فوتو: المات امانگەلدٸنٸڭ جەكە مۇراعاتىنان
ۇلتتىق قۋىرشاق ٶنەرٸنٸڭ تەمٸرقازىعى سانالاتىن الماتى مەملەكەتتٸك قۋىرشاق تەاترى فرانتسييا مەملەكەتٸندە ٶتەتٸن زاماناۋي تەاتر ٶنەرٸنٸڭ ەڭ اۋقىمدى شارالارىنىڭ بٸرٸ «Off Avignon» حالىقارالىق فەستيۆالٸنە قاتىسۋعا جولداما الدى. تەاتر اتالمىش فەستيۆال اياسىندا ۋيليام شەكسپيردٸڭ كلاسسيكالىق تۋىندىسى «رومەو مەن دجۋلەتتا» سپەكتاكلٸن 16-26 ماۋسىم كٷندەرٸ ساعات 20:40-تا «LaScierie» تەاترى ساحناسىندا ۇسىنادى. وسىعان وراي Ult.kz تٸلشٸسٸ تەاتر ديرەكتورى المات امانگەلدٸمەن سۇقباتتاستى.
– المات امانگەلدٸۇلى, «Avignon OFF» فەستيۆالٸنە شاقىرتۋ الۋ سٸزدەر ٷشٸن قانداي ماڭىزعا يە بولدى?
– «Avignon OFF» حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالٸنە شاقىرتۋ الۋ – بٸز ٷشٸن ٷلكەن مەرتەبە, سونىمەن قاتار زور جاۋاپكەرشٸلٸك. بۇل – ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ٶنەر الاڭىنا قادام باسۋ دەگەن سٶز. قازاقستان اتىنان قاتىسىپ, ۇلتتىق تەاتر ٶنەرٸمٸزدٸ, سونىڭ ٸشٸندە قۋىرشاق تەاترى ٶنەرٸن حالىقارالىق اۋديتوريياعا تانىستىرۋ – ٷلكەن ماقتانىش. بٸز ٷشٸن بۇل فەستيۆالگە قاتىسۋ – تەك قويىلىم كٶرسەتۋ عانا ەمەس, مەدەني ديالوگقا, شىعارماشىلىق تەجٸريبە الماسۋعا, زاماناۋي تەاتر ٷردٸستەرٸن زەردەلەۋگە مٷمكٸندٸك. «Avignon OFF» باعدارلاماسى – ەكسپەريمەنتكە, كرەاتيۆتٸ ٸزدەنٸسكە, جاسامپازدىققا اشىق كەڭٸستٸك. سوندىقتان بٸزدٸڭ تەاتر ٷشٸن بۇل – جاڭا شىعارماشىلىق سەرپٸن, كەسٸبي ٶسۋگە جول اشاتىن ماڭىزدى باسپالداق. بۇل شاقىرتۋ – تەاتر ۇجىمىنىڭ مەرەيلٸ 90 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ الدىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە ەڭبەگٸنٸڭ كەڭٸنەن ناسيحاتتالۋىنا كٶپ مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸ انىق.
– قۋىرشاق تەاترىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋى نەنٸ بٸلدٸرەدٸ?
– قۋىرشاق تەاترىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋى – بۇل ەڭ الدىمەن بٸزدٸڭ ۇلتتىق ٶنەرٸمٸزدٸڭ, مەدەني كودىمىزدىڭ ەلەمدٸك ساحنادا تانىلىپ, قۇرمەتكە يە بولا باستاعانىنىڭ دەلەلٸ. بۇل – قازاقتىڭ دەستٷرلٸ بەينەلەۋ تەسٸلدەرٸ مەن قازٸرگٸ زامانعى ساحنالىق تٸلدٸڭ ٷيلەسٸم تاۋىپ, شەتەلدٸك كٶرەرمەنگە دە ەسەر ەتە الاتىنىن كٶرسەتەدٸ. ەۋروپاداعى ەڭ بەدەلدٸ فەستيۆالدە ٶنەر كٶرسەتۋٸ – بٸزدٸڭ تەاتر ۇجىمىنىڭ كەسٸبي شەبەرلٸگٸنە, كرەاتيۆتٸلٸگٸنە جەنە تاقىرىپ تاڭداۋداعى ٶزەكتٸلٸگٸنە بەرٸلگەن ەدٸل باعا. بۇل – بٸز جاساعان ەربٸر قويىلىمنىڭ تەك بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەرگە عانا ەمەس, ەرتٷرلٸ مەدەني جەنە تٸلدٸك ورتاداعى كٶرەرمەنگە دە ۇعىنىقتى, ەسەرلٸ بولا الاتىنىن بٸلدٸرەدٸ. سونىمەن قاتار, حالىقارالىق مويىنداۋ – الداعى ۋاقىتتاعى تەاتر فەستيۆالدەرٸ, گاسترولدٸك ساپارلار مەن مەدەني ەرٸپتەستٸكتەر ٷشٸن بەرٸك نەگٸز قالايدى. بۇل – بولاشاققا باستار جول, جاڭا مٷمكٸندٸكتەردٸڭ ەسٸگٸ. بٸز ٷشٸن بۇل – تەك بەدەل ەمەس, سونىمەن قاتار شابىت پەن ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك.
فوتو: قۋىرشاق تەاترىنىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
– «Avignon OFF» فەستيۆالٸنٸڭ ەرەكشەلٸگٸ نەدە?
– «Avignon OFF» – بۇل ەۋروپاداعى ەڭ ٸرٸ تەۋەلسٸز تەاتر فەستيۆالدەرٸنٸڭ بٸرٸ. ونىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ – ەركٸن شىعارماشىلىق رۋحىندا. مۇندا تٷرلٸ ەلدەردەن كەلگەن تەاتر ۇجىمدارى ٶزدەرٸنٸڭ ەرەكشە, جاڭاشىل قويىلىمدارىن ەشقانداي شەكتەۋسٸز كٶرسەتە الادى. كلاسسيكالىق درامادان باستاپ زاماناۋي پلاستيكالىق تەاتر مەن قۋىرشاق ٶنەرٸنە دەيٸنگٸ تٷرلٸ باعىتتار ساحناعا شىعادى. فەستيۆالدٸڭ تاعى بٸر ماڭىزدى ەرەكشەلٸگٸ – كٶرەرمەندەرمەن تىعىز بايلانىس. قالا كٶشە تەاترىنا اينالىپ, ٶنەر كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرگە ەنٸپ كەتەدٸ. بۇل جەردە ەربٸر قويىلىم – تەك ساحنالىق ەرەكەت ەمەس, ناعىز مەدەني وقيعا, اشىق ديالوگ, شىنايى پٸكٸرتالاس الاڭى.
سونداي-اق, «Avignon OFF» – جاس تەاترلار مەن تەۋەلسٸز شىعارماشىلىق توپتار ٷشٸن ٷلكەن مٷمكٸندٸك الاڭى. مۇندا تەجٸريبە, يدەيا, تەسٸل الماسۋ كەڭٸنەن جٷرەدٸ. ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸنەن كەلگەن ەرٸپتەستەرمەن تانىسۋ, حالىقارالىق مامانداردىڭ نازارىنا تٷسۋ – بۇل شىعارماشىلىق ٶسۋدٸڭ ماڭىزدى قادامى. وسى تۇرعىدان العاندا, «Avignon OFF» – تەك ٶنەر مەرەكەسٸ ەمەس, زاماناۋي تەاتردىڭ تٸرٸ اعزاسى ٸسپەتتٸ, ٷنەمٸ دامىپ, جاڭارىپ وتىراتىن ەرەكشە قۇبىلىس.
– سٸزدەر قانداي قويىلىممەن قاتىسىپ جاتىرسىزدار جەنە ونى تاڭداۋدىڭ سەبەبٸ قانداي?
– بٸز «Avignon OFF» فەستيۆالٸنە ۋيليام شەكسپيردٸڭ ەيگٸلٸ «رومەو مەن دجۋلەتتا» تراگەديياسىنىڭ ەرەكشە ينتەرپرەتاتسيياسىمەن – قۋىرشاق تەاترى فورماتىنداعى قويىلىممەن قاتىسىپ جاتىرمىز. بۇل تۋىندىنى تاڭداۋىمىزدىڭ بٸرنەشە سەبەبٸ بار. ەڭ الدىمەن, بۇل – ەلەمدٸك كلاسسيكا.
شەكسپيردٸڭ شىعارماشىلىعى شەكارا مەن تٸل تالعامايدى, كەز كەلگەن كٶرەرمەنگە جاقىن ەرٸ تٷسٸنٸكتٸ. ال «رومەو مەن دجۋلەتتا» – ماحاببات پەن قاقتىعىستىڭ, نەزٸكتٸك پەن تراگەدييانىڭ سيمۆولىنا اينالعان قويىلىم. بٸز بۇل كلاسسيكالىق شىعارمانى قۋىرشاق ٶنەرٸنٸڭ ەرەكشە قۇرالدارى ارقىلى جاڭاشا سٶيلەتتٸك. ساحناداعى ۆيزۋالدى تٸل, پلاستيكا, جارىق پەن مۋزىكا – بارلىعى بٸرٸگٸپ, كٶرەرمەنگە ەموتسييالىق تۇرعىدان تەرەڭ ەسەر ەتەتٸن سپەكتاكلگە اينالدى. بۇل – تەك ماحاببات تۋرالى ەمەس, ۇرپاقتار اراسىنداعى تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸك, قوعامداعى قاتٸگەزدٸك پەن ٸشكٸ ەركٸندٸك جايلى دا وي قوزعايتىن قويىلىم. بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – دەستٷرلٸ فورمانى جاڭاشا پايىمداپ, قۋىرشاق تەاترىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن حالىقارالىق اۋديتوريياعا كەڭٸنەن كٶرسەتۋ. وسى ارقىلى ۇلتتىق قۋىرشاق تەاترى مەكتەبٸنٸڭ جاڭاشىلدىعىن جەنە كەسٸبي دەڭگەيٸن پاش ەتكٸمٸز كەلەدٸ.
– فەستيۆالگە دايىندىق قالاي ٶتتٸ? قانداي قيىندىقتار بولدى?
– فەستيۆالگە دايىندىق – ٷلكەن شىعارماشىلىق ەرٸ ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستى تالاپ ەتتٸ. بٸز بۇل قويىلىمدى حالىقارالىق اۋديتوريياعا بەيٸمدەپ, ەربٸر كٶركەمدٸك شەشٸمدٸ قايتا قارادىق: ساحنالىق پلاستيكا, جارىق, مۋزىكا, اۋدارمالىق بەينەمەتٸن – بارلىعى شەتەلدٸك كٶرەرمەنگە تٷسٸنٸكتٸ ەرٸ ەسەرلٸ بولۋى كەرەك ەدٸ.
ەڭ ٷلكەن سىناق – تەحنيكالىق مٷمكٸندٸكتەر مەن قويىلىمنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولدى. سەبەبٸ شەتەلدٸك الاڭ – بٸز ٷيرەنٸپ قالعان ساحنا ەمەس, ونداعى اكۋستيكا, كەڭٸستٸك, ساحنا فورماتى – بەرٸ ٶزگەشە. ۇجىمدىق تۇرعىدا دا ٷلكەن كٷش جۇمسالۋدا. اكتەرلەرٸمٸز قويىلىمنىڭ ەموتسييالىق جٷگٸن قۋىرشاق ارقىلى جەتكٸزۋ شەبەرلٸگٸن شىڭدادى. سونىمەن قاتار, لوگيستيكا, ۆيزا, تاسىمالداۋ سىندى ۇيىمداستىرۋشىلىق مەسەلەلەر دە از بولمادى. بٸراق ۇجىمنىڭ بٸرلٸگٸ مەن كەسٸبيلٸگٸنٸڭ ارقاسىندا بارلىق قيىندىقتاردى ەڭسەرٸپ, دايىندىقتى سەتتٸ اياقتادىق. بۇل – بٸز ٷشٸن ٷلكەن تەجٸريبە مەكتەبٸ. ەندٸ ساحناعا سەنٸممەن شىعىپ, ەلٸمٸزدٸڭ نامىسىن ابىرويمەن قورعاۋعا دايىنبىز.
فوتو: قۋىرشاق تەاترىنىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
– قويىلىمدا قانشا ادام جۇمىس ٸستەدٸ? ەرقايسىسىنىڭ رٶلٸ قانداي?
– «رومەو مەن دجۋلەتتا» قويىلىمى – شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ بٸرلەسە اتقارعان ەڭبەگٸنٸڭ جەمٸسٸ. بۇل جوباعا جالپى وننان استام مامان تارتىلدى, ولاردىڭ ەرقايسىسىنىڭ اتقارعان رٶلٸ ەرەكشە ماڭىزدى بولدى. رەجيسسەرٸ – دينا جۇماباەۆا.
قويىلىمدا قۋىرشاقتاردى جٷرگٸزەتٸن نەگٸزگٸ ارتيستەرٸمٸز – تەاتردىڭ تەجٸريبەلٸ ەرٸ تالانتتى اكتەرلەرٸ: ماقسات كامالوۆ, ارايلىم بايىربەكوۆا, شوحان قۇلنازاروۆ جەنە گٷلناز ەبساتتار. ولار ەر كەيٸپكەردٸڭ مٸنەزٸن, ەموتسيياسىن, ٸشكٸ كٷيٸن قۋىرشاق پلاستيكاسى ارقىلى شەبەر جەتكٸزەدٸ. سونىمەن قاتار, قويىلىمدا تٸرٸ پلان دا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. رومەو مەن دجۋلەتتانى تەاتر اكتەرلەرٸ ۇلان اسانبەك پەن ۇلپان سەرٸك ساحنادا سومدايدى. ولاردىڭ درامالىق ويىنى مەن قۋىرشاقتاردىڭ سينحروندى قوزعالىسى قويىلىمنىڭ كٶركەمدٸك ەرەكشەلٸگٸن ارتتىرىپ, كٶرەرمەنگە تەرەڭ ەسەر قالدىرادى. بۇدان بٶلەك, ساحنالىق شەشٸم, جارىق, مۋزىكا, حورەوگراف پەن كوستيۋم ديزاينى بويىنشا جۇمىس ٸستەگەن تەحنيكالىق جەنە شىعارماشىلىق توپ مٷشەلەرٸنٸڭ دە ەڭبەگٸ زور. بۇل – بٸر ادامنىڭ ەمەس, بٸرتۇتاس شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ ورتاق جۇمىسى.
– ساحنالىق وبرازداردى, قۋىرشاقتاردى جاساۋ بارىسىندا قانداي يدەيالار باسشىلىققا الىندى?
– ساحنالىق بەينەلەر مەن قۋىرشاقتاردى جاساۋ بارىسىندا بٸز بٸرنەشە نەگٸزگٸ يدەياعا سٷيەندٸك. ەڭ الدىمەن, ماقساتىمىز – كلاسسيكالىق شىعارمانىڭ رۋحىن ساقتاي وتىرىپ, ونى قازٸرگٸ زامان كٶرەرمەنٸنە جاقىن ەرٸ جاڭاشا فورمادا ۇسىنۋ بولدى. قۋىرشاقتاردىڭ بەينەسٸ سيمۆوليكالىق ەرٸ مٸنەزگە باي ەتٸپ جاسالدى. ەر كەيٸپكەردٸڭ ٸشكٸ ەلەمٸ, پلاستيكاسى, قوزعالىسى, تٷس گامماسى ارقىلى كٶرٸنٸس تابادى. ستسەنوگرافييالىق شەشٸمدەردە مينيماليزم مەن مەتافوراعا باسىمدىق بەرٸلدٸ. بۇل كٶرەرمەننٸڭ قييالىنا ەرٸك بەرٸپ, باستى نازاردى كەيٸپكەرلەردٸڭ سەزٸمٸنە, ٸشكٸ دراماسىنا اۋدارۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سونىمەن قاتار, قۋىرشاق پەن تٸرٸ اكتەردٸڭ ٶزارا قارىم-قاتىناسى – ساحنانىڭ باستى كٶركەمدٸك تٸلٸنٸڭ بٸرٸنە اينالدى. بٸز ٷشٸن باستى باعدار – كٶرەرمەنمەن شىنايى ەموتسييالىق بايلانىس ورناتۋ, ال ساحنالىق فورما – سول ماقساتقا جەتكٸزەر قۇرال بولدى.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
سۇقباتتاسقان
اقبوتا مۇسابەكقىزى
