فوتو: سالتانات سەيت
قازاق ەدەبيەتٸ – ۇلتتىڭ جان دٷنيەسٸ, ونىڭ بولمىسىن, تاريحىن, ارمان-ماقساتىن ارقاۋ ەتەتٸن اسىل مۇرا. بۇل مۇرانىڭ قازىناسىنا قانشاما ۇرپاقتىڭ كٶزقاراسى, قانشاما اقىن-جازۋشىنىڭ قالامىنان شىققان ويلارى مەن سەزٸمدەرٸ ەنگەن. وسى مول رۋحاني بايلىقتىڭ ساقشىسى, ونى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكٸزۋشٸ رەتٸندە «اتامۇرا» باسپاسى – ۇلت ەدەبيەتٸنٸڭ بولاشاعىنا داڭعىل جول اشقان مەدەني ينستيتۋت. قازاقتىڭ ەر كٸتاپحاناسىندا, ەر ٷيٸندە «اتامۇرا» باسپاسىنان شىققان تومدار تۇرسا, ول سول حالىقتىڭ ەدەبيەتكە دەگەن قۇرمەتٸنٸڭ بەلگٸسٸ, ەدەبيەتكە دەگەن ۇلتتىڭ جاناشىرلىعىنىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ.
«اتامۇرا» باسپاسى — قازاق باسپاسٶزٸنٸڭ ايشىقتى بەلگٸسٸنە اينالعان مەدەني ورتالىق, ۇلتتىق ەدەبيەتتٸڭ دامۋىنا زور ٷلەس قوسقان مەكەمە. ول قازاق وقىرماندارىنىڭ تالعامىنا ساي ساپالى كٸتاپتار مەن عىلىمي ەڭبەك باسىپ شىعارىپ قانا قويماي, حالىقتىڭ رۋحاني مۇراسىن ساقتاپ, ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتكٸزۋ جولىندا اسا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. باسپا ەلٸمٸزدٸڭ مەدەني تىنىس-تٸرشٸلٸگٸندە ەرەكشە ورىن الادى. ولاي بولسا, «اتامۇرا» باسپاسىنان شىققان باسىلىمداردىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸ قانداي?
«اتامۇرا» — سٶز ٶنەرٸ مەن بٸلٸمنٸڭ ورداسى, ونىڭ كٸتاپتارى قازاق رۋحانيياتىنىڭ تٶل قازىناسىنا اينالعان. باسپانىڭ ەرەكشەلٸگٸ, ەڭ الدىمەن, شىعارما مەن شىعارماشىلىقتىڭ تەرەڭ وي مەن سىني پٸكٸرگە نەگٸزدەلگەن ەدەبي تۇرعىدا قارالۋىندا جاتىر. بۇل جەردە تەك كٶركەم شىعارمالار عانا ەمەس, سونداي-اق عىلىمي ەڭبەكتەر, ەنتسيكلوپەدييالار, وقۋ قۇرالدارى مەن اۋدارما كٸتاپتار دا جارىق كٶرەدٸ. ەربٸر شىعارما, ەربٸر كٸتاپ — شىعارماشىلىق ٸزدەنٸستٸڭ, ەدەبيەتكە دەگەن شىنايى ماحابباتتىڭ نىشانى. مۇندا قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيكاسىنان باستاپ, قازٸرگٸ زامانعى پروزالىق, پوەزييالىق تۋىندىلارعا دەيٸن بارلىعى باسىلىپ شىققان.
بٸر ەرەكشەلٸگٸ — «اتامۇرا» باسپاسى كٸتاپتاردىڭ مازمۇنى مەن ساپاسىن بٸركەلكٸ ساقتاۋعا اسا كٶڭٸل بٶلەدٸ. باسپانىڭ ەڭبەكتەرٸنٸڭ ساپاسى مەن فورماسى وقىرمانعا تەك بٸلٸم بەرۋمەن شەكتەلمەي, سونىمەن قاتار ەستەتيكالىق لەززات الۋعا مٷمكٸندٸك تۋعىزادى. ەسٸرەسە, قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ دەستٷرلٸ ەۋەنٸنە ساي كەلەتٸن فرازەولوگيزمدەر مەن مەتافورالار, كٶركەم سٶز ورالىمدارى مۇندا ۇتىمدى پايدالانىلىپ, شىعارماعا تەرەڭ ماعىنا مەن ەسەمدٸك قوسادى. قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ التىن قازىعى, نەگٸزٸ سانالاتىن كلاسسيكالىق شىعارمالار مەن جاڭا زاماننىڭ قالامگەرلەرٸنٸڭ تۋىندىلارى بٸر ارنادا توعىسىپ, ٶزارا ٷندەسٸپ جاتقانداي كٶرٸنەدٸ. سٶزدٸڭ قۇدٸرەتٸ, سۇلۋلىعى مەن ۇعىم تەرەڭدٸگٸ «اتامۇرا» كٸتاپتارىنىڭ بەتٸنەن ايقىن سەزٸلەدٸ.
«اتامۇرا» باسپاسىنىڭ تاعى بٸر ەرەكشەلٸگٸ — اۋدارما ەدەبيەتكە ٷلكەن مەن بەرٸلۋٸ. ەلەمدٸك ەدەبيەتتٸڭ وزىق ٷلگٸلەرٸن قازاق تٸلٸنە اۋدارۋ ارقىلى, باسپا ٶز وقىرماندارىنا جاھاندىق مەدەنيەتتٸ تانىستىرادى, قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ ەلەمدٸك ارەنادا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ەر كٸتاپ — تەك جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىق ٶنٸمٸنەن عانا ەمەس, ونىڭ تەرەڭ تاريحي, مەدەني كونتەكستٸنەن دە حابار بەرەدٸ. «اتامۇرا» باسپاسىنىڭ شىعارعان كٸتاپتارىندا شەتەلدٸك اۆتورلاردىڭ ويلارى, شىعارماشىلىق مەنٸ مەن تەرەڭدٸگٸ قازاق وقىرماندارى ٷشٸن تىڭ ەرٸ جاڭاشا كٶزقاراس اشىپ, سول ارقىلى ٶز ەدەبيەتٸمٸزگە جاڭا رۋح, جاڭا تىنىس ەكەلەدٸ.
قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ جانكٷيەرٸ ٷشٸن «اتامۇرا» باسپاسى – بٸلٸم مەن ٶنەردٸڭ التىن قاقپاسى. مۇندا جارىق كٶرگەن ەربٸر تۋىندىنىڭ ارتىندا تەرەڭ ٸزدەنٸس, اقىن-جازۋشىلاردىڭ قاجىرلى ەڭبەگٸ, قازاق تٸلٸنٸڭ قاسيەتتٸلٸگٸنە دەگەن ەرەكشە قۇرمەت جاتىر. ەربٸر شىعارمانىڭ قايتالانباس تٸلدٸك سۇلۋلىعى, پوەتيكالىق قۇرىلىمى, سيۋجەتٸنٸڭ تارتىمدىلىعى وقىرماندى تەك قانا اقپاراتپەن ەمەس, سونىمەن بٸرگە رۋحاني تۇرعىدا سۋسىنداتادى. بۇل باسپانىڭ ۇلت ەدەبيەتٸنە قوسقان ٷلەسٸ – ونىڭ قازاقتىڭ ۇلتتىق سٶز ٶنەرٸن ساقتاپ قانا قويماي, ونىڭ باي مۇراسىن جاڭارتىپ, بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ تالابىنا ساي ەتٸپ قايتا زەردەلەۋٸندە جاتىر.
«اتامۇرا» باسپاسىنىڭ قىزمەتٸ تەك كٸتاپ شىعارۋ عانا ەمەس, ول ۇلتتىق ەدەبيەتتٸڭ تۇعىرىنا قولداۋ كٶرسەتۋ, ونىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋ, قازاق مەدەنيەتٸنٸڭ كەلەشەگٸنە جول اشۋ. بۇل باسپا ارقىلى ٶتكەن مەن بٷگٸن, دەستٷر مەن جاڭاشىلدىق, ۇلتتىق جەنە جاھاندىق مەدەنيەت اراسىندا التىن كٶپٸر ورناتىلعان. ەر شىعارما – بٸزدٸڭ رۋحىمىزدىڭ كٶزٸ, بٸزدٸڭ ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىنا باعىتتالعان جول. ول وقىرماندى رۋحاني كەمەلدەنۋگە جەتەلەيدٸ, ونىڭ وي-ساناسىن, سٶز ساپتاۋ مەدەنيەتٸن دامىتۋعا, ەڭ باستىسى, ٶز حالقىنىڭ ەدەبي مۇراسىن تەرەڭ تٷسٸنٸپ, قادٸرلەۋگە باۋليدى.
قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ بولاشاعى وسى كەزدەن-اق جارقىن كٶرٸنەدٸ, ٶيتكەنٸ «اتامۇرا» باسپاسىنىڭ ەڭبەكتەرٸ ارقىلى جاس ۇرپاق ٶزٸنٸڭ مەدەني مۇراسىنا قۇرمەتپەن قارايدى. ەر كٸتاپ, ەر تۋىندى – ول بٸزدٸڭ ٶتكەنٸمٸز بەن بولاشاعىمىزدىڭ اراسىنداعى بايلانىس, بٸزدٸڭ ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ التىن قازىعى. باسپا ۇلت رۋحانيياتىنىڭ التىن ارقاۋى بولىپ قالا بەرەدٸ, ال ونىڭ كٸتاپتارى ەدەبيەتتٸڭ سالتاناتى مەن ٶمٸرشەڭدٸگٸن ارتتىراتىن شىراق سيياقتى. «اتامۇرا» باسپاسى تەك ۇرپاقتار اراسىنداعى بايلانىس ورناتۋشى عانا ەمەس, قازاق مەدەنيەتٸنٸڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى كٷش رەتٸندە مەڭگٸلٸككە ساقتالاتىنى سٶزسٸز.
سالتانات سەيت,
باسپاگەرلٸك-رەداكتورلىق جەنە ديزاينەرلٸك ٶنەر كافەدراسى, «باسپا ٸسٸ» ماماندىعىنىڭ 1-كۋرس ستۋدەنتٸ
