مامىردىڭ 31-ٸ – ساياسي قۋعىن-سٷرگٸندەر جەنە اشارشىلىق قۇرباندارىنىڭ ەسكە الۋ كٷنٸ. 1931 – 1933 جىلدارىنىڭ اشارشىلىعى – ۇلى جۇت, زۇلمات, نەۋبەت, حالقىمىزدىڭ قيلى زامانى بولىپ سانالادى.
تٶرت ميلليون قازاقتىڭ ەكٸ ميلليونى قۇربان بولسا, ميلليونعا جۋىق ادام شەكارادان اسىپ كەتسە – بۇل جاي عانا اشارشىلىق ەمەس, ۇلتتىق تراگەدييا.
قازاقتىڭ تەڭ جارتىسى اشتان قىرىلدى دەگەن سٶز.
مالسىز قالعان ەل جانىن ساقتاپ امان قالۋ ٷشٸن تۋعان اۋلدارىنان تەمٸر جول بەكەتتەرٸنە, كٶمٸر كەندەرٸنە, بالىقتى كٶلدٸڭ جاعاسىنا قاراي قاشاتىن بولدى. جٷزدەگەن مىڭ قازاق بوسقىن بولىپ, سىرتقا كٶشٸپ, سٸبٸردە, قيىر شىعىستا, ورتا ازييادا پانا تاۋىپ, شەكارادان اسىپ, قىتايعا, موڭعوليياعا, يرانعا, اۋعانعا كەتەتٸن بولدى. وتىزىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا ميلليونعا جۋىق حالىق قازاقستاننان باسقا جاققا كەتٸپ قالسا, سونىڭ 400 مىڭى اشارشىلىق زۇلماتى بٸتكەن سوڭ, ەلٸنە قايتتى. قالعان جارتى ميلليوننان استام حالىق قازاقستاننان تىس قالىپ قويدى.
كەيبٸر اۋىلداردا, اۋدانداردا, ايماقتاردا اشارشىلىقتان قازا تاپقان ادامداردىڭ سانى حالىقتىڭ 90 پايىزىنا شەيٸن جەتتٸ.
اياۋسىز اجالدان قۇتقارىلىپ, سارىارقامەن قوشتاسقان تالاي جان نوۆوسٸبٸر, بارناۋل, كەمەروۆو جاقتا جانىن باقتى. قانشاما حالىق ٶزبەكٸستاندا, تٷرٸكمەنستاندا, قاراقالپاقستاندا امان قالدى. بٸراز ەل الاتاۋدان اسىپ قىرعىزستاندا پانا تاپتى.
بۇل قيىن-قىستاۋ كەزٸندە اشارشىلىقتان كٶز اشپاعان قازاقتارعا جەردەم قولىن ۇشىن بەرگەن ازامات – سول كەزدەگٸ قىرعىز ٷكٸمەتٸنٸڭ باسشىسى جٷسٸپ ەبدٸراحمانوۆ.
قازاقستاندا گولوششەكين باستاعان جاندايشاپتار «كٸشٸ قازان تٶڭكەرٸسٸن» جٷرگٸزٸپ, ەلدٸڭ سوڭعى قويىن تارتىپ السا, ەبدٸراحمانوۆ ستاليننىڭ, مەسكەۋدٸڭ ساياساتىنا جەرگٸلٸكتٸ ٷكٸمەتٸنٸڭ باسشىسى رەتٸندە قانشا مەنەن كٶنسە-داعى, ەڭ الدى مەنەن ٶز ەلٸنٸڭ, ٶز رەسپۋبليكاسىنىڭ قامىن ويلاعان ازامات ەدٸ.
مىسالى, بٷكٸل كسرودا شارۋالاردىڭ قامبالارىنان بيداي سوڭعى قابىنا دەيٸن ەمەس, سوڭعى دەنٸنە دەيٸن سىپىرىلىپ تارتىلىپ الىنسا, قىرعىزستاننىڭ جالالاباد, ناۋقات جەنە اراۆان بۋرا اۋداندارىندا بيدايدىڭ ەركٸن ساۋداسى ەنگٸزٸلەتٸن بولدى. ياعني, مىسالى, ۋكراينادا جٷرگٸزٸلگەن ساياساتتىڭ كەسٸرٸنەن حالىق بٸر تٸلٸم نانعا زار بولسا, قىرعىزستاننىڭ وڭتٷستٸگٸندە نان ساتۋ مەن ساتىپ الۋ سالاسىندا ەركٸن نارىقتىڭ ەلەمەنتتەرٸ قولدانىلعان. سونىمەن قاتار, جۇمىسىنان, ٶمٸرٸنەن ايرىلۋىنان قورىقپاي, جٷسٸپ ەبدٸراحمانوۆ استىق دايىنداۋ جوسپارىن ورىنداپ شولاق بەلسەندٸلٸگٸن كٶرسەتپەي, ازىق-تٷلٸكتٸڭ بەرٸن ورتالىققا جٸبەرمەي, ٶز ەلٸندە بٸراز ازىق-تٷلٸكتٸ قالدىردى. وسىلايشا, قىرعىزستاندا اشارشىلىق زۇلماتى, مىڭداعان ادامدى قۇربان قىلعان نەۋبەت بوشلعان جوق.
ەرينە, اشارشىلىقتىڭ جەكە جاعدايلارى, سونىمەن قاتار ٶلٸم جاعدايلارى قىرعىزستاندا دا بولعان. بٸراق, جالپى ايتقاندا, قىرعىزستان ۇلى جۇتتان امان قالعان. مىڭداعان قازاق تا الاتاۋدىڭ ار جاعىندا پانا تاۋىپ, ەبدٸراحمانوۆ كٶرسەتكەن جەردەمٸن, سوزعان جەردەم قولىنىڭ ۇشىن سەزگەن.
قازاقستىڭ كٶبٸسٸ, اشارشىلىق باسىلعاننان كەيٸن ەلٸنە, جانىنا وتتان دا ىستىق وتانىنا ورالسا, بٸرازى بولسا – ەلٸ كٷنگە دەيٸن قىرعىز جەرٸندە ٶمٸر سٷرەدٸ.
ولاي بولسا, اشارشىلىق قۇرباندارىنىڭ ەسكە الۋ كٷنٸندە, جٷسٸپ ەبدٸراحمانوۆتىڭ كەزٸندە اشارشىلىقتان زارداپ شەككەندەرگە كٶرسەتٸلگەن كٶمەگٸن دە, ٶز ەلٸن اشارشىلىققا جەتكٸزبەگەنٸن دە ەسكە الۋىمىز جٶن كٶرٸنٸپ تۇر.
قازاق-قىرعىز ىنتىماقتاستىقتىڭ اياسىندا جاقىندا بٸشكەكتە ابايدىڭ, ال ەلٸمٸزدٸڭ استاناسىندا شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ ەسكەرتكٸشتەرٸ اشىلادى.
ەكٸ ەلدٸڭ دوستىعى ٷشٸن ٶتە قۋانىشتى جاڭالىق. بٸراق, بٸر كٷنٸ ەلٸمٸزدە جٷسٸپ ەبدٸراحمانوۆتىڭ دا ەسكەرتكٸشٸ تۇرعىزىلسا, جاقسى بولماق دەپ سانايمىن.
اسقار دايىربەك
