسيمەن كەلiپ, بۇۇ عيماراتى كەڭسەسiنە كiرiپ, پەتيتسييا مەتiنi جازىلعان “پاكەت-كون­ۆەرتتi” ارنايى بٶلiم­گە تاپسىردىق. تٷرi ارابقا ۇق­سايتىن ەيەل “پەتيتسييا – حاتتى” تiركەپ, امانتاي قاجى ەكەۋiمiزگە بiرتٷرلi تاڭدانا قاراعانى ەسiمدە. وسى كٷنi بۇۇ عيماراتىندا بiر مەدەني شارا ٶتiپ جاتقان بولاتىن. وسىندا سۋرەتكە تٷستiك.

بۇۇ عيماراتىنا جاقىن جەردە تٷركييا ەلشiلiگi بار ەكەن. ونداعى قانداس باۋىرلار سىرتتان بەرiن كٶرگەن عوي. بiزگە تiلەۋلەس بولدى.

جەردi وسiنەن تايدىرا جازداعان پوليگونداردىڭ بiرi – قىتايداعى “لوبنور” اجداھا وشاعى ەدi. نيۋ-يوركتەگi قىتاي كون­سۋلدىعى الدىندا اكتسييا ۋ-شۋسىز ٶتتi. اتاقتى “ازاتتىق” ەسكەرت­كiشi ماڭىندا ٶتكەن اكتسييانى ەر ەلدەن كەلگەن تۋريستەر كٶردi. “بەيبiتشiلiك مارشى” كەيiن تەراكت قۇربانى بولعان دٷنيە­جٷزiلiك ساۋدا ورتالىعىندا جال­عاستى.

اتلانت مۇحيتى جاعالاۋىنداعى اكتسييالار كالىڭ كٶپشiلiكتiڭ ورتاسىندا جالعاستى. نيۋ-يوركتiڭ ماڭىندا كسرو-دان كەلگەن ەۆرەيلەر, ورىستار, تاعى دا باسقا ۇلت ٶكiلدەرi بiزدi قولدادى. امانتاي قاجى “امەريكا داۋىسىنا” سۇحبات بەردi.

برايتين-بريچتە قۇداي ٶزi ساقتاپ قالعان بiر وقيعانى ايتپاۋعا بولماس. ۇران-سٶزدەرi جازىلعان پلاكات-ماتانىڭ بiر شەتi بٶرەنەگە iلiنگەن ەدi. قۇيىن سوعىپ, بٶرەنە قۇلاپ, ونىڭ استىندا وتىرعان ەيەلدiڭ باسىن جارىپ كەتە جازدادى. ەگەر بٶرەنە قاراقۇستان تيگەندە, ەيەل تiل تارت­پاي كەتەر ەدi. سٶيتiپ, بiز ۇستالىپ, امەريكادا جازالانار ەدiك. بۇل جولى دا قۇداي ٶزi ساقتادى. و باستا امانتاي قاجى ساپاردا قاۋiپ-قاتەردiڭ بولاتىنىن تەككە ەسكەرتپەگەن ەكەن. امەريكا ساپارى الدىندا مەسكەۋدە قىزىل الاڭدا بولعان اكتسييا كەزiندە تۇتقىندالعان “جورىق شتابى” مٷشەلەرiنiڭ باسىنان نە ٶتپەدi.

1996 جىلى قىستا ستامبۇل –انكارا –انتالييا قالالارىنا اكتسييا جالعاستى. ول كەزدە مەن “حالىق كونگرەسiندە” ەمەس, “زامان-قازاقستان” گازەتiندە بولاتىنمىن. تٷركييادان ٶتiپ, سيريياعا بارىپ, ودان يوردانييا ارقىلى ساۋد ارابيياسىندا “اتوم اجداھاسى” جٶنiندە مۇسىلمان ەل­دەرiنە ٷندەۋ تاستاۋ ەدi. ٶيتكەنi مۇسىلمان ەلدەرi ٷشiن جەر بە­تiندە سىنالىپ كەلە جاتقان اتوم بومباسى اقىرزاماندى ەلەس­تەتتi. ەگەر يادرولىق سوعىس بولسا جەردiڭ وسiنەن تايىپ, ەلەمدە تiرشiلiكتiڭ توقتايتىندىعىن عالىمداردىڭ ٶزi دەلەلدەپ, حالىقارالىق “تەلەكٶپiردە” مۇنى كٶز الدىمىزعا سان مەرتە ەكەلگەن. بەس ۇلى دەرجاۆا – اقش, كسرو, انگلييا, فرانتسييا جەنە قى­تاي جەر شارىنىڭ ەر تٷكپi­رiندە سەكسەنiنشi جىلدارى جويقىن اتوم قارۋلارىن سىناپ جاتتى. ونىڭ iشiندە كسرو-نىڭ يادرولىق قارۋى قازاق جەرiندە, سەمەي ٶڭiرiندە سىنالىپ, جارىلىستار توقتامادى. جەر ۋلانىپ, ايماق بٷلiنiپ, تۇرعىندار اۋرۋ-سىر­قاۋعا شالدىعىپ, قاسiرەتكە ۇشىرادى.

وسى قوزعالىس قۇرىلعان 1989 جىلدان باستاپ سوڭىنا دەيiن ونىڭ شەرۋلەرi مەن اكتسييالارىن, ۇراندارى مەن تالاپتارىن باسپاسٶزدە ناسيحاتتاۋ بارىسىندا تالاي قۇپيياعا كٶزiم جەتتi. الماتىدا ٶتكەن بiرنەشە (1993, 1994) حالىقارالىق يادرولىق كونگرەسكە قاتىسىپ, قازاقستاندىق قوزعالىس جٶنiندە كٶپ جازدىم. جازعاندارىم تiپتi كiتاپ بولىپ دايىندالدى. ٶكiنiشتiسi, بەلگiلi سەبەپتەرمەن جازعاندارىم تەۋەلسiزدiكتiڭ العاشقى جىلدارىنداعى داعدارىس كەزiندە ەڭبەگiم (“اتومعا قار­سى”) جارىققا شىقپادى.

قىرىق جىل قىرعىن سالعان سەمەي پوليگونىن توقتاتىپ, ەلەمگە قاۋiپ تٶندiرگەن اقش, قىتاي جەنە انگلييا, فرانتسيياداعى يادرولىق جارىلىستاردى بولدىرماۋ جولىندا جانقييارلىق كٶرسەتكەن “نەۆادا – سەمەي” قوزعالىسىنىڭ ەرەكەتi, ونىڭ “اتتان” جورىق-شتابىنىڭ ەرلiگi ۇمىتىلۋعا تيiس ەمەس.

نيۋ-يوركتەگi اكتسييا كەزiندە بiزگە قوسىلعان ەكi قازاق قوڭىرات كٷنتۋعان مەن جوعارىدا ايتىل­عان ەبدۋاحيتتiڭ باۋىرمالدىق قاسيەتi مەن قول ۇشىن بەرiپ, كٶمەكتەسكەندەرi ٶزالدىنا ەڭ­گiمە. بiرەۋi كٶلiگiمەن الىپ جٷردi, ەكiنشiسi ٷيiنە جاتقىزىپ, بارلىق جاعداي جاسادى. اعىلشىنشا سۋداي ولاردىڭ باۋىرمالدىعىندا شەك جوق ەدi. “اتامەكەندi اتوم ۇياسىنا اينالدىرعان كەڭەس ٷكiمەتiنە تٷبiندە زاۋال كەلگەن جوق پا” دەپ كٷنتۋعان قارييانىڭ كەيiپ ايتقان سٶزi جانىمدا جاتتالىپ قالدى.

بiرiككەن ۇلتتار ۇيىمى الدىندا سەتتi شەرۋ, قارسىلىق اكتسيياسىن ٶتكiزiپ, پەتيتسييا تاپسىرىپ, كٶڭiلiمiز ورنىنا تٷسكەن سوڭ, كٷنتۋعان قارييا ٷيiنە قوناققا شاقىردى. نيۋ-يوركتەگi قازاق كٷنتۋعانمەن الپىسىنشى جىلدارى مۇحتار ەۋەزوۆ, جەتپiسiنشi جىلدارى شەكەن ايمانوۆ, توقسانىنشى جىلدارى iسساپار­مەن بارعان مينيستر شايسۇلتان شاياحمەتوۆ كەزدەسكەن.

ۇلى مۇحاڭ سەمەي پوليگونىنىڭ سويقان-سٷرگiنiن ەلۋiنشi جىلدارى سەزiپ, iشتەن تىنعان. ٶيت­كەنi, سەمەي ٶڭiرi, ابىرالى ايماعى, شىڭعىستاۋ ٶلكەسi مۇحاڭا بالا كەزiنەن تانىس. وسى ٶلكەدە تۋىپ-ٶسكەن. 1958 جىلى جاپونييا­دا ٶتكەن سۋتەگi بومباسىنا قارسى ەلەمدiك جيىندا مۇحاڭ اتومدىق سىناقتار جٶنiندە ايتقان دا بولار.

جالپى, اتومدىق سىناقتاردىڭ زاردابى جٶنiندە قازاقتىڭ ۇلتجاندى پەرزەنتتەرi ەلۋiنشi جىلداردىڭ ورتاسىندا ايتا باس­تاعان. بiراق ولاردىڭ ٷنiن شىعارمادى. پوليگوننىڭ زالالى مەن زاردابى, iندەت تاراتقان قاسi­رەتiن كرەمل قۇپييا ۇستادى. قىرىق جىلعى قۇپييا كەيiن اشىلدى. سوڭىندا قازاقستان پرەزي­دەنتiنiڭ جارلىعىمەن پوليگون جابىلدى. ودان بەرi شيرەك عاسىر ٶتتi.

اتومعا قارسى جانقييارلىق كٷرەستە بiرiككەن ۇلتتار ۇيىمىنا پەتيتسييا تاپسىرىپ, وندا اكتسييا ٶتكiزگەن (جەتەكشiسi امانتاي قاجى) جەتi ەرجٷرەك جٶنiندە جۇرت بiلە بەرمەيدi. بۇل “پوليگون قاسiرەتi” تاريح ٷشiن كەرەك. مەن بەرiن قوسپاسىز, قاز-قالپىندا بايانداپ, بۇدان 22 جىل بۇرىنعى وقيعانى ەسكە الدىم.

وراز قاۋعاباي,

“نەۆادا – سەمەي” قوزعالىسىنىڭ ارداگەرi, بۇرىنعى “حالىق كونگرەسi” گازەتiنiڭ اقش-قا بارعان (1994) ارناۋلى تiلشiسi.

"جاس الاش" گازەتٸ